وبسایت آکسیوس در گزارشی تحقیقی فاش کرد سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) برای نخستینبار پس از ۶۲ سال، بهطور ضمنی تایید کرده که یکی از ماموران عملیات روانی این نهاد پیش از ترور جان اف. کندی با «لی هاروی اسوالد» ارتباط عملیاتی داشته است.
این گزارش تحقیقی، بهگفته کارشناسان، بسیاری از ادعاهای چند دههای سیا درخصوص بیاطلاعی از فعالیتهای اسوالد را به چالش کشیده و دروغپردازی این سازمان در برابر نهادهای تحقیقاتی آمریکا را برملا کرده است.
اعترافی پس از شش دهه پنهانکاری
براساس گزارش آکسیوس، این اطلاعات تازه در مجموعهای از ۴۰ سند منتشر شده که از طبقهبندی محرمانه خارج شده و به «جورج جوانیدس»، مأمور عملیات روانی سیا، مربوط است.
مهمترین سند این مجموعه، یادداشتی به تاریخ ۱۷ ژانویه ۱۹۶۳ است که نشان میدهد جوانیدس ماموریت داشته با نام مستعار «هوارد گبلر» فعالیت کند و برای این منظور، گواهینامه جعلی به همین نام در اختیار داشته است.
تا پیش از این، سیا همواره انکار میکرد که جوانیدس با نام مستعار «هوارد» فعالیت میکرده و همچنین هرگونه ارتباط رسمی این نهاد با گروه دانشجویی ضدکمونیستی موسوم به «مدیریت دانشجویی کوبا» یا «دیآرای» را رد کرده بود؛ گروهی که نقش پررنگی در افشای دیدگاههای طرفدار کاستروی اسوالد پس از ترور ایفا کرد.
نقشی که پنهان شد؛ از نیواورلئان تا دالاس
جورج جوانیدس در آن زمان معاون شاخه سیا در میامی بود و هدایت تمامی عملیاتهای جنگ روانی و اقدام سیاسی از جمله حمایت مالی و سازماندهی «دیآرای» را برعهده داشت.
به گزارش آکسیوس، در ۹ اوت ۱۹۶۳، بیش از سه ماه پیش از ترور کندی، اعضای گروه «دیآرای» با اسوالد که در خیابانهای نیواورلئان در حال توزیع بروشورهای «کمیته برای بازی منصفانه با کوبا» بود، درگیر شدند.
این درگیری به بازداشت و حضور اسوالد در دادگاه انجامید که پوشش رسانهای نیز داشت. حدود دو هفته بعد، در ۲۱ اوت، اسوالد در یک برنامه زنده تلویزیونی با اعضای «دیآرای» به مناظره پرداخت و در قامت یک چهره کمونیست رسانهای شد.
پس از ترور کندی در ۲۲ نوامبر همان سال، «دیآرای» بلافاصله با انتشار بیانیهای اسوالد را «کمونیست حامی کاسترو» معرفی کرد؛ بیانیهای که بازتاب گستردهای در رسانههایی چون میامی هرالد و واشینگتن پست داشت.
سیاست فریب؛ نقش جوانیدس در پنهانکاری سیا
افشاگری تازه آکسیوس همچنین نشان میدهد جوانیدس نهتنها پیش از ترور با اسوالد در ارتباط بوده، بلکه پس از ترور نیز در مقام رابط سیا با کمیته تحقیق کنگره درباره ترور کندی، نقشی کلیدی در گمراهکردن روند حقیقتیابی ایفا کرده است.
در شهادت رابرت بلیکلی، مشاور ارشد کمیته ویژه مجلس در دهه ۷۰، آمده است که وقتی درباره «هوارد» و ارتباط با «دیآرای» از جوانیدس سوال شد، او پاسخ داد که «هیچ سابقهای از چنین افسر امنیتی در سیا وجود ندارد، اما بررسیها ادامه خواهد داشت.»
همچنین، دن هاردوی، بازرس سابق این کمیته، ماه گذشته در شهادتی رسمی اعلام کرد که جوانیدس عملا یک عملیات پنهان علیه روند تحقیقاتی کنگره را هدایت میکرد.
بهنوشته آکسیوس، تنها دو سال پس از این پنهانکاریها، سیا در سال ۱۹۸۱ به جوانیدس مدال افتخار اطلاعاتی اهدا کرد؛ امری که اکنون با انتشار این اسناد، جنجالبرانگیزتر از همیشه بهنظر میرسد. جوانیدس در سال ۱۹۹۰ درگذشت.
