به گفته دو مقام آمریکایی، ارتش آمریکا شمار زیادی هواپیمای سوخترسان را به اروپا منتقل کرده تا گزینههای نظامی بیشتری در اختیار دونالد ترامپ قرار دهد. اقدامی که در بحبوحه شعلهور شدن جنگ میان جمهوری اسلامی و اسرائیل صورت گرفته است.
این مقامات که نخواستند نامشان فاش شود، دوشنبه ۲۶ خرداد به خبرگزاری رویترز گفتند ناو هواپیمابر «نیمیتز» نیز در حال حرکت بهسوی خاورمیانه است. اقدامی که به گفته یکی از این دو مقام، از پیش برنامهریزی شده بوده است.
این ناو قابلیت حمل پنج هزار پرسنل و بیش از ۶۰ فروند هواپیما از جمله جنگندهها را دارد.
این تحرکات، در مجموع نشاندهنده تقویت چشمگیر توان هوایی ایالات متحده برای اجرای عملیاتهای مستمر است؛ آن هم در شرایطی که جمهوری اسلامی و اسرائیل درگیر نبردی آشکار و بیسابقه شدهاند.
اسرائیل از بامداد جمعه بمباران مواضع جمهوری اسلامی در ایران را آغاز و اعلام کرد که تهران در آستانه ساخت بمب اتمی است.
از آن زمان، دو طرف چندین موج حمله گسترده علیه یکدیگر انجام دادهاند که به کشته و زخمی شدن شماری از غیرنظامیان انجامیده و نگرانیها را از گسترش جنگ در منطقه تشدید کرده است.
یک وبسایت ردیابی پرواز خبر داد که بیش از ۳۱ هواپیمای سوخترسان نیروی هوایی آمریکا، عمدتا مدلهای کیسی-۱۳۵ و کیسی-۴۶، یکشنبه از ایالات متحده برخاسته و به سمت شرق حرکت کردهاند.
مقامات آمریکایی از اظهار نظر درباره تعداد این هواپیماها خودداری کردند.
پنتاگون نیز در پاسخ به رویترز، کاخ سفید را مرجع پاسخگویی دانست اما مقامات کاخ سفید بلافاصله به این درخواست واکنشی نشان ندادند.
اریک شوتن، تحلیلگر اطلاعات امنیتی، به رویترز گفت: «جابهجایی ناگهانی دهها تانکر هوایی آمریکا به سمت شرق، وضعیت معمولی نیست. این یک پیام روشن از آمادگی راهبردی است.»
او افزود: «چه هدف، پشتیبانی از اسرائیل باشد، چه آمادگی برای عملیاتهای دوربرد یا تضمین تدارکات، این اقدام نشان میدهد آمریکا در حال موقعیتیابی برای واکنش سریع در صورت گسترش تنش با ایران است.»
هواپیماهای نظامی آمریکا در اروپا
بنا بر گزارشها، هواپیماهای نظامی آمریکا در چندین نقطه در اروپا فرود آمدهاند؛ از جمله در پایگاه رامشتاین در آلمان و فرودگاههایی در بریتانیا، استونی و یونان.
تا این لحظه، آمریکا با احتیاط عمل کرده و تنها در سرنگونی موشکهای ورودی به اسرائیل مشارکت داشته است.
دو مقام آمریکایی، یکشنبه به رویترز گفتند که ترامپ در روزهای اخیر، طرح اسرائیل را برای کشتن علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، وتو کرده است.
یکی از این منابع گفت که ایالات متحده مادامی که آمریکاییها هدف حمله قرار نگرفته باشند، از هدف قرار دادن رهبری سیاسی ایران حمایت نمیکند.
ترامپ ضمن تمجید از حمله اسرائیل، به تهران هشدار داده که نباید دامنه انتقامجویی خود را به اهداف آمریکایی گسترش دهد.
مقام سومی از دولت آمریکا نیز که نخواست نامش فاش شود، از اظهار نظر درباره حرکت تانکرهای سوخترسان خودداری اما تاکید کرد که اقدامات ارتش ایالات متحده در منطقه، «ماهیتی دفاعی» دارد.
یک منبع دیگر که با این موضوع آشناست هم به رویترز گفت ایالات متحده به کشورهای منطقه اعلام کرده در حال انجام «آمادهسازی دفاعی» است اما اگر ایران به هر یک از تاسیسات آمریکا حمله کند، عملیاتها حالت تهاجمی به خود خواهند گرفت.
