نیکوشور دان، شهردار میانهرو بخارست و نامزد انتخابات ریاستجمهوری رومانی وعده مبارزه با فساد را داده و اعلام کرده حمایت رومانی از اوکراین برای امنیت خود کشور رومانی در برابر تهدید فزاینده روسیه حیاتی است.
او بر اساس یک نظرسنجی اندکی از جورجه سیمیون، سیاستمدار راستافراطی و مخالف اتحادیه اروپا پیشی گرفته است.
این نظرسنجی در آستانه دور دوم انتخابات ریاستجمهوری در یکشنبه انجام شده است.
سیمیون، که مخالف کمک نظامی به اوکراین همسایه است و از رهبری اتحادیه اروپا انتقاد میکند، در دور نخست انتخابات ریاستجمهوری که در ۴ مه برگزار شد، بهطور قاطع پیروز شد.
این پیروزی به سقوط دولت ائتلافی طرفدار غرب انجامید و موجب خروج قابل توجه سرمایه از کشور شد.
به گفته دیپلماتها و تحلیلگران، پیروزی احتمالی سیمیون در دور دوم انتخابات میتواند رومانی را منزوی کند، سرمایهگذاری خصوصی را تضعیف کند و موجب بیثباتی در جناح شرقی پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) شود.
سخنان سهشنبه ۲۳ اردیبهشت دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا در عربستان سعودی بهویژه درباره وضعیت ایران بازتاب زیادی در میان شهروندان ایرانی داشت. شماری از ایرانیان در شبکههای اجتماعی، سخنان او را «واقعیتی تلخ» درباره نیم قرن حکمرانی جمهوریاسلامی دانسته و در این باره نوشتهاند.
ترامپ در سخنرانی خود در ستایش از عملکرد رهبران کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس، شیوه مدیریت آنها را با رهبران جمهوری اسلامی مقایسه کرد. او گفت در حالی که کشورهای عربی بیابانها را به زمینهای حاصلخیز تبدیل میکنند، رهبران جمهوری اسلامی، زمینهای سبز را به بیابانهای خشک تبدیل کردهاند؛ «چون فاسد هستند.»
صدرا محقق، روزنامهنگار مقیم ایران، در پستی در شبکه ایکس، پرداختن به ایران در سخنرانی ترامپ و تمرکز بر مواردی همچون تخریب بناهای تاریخی تهران پیش از انقلاب تا مافیای آب را در کنار تصمیم ترامپ برای رفع تحریمهای سوریه، هوشمندانه توصیف کرد.
ترامپ در سخنرانی خود با اشاره به ساخت بلندترین آسمان خراشهای جهان در جده و دبی، گفت: «بناهای تاریخی تهران در سال ۱۹۷۹ [سال ۱۳۵۷ و پس از وقوع انقلاب] به تلی از خاک و آوار تبدیل شدهاند.»
کاربری به نام سارا قوامیان هم در شبکه ایکس با اشاره به این سخنان ترامپ گفت او حکومت جمهوری اسلامی را در مقابل چشم میلیونها نفر در سراسر جهان «فقط تحقیر نکرد، له کرد.»
این کاربر در ادامه نوشت: «[ترامپ] از همه چیز هم خبر داره از نمادهایی که شاه ساخت و الان داره خراب میشه ، تمجیدش از پیشرفتی که در سیستمقبلی ( پادشاهی) وجود داشته،تا برق رفتن های مکرر، مافیای آب…»
ترامپ در نشست سرمایهگذاری آمریکا و عربستان سعودی به مسائل جزئیتر، نظیر نقش مافیای آب جمهوری اسلامی در تنش آبی سالهای اخیر و برق هم پرداخت و گفت دههها «بیتوجهی و سوءمدیریت»، ایران را در تاریکی فرو برده و قطعیهای مکرر برق، هر روز چندین ساعت ادامه دارد.
این اشارههای ترامپ، حتی مورد توجه کاربران حامی جمهوری اسلامی نیز قرار گرفت، هرچند آنان ایراد را متوجه دولت مسعود پزشکیان کردند.
