شبکه اسرائیلی «آینیوز۲۴» به نقل از منابع نزدیک به استیو ویتکاف، رییس هیئت مذاکرهکننده آمریکا، گزارش داد در صورتی که مذاکرات هستهای روز یکشنبه با جمهوری اسلامی به پیشرفت ملموسی نینجامد، واشینگتن گزینه نظامی را دوباره روی میز قرار خواهد داد.
این منابع همچنین انتخاب مایکل آنتون بهعنوان رییس تیم فنی آمریکا در مذاکرات را نشانه جدیت دولت ترامپ برای رسیدن به توافق با جمهوری اسلامی ارزیابی کردند.
به گفته این منابع، آنتون «کارشناس مسائل ایران و فردی است که میداند چگونه با ایران به توافق برسد» و به همین دلیل، انتخاب او حامل پیام مهمی از سوی واشینگتن عنوان شده است.
مایک هاکبی، سفیر آمریکا در اسرائیل، گفت اقدام نظامی به «رفتار ایرانیها» و این نکته بستگی دارد که آیا تهدیدات ترامپ را جدی میگیرند یا نه.
او افزود: «هیچ توافقی وجود نخواهد داشت که به ایران اجازه دستیابی به ظرفیت هستهای بدهد.»
سفیر آمریکا در مصاحبه دیگری با شبکه ۱۱ اسرائیل در پاسخ به پرسشی درباره احتمال دستیابی به توافقی جدید با تهران گفت: «همه ما میتوانیم امیدوار باشیم که ایرانیها تصمیم بگیرند به دنبال سلاح هستهای نروند. ترامپ کاملا روشن گفته است که ایران هرگز به سلاح هستهای دست نخواهد یافت.»
هاکبی با یادآوری سابقه جمهوری اسلامی در نقض توافقهای بینالمللی تاکید کرد: «در ۴۶ سال گذشته، ایرانیها در زمینه بستن توافق یا پایبندی به آن، چندان قابل اعتماد نبودهاند.»
او همچنین درباره موضوع غنیسازی اورانیوم برای اهداف غیرنظامی تصریح کرد که نیاز جمهوری اسلامی به انرژی نمیتواند توجیهی برای ادامه غنیسازی باشد.
مذاکرات جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا، روز یکشنبه در عمان از سر گرفته خواهد شد؛ مذاکراتی که به باور بسیاری از ناظران، میتواند نقش سرنوشتسازی در تعیین مسیر آینده این گفتوگوها ایفا کند.
در این دور از مذاکرات، محور اصلی اختلاف به مسئله حساس غنیسازی اورانیوم در داخل ایران بازمیگردد. ایالات متحده قاطعانه اعلام کرده جمهوری اسلامی نباید اجازه غنیسازی در خاک خود را داشته باشد، در حالیکه عباس عراقچی، مذاکرهکننده ارشد ایران، امروز در دوحه تاکید کرده که تهران از «حق غنیسازی» عقبنشینی نخواهد کرد.
فضای حاکم بر مذاکرات، که تا همین دو هفته پیش با نوعی خوشبینی همراه بود، اکنون با اظهارات مقامات دو طرف بهشدت تیره شده و سایه شکست بر روند گفتوگوها سنگینی میکند.
عراقچی به نمایندگی از رهبری جمهوری اسلامی باید در مذاکرات روز یکشنبه مشخص کند که پاسخ ایران به خواسته مشخص آمریکا درباره توقف کامل غنیسازی چیست. تصمیم تهران در این زمینه میتواند به توافقی فراگیر یا شکست کامل مذاکرات بینجامد.
در تحولی قابلتامل، رهبر جمهوری اسلامی نیز در سخنرانی روز شنبه ۲۰ اردیبهشت خود، بدون اشاره مستقیم به مذاکرات، بار دیگر بر مواضع ضدآمریکایی خود تاکید کرد. هنگامیکه جمعی از کارگران شعار «مرگ بر اسرائیل» سر دادند، علی خامنهای عمدا مسیر سخنرانی را به سمتی برد که شعار «مرگ بر آمریکا» نیز سر داده شود و آن را مورد تایید قرار داد. این اقدام، درست در آستانه مذاکرات، پیام روشنی داشت: رهبری جمهوری اسلامی همچنان بر سیاستهای ضدآمریکایی خود پافشاری میکند.
