مروری بر تحولات منطقهای و تنشهای اخیر میان تهران و واشینگتن
پس از تعلیق چندین روزه در برگزاری دور چهارم مذاکرات میان تهران و واشینگتن، وزیر خارجه عمان تایید کرد این گفتوگوها با هماهنگی دو طرف، یکشنبه ۲۱ اردیبهشت در مسقط برگزار میشود.
در آستانه این دور از مذاکرات، تنشها میان جمهوری اسلامی و آمریکا دوباره شدت گرفت.
استیون ویتکاف، نماینده ویژه دولت ترامپ در امور خاورمیانه و سرپرست تیم مذاکرهکنندگان آمریکایی، گفت واشینگتن بهدنبال حل بحران هستهای ایران با گفتوگوست و گزینه نظامی را تنها در صورت شکست مذاکرات در نظر دارد.
ویتکاف با اشاره به این که خط قرمز آمریکا غنیسازی است، تاکید کرد غنیسازی در ایران نباید باقی بماند و نطنز، فردو و اصفهان باید بهطور کامل تعطیل شوند.
این سخنان باعث شد علی خامنهای در دیدار با تعدادی از کارگران در واکنش به سر دادن شعار «مرگ بر آمریکا» از سوی حاضران در سخنرانیاش به آنها بگوید: «تشخیص شما درست است.»
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی نیز در واکنش به تهدید ویتکاف، گفت تهران بر حق خود برای «استفاده صلحآمیز از انرژی هستهای به شمول غنیسازی» اصرار دارد.
مایک هاکبی، سفیر آمریکا در اسرائیل، گفت هیچ توافقی وجود نخواهد داشت که به تهران اجازه دستیابی به ظرفیت هستهای را بدهد و افزوداقدام نظامی علیه ایران به «رفتار ایرانیها» و این نکته بستگی دارد که آیا تهدیدات ترامپ را جدی میگیرند یا نه.
مشروح رویدادهای مربوط به تنش تهران و واشینگتن و تحولات خاورمیانه در روزهای ۱۹ و ۲۰ اردیبهشت را اینجا بخوانید.
حسین نوشآبادی، سفیر پیشین جمهوری اسلامی در عمان با اشاره به دور چهارم مذاکرات با آمریکا گفت: «ما نظرات رسانهای برخی مقامات آمریکایی را که خواهان توقف غنیسازی و برچیده شدن تاسیسات هستهای ایران هستند، به هیچ وجه قبول نداریم و آن را مردود میدانیم، این موضوع از خطوط قرمز ماست.»
او اضافه کرد: «موضع جمهوری اسلامی همواره قاطع و جدی بوده و بارها اعلام کردهایم که ما مذاکرات را تنها راه برای شفافیت بیشتر در برنامه هستهای میدانیم اما به هیچوجه حاضر به تعطیلی برنامه غنیسازی نیستیم.»
همزمان سیانان به نقل از یک مقام ایرانی گزارش داد گفتوگوهای «غیرمستقیم» اخیر با آمریکا که با هدف رسیدگی به برنامه هستهای تهران و رفع تحریمها انجام شده، از سوی آمریکا «واقعی» نبوده است و بهاحتمال زیاد از ابتدا بهعنوان «تلهای» برای سوق دادن اوضاع به سمت تنش طراحی شده بود.
این مقام ایرانی که نخواسته نامش فاش شود گفت جمهوری اسلامی وقفهها و فاصلههای هفتگی میان دورهای مذاکرات را که برخلاف خواست تهران بودهاند، بهعنوان بازی سیاسی و رسانهای از سوی آمریکا ارزیابی میکند و اکنون خود را برای سناریوهایی آماده میکند که مذاکرات در آنها شکست میخورد.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در شبکه اجتماعی تروث سوشال تصمیم هند و پاکستان برای آتشبس را ستود و از تصمیم خود برای افزایش چشمگیر تجارت آمریکا با این دو کشور خبر داد.