این کاربران متنی کپی شده را عینا در شبکه ایکس همرسان کردند که در آن آمده است: «ترامپ در سخنرانیاش در عربستان سعودی، به ناترازی و قطعی برق در ایران هم کنایه زد. واقعا جا داره از آقای پزشکیان و دولتشون بهخاطر اینکه حسابی ایران رو سربلند کردند یک تشکر اساسی بکنیم.»
نوشته اسحاق جهانگیری، معاون اول دولت حسن روحانی درباره صحبتهای ترامپ در ایکس هم واکنشبرانگیز شد.
آزاده مختاری، روزنامهنگار ساکن ایران، در واکنش به او که نوشته بود ترامپ تعریف غلطی از وضعیت آب و برق ایران ارائه کرده است، نوشت: «آقای جهانگیری، اینکه ایران دچار بحران آب و ناترازی برق است اشتباه است؟ احتمالا سرتان زیر برف است که از وضعیت برق و آب خبر ندارید! ما هم از تصورات شما زجر میکشیم.»
کاربری به نام «عمو سام»، رویکردی متفاوت داشت. این کاربر با بازنشر لحظه دیدار دارا خسروشاهی، کارآفرین ایرانی الاصل که ترامپ را در سفر به عربستان سعودی همراهی کرد با مقامات سعودی نوشت، از آنجا که ما «بابک زنجانی و مجید اعظمی داریم، مردم ما درگیر نیازهای اولیه مثل برق و آب و سیر کردن شکم زن و بچه هستند.»
در همین رابطه بخوانید: گرانی ۱۶۸ درصدی مواد غذایی در ۸ ماه نخست دولت پزشکیان
سطح رفاه ایران و کشورهای عربی
شاخصهای معتبر بینالمللی برای سنجش رفاه، به خوبی روند فقیر شدن مردم ایران در مقابل مرفه شدن مردم کشورهای حاشیه خلیج فارس را روایت میکنند.
شاخص رفاه لگاتوم، رتبهبندی سالانه است که موسسه لگاتوم، یک اندیشکده مستقل در لندن، منتشر میکند. این شاخص سطح رفاه کشورها را بر اساس ۱۲ رکن کلیدی از جمله اقتصاد، حکمرانی، آموزش، سلامت، امنیت، آزادیهای فردی، سرمایه اجتماعی، و محیط زیست ارزیابی میکند.
هدف این شاخص، ارائه تصویری جامع از رفاه است که فراتر از معیارهای صرفا اقتصادی مانند تولید ناخالص داخلی باشد. این شاخص از دادههای معتبر جهانی مانند نظرسنجی گالوپ، بانک جهانی، و سازمان بهداشت جهانی استفاده میکند و ۱۶۷ کشور را پوشش میدهد.
بر اساس گزارش شاخص رفاه لگاتوم ۲۰۲۳ میلادی، رتبه امارات متحده عربی ۴۶، قطر ۵۳، کویت ۵۵، عربستان سعودی ۷۳ و عمان ۶۷ است. ایران در این ردهبندی در رتبه ۱۲۶ قرار گرفته است.
در همین رابطه بخوانید: برجهای کشورهای عربی؛ ترامپ نماد پیشرفت میداندشان، خامنهای میگوید پسرفت است
سطح درآمد ایرانیان و شهروندان حاشیه خلیج فارس
دادههای معتبر جهانی بهخوبی داستان توسعه اقتصادی کشورهای حاشیه خلیج فارس در برابر عقبماندگی نسبی ایران را روایت میکنند.
تولید ناخالص داخلی سرانه بر اساس برابری قدرت خرید، که صندوق بینالمللی پول و بانک جهانی منتشر میکنند، معیاری کلیدی برای مقایسه قدرت اقتصادی و سطح زندگی بین کشورهاست.
بر اساس دادههای صندوق بین المللی پول، این سرانه برای شهروندان ایرانی در سال ۲۰۲۴، پنج هزار و ۱۳ دلار است.
