چند مقام پیشین اطلاعاتی آمریکا گزارش سازمان اطلاعات دفاعی درباره آسیب «محدود» به تاسیسات هستهای ایران را رد کرده و آن را متکی بر «دادههای گمراهکننده» و «بیارزش» خواندند.
در پی انتشار گزارش محرمانهای از سوی سازمان اطلاعات دفاعی آمریکا که مدعی شده بود حملات اخیر ایالات متحده تنها آسیب «محدود» به تاسیسات هستهای ایران وارد کردهاند، چند مقام پیشین اطلاعاتی ایالات متحده با رد اعتبار این ارزیابی، آن را متکی بر «دادههای گمراهکننده از منابع ایرانی» و از نظر تحلیلی «بیارزش» توصیف کردند.
یکی از افسران سابق اطلاعاتی ارتش در گفتوگو با واشینگتن فری بیکن این گزارش را بهشدت زیر سوال برد و گفت: «این گزارش چنان بیپایه است که فقط به درد پاککردن میخورد.»
ارزیابی جنجالی و نشت به رسانهها
گزارش محرمانه دیآیای که تنها چند روز پس از حملات دقیق هوایی ایالات متحده به سایتهای هستهای فردو، نطنز و اصفهان تهیه شده بود، ابتدا به رسانههایی چون سیانان و نیویورکتایمز نشت کرد. این گزارش مدعی بود که آسیبها تنها چند ماه برنامه هستهای ایران را به تاخیر انداختهاند.
اما منابع اطلاعاتی کنونی و پیشین آمریکا میگویند این ارزیابی با درجه «اعتماد پایین» طبقهبندی شده بود و تنها بر اساس تصاویر ماهوارهای و ارتباطات شنود شده از مقامهای ایرانی تنظیم شده بود، موضوعی که در گزارش رسانهها عمدتا سانسور شد.
به گفته منابع آمریکایی، نهادهای اطلاعاتی اسرائیل هشدار دادهاند که فرماندهان نظامی حکومت ایران در تماسهای داخلی خود بهطور عامدانه وضعیت را کوچکنمایی کرده و اطلاعات نادرست به ردههای سیاسی دادهاند؛ اطلاعاتی که به نظر میرسد در گزارش دیآیای نیز وارد شده است.
افسران اطلاعاتی: تحلیلگران دیآیای فریب خوردند
مایکل پریجنت، افسر سابق اطلاعاتی فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام)، که نزدیک به سه دهه در خاورمیانه فعالیت داشته، با انتقاد از این ارزیابی گفت: «این پیامسازی سپاه پاسداران و تهران است که دیآیای آن را گرفته و بهعنوان اطلاعات واقعی ارائه کرده است.»
او افزود: «من میدانم این پیامسازی است، ایرانیها هم میدانند. ولی بهدلایلی عجیب، آژانس امنیت ملی (اناسای) فکر میکند این اطلاعات واقعی است.»
یک مقام فعلی ایالات متحده نیز به فری بیکن گفت که ارزیابیهای دیآیای، بههمراه گزارش سیانان، طی ۲۴ ساعت گذشته «کاملا بیاعتبار» شدهاند. او افزود که آژانس بینالمللی انرژی اتمی نیز تایید کرده که سانتریفیوژها «کاملا نابود شدهاند» و خسارتها «عظیم» بودهاند.
جان رتکلیف، رئیس سازمان سیا، نیز در بیانیهای اعلام کرد که از طریق یک منبع «تاریخی و دقیق» دریافتهاند چند سایت کلیدی ایران برای سالها قابل بازسازی نخواهد بود.
«تحلیل نادرست» درباره فردو
یکی از مأموران سابق اطلاعاتی نیز گفت تحلیلگران دیآیای بهدرستی نتوانستهاند عمق فنی عملیات را درک کنند، بهویژه در سایت فردو که در دل کوه و زیر لایههای ضخیم بتن قرار دارد.
او گفت: «شما انتظار ندارید یک حفره تا جهنم ببینید؛ این حملات برای نفوذ زیر لایهها طراحی شدهاند و تحلیلگرانی که این را نمیفهمند، اساسا نمیدانند به چه نگاه میکنند.»
این مقام اطلاعاتی اضافه کرد: «ایرانیها مطمئنا میدانستند که شنود میشوند و مطابق آن عمل کردند. بنابراین استفاده از حرفهای آنها بهعنوان منبع ارزیابی اطلاعاتی، فاجعهبار است.»