کارشناسان: داستان پوششی سیا به پایان رسیده است
جفرسون مورلی، نویسنده و پژوهشگر برجسته پرونده ترور کندی، در گفتوگو با آکسیوس گفت: «سناریوی دروغین برای جوانیدس رسما به پایان رسیده. این اعتراف، تغییری اساسی در روایت رسمی سیا درباره اسوالد ایجاد میکند.»
در همین حال، آنا پائولینا لونا، نماینده جمهوریخواه از فلوریدا که ریاست کمیته بررسی اسناد ترور کندی را در مجلس نمایندگان آمریکا برعهده دارد، اعلام کرده که جوانیدس «هزار درصد» در سرپوشگذاری سازمان سیا نقش داشته است.
در مقابل، چهرههایی چون جرالد پوزنر همچنان معتقدند که اسوالد بهتنهایی عامل ترور کندی بوده، اما او نیز اذعان دارد که سیا در روند پیگیری حقیقت، «بهطور سیستماتیک فریب داده، پنهان کرده و اسناد را تغییر داده است.»
پوزنر در گفتوگویی با آکسیوس افزود: «این رفتار کلاسیک سیاست سیا است؛ آنها هرگز شفاف نیستند. حقیقت را نمیگویند، واقعیت را پنهان میکنند و زمانیکه اسناد منتشر میشود، چهره واقعی آنها افشا میشود.»
سازمان سیا: همه اسناد را مطابق دستور ترامپ منتشر کردهایم
در واکنش به انتشار اسناد جدید، سخنگوی سازمان سیا به آکسیوس گفت: «این نهاد بهطور کامل با قانون انتشار اسناد ترور رئیسجمهوری پیشین جان اف. کندی منطبق بوده و تمامی اسناد را بدون سانسور در اختیار آرشیو ملی قرار داده است.» سیا این اقدام را «بیسابقهترین اقدام شفافسازی در تاریخ این نهاد» خوانده است.
گامهای بعدی؛ فشار برای افشای اسناد بیشتر
بهگزارش آکسیوس، این اسناد در راستای دستور دونالد ترامپ برای اجرای کامل قانون افشای اسناد ترور کندی منتشر شدهاند. جفرسون مورلی و نماینده لونا اعلام کردهاند که جان رتکلیف، رئیس سیا، و تولسی گبرد، مدیر اطلاعات ملی، نقش کلیدی در این شفافسازی ایفا کردهاند.
آنان وعده دادهاند که اسناد بیشتری در راه است؛ اسنادی که ممکن است بخشهای تاریکتری از نقش سازمانهای اطلاعاتی آمریکا در بزرگترین ترور سیاسی قرن بیستم را روشن کند.
به گزارش روزنامه جروزلم پست، وزارت داخله اقلیم کردستان روز جمعه رسما گروههای وابسته به جمهوری اسلامی ایران، بهویژه حشد الشعبی، را مسئول این حملات دانست؛ اتهامی که از سوی دولت مرکزی عراق بهشدت رد شده است.
حملات همزمان با آغاز آتشبس ایران و اسرائیل
بر اساس این گزارش، نخستین دور حملات تنها چند ساعت پس از آغاز رسمی آتشبس میان جمهوری اسلامی و اسرائیل آغاز شد؛ آتشبسی که پس از ۱۲ روز درگیری نظامی و با میانجیگری دولت قطر حاصل شد.
در این مرحله، پهپادهایی ناشناس به پایگاههای نظامی عراق، از جمله پایگاههای «التاجی» در شمال بغداد و «امام علی» در جنوب عراق حمله کردند. منابع محلی تایید کردهاند که تجهیزات راداری در این پایگاهها هدف قرار گرفتند.
در ادامه، حملات بهشکل تصاعدی گسترش یافت؛ ابتدا فرودگاه «کی-وان» در نزدیکی کرکوک هدف حمله راکتی قرار گرفت و سپس پهپادهایی به سوی شهرهای سلیمانیه، دهوک و اربیل در اقلیم کردستان شلیک شدند. تنها در بازه زمانی ۱۰ تا ۱۴ تیر ماه (اول تا پنجم ژوئیه)، چندین حمله پهپادی دیگر در این مناطق گزارش شد.
اتهام مستقیم به حشد الشعبی؛ ابزار تهران برای بیثباتسازی عراق
بهنوشته جروزلم پست، نهادهای امنیتی اقلیم کردستان معتقدند که این حملات توسط نیروهای حشد الشعبی (بسیج مردمی عراق) انجام شده است؛ ائتلافی متشکل از دهها گروه شبهنظامی شیعه که از حمایت مالی، تسلیحاتی و اطلاعاتی جمهوری اسلامی برخوردارند.