بر اساس همین دادهها، این عدد برای هر شهروند قطر ۷۱ هزار و ۵۶۸ دلار، برای شهروندان امارات ۴۹ هزار و ۵۵۰ دلار، برای شهروندان کویت ۳۲ هزار و ۲۹۰ دلار، برای شهروندان عربستان سعودی ۳۲ هزار و ۸۸۱ دلار و برای شهروندان عمان ۳۴ هزار و ۸۴۴ دلار است.
شکاف اقتصادی ایران و کشورهای عربی از پیش تا پس از انقلاب ۱۳۵۷
بر اساس دادههای صندوق بینالمللی پول و بانک جهانی، به قیمتهای ثابت سال ۲۰۱۷ میلادی، در سال ۱۳۵۴ تولید ناخالص داخلی سرانه ایران در سال ۱۳۵۴ حدود هشت هزار و ۴۰۰ دلاربود که نشاندهنده جایگاهی نسبتا قوی در منطقه است.
در همان سال، عربستان سعودی با حدود هشت هزار و ۸۰۰ دلار، امارات متحده عربی با ۱۱ هزار و ۲۰۰ دلار، قطر با ۱۲ هزار و ۵۰۰ دلار، کویت با ۱۲ هزار و ۳۰۰ دلار و عمان با پنج هزار و ۱۰۰ دلار دلار در جایگاههای متفاوتی قرار داشتند.
مقایسه این اعداد با اعداد سال ۱۴۰۳، نشان میدهد این عدد برای شهروندان اماراتی در ۵۰ سال اخیر، تقریبا پنج برابر شده است، اما در همان حال برای شهروندان ایرانی تقریبا نصف شده است.
عباس عراقچی وزیر خارجه جمهوری اسلامی گفت که پرونده کشتهشدن قاسم سلیمانی مراحل قانونی خود را طی میکند.
او گفت: «در همین راستا ستاد ویژهای در وزارت امور خارجه با همکاری قوه قضاییه تشکیل شده و پیگیریهای لازم در حال انجام است. قوه قضاییه نیز اقدامات خود را آغاز کرده و با تشکیل دادگاههای مربوطه، این پرونده در مسیر قانونی خود قرار گرفته است.»
این اظهارات یک روز پس از آن است که حسین سلامی، فرماندهکل سپاه پاسداران، به سخنان اخیر دونالد ترامپ در سفر به عربستان سعودی، او را «قاتل» قاسم سلیمانی، فرمانده سابق سپاه قدس، خواند.
شبکه انبیسینیوز به نقل از پنج منبع مطلع گزارش داد که دولت ترامپ در حال بررسی طرحی برای انتقال دائمی تا یک میلیون فلسطینی از نوار غزه به لیبی است. این شبکه افزود این طرح در مرحلهای جدی قرار دارد و مذاکراتی در اینباره با رهبری لیبی انجام شده است.
به گزارش شبکه انبیسی نیوز، در ازای پذیرش اسکان فلسطینیان، آمریکا احتمالا میلیاردها دلار از داراییهای بلوکهشده لیبی را آزاد خواهد کرد.
این شبکه تاکید کرده است که هرچند هنوز توافق نهایی در این زمینه حاصل نشده، اما این طرح به اندازهای جدی بوده که کاخ سفید آن را با مقامات لیبی در میان گذاشته است.
به گفته دو منبع آگاه و یک مقام پیشین آمریکایی، اسرائیل نیز در جریان این گفتوگوها قرار دارد.
با این حال، وزارت امور خارجه و شورای امنیت ملی آمریکا به پرسشهای شبکه انبیسی نیوز پاسخ ندادند. مقامات دولت اسرائیل نیز از اظهار نظر در اینباره خودداری کردند.
باسم نعیم، از مقامات ارشد حماس، گروهی که از سوی آمریکا بهعنوان یک سازمان تروریستی شناخته میشود، در واکنش به این گزارش اعلام کرد: «حماس از هیچگونه گفتوگویی درباره انتقال فلسطینیها به لیبی اطلاع ندارد.»