انتقاد از ساختار اطلاعاتی آمریکا
افسران سابق از نهاد دیآیای بهعنوان «سازمان اطلاعاتی درجهدو» نام بردهاند. یکی از تحلیلگران سابق در حوزه ایران گفته است که بخش زیادی از اطلاعات موجود در گزارش اولیه، بازتاب «پروپاگاندای داخلی ایرانیها» بوده که در طول جنگ نیز تکرار شده است.
تام کاتن، سناتور جمهوریخواه، نیز این گزارش را «مقدماتی» توصیف کرد که «با شکافهای اطلاعاتی جدی» همراه است.
مایکل روبین، مشاور پیشین پنتاگون، هشدار داد که برخی تحلیلگران دیآیای چنان در شنود غرق میشوند که به باور اطلاعات دشمن متمایل میشوند. او گفت: «به همین دلیل است که بسیاری از تحلیلگران خاورمیانه در دیآیای به توهمات توطئهآمیز و حتی حمایت از گروههایی مثل حماس و حزبالله دچار میشوند.»
روبین افزود که افشای این گزارش از درون دیآیای انجام شده تا «پیشنویس نخست تاریخ را بنویسد» قبل از آنکه ارزیابی بهچالش کشیده شود.
سیمون لیدن، معاون سابق وزارت دفاع در امور خاورمیانه نیز گفت: «بخش زیادی از بدنه تحلیلگری ما باید کاملا از نو ساخته شود. بسیاری از این افراد آموزش حرفهای ندیدهاند و اساسا نمیدانند چه میگویند.»
این جلسه که ابتدا قرار بود سهشنبه برگزار شود، بعداز ظهر پنجشنبه با حضور جان رتکلیف (رئیس سازمان سیا)، مارکو روبیو (وزیر خارجه)، پیت هگست (وزیر دفاع) و ژنرال دن کین (رئیس ستاد مشترک ارتش) در کنگره تشکیل شد. سناتور تام کاتن، عضو جمهوریخواه، گفت که حمله «ضربهای فاجعهبار» به برنامه هستهای ایران وارد کرده است. سناتور لیندسی گراهام نیز افزود: «هیچکس امشب در آن تاسیسات کار نمیکند. نیازی به حمله دوباره نیست.»
در مقابل، دموکراتها از نبود اطلاعات کافی انتقاد کردند. چاک شومر، رهبر اقلیت دموکرات در سنا، گفت که جلسه «سؤالات بیشتری نسبت به پاسخ ایجاد کرد.»
همزمان، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، در گفتوگو با تلویزیون دولتی ایران، ضمن تایید «آسیب جدی» به تاسیسات هستهای در جریان جنگ ۱۲روزه با اسرائیل، گفت ارزیابی فنی از سوی سازمان انرژی اتمی ایران در حال انجام است. او همچنین تصریح کرد که تهران در حال بررسی امکان از سرگیری مذاکرات با ایالات متحده است، اما هنوز «هیچ توافقی برای گفتوگوی مجدد وجود ندارد.»
پیش از این نیز پیت هگست، وزیر دفاع ایالات متحده، پنجشنبه پنجم تیر در نشستی خبری به جزئیات حمله اخیر آمریکا به تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی پرداخت و از مواضع دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، در این خصوص تمجید کرد: «ترامپ شرایطی مهیا کرد که جنگ به پایان برسد و تجهیزات هستهای [حکومت ایران] نابود شدند.»
او با اشاره به ادامه لفاظیهای مقامهای ارشد جمهوری اسلامی علیه آمریکا و اسرائیل گفت اظهارات تهران مبنی بر تکمیل برنامه هستهای خود «مصرف داخلی» دارد و برای «حفظ آبروی» حکومت مطرح میشود.
هگست بار دیگر بر موفقیتآمیز بودن حمله آمریکا و نابودی تاسیسات اتمی حکومت ایران در جریان این کارزار تاکید کرد و گزارشهای سیانان و نیویورکتایمز درباره ناکام ماندن این عملیات را نادرست خواند.
دن کین، رییس ستاد مشترک نیروهای مسلح آمریکا، نیز پیش از این در نشست خبری در پنتاگون اعلام کرد عملیات «چکش نیمه شب» علیه تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی نتیجه ۱۵ سال مطالعه، نظارت و برنامهریزی بود.
مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، درباره این روند هشدار داد.
رافائل گروسی در واکنش به این اقدام اعلام کرد که جامعه بینالمللی نمیتواند پایان همکاری تهران بر سر تاسیسات هستهای را بپذیرد.