این گروهها، از جمله «کتائب حزبالله»، «عصائب اهل الحق» و «حرکت النجباء»، پیشتر نیز در حملات به نیروهای آمریکایی در عراق، سوریه و اردن نقش داشتهاند.
در بیانیهای که شامگاه جمعه از سوی وزارت داخله اقلیم کردستان منتشر شد، آمده است: «شب گذشته یک پهپاد در منطقهای بیسکنه در نزدیکی اربیل سقوط کرد. این حملات توسط گروههایی وابسته به حشد الشعبی و با هدف ایجاد بیثباتی و هرجومرج صورت میگیرد. ضروری است دولت فدرال عراق در برابر این اقدامات مخرب واکنش قانونی و قاطع نشان دهد.»
همزمان، اداره کل ضدتروریسم اقلیم کردستان نیز اعلام کرد: «یک پهپاد انفجاری روز پنجشنبه در نزدیکی فرودگاه بینالمللی اربیل رهگیری شد. این عملیات هیچگونه خسارت جانی یا مالی بههمراه نداشت.»
حمله به اربیل در سایه تقابل سیاسی بغداد و اربیل
بهنوشته جروزلم پست، گرچه اقلیم کردستان عراق یک منطقه خودمختار است، اما در دولت مرکزی بغداد، حشد الشعبی از پشتیبانی جناحهای سیاسی طرفدار حکومت ایران برخوردار است؛ از جمله سازمان بدر که علاوهبر عضویت در حشد الشعبی، یکی از ماشینهای سیاسی قدرتمند در ساختار دولت عراق بهشمار میرود.
این روزنامه اسرائیلی مینویسد، گروههای شبهنظامی مورد حمایت تهران در سال ۲۰۱۸ بهعنوان نیروی رسمی نظامی عراق بهرسمیت شناخته شدند و حقوق خود را از دولت مرکزی دریافت میکنند، هرچند ارتباط آنها با فعالیتهای غیرقانونی از جمله آدمربایی، ترور، و حملات پهپادی، بهویژه علیه مواضع آمریکایی و مخالفان جمهوری اسلامی، اثباتشده است.
از جمله اقدامات جنجالی اخیر این گروهها، ربودن الیزابت تسورکوف، پژوهشگر دانشگاه پرینستون در مارس ۲۰۲۳ توسط کتائب حزبالله بود؛ اقدامی که واکنش شدید واشینگتن را در پی داشت.
واکنش تند بغداد: اتهامزنی به نهادهای رسمی قابلقبول نیست
در پی این اتهامزنی آشکار، دولت مرکزی عراق واکنشی تند نشان داد. «صباح النعمان»، سخنگوی نخستوزیر عراق، در بیانیهای رسمی اعلام کرد: «اتهامی که از سوی وزارت داخله اقلیم کردستان به یکی از نهادهای امنیتی رسمی عراق وارد شده، غیرقابلقبول و محکوم است و تحت هیچ شرایطی نباید بدون ارائه سند و مدرک مطرح شود.»
رسانههای عربی، از جمله خبرگزاری شفق عراق، نیز از شکاف سیاسی عمیق میان اربیل و بغداد در این زمینه گزارش دادهاند. این در حالی است که عراق خود را برای مدیریت امنیتی مراسم عاشورا در شهرهای کربلا، نجف و بابل آماده میکند.
فرماندهی عملیات مشترک در بغداد اعلام کرده است که با هماهنگی کمیته عالی امنیتی، استانداران و وزارتخانههای کشور، بهداشت و برق، و همچنین نیروهای پلیس و حشد الشعبی، برای حفظ امنیت زائران برنامهریزی گستردهای انجام شده است.
تشدید سرکوب در ایران و احتمال عملیات نیابتی علیه کردستان عراق
جروزلم پست در بخش پایانی گزارش خود مینویسد که تنش میان حکومت ایران و اقلیم کردستان عراق در روزهای اخیر بهدلیل ادعای تهران درباره حضور گروههای اپوزیسیون ایرانی در خاک اقلیم شدت گرفته است.
همزمان با موج بازداشتهای گسترده در ایران پس از جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل، منابع محلی از هدفقراردادن فعالان کرد در موج سرکوب جدید خبر میدهند.
این روزنامه اسرائیلی تحلیل میکند که جمهوری اسلامی احتمالا از شبهنظامیان حشد الشعبی بهعنوان اهرم فشار امنیتی علیه اربیل استفاده میکند تا هم پاسخ سیاسی به میزبانی احتمالی از مخالفان بدهد و هم تعادل امنیتی منطقه را بهنفع خود تغییر دهد.
به باور ناظران، چنین رویکردی میتواند تنشهای داخلی عراق را افزایش داده و ساختار شکننده وحدت ملی را با چالش روبهرو کند.