او افزود: «فلسطینیها عمیقا به سرزمین خود دلبستهاند، آمادهاند تا آخرین نفس برای دفاع از خاک، خانواده و آینده فرزندانشان بجنگند و تنها خودشان حق دارند درباره سرنوشتشان تصمیم بگیرند.»
ابهام در جزئیات و چالشهای اجرایی
در حالی که هنوز مشخص نیست چه تعداد از فلسطینیهای غزه داوطلبانه حاضر به مهاجرت به لیبی خواهند شد، یکی از گزینههای مورد بحث در کاخ سفید ارائه مشوقهای مالی از جمله مسکن رایگان و کمکهزینه زندگی به آوارگان فلسطینی است.
با این حال، جزییات اجرای طرح مبهم است و اسکان دائمی یک میلیون نفر در لیبی با موانع بزرگ اقتصادی، لجستیکی و سیاسی مواجه خواهد شد.
طبق آخرین آمار رسمی سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا، سیا CIA، جمعیت فعلی لیبی حدود ۷.۳۶ میلیون نفر است و اضافه شدن یک میلیون نفر به این جمعیت مانند آن خواهد بود که ایالات متحده ۴۶ میلیون نفر را در خاک خود بپذیرد.
در حال حاضر لیبی با بیثباتی عمیق سیاسی، درگیریهای داخلی و حضور دو دولت رقیب، در غرب به رهبری عبدالحمید دُبیبه و در شرق تحت کنترل خلیفه حفتر، دستوپنجه نرم میکند.
دولت آمریکا نیز شهروندانش را از سفر به لیبی بهدلیل خطرات امنیتی از جمله تروریسم، مینهای عملنکرده، ربایش و درگیریهای مسلحانه منع کرده است.
دولت دُبیبه پاسخی به درخواست اظهار نظر نداده و ارتش ملی لیبی به رهبری حفتر نیز واکنشی به این خبر نشان نداده است.
گزینههای حملونقل: هوا، زمین یا دریا؟
منابع مطلع میگویند که مقامات آمریکایی تمامی گزینههای ممکن برای انتقال فلسطینیها از غزه به لیبی، شامل راههای هوایی، زمینی و دریایی را در دست بررسی دارند. اما نبود فرودگاه در غزه بدان معناست که ابتدا باید فلسطینیها به نزدیکترین فرودگاه منطقه، یعنی قاهره، منتقل شوند که حدود ۳۲۰ کیلومتر با غزه فاصله دارد.
فاصله غزه تا بنغازی، دومین شهر بزرگ لیبی، حدود ۲۱۰۰ کیلومتر است. در صورت استفاده از اتوبوسهای مسافربری شهری، که معمولا ۵۵ نفر ظرفیت دارند، جابهجایی یک میلیون نفر نیازمند هزاران اتوبوس و سفر خواهد بود.
در صورت بهرهگیری از کشتیهای مسافربری که پیشتر در جریان جنگ داخلی لیبی در ۲۰۱۱ برای تخلیه شهروندان بهکار رفته بودند، هر کشتی در حالت ایدهآل میتواند تا دو هزار نفر را جابهجا کند. اما انجام چنین ماموریتی مستلزم صدها سفر چندروزه است که با هزینه، تاخیر و پیچیدگیهای بسیاری همراه خواهد بود.
چشمانداز ترامپ برای غزه پس از جنگ
طرح اسکان فلسطینیها در لیبی بخشی از چشمانداز دونالد ترامپ برای دوران پس از جنگ در غزه است. او در ماه فوریه اعلام کرده بود که آمریکا قصد دارد کنترل نوار غزه را بهدست بگیرد و آن را به «ریویرا خاورمیانه» تبدیل کند.
به گفته دو مقام فعلی دولت، یک مقام پیشین آمریکایی و دو منبع مطلع، ترامپ گفته بود: «ما این منطقه را توسعه میدهیم، هزاران شغل ایجاد میکنیم، و آن را به افتخار خاورمیانه تبدیل خواهیم کرد.»