گروسی خواستار از سرگیری بازرسیها شد
مدیرکل آژانس پنجشنبه پنجم تیر گفت که آژانس به ذخایر اورانیوم ۶۰ درصد ایران دسترسی ندارد و خبر داد در نامهای به عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، خواستار بازدید آژانس از تاسیسات اتمی در ایران شده اما عراقچی هنوز به این نامه پاسخ نداده است.
این درخواست در حالی مطرح میشود که جمهوری اسلامی اعلام کرده است اورانیوم غنیشده خود را پیش از حملات آمریکا جابهجا کرده است.
مدیرکل آژانس بر این اساس تاکید کرد که بازرسان باید ذخایر ایران را مجددا بررسی و ارزیابی کنند.
او چهارشنبه به شبکه فرانس-۲ گفت که ایران باید به سرعت همکاری با بازرسان بینالمللی را از سر گیرد و اعلام کرد آژانس از زمان شروع درگیریها بر فعالیتهای تهران نظارت نداشته است.
گروسی افزود: «تهران بر اساس پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (انپیتی)، ملزم به همکاری با آژانس است.»
علیرضا سلیمی، عضو هیات رییسه مجلس، پیشتر گفت که طرح نمایندگان، ورود بازرسان آژانس به ایران را تنها در صورتی مجاز میداند که امنیت تاسیسات هستهای و فعالیتهای صلحآمیز جمهوری اسلامی بهطور کامل «تضمین شود». موضوعی که تشخیص آن بر عهده شورای عالی امنیت ملی خواهد بود.
این در حالی است که گروسی در ادامه صحبتهای خود گفت: «در طول جنگ، بازرسی امکانپذیر نیست اما اکنون که درگیریها پایان یافته، با توجه به حساسیت این مواد، اعتقاد دارم به نفع همه است که بازرسیها را هرچه زودتر از سر بگیریم.»
کرملین، تصمیم جمهوری اسلامی را نتیجه مستقیم حملات دانست
سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه نیز پنجشنبه خواستار ادامه همکاری جمهوری اسلامی و آژانس بینالمللی انرژی اتمی شد.
کاخ کرملین هم با اظهار «نگرانی» از تصمیم تهران، «اعتبار از دست رفته» آژانس را مورد انتقاد قرار داد.
همزمان سرگئی ریابکوف، معاون وزیر خارجه روسیه، گفت که احتمال احیای مذاکرات برای توافق هستهای جدید کاهش یافته است.
مسکو تاکید کرد که تصمیم تهران برای تعلیق همکاری با آژانس بینالمللی انرژی اتمی، نتیجه مستقیم حملات اخیر اسرائیل و آمریکا به تاسیسات هستهای در ایران است.
دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، در نشستی خبری به خبرنگاران گفت: «چنین تصمیمی نتیجه مستقیم حمله بیدلیلی است که رخ داد. نتیجه مستقیم حملات به تاسیسات هستهای که کاملا بیسابقه بود.»
سخنگوی کرملین همچنین گفت روسیه وضعیت را از نزدیک پیگیری میکند و با تهران نیز در تماس است.
او افزود «تماسهایی» میان واشینگتن و تهران، چه مستقیم و چه از طریق کانالهای دیگر، وجود دارد.
آلمان: رای نمایندگان ایران «سیگنال اشتباه» است
برلین پنجشنبه از تهران خواست به همکاری با نهاد نظارت هستهای سازمان ملل ادامه دهد و رای نمایندگان ایرانی برای توقف همکاری با آژانس را «سیگنال کاملا اشتباه» خواند.
یوهان وادفول، وزیر خارجه آلمان، به خبرنگاران گفت: «برلین از دولت ایران میخواهد در این مسیر گام برندارد.»
وادفول در نشست خبری مشترک با آنیتا آناند، همتای کانادایی خود، افزود: «ما تمام تلاشهای دیپلماتیک خود را برای یافتن توافقی الزامآور در اسرع وقت به کار میگیریم.»
شورای نگهبان طرح را تایید کرد
هادی طحان نظیف، سخنگوی شورای نگهبان، پنجشنبه اعلام کرد طرح الزام دولت به تعلیق همکاری با آژانس بینالمللی انرژی اتمی پس از بررسی اعضای این شورا تایید شده است.
این تایید گام مهمی در اجرایی شدن تصمیم مجلس محسوب میشود.