ایالات متحده در حال حاضر حدود ۴۰ هزار نیرو در منطقه دارد؛ شامل سامانههای پدافند هوایی، جنگندهها و ناوهای جنگی که توانایی مقابله با موشکها را دارند.
بر اساس تحلیل نیویورک تایمز، درگیری اخیر اسرائیل و جمهوری اسلامی که از جمعه ۲۳ خرداد آغاز شده است، روند متفاوتی نسبت به تقابلهای پیشین این دو کشور دارد.
برخلاف حملات کوتاه مدت سال گذشته که طی چند ساعت پایان یافت، درگیری کنونی وارد روز چهارم شده و هیچ کدام از طرفین قصد عقبنشینی ندارند.
حملات اسرائیل منجر به کشته شدن چندین فرمانده ارشد سپاه پاسداران و دانشمندان هستهای جمهوری اسلامی شده است.
بخشهایی از زیرساختهای انرژی ایران نیز آسیب دیدهاند.
در مقابل، حملات تهران هم خساراتی در اسرائیل به همراه داشته است.
برنامه هستهای، هدف محوری
هدف اصلی اسرائیل از این حملات، پایان دادن به برنامه غنیسازی جمهوری اسلامی است.
دانیل شاپیرو، مسئول سابق امور خاورمیانه در پنتاگون، پیشبینی کرده که این درگیری هفتهها طول خواهد کشید.
او معتقد است اسرائیل تا زمانی که جمهوری اسلامی قابلیت غنیسازی داشته باشد، به حملات خود ادامه خواهد داد.
شاپیرو که اکنون در شورای آتلانتیک در واشینگتن فعالیت میکند، تاکید کرده که اسرائیل به هر نحو ممکن تا از بین رفتن توانایی غنیسازی ایران بر موضع خود پافشاری خواهد کرد.
او معتقد است که اگر اسرائیل این مسئله را حل نکند، کمپین نظامی آن با شکست مواجه خواهد شد.
اسرائیل تاکنون موفق شده تاسیسات غنیسازی نطنز را هدف قرار دهد اما هنوز نتوانسته سایت زیرزمینی فردو را که در قلب کوه است، نابود کند.
از بین بردن این تاسیسات به بمبهای ویژه «سنگرشکن» نیاز دارد که اسرائیل آن را در اختیار ندارد.
نیویورک تایمز نوشت استراتژی اسرائیل بر این اساس است که با حمله به اهداف دیگر و وارد کردن فشار اقتصادی و نظامی، جمهوری اسلامی را مجبور به تعطیل کردن فعالیتهای هستهای خود کند اما تهران تاکنون هیچ علامتی از عقبنشینی نشان نداده است.
جمهوری اسلامی تسلیم نمیشود
صنم وکیل از موسسه تحقیقاتی چتم هاوس لندن، تاکید کرد که جمهوری اسلامی علیرغم تحمل ضربات سنگین، هنوز کنترل کامل کشور و ذخایر موشکی قابل ملاحظهای را در اختیار دارد.
به گفته او، هدف اصلی حکومت ایران «بقا» است و به این منظور در تلاش برای وارد کردن آسیب به دشمن و نشان دادن مقاومت خود است.
در حالی که اسرائیل تسلطی نسبی بر آسمان ایران کسب کرده، تهران همچنان قدرت حملات متقابل را دارد؛ هرچند تاکنون مواضع آمریکا و متحدان دیگر این کشور در منطقه را هدف قرار نداده است.
نقش کلیدی رییسجمهوری آمریکا
سرنوشت این درگیری بیش از همه به تصمیمات دونالد ترامپ بستگی دارد.
ایالات متحده برخلاف اسرائیل، سلاحها و هواپیماهای لازم را برای نابودی تاسیسات فردو در اختیار دارد.
ترامپ پیش از این مذاکراتی را با جمهوری اسلامی آغاز کرده بود تا تهران را متقاعد کند برنامه هستهای خود را بدون درگیری نظامی پایان دهد. این مذاکرات با شکست مواجه شد اما رییسجمهوری آمریکا اکنون امیدوار است حملات اسرائیل، تهران را متقاعد به پذیرش پیشنهادهای واشینگتن کند.
یوئل گوزانسکی، کارشناس ایران در موسسه مطالعات امنیت ملی تلآویو، معتقد است پایان این درگیری زمانی فرا خواهد رسید که ترامپ تشخیص دهد جمهوری اسلامی آماده مصالحه شده است.