با این حال، ترامپ تاکید کرده که برای اجرای این طرح، فلسطینیها باید بهطور دائمی به جایی دیگر منتقل شوند: «در حال حاضر نمیتوان در غزه زندگی کرد. باید یک مکان دیگر پیدا کنیم که باعث خوشحالی مردم شود... جایی که در آن کشته نشوند یا مورد اصابت چاقو و گلوله قرار نگیرند.»
او گفته بود: «مردم نباید به غزه بازگردند.»
این اظهارات، حتی برخی از نزدیکترین دستیاران ترامپ مانند مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، را غافلگیر کرد و واکنشهایی منفی از سوی متحدان عرب آمریکا و قانونگذاران هر دو حزب در کنگره بهدنبال داشت.
لیندزی گراهام، سناتور جمهوریخواه و متحد ترامپ، در آن زمان گفت: «باید ببینیم جهان عرب چه میگوید، اما این طرح در سطوح زیادی مسئلهساز خواهد بود.»
در ماه مارس، آمریکا و اسرائیل همچنین پیشنهاد مصر برای بازسازی غزه بدون جابهجایی جمعی فلسطینیها را رد کردند.
گزینههای جایگزین: سوریه پس از اسد؟
به گفته یک مقام ارشد دولت آمریکا، یک مقام پیشین و یک منبع مطلع، دولت ترامپ کشورهای دیگری از جمله سوریه را نیز بهعنوان محل احتمالی برای اسکان فلسطینیها بررسی کرده است. یکی از گزینهها انتقال فلسطینیها به سوریهای است که پس از برکناری بشار اسد در دسامبر، اکنون دارای رهبری جدید است.
ترامپ سهشنبه در عربستان سعودی اعلام کرد که تحریمهای آمریکا علیه سوریه لغو خواهد شد. او همچنین چهارشنبه نیز دیداری کوتاه با احمد الشرع، رهبر جدید این کشور داشت، اقدامی که میتواند نخستین گام در جهت عادیسازی روابط میان دو کشور تلقی شود.
پس از آن وزیران امور خارجه آمریکا و سوریه در ترکیه با یکدیگر دیدار کردند.
سناتورهای آمریکایی روز جمعه بار دیگر از کنگره خواستند تا تحریمهایی علیه روسیه تصویب کند.
این درخواست پس از آن مطرح شد که مذاکرات آتشبس میان روسیه و اوکراین پیشرفت چندانی نداشت.
این در حالی است که هنوز هیچ رأیگیریای برای لوایحی که شش هفته پیش معرفی شده و هدفشان تحت فشار گذاشتن مسکو برای مذاکرهای جدیتر است، برنامهریزی نشده است.
نخستین گفتوگوی مستقیم میان کییف و مسکو طی بیش از سه سال، جمعه برگزار شد، اما کمتر از دو ساعت طول کشید و روسیه شرایطی را مطرح کرد که یکی از منابع اوکراینی آن را «کاملا مردود و غیرقابل قبول» توصیف کرد.
ریچارد بلومنتال، سناتور دموکرات، در بیانیهای که خواستار رایگیری برای تصویب لایحه تحریمها بود، گفت: «ولادیمیر پوتین، رییسجمهور روسیه، همچنان به کارشکنی و کُند کردن روند تلاشها برای آتشبس ادامه خواهد داد، مگر آنکه اقتصادش به شدت آسیب ببیند – یعنی منزوی شدن کامل در جزیرهای مالی.»
بلومنتال به همراه سناتور جمهوریخواه، لیندزی گراهام، در اول آوریل لایحهای ارائه دادند که هدف آن دشوارتر کردن تأمین مالی جنگ برای روسیه است.
از جمله مفاد آن، اعمال تعرفهای ۵۰۰ درصدی بر واردات از کشورهایی است که از روسیه انرژی خریداری میکنند.