این دور، که چهارمین مرحله از مذاکرات به شمار میآید، اهمیت ویژهای دارد، چرا که گفتوگوهای فنی میان هیئتهای کارشناسی متوقف شده و اکنون مسئله به تصمیمگیریهای سیاسی در سطوح بالا رسیده است. به گفته منابع مطلع، تصمیم گرفته شده تا هیئتهای کارشناسی به مسقط اعزام نشوند، چرا که اکنون گفتوگوها صرفا به تصمیم نهایی علی خامنهای درخصوص ادامه یا توقف غنیسازی در داخل ایران بستگی دارد.
در هفتههای ابتدایی مذاکرات، این امیدواری در تهران وجود داشت که ایالات متحده با غنیسازی زیر چهار درصد موافقت خواهد کرد. حتی پنجشنبه گذشته نیز خبرهایی منتشر شد مبنی بر اینکه تهران با بازرسیهای گسترده آژانس بینالمللی انرژی اتمی موافقت کرده است اما طی روزهای اخیر، تقریبا تمامی مقامات ارشد آمریکا موضعی واحد اتخاذ کردهاند: جمهوری اسلامی ایران اجازه غنیسازی در داخل کشور را نخواهد داشت.
ترامپ در اظهاراتی صریح اعلام کرده که جمهوری اسلامی یا باید داوطلبانه سانتریفیوژهای خود را نابود کند یا ایالات متحده این کار را به زور انجام خواهد داد. ویتکاف، مذاکرهکننده ارشد آمریکا نیز گفته است در صورتی که جمهوری اسلامی غنیسازی را کنار بگذارد، آمریکا آمادگی دارد تحریمها را لغو کند.
مخالفان توافق در سنای آمریکا، بهویژه سناتورهای جمهوریخواه همچون لیندزی گراهام، تام کاتن و تد کروز نیز هشدار دادهاند که توافقی که در آن جمهوری اسلامی اجازه غنیسازی داشته باشد، از سوی سنا تصویب نخواهد شد. این در حالی است که خامنهای تاکید کرده توافق احتمالی باید بهصورت یک معاهده رسمی تصویب شود تا مانند برجام از سوی دولت بعدی آمریکا نقض نشود.
آمریکا مطالبات خود را در پنج محور مشخص خلاصه کرده است: ۱-توقف کامل غنیسازی در داخل ایران؛ ۲-نابودی سانتریفیوژها؛ ۳-خروج یا رقیقسازی اورانیوم غنیشده ۲۰ و ۶۰ درصد؛ ۴-ایجاد سازوکار نظارتی دائمی با حضور بازرسان آمریکایی؛ ۵-دائمی بودن محدودیتها، برخلاف برجام که محدود به یک دوره ۱۰ساله بود.
جمهوری اسلامی تقریبا با همه این خواستهها مخالفت دارد، بهویژه سه مورد نخست. برای خامنهای بسیار دشوار است که از برنامهای عقبنشینی کند که سالها آن را دستاوردی مهم و راهبردی خوانده است. از سوی دیگر، دلیل بیاعتمادی آمریکا به جمهوری اسلامی ، سوابق پنهانکاری در برنامه هستهای است؛ از مخفیکاری در سایت نطنز در سال ۲۰۰۲ گرفته تا کشف تاسیسات مخفی فردو در سال ۲۰۰۹. همچنین، غنیسازی ۲۰ و ۶۰ درصدی جمهوری اسلامی، به باور غرب، این حکومت را در آستانه دستیابی به ساخت سلاح هستهای قرار داده است.
از نظر فنی، فاصله غنیسازی ۶۰ درصد تا سطح تسلیحاتی ۹۰ درصد بسیار کم است و آمریکا معتقد است جمهوری اسلامی با داشتن این زیرساختها، تنها یک تصمیم سیاسی تا ساخت بمب اتمی فاصله دارد.
افزون بر این، توسعه برنامه موشکی جمهوری اسلامی نیز نگرانیهای جدیدی برای آمریکا، اروپا و اسرائیل به همراه داشته است. ترکیب توان موشکی با قابلیت هستهای، به اعتقاد بسیاری از ناظران، تهدیدی جدی از سوی جمهوری اسلامی علیه امنیت منطقهای و بینالمللی است.