تایمز اسرائیل گزارش داد تیم مذاکرهکننده این کشور شامگاه شنبه ۱۴ تیر یا روز یکشنبه ۱۵ تیر راهی قطر خواهد شد.
بر اساس این گزارش، نخستوزیر اسرائیل شامگاه ۱۴ تیر نشست کابینه امنیتی را برای بررسی گفتوگوهای غیرمستقیم پیشِ رو در قطر و همچنین سفر خود به واشینگتن برگزار خواهد کرد.
نتانیاهو قرار است دوشنبه ۱۶ تیر در جریان سفرش به آمریکا، با دونالد ترامپ در کاخ سفید دیدار کند.
مقامهای اسرائیلی به شبکه کان گفتند حماس تحت فشار میانجیها، یعنی قطر و آمریکا، از برخی خواستههایش عقبنشینی کرده و «اکنون زمینه برای ادامه کار وجود دارد».
یک مقام ارشد مطلع از جزییات گفتوگوها نیز به کانال ۱۲ تلویزیون اسرائیل گفت: «اکنون وقتِ مذاکرات جدی است؛ این کار امکانپذیر شده و نباید فرصت را از دست داد.»
با این حال، او تاکید کرد هنوز اختلافات قابلتوجهی باقی مانده و ضرورت دارد انتظارات مردم را که خواهان توافق فوری هستند، به شکل واقعی و منطقی مدیریت کنیم.
به گزارش کانال ۱۲ اسرائیل، با وجود انتظارات موجود، توافق آتشبس موضوعی نیست که در «چند دقیقه یا چند ساعت» حاصل شود، بلکه روندی است که به چند روز زمان نیاز دارد.
این در حالی است که در پاسخ حماس به طرح پیشنهادی آتشبس، نشانههایی از مواضع سختگیرانهتر، بهویژه در مورد عقبنشینی ارتش اسرائیل از نوار غزه، دیده میشود.
در گزارش کانال ۱۲ همچنین آمده است که حماس خواستار لغو ساز و کار توزیع کمکهای بشردوستانه از طریق شرکتهای آمریکایی، نقشآفرینی شمار بیشتری از کشورهای عربی در توافق و شروع زودهنگام مذاکرات برای پایان جنگ شده است.
شبکه الشرق، وابسته به عربستان سعودی، ۱۴ تیر به نقل از دو منبع فلسطینی نزدیک به حماس گزارش داد قرار است طی روزهای آینده، دور تازهای از گفتوگوهای غیرمستقیم میان اسرائیل و حماس در دوحه آغاز شود.
بر اساس این گزارش، هدف از این گفتوگوها، بررسی ساز و کارهای اجرای توافق پیشنهادی جدید و اصلاحشده برای آتشبس در غزه است.
به گفته منابع، تماس با میانجیها «با هدف پایان دادن به جنگ در غزه، تعیین زمانی برای آغاز مذاکرات، اعلام اجرایی شدن آتشبس و به جریان افتادن توافق» همچنان ادامه دارد.
یکی از منابع گفت: «بر اساس تفاهمهایی که از طریق میانجیها به دست آمده، انتظار میرود مذاکرات غیرمستقیم بلافاصله پس از تایید پیشنهاد از سوی دو طرف آغاز شود.»
او پیشبینی کرد که مذاکرات بهویژه در زمینه ساز و کارهای اجرایی بندهای توافق، پیچیده خواهد بود.
منبعی دیگر نیز گفت حماس از میانجیها و از طرف آمریکایی تضمینهایی دریافت کرده که برای بهبود شرایطی که «پیشنهاد برای طرف فلسطینی هم قابلقبول باشد»، تلاش خواهد شد.
به گفته او، حماس بهطور اصولی با پیشنهاد آتشبس موافقت کرده است تا پایهای برای ادامه مذاکرات باشد.
یک مقام ارشد حماس نیز ۱۳ تیر به روزنامه قطری العربی الجدید گفت: «ما منتظر موافقت اسرائیل با پاسخ خود به پیشنهاد آتشبس هستیم. ما اصلاحاتی را ارائه دادهایم که شامل تضمینهایی برای آغاز سریع مذاکرات با هدف پایان جنگ، گسترش مشارکت کشورهای عربی در توافق، جزییاتی درباره نحوه ورود کمکهای انسانی، و نقشههای مربوط به عقبنشینی ارتش اسرائیل از نوار غزه است.»
همزمان با این تحولات، معترضان در تلآویو ۱۴ تیر علیه دولت نتانیاهو تظاهرات کردند و خواستار توافق با حماس برای بازگرداندن گروگانها شدند.
