کارشناسان امنیتی به ایراناینترنشنال گفتهاند که کشورهای حاشیه خلیج فارس در خلوت از اینکه جنگ ۱۲روزه با اسرائیل موجب تضعیف جمهوری اسلامی شده، احساس آسودگی میکنند.
بهگفته این کارشناسان، رقبای عرب تهران ترجیح میدهند با ایرانی مواجه باشند که قدرتش مهار شده، نه ایرانی که تغییر حکومت در آن منجر به بیثباتی شود.
حملات غافلگیرکننده اسرائیل که از ۲۳ خرداد آغاز شد، بهطور رسمی از سوی کشورهای حاشیه خلیج فارس محکوم شد؛ کشورهایی که با سلطهجویی ایران در منطقه مخالفاند، اما در عین حال برای پیشبرد برنامههای توسعه داخلی خود، خواهان آرامش هستند.
یک کارشناس ارشد امنیتی در امارات متحده عربی به ایراناینترنشنال گفت: «اینگونه اختلالها نگرانی بزرگی برای سیاستگذاران اماراتی است. آنها برای آرامش و تداوم ثبات در منطقه اهمیت زیادی قائلاند.»
او ، که بهدلیل حساسیتهای سیاسی نخواست نامش فاش شود، افزود: «امارات همچنان نگران پیامدهای گستردهتر درگیری منطقهای است، چه از نظر اقتصادی، چه اجتماعی و چه سیاسی.»
امارات متحده عربی همراه با مراکش و بحرین، از امضاکنندگان توافقنامه ابراهیم در سال ۲۰۲۰ است؛ توافقی که با میانجیگری آمریکا، روابط این کشورها را با اسرائیل عادی کرد.
کارشناسان میگویند که نگرانیهای مشترک در قبال جمهوری اسلامی، از عوامل اصلی این تغییر تاریخی در روابط بود.
کارشناس ارشد اماراتی به ایراناینترنشنال گفت که ماه گذشته، ابوظبی بهطور علنی حملات اسرائیل را نقض حاکمیت ایران خواند، اما این حملات، قدرت نظامی رقیبی را تضعیف کرد که جاهطلبیهای هستهایاش همواره موجب نگرانی همسایگانش بوده است.
در جریان این کارزار، اسرائیل در مدت چند روز کنترل فضای هوایی ایران را در دست گرفت، رهبران نظامی ارشد جمهوری اسلامی را ترور کرد و توانمندی موشکی سپاه را از کار انداخت.
با این حال، هرگونه درگیری طولانیمدت یا آشوب داخلی در ایران، از دید کشورهای منطقه تهدیدی برای گردشگری، تجارت و سرمایهگذاری خارجی آنان به شمار میرود؛ تهدیدی که نمونههایی از آن در خلال درگیریها، با بستهشدن فضای هوایی منطقه و سقوط بازارهای بورس مشاهده شد.
امارات متحده عربی همچنین میزبان حدود ۵۰۰ تا ۸۰۰ هزار ایرانی است که در بازرگانی و تجارت این کشور، بهویژه در دوبی، نقش تاریخی داشتهاند.
کارشناس اماراتی گفت: «تمایل به حفظ آرامش نسبی، پایتختهای عرب را در موقعیتی قرار میدهد که ممکن است با امید برخی ایرانیان به تغییر بنیادین در پی جنگ، در تضاد قرار گیرد؛ تغییری که با وجود حملات شدید هوایی، به نظر نمیرسد به این زودیها رخ دهد.»
او افزود: «امارات رویکردی عملگرایانه دارد و به این واقعیت واقف است که تغییر ساختاری گسترده در ایران، بهسختی میتواند از بیرون اعمال شود.»
تغییر حکومت در ایران
عبدالخالق عبدالله، تحلیلگر سیاسی و استاد دانشگاه امارات، نیز به ایراناینترنشنال گفت که کشورهای جنوبی همسایه ایران از گوشمالی تهران خشنودند، اما برای حفظ صلح منطقهای، روابط خود را با این کشور حفظ خواهند کرد.
او به ایران اینترنشنال گفت: «اکنون که جمهوری اسلامی بیشتر قدرت چانهزنی خود را از دست داده – چه در حوزه گروههای نیابتی منطقهای، چه در توان موشکی و هستهای – وضعیت منطقه بهتر شده است.»
او افزود: «اما حتی یک ایران تضعیفشده هم همچنان تهدیدی کلیدی برای امنیت خلیج [فارس] به شمار میرود. به همین دلیل، کشورهای عربی به سیاست تعامل با ایران و ابراز همبستگی با مردم آن ادامه خواهند داد.»
آتشبس شکننده و آسیبپذیری نظام حاکم در ایران، به احتمال زیاد ذهن کشورهای همسایه را به خود مشغول خواهد کرد.
ایمن دین، شهروند بحرینی-سعودیالاصل که به خاطر همکاری عمیقش با سازمان جاسوسی بریتانیا (MI6) در درون القاعده مشهور است، به ایراناینترنشنال گفت که این آتشبس راهحل قطعی نیست.