ترامپ نوشت: «قصد دارم تجارت آمریکا با هند و پاکستان را بهطور چشمگیری افزایش دهم همچنین با هند و پاکستان همکاری خواهم کرد تا ببینیم آیا میتوان پس از هزار سال در ارتباط با کشمیر به راهحلی دست یافت.»
او افزود: «به رهبری قدرتمند، قاطع و بیتزلزل هند و پاکستان افتخار میکنم که این شجاعت را داشتند تا بهخوبی درک کنند وقتش رسیده که تنش متوقف شود.»
رسانههای حقوق بشری گزارش دادند حامد قرهاوغلانی، زندانی سیاسی در زندان ارومیه، در پی یک ماه اعتصاب غذا وضعیت جسمی وخیمی دارد و در سلول انفرادی نگهداری میشود. او با مطالبه آزادی از زندان، از تاریخ ۲۲ فرودین دست به اعتصاب زده است.
طبق گزارشهای منتشر شده، حامد قرهاوغلانی شنبه ۲۰ اردیبهشت با ویلچر به بهداری زندان منتقل شد و پس از آنکه با وجود ضعف شدید، از دریافت سرم خودداری کرد، به سلول انفرادی بازگردانده شد.
حامد قرهاوغلانیدر تیر ماه ۱۳۹۹ بازداشت و در بهمن همان سال از سوی دادگاه انقلاب به اتهامات «شرکت در دورههای نظامی»، «حمله به پایگاههای بسیج»، «تبلیغ علیه نظام»، «توهین به مقدسات» و «توهین به رهبری» به ۱۳ سال حبس محکوم شد.
او بارها اعلام کرده که اتهامات انتسابی به او بی پایه و اساس بوده و چندین بار اعتصاب غذا کرده است.
سیانان به نقل از یک مقام ایرانی گزارش داد گفتوگوهای «غیرمستقیم» اخیر با آمریکا که با هدف رسیدگی به برنامه هستهای تهران و رفع تحریمها انجام شده، از سوی آمریکا «واقعی» نبوده است و بهاحتمال زیاد از ابتدا بهعنوان «تلهای» برای سوق دادن اوضاع به سمت تنش طراحی شده بود.
این مقام ایرانی که نخواسته نامش فاش شود گفت جمهوری اسلامی وقفهها و فاصلههای هفتگی میان دورهای مذاکرات را که برخلاف خواست تهران بودهاند، بهعنوان بازی سیاسی و رسانهای از سوی آمریکا ارزیابی میکند و اکنون خود را برای سناریوهایی آماده میکند که مذاکرات در آنها شکست میخورد.
این مقام جمهوری اسلامی گفت که طرف آمریکایی به پرسشهای تهران «پاسخهای کوتاه و کلی» میدهد، «پیشنهادهای اصلی» را نادیده میگیرد و در طول مذاکرات «مدام موضع خود را تغییر میدهد.»
به گفته این منبع، این وضعیت باعث شده تهران به این نتیجه برسد که مذاکرات «احتمالا به نتیجه مطلوب در زمینه رفع تحریمها و بهره اقتصادی منجر نخواهد شد.»
او گفت در نتیجه شرایط موجود در مذاکرات، تهران «در حال آمادهسازی برای مرحله بعدی است و طی یک ماه گذشته، بخشهای سیاسی، اقتصادی و دیگر حوزهها سناریوهای لازم را تهیه کردهاند.»
این مقام ایرانی تاکید کرد که غنیسازی اورانیوم در خاک ایران «خط قرمز قطعی» جمهوری در مذاکرات است و آمریکا «بهخوبی از آن آگاه است.»
در همین حال، یک مقام آمریکایی به سیانان گفت: «ترامپ کاملا در تمایل خود برای دستیابی به توافق با ایران صادق است و به طور کامل به تحقق این هدف متعهد مانده است.»
این مقام آمریکایی گفت: «آمریکا اطمینان حاصل خواهد کرد که جمهوری اسلامی هرگز به سلاح هستهای دست نیابد، اما همچنین خواهان صلحی پایدار در خاورمیانه، روابطی نوین با ایران و شکوفایی کامل ظرفیتهای ملت ایران است.»