طرح مجلس در این زمینه، چهارم تیر با ۲۲۱ رای موافق وبدون رای مخالف به تصویب رسید.
به گزارش فایننشال تایمز، پس از پایان دور تازهای از درگیری نظامی میان جمهوری اسلامی و اسرائیل، دو طرف مشغول ارزیابی تلفات و خسارات واردشده به زیرساختهای دفاعی، اطلاعاتی و هستهای خود هستند.
گزارشهای اولیه حاکی از آن است که هزینه حملات در ایران بسیار بالا بوده است. سامانههای پدافند هوایی این کشور از کار افتاده، بسیاری از فرماندهان ارشد نظامی کشته شدهاند و برنامه هستهایاش دستکم با آسیبهایی جدی مواجه شده است.
فایننشال تایمز نوشت که در سوی دیگر، خسارات واردشده به اسرائیل همچنان در هالهای از ابهام است: «بخشی به دلیل سانسور نظامی در داخل این کشور و بخشی نیز بهسبب نبود تصاویر ماهوارهای مستقل از مناطق هدف قرار گرفته.»
حملات ناموفق ایران، تلفات بالای غیرنظامی در اسرائیل
در نخستین روزهای درگیری، گزارشهایی مبنی بر کشته شدن اسماعیل قاآنی، فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران منتشر شد اما او پس از پایان این درگیری نظامی، در تجمعی در مرکز تهران حضور یافت که به گفته مقامات جمهوری اسلامی، به مناسبت «پیروزی در دفع حملات اسرائیل» برگزار شد.
ظهوری که بهنوعی نشانهای از پیچیدگی روایتها و عدم شفافیت وضعیت میدانی دو طرف تلقی میشود.
تهران گفته است در حملات به اسرائیل موفق به هدف قرار دادن مقر موساد در منطقه گلیلوت، ستاد فرماندهی ارتش اسرائیل در تلآویو و چند مرکز مهم اطلاعاتی و انرژی شده است اما تصاویر ماهوارهای و ویدیوهای در دسترس عموم، عمدتا نشاندهنده خطا در اصابت موشکها و خسارات وارد شده به مناطق مسکونی بودهاند.
برای نمونه، موشکهایی که گفته میشد به سمت پارک فنآوری ارتش اسرائیل در بئرشبع شلیک شده بودند، یک ساختمان مسکونی در نزدیکی آن را هدف قرار دادند.
چهار موشک ایرانی نیز که به سوی مقر موساد پرتاب شده بودند، به ساختمانی در آن سوی اتوبان برخورد کردند. مقامات اسرائیلی اعلام کردند محل اصابت، یک پارکینگ اتوبوس خالی بوده است.
همچنین یکی از موشکها در فاصله ۳۰۰ متری از ساختمان کریا، مرکز فرماندهی ارتش اسرائیل، فرود آمد.
با وجود پیشرفته بودن پدافند اسرائیل، ارتش این کشور اعلام کرده که این سامانهها «غیرقابل نفوذ نیستند».
در مجموع، اسرائیل توانسته است حدود ۹۰ درصد از ۵۵۰ موشک شلیکشده از سوی ایران را رهگیری کند.
با این حال، دستکم ۲۸ نفر در اسرائیل کشته و بیش از هزار و ۴۰۰ نفر (اغلب بهصورت سطحی) مجروح شدند.
هزاران خانه و خودرو نیز آسیب دیده یا ویران شدهاند.
جیم لمسون، تحلیلگر سابق سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) و پژوهشگر مرکز مطالعات منع گسترش تسلیحات هستهای جیمز مارتین معتقد است: «در مورد ایران، مشکل اصلی دقت است.»
به گفته او، موشکهای ایران در آزمایشهای کنترلشده دقتی در چند ده متر دارند اما عملکرد آنها در میدان نبرد بسیار ضعیفتر بوده است.
حملات دقیق اسرائیل، کشته شدن فرماندهان ارشد و آسیب به تأسیسات هستهای
برخلاف حملات پراکنده و غیرمؤثر جمهوری اسلامی، حملات اسرائیل به ایران هم دقیقتر و هم ویرانگرتر بودند.
بنا بر گزارش مقامهای محلی، در تهران حدود ۱۲۰ ساختمان بهطور کامل تخریب و حدود ۵۰۰ ساختمان دیگر بهشدت آسیب دیدند.
برخی از این ساختمانها در اطراف فرودگاه مهرآباد و دانشگاه رجایی قرار داشتهاند.
