روزنامه والاستریت ژورنال گزارش داد که در آخرین دور مذاکرات میان آمریکا و جمهوری اسلامی در عمان، اختلافات عمدهای بر سر حفظ غنیسازی اورانیوم و برنامه موشکی حکومت ایران وجود داشته است.
دولت ترامپ تاکید دارد که هرگونه توافقی باید شامل محدودیتهایی بر برنامه موشکی جمهوری اسلامی نیز باشد، اما مقامهای ایرانی این درخواست را رد کردهاند.
بر اساس این گزارش، تیم فنی آمریکا در این مذاکرات به رهبری مایکل آنتون اداره میشد و در جریان گفتوگوها با تیمی از مذاکرهکنندگان ایرانی، از جمله مجید تخت روانچی و کاظم غریبآبادی، روبهرو شده است.
خبرگزاری رویترز نوشت که این اقدام بهعنوان تلاشی برای کاهش نگرانیهای بینالمللی نسبت به آینده رهبری این تشکیلات تلقی میشود.
عباس ۸۹ ساله، از زمان درگذشت یاسر عرفات در سال ۲۰۰۴، ریاست سازمان آزادیبخش فلسطین و تشکیلات خودگردان فلسطینی را بر عهده دارد. با این حال، او طی سالها در برابر اصلاحات داخلی، از جمله معرفی جانشینی برای خود، مقاومت کرده بود.
حسین الشیخ، متولد سال ۱۹۶۰، از اعضای باسابقه جنبش فتح، شاخه اصلی سازمان آزادیبخش فلسطین است که بهدست عرفات تاسیس شد و اکنون رهبری آن بر عهده عباس است. او بهعنوان شخصیتی عملگرا و دارای روابط بسیار نزدیک با اسرائیل شناخته میشود.
بر اساس بیانیه ساف، الشیخ پس از آنکه کمیته اجرایی این سازمان نامزدی او را که از سوی عباس پیشنهاد شده بود تایید کرد، به عنوان معاون رییس سازمان آزادیبخش فلسطین منصوب شد.
اصلاح تشکیلات خودگردان فلسطینی که در بخشهایی از کرانه باختری رود اردن که تحت اشغال اسرائیل است، خودمختاری محدودی اعمال میکند، از اولویتهای ایالات متحده و پادشاهیهای خلیج فارس بوده است؛ قدرتهایی که امیدوارند این نهاد بتواند نقشی محوری در حل و فصل مناقشه اسرائیل و فلسطین ایفا کند.
فشار برای انجام اصلاحات پس از آغاز جنگ در غزه شدت گرفته است. در نوار غزه، رقیب اصلی ساف یعنی حماس، بیش از ۱۸ ماه است که با اسرائیل درگیر شده و این قلمرو کوچک و پرجمعیت را به ویرانی کشانده است.
ایالات متحده پیشنهاد اداره نوار غزه پس از جنگ از سوی یک تشکیلات خودگردان اصلاحشده را مطرح کرده است. کشورهای خلیج فارس نیز که از آنها بهعنوان محتملترین منابع تامین مالی بازسازی غزه یاد میشود، خواستار اصلاحات عمده در ساختار این نهاد شدهاند.
درخواست محمود عباس برای خلع سلاح حماس
اسرائیل اعلام کرده که هدفش در غزه نابودی کامل حماس است، اما در عین حال نقشآفرینی تشکیلات خودگردان فلسطینی در اداره این منطقه را نیز رد کرده است.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، اعلام کرده که با تشکیل دولت فلسطینی مخالف است.
حماس که پیرو ایدئولوژی اسلامگرایی افراطی است، از سال ۲۰۰۷ کنترل نوار غزه را در دست دارد. این گروه همچنین در کرانه باختری نیز حضور گستردهای دارد.
در نشست شورای مرکزی سازمان آزادیبخش فلسطین که چهارشنبه و پنجشنبه برگزار شد و در آن پست معاونت رییس این تشکیلات بدون معرفی شخص خاصی تایید شد، عباس برای نخستین بار به طور آشکار خواستار خلع سلاح کامل حماس و واگذاری سلاحها و مسئولیت اداره غزه به تشکیلات خودگردان فلسطینی شد.
فساد گسترده، عدم پیشرفت در مسیر تشکیل دولت مستقل فلسطینی و افزایش یورشهای نظامی اسرائیل به کرانه باختری، محبوبیت تشکیلات خودگردان را در میان بسیاری از فلسطینیان کاهش داده است.