در چنین شرایطی، مقامات جمهوری اسلامی با چالش فزایندهای در داخل کشور نیز مواجه هستند. بحرانهای اقتصادی، قطع مکرر برق و آب، نارضایتیهای اجتماعی و اعتراضات پراکنده، همگی در زمانی روی دادهاند که فشار خارجی نیز در اوج خود قرار دارد. این نگرانی در میان مقامات جمهوری اسلامی وجود دارد که ادامه این روند، ممکن است به اعتراضات گستردهتری منجر شود.
در حال حاضر، مواضع دو طرف به شدت از یکدیگر فاصله دارد. خامنهای بر ادامه غنیسازی تاکید کرده، و ترامپ نیز تهدید کرده که اگر جمهوری اسلامی برنامه هستهای خود را متوقف نکند، اقدامات شدیدتری در پیش خواهد گرفت. با این حال، هنوز مشخص نیست که این مواضع اعلامی، مواضع نهایی طرفین است یا بخشی از چانهزنی دیپلماتیک.
نتیجه مذاکرات روز یکشنبه در عمان، میتواند روشن کند که آیا مسیر به سمت توافق باز خواهد شد یا جمهوری اسلامی و آمریکا باید خود را برای مرحلهای پرتنشتر و حتی درگیری و جنگ آماده کنند.
منشه امیر، تحلیلگر مسائل خاورمیانه، در گفتوگو با ایراناینترنشنال سفر عباس عراقچی به عربستان سعودی را پیش از آغاز دور چهارم مذاکرات بسیار مهم ارزیابی کرد.
او گفت جمهوری اسلامی میخواهد بیشترین وعدهها را در مورد مسالمت و همزیستی با ریاض با مقامهای این کشور در میان بگذارد.
به گفته امیر، تهران میکوشد عربستان سعودی را تشویق کند که در دیدار با دونالد ترامپ، بهشدت با احتمال جنگ مخالفت کند.
شبکه خبری انبیسی گزارش داد استیو ویتکاف، فرستاده ویژه دونالد ترامپ، با زیر پا گذاشتن پروتکلهای دیرینه دیپلماتیک، در سه دیدار سطح بالا با ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، بهجای استفاده از مترجم شخصی، به مترجمان کرملین تکیه کرد.
گزارش انبیسی که شنبه ۲۰ اردیبهشت منتشر شد، بر پایه اطلاعات یک مقام آمریکایی و دو مقام غربی مطلع از مذاکرات ویتکاف و پوتین تهیه شده است.
یکی از مقامهای غربی گفت ویتکاف در این دیدارها «از مترجمان آنها استفاده کرده است و اگر آنها با هم به زبان روسی صحبت کنند، او متوجه نمیشود چه میگویند».
دو سفیر پیشین آمریکا نیز در همین زمینه هشدار دادند اتکا به مترجمان کرملین میتوانسته باعث از بین رفتن ظرافتهای اظهارات پوتین شود و ویتکاف در چنین شرایطی امکان راستیآزمایی مستقل سخنان طرف مقابل را نداشته است.
ویتکاف که پیشتر سرمایهگذار حوزه املاک و معاملهگر رمزارز بوده، به زبان روسی مسلط نیست.
ویتکاف از سوی ترامپ ماموریت دارد برای پایان دادن به جنگ اوکراین با دو طرف این مناقشه مذاکره کند.
به گزارش انبیسی، او ۲۳ بهمن و ۲۳ اسفند ۱۴۰۳ در مسکو و ۲۲ فروردین در سنپترزبورگ با پوتین دیدار کرد و وظیفه ترجمه سخنان پوتین در این ملاقاتها بر عهده مترجم کرملین بود.
آنا کلی، معاون سخنگوی مطبوعاتی کاخ سفید، در بیانیهای اعلام کرد ویتکاف «با هماهنگی کامل با وزارت خارجه آمریکا، همه پروتکلهای امنیتی را رعایت میکند».
تیم ویتکاف، وزارت خارجه ایالات متحده و کرملین هنوز به این گزارش واکنشی نشان ندادهاند.
از زمان آغاز تهاجم روسیه به اوکراین در اسفند ۱۴۰۰، دهها هزار نفر کشته شدهاند. ترامپ در کارزار انتخاباتی خود وعده داده بود پس از ورود مجدد به کاخ سفید، «در همان روز نخست» جنگ را پایان خواهد داد.
رییسجمهوری آمریکا در ماههای اخیر کوشیده است با رایزنیهای فشرده با مقامهای کییف و مسکو، به این وعده خود جامه عمل بپوشاند.