بنا بر اعلام وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در ایران، در جریان این حملات ۶۲۷ نفر کشته و چهار هزار و ۸۷۰ نفر مجروح شدند.
بخشی از این حملات شامل عملیات هدفمند برای کشتن فرماندهان ارشد نظامی و عوامل برنامه هستهای بوده است. در میان کشتهشدگان، نامهایی چون محمد باقری، رییس ستاد کل نیروهای مسلح، حسین سلامی، فرمانده کل سپاه پاسداران و امیرعلی حاجیزاده، فرمانده نیروی هوافضای سپاه پاسداران، دیده میشود.
در میانه درگیری، اسرائیل دامنه هدفگیری خود را از زیرساختهای هستهای و موشکی به نمادهای حاکمیتی گسترش داد و از جمله صداوسیمای جمهوری اسلامی و زندان اوین را هدف گرفت.
یکی از جنجالیترین حملات، حمله به اوین بود.
در حالی که آمریکا و اسرائیل تاکید کردند هدف اصلیشان (تخریب توانایی تهران برای تولید سلاح هستهای) تا حد زیادی محقق شده، گزارشهای اولیه نهادهای اطلاعاتی چندان قطعی نبودهاند.
گزارشی مقدماتی از آژانس اطلاعات دفاعی آمریکا میگوید که برنامه هستهای ایران «کمتر از شش ماه» عقب افتاده است و بمبها اگرچه ورودیها و سیستم تهویه تأسیسات را بستهاند اما سالنهای زیرزمینی غنیسازی را کاملا تخریب نکردهاند.
با این حال، کمیسیون انرژی اتمی اسرائیل چهارشنبه اعلام کرد حمله آمریکا به سایت فُردو باعث نابودی زیرساختهای حیاتی و «از کار افتادن کامل» این مرکز غنیسازی شده است.
تصاویر ماهوارهای از سایت فردو که در عمق نیمکیلومتری زمین قرار دارد، ورودیهای پُر شده با خاک و حفرههایی را نشان میدهند که ممکن است محل اصابت بمبهای هدایتشونده ۳۰ هزار پوندی آمریکا باشند.
همچنین، راههای دسترسی به این سایت آسیب دیدهاند.
تهران اعلام کرده تأسیسات فردو و نطنز از مدتها پیش تخلیه شده بودند و آسیبی جدی ندیدهاند. سرنوشت بیش از ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای بالا (که در صورت تصمیم سیاسی میتواند به چند بمب اتمی تبدیل شود)، همچنان نامعلوم است.
در اصفهان نیز تصاویر ماهوارهای حاکی از تخریب چند ساختمان در مرکز تحقیقات هستهای جمهوری اسلامی است.
محمد اسلامی، رییس سازمان انرژی اتمی، سهشنبه وعده داد که زیرساختهای هستهای در ایران بازسازی خواهند شد. تأسیساتی که تهران بر «صلحآمیز بودن» فعالیت آنها تاکید دارد.
به دنبال حملات اسرائیل، سامانههای پدافند هوایی و برنامه موشکهای بالستیک جمهوری اسلامی نیز آسیب جدی دیدهاند.
بهگفته لمسون، بیش از نیمی از انبارهای موشکهای بالستیک در مناطق غربی و مرکزی ایران آسیب دیدهاند. یک مقام نظامی اسرائیلی هم گفته است دستکم ۵۰ درصد از پرتابگرهای موشک بالستیک ایران از بین رفتهاند.
فایننشال تایمز نوشت که یکی از مراکز بزرگ ذخیره و پرتاب موشک در نزدیکی کرمانشاه که بهعنوان پایگاه لجستیکی موشکهای فاتح و ذوالفقار شناخته میشود، نابود شده است.
در تبریز نیز حمله به یک کارخانه ساخت پهپاد وابسته به نیروی هوافضای سپاه پاسداران باعث انفجارهای زنجیرهای و آتشسوزیهای چندساعته شد.
جاستین برانک، کارشناس آکادمی سلطنتی خدمات متحد بریتانیا گفت: «واضح است که شبکه پدافند هوایی ایران بهشدت تضعیف شده، تا حدی که نیروی هوایی اسرائیل میتواند روزانه جنگندههای تاکتیکی و حتی پهپادهای ارتفاع متوسط را وارد آسمان ایران کند.»
او افزود: «این وضعیت باعث میشود که هم برنامه دفاع هوایی و هم برنامه هستهای در ایران، در آینده در برابر حملات احتمالی اسرائیل آسیبپذیر باقی بمانند.»