او که اکنون مدیرعامل شرکت مشاوره «فایو دایمنشنز» در دبی است، افزود: «آسودگی خاطر هنوز حاصل نشده است. در حال حاضر، هیچ دولتی در این منطقه خواهان تغییر حکومت در ایران نیست.»
دین افزود: «آنها مخصوصا از دو سناریو میترسند. اول اینکه یک خیزش مردمی رخ دهد و در پی آن، نیروهای مسلح دچار انشعاب شوند و کشور به سوی جنگ داخلی پیش برود.»
او هشدار داد که چنین وضعی میتواند بحران پناهجویان را در سواحل عربی ایجاد کند.
ایمن دین، افزود: «سناریوی دوم که موجب نگرانی است، احتمال فروپاشی قومی ایران در صورت سقوط حکومت است.»
او گفت: «هیچکس خواهان چنین چیزی نیست؛ چون در آن صورت هم با موج عظیم پناهجویان روبهرو خواهیم شد و هم با یک دولت شکستخورده که مردم آن به مواد هستهای دسترسی دارند.»
ایمن دین افزود: «کشورهای حاشیه خلیج فارس، از عربستان سعودی بهعنوان قدرت اصلی منطقه گرفته تا بحرین کوچک، امیدوارند که با ایرانی بیچنگ و دندان مواجه شوند که در مرزهای خود مهار شده باشد. این وضعیت برای آنها ایدهآل است.»
واشینگتنپست یکشنبه ۱۵ تیر گزارش داد تحلیل تصاویر ماهوارهای و ویدیوهای منتشرشده نشان میدهد دستکم چهار نقطه در زندان اوین هدف حملات اسرائیل قرار گرفتند؛ حملاتی که موجب تخریب سازههایی در فواصلی تا ۶۰۰ متر از یکدیگر شد.
دو زندانی سابق که به درخواست این روزنامه تصاویر مربوط به زندان اوین پس از حمله را بررسی کردند، گفتند بخشهای آسیبدیده شامل ساختمان اداری، محل ملاقات زندانیان با خانوادهها، مرکز درمانی و بندهای انفرادی بوده است.
واشینگتنپست با استناد به اعلامیههای آنلاین فوت، اسناد داخلی زندان و همچنین مصاحبه با منابع مطلع گزارش داد در میان کشتهشدگان حمله اسرائیل، ۴۳ نفر از کارکنان زندان و دو سرباز وظیفهای که در محل مستقر بودند، حضور دارند.
دستکم چهار غیرنظامی دیگر از جمله دو کودک نیز در این حمله جان خود را از دست دادند. این غیرنظامیان ارتباطی با کادر اداری اوین نداشتند.
حمله هوایی اسرائیل به زندان اوین صبح دوم تیرماه و یک روز پیش از اعلام آتشبس صورت گرفت. این زندان که در چهار دهه گذشته بهعنوان نماد سرکوب جمهوری اسلامی شناخته میشود، محل نگهداری هزاران زندانی است.
افی دفرین، سخنگوی ارتش اسرائیل، پس از این حمله اعلام کرد زندان اوین بهعنوان مرکزی برای «عملیات اطلاعاتی علیه اسرائیل، از جمله اقدامات ضدجاسوسی» مورد استفاده قرار میگرفت و هدفگیری در این عملیات بهگونهای طراحی شده بود که «حداقل آسیب ممکن به غیرنظامیان زندانی» وارد شود.
اصغر جهانگیر، سخنگوی قوه قضاییه جمهوری اسلامی، هشتم تیر اعلام کرد در حمله اسرائیل به اوین ۷۱ نفر از جمله کادر اداری، سربازان، محکومان زندانی، خانواده محکومان که برای ملاقات و یا پیگیری قضایی زندانیان مراجعه کرده بودند و همسایههایی که در مجاورت زندان زندگی میکردند، کشته شدند.
غیرنظامیان کشتهشده در اوین
واشینگتنپست در ادامه گزارش خود به روایت شاهدی پرداخت که میگوید اندکی پس از وقوع انفجار به محل رسیده و با صحنههایی تکاندهنده مواجه شده است: خودروهای سوخته، پیکرهای بیجان، زندانیانی که میکوشیدند از محوطه بگریزند و نگهبانانی که به پاهای آنها تیراندازی میکردند.
این مرد گفت: «بدنهای بیجان زیادی روی زمین افتاده بودند. هنوز کسی نرسیده بود تا آنها را بپوشاند یا بررسی کند که واقعا مردهاند یا نه.»
او افزود خود پنج جسد را با دست جابهجا کرده و چند نفر را نیز از زیر آوار بیرون کشیده، از جمله پدری و دختری را که برای تحویل سند آزادی یکی از بستگانشان به زندان آمده بودند. به گفته او، دختر در این حادثه جان خود را از دست داد.