در سوی مقابل، پوتین همچنان نشانهای از تمایل جدی برای پایان دادن به درگیریها بروز نداده است. او در سخنرانی ۱۴ اردیبهشت، در حالی از امکان پایان جنگ سخن گفت که همزمان بر قدرت هستهای روسیه نیز تاکید کرد.
رییسجمهوری روسیه که گفته میشود بهطور محدود به زبان انگلیسی مسلط است، در مذاکرات و جلسات رسمی خود از مترجم استفاده میکند.
پوتین در دیدار پنجم اردیبهشت با ویتکاف، همراه با یوری اوشاکوف، مشاور ویژهاش و سفیر پیشین روسیه در آمریکا بین سالهای ۱۹۹۸ تا ۲۰۰۸ و کریل دیمیتریف، فرستاده ویژه او در حوزه سرمایهگذاری و همکاری اقتصادی، حاضر شد. یک مترجم نیز تیم پوتین را همراهی میکرد.
در ویدیویی کوتاه که کرملین از این دیدار منتشر کرده است، ویتکاف بهتنهایی وارد اتاق میشود و با پوتین که با لبخند به استقبال او آمده، دست میدهد.
در این دیدار، اثری از مشاوران یا کارشناسان تخصصی که معمولا در مذاکرات دیپلماتیک حساس همراه مقامات آمریکایی حضور دارند، در کنار ویتکاف دیده نمیشود.
انبیسی افزود وقتی زنی در سمت ویتکاف پشت میز نشست، ویتکاف به او اشاره کرد و گفت: «مترجم؟ از سفارت؟ خوبه.»
یک روزنامهنگار تحقیقی در حساب خود در شبکه اجتماعی ایکس درباره هویت این زن نوشت او مترجم منصوب دولت روسیه برای شخصیتهای سیاسی کلیدی همچون پوتین، سرگئی لاوروف و دمیتری مدودف است.
این روزنامهنگار افزود: «نگرانکنندهتر اینکه او همچنین مترجم [سرگئی] ناریشکین، رییس سازمان اطلاعات خارجی روسیه، نیز است.»
بر اساس این گزارش، این مترجم ناتالیا کشکینا نام دارد، متولد ۱۹۹۱ است و در حال حاضر بهعنوان دبیر دوم در دپارتمان زبانشناسی وزارت خارجه روسیه فعالیت میکند.
او همچنین چند سال پیش بهعنوان دبیر سوم در نمایندگی روسیه در ناتو در بروکسل فعالیت میکرد که «تقریبا بهطور قطع شغلی مربوط به ترجمه نبوده است».
مایکل مکفول، سفیر سابق ایالات متحده در روسیه، در همین رابطه به انبیسی گفت استفاده از مترجم کرملین «تصمیمی بسیار بد» بوده که ویتکاف را «در موقعیتی واقعا نامساعد» قرار داده است.
او افزود: «من به زبان روسی صحبت میکنم و [کار] مترجمان کرملین و مترجمان آمریکایی را در یک جلسه شنیدهام. ترجمهها هرگز یکسان نیستند.»
به گفته مکفول، حضور مترجم آمریکایی در جلسات نهتنها به دقت ترجمه کمک میکند، بلکه امکان تهیه گزارشی مکتوب و دقیق از محتوای گفتوگوها را نیز برای سایر نهادهای دولتی فراهم میسازد؛ گزارشی که با عنوان «یادداشت مذاکره» شناخته میشود.
نبود یادداشتهای دقیق از مذاکرات میتواند برای سایر اعضای ارشد دولت ترامپ، از جمله مارکو روبیو، وزیر خارجه و کیت کلاگ، فرستاده ویژه ترامپ در امور اوکراین و روسیه، مشکلاتی ایجاد کند.
تعامل ویتکاف با اطلاعات حساس، آنهم در شرایطی که نقشی محوری در تلاشها برای حلوفصل جنگ اوکراین، درگیری غزه و همچنین توافق هستهای با جمهوری اسلامی دارد، نگرانیهایی را در پی داشته است.
دو مقام غربی به انبیسی گفتند هواپیمایی که ویتکاف برای سفر به روسیه از آن استفاده میکند، فاقد سیستم ارتباطی ایمن دولتی است.
با این حال، به گفته همین مقامها، ویتکاف تماسهای حساس خود را پیش از پرواز و از داخل سفارت آمریکا انجام میدهد و همچنین یک تلفن همراه امن در اختیار دارد.