استیو ویتکاف، مذاکرهکننده ارشد آمریکا در گفتوگوهای هستهای با جمهوری اسلامی، جمعه ۱۹اردیبهشت در مصاحبه با وبسایت برایتبارتنیوز هشدار داد اگر دور چهارم مذاکرات با تهران ثمربخش نباشد، واشینگتن «مسیر متفاوتی» را در پیش خواهد گرفت.
ویتکاف تاکید کرد اگر مذاکرات هستهای با حکومت ایران به یک «توافق قوی» نینجامد، ایالات متحده آن را نخواهد پذیرفت.
این مقام ارشد آمریکایی ادامه غنیسازی در خاک ایران را «خط قرمز» واشینگتن دانست و تاکید کرد: «این یعنی برچیدن کامل، یعنی عدم توانایی تسلیحاتی و این یعنی اینکه نطنز، فردو و اصفهان که سه سایت غنیسازی آنها هستند، باید برچیده شوند.»
از سوی دیگر، والاستریت ژورنال جمعه ۱۹اردیبهشت در گزارشی خبر داد ویتکاف به جمهوری اسلامی پیشنهاد کرده که آمریکا در صورت موافقت تهران با برچیدن برنامه هستهای خود و خرید اورانیوم غنیشده از آمریکا، تحریمها را لغو و گزینه اقدام نظامی را کنار بگذارد.
تاکنون سه دور از گفتوگوها میان تهران و واشینگتن در مسقط و رم برگزار شده است. دور چهارم مذکرات که قرار بود ۱۳اردیبهشت در رم برگزار شود، لغو شد.
در نهایت، دو طرف توافق کردند دور بعدی مذاکرات یکشنبه ۲۱اردیبهشت در مسقط برگزار شود.
منابع دیپلماتیک ایرانی ۱۸اردیبهشت به ایراناینترنشنال گفتند با وجود موافقت جمهوری اسلامی با بازرسی گسترده از تاسیسات هستهای ایران، اختلاف تهران و واشینگتن بر سر غنیسازی در داخل ایران، از مسائلی است که باعث ابهام در ادامه مذاکرات دو طرف شده است.
در پی گفتوگوهای تجاری آمریکا و چین در ژنو، دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، گفت دو کشور در این مذاکرات پیشرفتها و توافقهای فروانی داشتند.
ترامپ شنبه ۲۰ اردیبهشت در شبکه اجتماعی تروث سوشال گفت: «امروز در سوییس با چین دیدار بسیار خوبی داشتیم. موضوعات زیادی مورد بحث قرار گرفت و توافقهای فراوانی حاصل شد.»
او افزود: «ما میخواهیم، به نفع هر دو کشور چین و آمریکا، شاهد گشایش موضع چین در ارتباط با کسبوکارهای آمریکایی باشیم. پیشرفت فوقالعادهای حاصل شده است.»
مذاکرات ژنو مهمترین گام آمریکا و چین برای کاهش تنشهای تجاری بین دو کشور است که اقتصاد جهانی را دچار اختلال کرده است.
رویترز شنبه ۲۰ اردیبهشت به نقل از گزارش خبرگزاری رسمی چین و منابع نزدیک به این مذاکرات، هه لیفنگ، معاون نخستوزیر چین و اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، پس از هفتهها تنش فزاینده، صبح شنبه به وقت محلی در ژنو دیدار کردند.
تاثیرمنفیجنگتجاریبراقتصادجهانی
تنشهای تجاری اخیر منجر به افزایش چشمگیر تعرفههای گمرکی بر کالاهای وارداتی بین دو اقتصاد بزرگ جهان به بیش از ۱۰۰ درصد شده است.
این مذاکرات اولین گام برای کاهش اختلافات تجاری محسوب میشود. اختلاف تجاری، همراه با تصمیم ماه گذشته دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، برای وضع تعرفه بر دهها کشور دیگر، زنجیرههای تامین را مختل کرده و موجب بیثباتی بازارهای مالی و افزایش نگرانیها درباره رکود شدید اقتصاد جهانی شده است.