واشینگتنپست با استناد به اعلامیههای فوتی که در پی حمله اسرائیل به زندان اوین منتشر شدهاند، گزارش داد در میان کشتهشدگان این حمله، یک پزشک شاغل در مرکز درمانی زندان، یک مددکار اجتماعی و پسر پنجساله او نیز حضور داشتند.
همچنین چندین مقام ارشد زندان در حمله اسرائیل کشته شدند؛ از جمله علی قناعتکار، سرپرست دادسرای اوین (ویژه امنیت) و معاون امنیتی دادستان تهران.
قناعتکار طی سالهای گذشته در صدور احکام سنگین حبس و اعدام علیه معترضان نقش فعالی ایفا میکرد و همواره از سوی نهادهای حقوق بشری مورد انتقاد قرار میگرفت.
واشینگتنپست در ادامه گزارش خود نوشت در جریان حمله اسرائیل، دستکم ۱۷ ساختمان در محوطه زندان آسیب دیده یا بهطور کامل ویران شدهاند. تصاویر ماهوارهای و ویدیوهای بررسیشده نشاندهنده چندین نقطه برخورد و حملات متعدد هستند.
ویلیام گودهیند، تحلیلگر، در مصاحبه با این روزنامه گفت شواهد حاکی از دستکم شش حمله است.
به گفته او، به نظر میرسد دو هدف اصلی مدنظر بودهاند: هدف قرار دادن دروازههای ورود و خروج در شمال و جنوب مجموعه، و هدفگیری کارکنان زندان که اغلب در ساختمانهای مرکزی مستقرند.
گودهیند همچنین اشاره کرد که در این عملیات از مهماتی با قدرت تخریبی پایینتر استفاده شده تا از ویرانی کامل سازهها جلوگیری شود.
نتانیاهو یکشنبه ۱۵ تیر قبل از سفر به آمریکا گفت: همکاری آمریکا و اسرائیل به «پیروزی بزرگی بر دشمن مشترک، ایران» منجر شده است.
او در مصاحبه با خبرنگاران گفت: «برای سالها نگران بودیم که در برابر ایران چه خواهیم کرد و آیا میتوانیم بر آن غلبه کنیم یا نه. حالا خلبانان شجاع ما در آسمان ایران پرواز کردهاند.»
او افزود این دستاوردها مسئولیتهای سنگینی به همراه دارند و باید اطمینان حاصل شود که جمهوری اسلامی هرگز نتواند برنامه تسلیحات هستهای خود را از سر بگیرد.
دیوید بارنیا، رییس موساد، ۱۲ تیر در جریان بازدید نتانیاهو از مقر این سازمان تاکید کرد ماموریت موساد برای جلوگیری از تهدیدهای حکومت ایران هنوز به پایان نرسیده است.
یه گزارش رسانههای اسرائیلی، انتظار میرود محور گفتوگوهای نتانیاهو و ترامپ در کاخ سفید، برنامه هستهای تهران، جنگ غزه و تلاشها برای گسترش پیمان ابراهیم باشد.
نتانیاهو: حماس باید از صحنه غزه کنار برود
نتانیاهو در ادامه مصاحبه خود با خبرنگاران، سه ماموریت اصلی دولت خود را بازگرداندن تمام گروگانها، نابود کردن تواناییهای حماس و تضمین پایان تهدید غزه علیه اسرائیل توصیف کرد.
نخستوزیر اسرائیل گفت باید جلوی تکرار حوادثی مانند «آدمربایی، حمله و کشتار» گرفته شود و این هدف تنها در صورتی محقق خواهد شد که حماس از صحنه غزه کنار برود.
گیدون سعار، وزیر امور خارجه اسرائیل، ۱۱ تیر اعلام کرد حماس نهتنها با حمله مرگبار هفتم اکتبر آغازگر جنگ کنونی بود، بلکه مسئول تداوم آن نیز به شمار میرود.
کانال ۱۲ اسرائیل ۱۵ تیر به نقل از مقامهای ارشد آمریکایی گزارش داد ترامپ امیدوار است در دیدار آتی خود با نتانیاهو در کاخ سفید، چارچوبی را برای پایان دادن به جنگ غزه نهایی کند.
چشمانداز مذاکرات آتشبس
نتانیاهو در پاسخ به پرسشی درباره احتمال دستیابی به توافق آزادی گروگانها در هفته جاری گفت: «ما برای رسیدن به توافقی مطابق شروط مورد نظرمان تلاش میکنیم.»
او افزود: «تیمی را با دستورالعملهای روشن به مذاکرات [دوحه] فرستادهام و فکر میکنم گفتوگو با ترامپ میتواند به پیشبرد نتیجهای که همه به آن امید داریم، کمک کند.»
نخستوزیر اسرائیل در پایان تاکید کرد: «فرصتی بیسابقه برای گسترش دایره صلح در خاورمیانه ایجاد شده که فراتر از هر چیزی است که تا امروز تصور میکردیم.»
ترامپ ۱۳ تیر اعلام کرد با نابودی برنامه هستهای جمهوری اسلامی، زمینه برای پیوستن کشورهای بیشتری به «پیمان ابراهیم» فراهم شده است.