تجربه تاریخی ایران
نیویورک تایمز معتقد است مطالعه تاریخ ایران نشان میدهد رهبران این کشور در شرایط خاص قادر به تغییر مواضع خود هستند. مثال بارز آن، پذیرش آتشبس در جنگ هشت ساله با عراق در دهه ۱۹۸۰ است؛ زمانی که روحالله خمینی، بنیانگذار جمهوری اسلامی، پس از سالها مقاومت و رد پیشنهادهای صلح، سرانجام زیر فشار هزینههای غیرقابل تحمل جنگ، مجبور به توافق شد.
این نشریه آمریکایی تاکید کرده است که با این حال، آن توافق پس از هشت سال جنگ به نتیجه رسید.
این امر نشان میدهد که حتی در صورت تمایل تهران به مصالحه، فرآیندی طولانی پیش رو خواهد بود.
مناطق هدف قرار گرفته در ایران
مناطقی که هدف حملات جمهوری اسلامی و نیروهای نیابتیاش قرار گرفت
او گفت: «زمانی که ایران فرصت مذاکره داشت، باید از آن استفاده میکرد.»
همزمان سیانان گزارش کرد که ترامپ قصد ندارد در درخواست برای کاهش تنش میان اسرائیل و جمهوری اسلامی به سران گروه هفت بپیوندد؛ هرچند مقامها امیدوارند که او بیانیه مشترک را امضا کند.
رهبران هفت کشور صنعتی، موسوم به گروه هفت، از یکشنبه ۲۵ خرداد نشست خود را در آلبرتا در کانادا، در حالی آغاز کردند که این نشست برخلاف برنامهریزیهای قبلی اکنون زیر سایه جنگ بین جمهوری اسلامی و اسرائیل قرار گرفته است.
گفتوگوهایی که در ابتدا انتظار میرفت بر تلاشهای صلح در اوکراین و غزه متمرکز باشد، بهطور ناگهانی به سمت جنگ جمهوری اسلامی و اسرائیل چرخش پیدا کرد.
رهبران جی-۷ در تلاشاند به سرعت به تشدید خشونتها میان تهران و تلآویو واکنش نشان دهند.
ترامپ پیش از این در گفتوگو با شبکه ایبیسی نیوز گفت که معتقد است صلح میان جمهوری اسلامی و اسرائیل محتمل است و حملات نظامی اخیر میتواند تهران را تحت فشار قرار دهد تا بهزودی با توافق هستهای موافقت کند.
ترامپ گفت: «چنین چیزی باید رخ میداد، به گمانم از هر دو طرف، چنین چیزی لازم بود. آنها میخواهند گفتوگو کنند و گفتوگو خواهند کرد.»
او همچنین ابراز خوشبینی کرد که شاید روسیه بتواند در میانجیگری میان دو طرف نقش ایفا کند.
نشست گروه هفت به میزبانی کانادا و در چارچوب ریاست دورهای این کشور بر این گروه برگزار میشود.
در این نشست، هفت اقتصاد بزرگ جهان به همراه کشورهایی چون اوکراین و آفریقای جنوبی گرد هم آورده است اما آنچه قرار بود محملی برای گفتوگوهای دیرینه اقتصادی و تنشهای تجارت جهانی باشد، اکنون تحتالشعاع بحران ژئوپولیتیک فوری در خاورمیانه قرار گرفته است.
از سوی دیگر، در حالی که موشکها همچنان میان ایران و اسرائیل در رفتوآمد هستند و ورود ارتش ایالات متحده به جنگ میتواند آتش درگیری را بیش از پیش شعلهور کند، آمریکا بارها مشارکت در حمله اولیه اسرائیل به ایران را انکار کرده که این موضع، با مخالفت صریح مقامات ایرانی روبهرو شده است.
مجله تایم دوشنبه ۲۶ خرداد نوشت که از جمعه ۲۳ خرداد تا صبح دوشنبه، درگیری میان اسرائیل و جمهوری اسلامی، صدها کشته و بیش از هزار زخمی در ایران و ۱۹ کشته و صدها زخمی در اسرائیل بر جای گذاشته است.
تایم در ادامه تاکید کرد گزارشهای مختلف حاکی از آن است که نقش آمریکا در این حمله ممکن است بیش از آن چیزی باشد که بهطور رسمی اعلام شده است.