جزییاتبرگزارینشستژنو
در حالی که اهمیت این مذاکرات برای بازگرداندن ثبات به اقتصاد جهانی روشن است، محل دقیق برگزاری آن محرمانه نگه داشته شده.
با این حال، یک شاهد عینی بیش از ۱۰ خودروی پلیس را مقابل یک اقامتگاه خصوصی در حومه ژنو مشاهده کرده است. همچنین خودروهای ون مرسدس با شیشههای دودی در حال خروج از هتل محل اقامت هیات چینی در کنار دریاچه دیده شدهاند.
از سوی دیگر، بیش از ۱۲ مقام آمریکایی از جمله بسنت و جیمیسون گریر، نماینده تجاری آمریکا، با کراواتهای قرمز و نشان پرچم آمریکا بر سینه، لبخندزنان هتل محل اقامت خود را ترک کردند.
بسنت از پاسخ دادن به پرسشهای خبرنگاران امتناع کرده است.
مواضعمتفاوتدوطرفدرمذاکرات
واشینگتن در پی کاهش کسری تجاری خود با پکن است و میخواهد چین را متقاعد کند تا از آنچه آمریکا «مدل اقتصادی سودجویانه» مینامد، دست بردارد و نقش بیشتری در مصرف کالاهای جهانی ایفا کند. تحقق این تغییر نیازمند اصلاحات داخلی حساس سیاسی در چین است.
در مقابل، پکن در برابر آنچه مداخله خارجی در امور داخلی خود میداند، موضع محکمی اتخاذ کرده است.
چین خواستار کاهش تعرفهها از سوی آمریکاست و میخواهد واشینگتن به صراحت اعلام کند انتظار دارد پکن چه کالاهایی را بیشتر خریداری کند.
چین همچنین اصرار دارد که آمریکا با این کشور به عنوان یک شریک برابر در صحنه جهانی رفتار کند.
چشماندازنامشخصمذاکرات
با توجه به بیاعتمادی عمیق میان دو طرف و تلاش هر دو کشور برای حفظ موضع قدرتمند خود، تحلیلگران اقتصادی انتظار چندانی برای دستیابی به نتایج ملموس در این دور از مذاکرات ندارند.
ترامپ جمعه ۱۹ اردیبهشت اعلام کرد تعرفه ۸۰ درصدی بر کالاهای چینی «منطقی به نظر میرسد» و برای اولین بار گزینهای مشخص به جای تعرفههای فعلی ۱۴۵ درصدی مطرح کرد.
رییسجمهوری آمریکا تاکید کرد این مذاکرات با پیشنهاد چین آغاز شده اما پکن میگوید واشینگتن درخواستکننده گفتوگوها بوده و موضع چین در مخالفت با تعرفههای آمریکا تغییری نکرده است.
نقشمیانجیگرسوئیس
گای پارملین، وزیر اقتصاد سوئیس و میزبان این نشست، جمعه با نمایندگان هر دو طرف در ژنو دیدار کرد و اظهار داشت که برگزاری این مذاکرات به خودی خود موفقیت محسوب میشود.
او افزود: «اگر نقشه راهی شکل بگیرد و طرفین تصمیم به ادامه مذاکرات بگیرند، این روند میتواند به کاهش تنشها کمک کند.»
سوئیس در جریان سفرهای اخیر سیاستمداران خود به چین و آمریکا، زمینه برگزاری این نشست را فراهم کرده است.
معاون نخستوزیر چین همچنین قرار است در طول اقامت خود در ژنو با نگوزی اکنجو-ایوهآلا، مدیرکل سازمان تجارت جهانی، دیدار کند.
ترامپ از زمان آغاز به کار خود در ژانویه ۲۰۲۵، تعرفههای واردات از چین را به ۱۴۵ درصد افزایش داده و به شیوههای تجاری غیرمنصفانه و ناتوانی پکن در مهار صادرات مواد شیمیایی مورد استفاده در تولید فنتانیل استناد کرده است.
چین نیز با وضع تعرفههای تلافیجویانه ۱۲۵ درصدی واکنش نشان داده و گفته است در برابر «امپریالیستها» و «قلدرها»، تسلیم نخواهد شد.