این لایحه اکنون حداقل ۷۳ حامی در سنای ۱۰۰ نفره آمریکا دارد، هرچند هنوز رهبران مجلس مشخص نکردهاند که چه زمانی ممکن است آن را برای رأیگیری مطرح کنند.
طرحی مشابه نیز همان روز در مجلس نمایندگان معرفی شده که تاکنون ۲۸ حامی از هر دو حزب دارد.
گراهام، که این هفته برای شرکت در نشست وزرای خارجه ناتو در ترکیه حضور داشت، خواستار تصویب این لایحه شد و تصمیم پوتین برای عدم حضور در مذاکرات با اوکراین را مورد انتقاد قرار داد.
او گفت: «در قبال بازیهای روسیه، دیگر بس است.»
از زمان آغاز تهاجم تمامعیار روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲، ایالات متحده و متحدانش لایه به لایه تحریمهایی را علیه این کشور اعمال کردهاند.
اگرچه این اقدامات برای اقتصاد روسیه دردناک بوده، اما مسکو راههایی برای دور زدن تحریمها و ادامه تأمین مالی جنگ خود پیدا کرده است.
دستیاران رهبران جمهوریخواه سنا و مجلس نمایندگان هنوز به درخواستها برای اظهار نظر پاسخ ندادهاند.
رهبران مجلس نمایندگان این هفته بیشتر تمرکز خود را بر لایحه گسترده مالیاتی دونالد ترامپ گذاشتهاند، لایحهای که جمعه موفق به عبور از یکی از مراحل تصویب نشد.
جروزالمپست به نقل از چند منبع آگاه گزارش داد که احمد الشرع، رییس دولت موقت سوریه در جریان مذاکراتی محرمانه با اسرائیل، با یک توافق اولیه برای عادیسازی روابط با اسرائیل موافقت کرده است. هدف از این مذاکرات پیوستن به پیمان ابراهیم گزارش شده است.
این مذاکرات پس از ملاقات دونالد ترامپ، رییس جمهور ایالات متحده با احمد الشرع در ریاض و با میانجیگری کشورهای عربی شکل گرفت.
جروزالمپست به نقل از منابع خود جزییاتی از این توافقنامه احتمالی را منتشر کرده است. بر این اساس، احمد الشرع برای بهرسمیتشناختن متقابل حاکمیت، برقراری روابط دیپلماتیک، پایان رسمی خصومت، همکاریهای اقتصادی، مشارکت امنیتی بهویژه در خصوص تروریسم و افراطگرایی، تبادل فرهنگی و اجتماعی با هدف تشویق همزیستی و درک متقابل و ایجاد پروازهای مستقیم میان دو کشور اعلام آمادگی کرده است.
پیمان ابراهیم عنوانی است برای مجموعه توافقنامههایی که در سال ۲۰۲۰، در دور اول ریاست جمهوری دونالد ترامپ میان آمریکا، اسرائیل، امارات متحده عربی و بحرین امضا شد. با امضای این پیمان روابط میان اسرائیل با دو کشور امارات و بحرین به حالت عادی بازگشت و سنتِ دههها قطع رابطه کشورهای عربی با اسرائیل شکست.
کوری میلز، نماینده جمهوریخواه ایالت فلوریدا در مجلس نمایندگان آمریکا، چهارم اردیبهشت پس از دیدار با احمد الشرع به نقل از او گفت که رییسجمهوری موقت سوریه علاقهمند است به پیمان ابراهیم بپیوندد.
اسرائیل و سوریه در نیمه قرن بیستم با اختلاف دو سال به عنوان کشورهای مستقل تشکیل شدند. این دو کشور با بیش از ۸۰ کیلومتر مرز مشترک نهتنها از زمان شکلگیری یکدیگر را به رسمیت نشناختند و روابط دیپلماتیک نداشتند، بلکه سالها درگیر جنگهایی فرسایشی بودند. به همین دلیل احتمال عادیسازی روابط میان سوریه و اسرائیل بهویژه برای بازیگران اصلی منطقه از اهمیت ویژهای برخوردار است.