۲۵ خرداد، چند مقام آمریکایی بدون ذکر نام به رسانههای مختلف گفتند که دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، طرح اسرائیل را برای کشتن علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، رد کرده است.
یکی از این مقامات به خبرگزاری رویترز گفت: «آیا ایرانیها هنوز آمریکاییای را کشتهاند؟ نه. تا زمانی که چنین کاری نکنند، حتی صحبت درباره هدف قرار دادن رهبران سیاسی هم در کار نخواهد بود.»
اسرائیل وجود چنین طرحی را تکذیب کرده اما رد این طرح از سوی ترامپ میتواند نشانهای از سطحی از هماهنگی میان واشینگتن و تلآویو باشد.
حمله به ایران در بحبوحه مذاکرات میان آمریکا و جمهوری اسلامی بر سر برنامه هستهای تهران انجام شد.
ترامپ بارها بر تمایل خود به یافتن راهحلی دیپلماتیک برای این بحران تاکید کرده و از توانایی خود برای برقراری صلح سخن گفته است. با این حال، ایران و اسرائیل تاکنون بیتوجه به درخواستهای بینالمللی برای تنشزدایی، حملات تازهای را به یکدیگر انجام دادهاند.
کاتز دوشنبه ۲۶ خرداد و پس از حمله اسرائیل به ساختمان صداوسیما، در شبکه ایکس نوشت: «پس از تخلیه گسترده ساکنان منطقه، نیروی دفاعی اسرائیل به مرکز پخش تبلیغات و تحریکات رژیم ایران حمله کرد.»
او افزود: «دیکتاتور ایران در همه جا فلج شده است.»
مجری برنامه شبکه خبر، ثانیههایی پیش از این حمله مشغول خواندن بیانیه تهدیدآمیز شورای امنیت ملی خطاب به شهروندان بود.
در پی این حمله، پخش برنامه زنده شبکه خبر قطع شد.
در اطلاعیهای که دوشنبه از سوی ارتش اسرائیل منتشر شد، آمده بود که طی ساعات آینده، ارتش اسرائیل عملیات جدیدی را برای هدف قرار دادن «زیرساختهای نظامی جمهوری اسلامی» در این منطقه آغاز خواهد کرد.
ویدیوی منتشرشده، دود ناشی از انفجار در محوطه صداوسیما را پس از حملات هوایی اسرائیل از نقطهای دورتر از این منطقه نشان میدهد.
اسرائیل تاکید کرده بود حضور غیرنظامیان در این ناحیه میتواند جان آنها را به خطر بیندازد.
وزیر دفاع اسرائیل پس از انتشار اطلاعیه تخلیه از سوی ارتش این کشور خطاب به ساکنان تهران، پیامی تهدیدآمیز اما مبهم منتشر کرد.
او نوشت: «تریبون تبلیغات و تحریک رژیم ایران در آستانه نابودی است. تخلیه ساکنان اطراف آغاز شده است.»
جیسون برادسکی، رییس شورای سیاستگذاری گروه اتحاد علیه ایران هستهای، درباره این پیام هشدار در حساب ایکس خود نوشت که گمانهزنیها درباره احتمال هدف قرار گرفتن ساختمان سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی (IRIB) در منطقه سه تهران افزایش پیدا کرده است.
او در ادامه نوشت: «صداوسیما که تحت تحریمهای ایالات متحده قرار دارد، از سوی نهادهای اطلاعاتی جمهوری اسلامی برای اهداف امنیتی و تبلیغاتی استفاده میشود. موضوعی که میتواند مبنای منطقی حمله احتمالی از سوی اسرائیل تلقی شود.»
منطقه سه شهرداری تهران از شمال به بزرگراه صدر، از جنوب به بزرگراه همت، از غرب به بزرگراه مدرس و از شرق به بزرگراه صیاد شیرازی محدود میشود.
جردن، الهیه، ونک، دروس، میرزای شیرازی، بلوار نلسون ماندلا و ظفر، تعدادی از مهمترین محلات این منطقه هستند.
در این محدوده، مراکز مهمی مانند مجموعه ورزشی انقلاب، سالن همایشهای بینالمللی، ساختمان صداوسیما، سازمان اطلاعات سپاه پاسداران، وزارت نیرو، شرکت مخابرات، سازمان انرژی اتمی و بیمارستان بقیهالله قرار دارند.