این نهاد از زمان تشکیل در چارچوب توافقات اسلو با اسرائیل در سال ۱۹۹۳ تحت کنترل جنبش فتح بوده است و آخرین انتخابات پارلمانی خود را در سال ۲۰۰۵ برگزار کرده است.
حسین الشیخ که در فاصله سالهای ۱۹۷۸ تا ۱۹۸۹ بهدلیل فعالیتهایش علیه اشغال اسرائیل در زندان به سر میبرد، بهعنوان اصلیترین رابط تشکیلات خودگردان فلسطین با دولت اسرائیل فعالیت کرده و نماینده عباس در سفرهای دیپلماتیک بوده است.
زلنسکی این دیدار را «تاریخی» توصیف کرد و گفت در صورت تحقق صلح مورد نظر او، این نشست میتواند یک نقطه عطف باشد. یک سخنگوی کاخ سفید نیز این دیدار را «بسیار ثمربخش» خواند.
دو رهبر، شنبه شش اردیبهشت بدون حضور هیچ دستیار یا همراهی، در کلیسای سنت پیتر در واتیکان، روبهروی یکدیگر نشستند و به گفته دفتر ریاستجمهوری اوکراین، حدود ۱۵ دقیقه با هم گفتوگو کردند.
این نخستین دیدار ترامپ و زلنسکی پس از برخورد تند آنها در دفتر بیضی شکل کاخ سفید در ماه فوریه بود و در شرایطی انجام شد که مذاکرات صلح میان کییف و مسکو در مرحله حساسی قرار دارد.
زلنسکی در پیامی در شبکه اجتماعی تلگرام نوشت: «ملاقات خوبی بود. در دیداری خصوصی، توانستیم درباره مسائل زیادی گفتوگو کنیم. امیدواریم از همه موضوعاتی که مطرح شد، به نتایجی دست یابیم.»
او افزود که مباحث مطرحشده شامل «حفاظت از جان مردم، آتشبس کامل و بدون قید و شرط و برقراری صلحی پایدار و قابل اعتماد برای جلوگیری از تکرار جنگ» بوده است.
زلنسکی تاکید کرد: «این دیدار نمادین، پتانسیل آن را دارد که در صورت تحقق نتایج مشترک، تاریخی شود. از رییسجمهوری ترامپ سپاسگزارم!»
استیون چونگ، مدیر ارتباطات کاخ سفید، نیز در بیانیهای اعلام کرد که این دو رهبر گفتوگویی خصوصی و «بسیار مفید» داشتهاند.
او افزود که جزییات بیشتری از این دیدار به زودی منتشر خواهد شد.
گفتوگو بدون حضور دستیاران
در یکی از عکسهای منتشر شده از سوی دفتر رییسجمهوری اوکراین، ترامپ و زلنسکی در تالاری از کلیسای سنت پیتر، روبهروی هم و تنها حدود ۶۰ سانتیمتر از یکدیگر فاصله داشتند و در حال گفتوگو بودند؛ هیچ دستیار یا همراهی در کنار آنها دیده نمیشود.
در تصویر دیگری از همان مکان، زلنسکی، ترامپ، کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا، و امانوئل مکرون، رییسجمهوری فرانسه، به صورت گروهی و در فضایی صمیمی دیده میشوند؛ جایی که مکرون دست خود را بر شانه زلنسکی گذاشته بود.
پس از دیدار در کلیسا، ترامپ و زلنسکی به سایر رهبران جهانی در میدان سنت پیتر پیوستند تا در مراسم خاکسپاری پاپ فرانسیس شرکت کنند؛ پاپی که در دوران رهبری خود، تلاش برای صلح، به ویژه در اوکراین، را یکی از شعارهای محوریاش قرار داده بود.
کاردینال ایتالیایی، جووانی باتیستا ره، در مراسم تشییع گفت: «پاپ فرانسیس هرگز از درخواست برای مذاکرات و پایان دادن به جنگها دست برنداشت. جنگ همیشه جهان را بدتر از قبل میکند؛ جنگ برای همه یک شکست دردناک و تراژیک است.»
یک سخنگوی زلنسکی پیشتر گفته بود که دستیاران دو رییسجمهوری در حال برنامهریزی برای یک دیدار دیگر در رم در روز شنبه هستند، اما در نهایت با توجه به فشردگی برنامهها و پس از آنکه ترامپ رم را ترک کرد، اعلام شد که این دیدار دوم برگزار نشد.
اختلافنظر بر سر مسائل سرزمینی
ترامپ، که به شدت برای دستیابی به آتشبس فشار میآورد، جمعه پنج اردیبهشت اعلام کرد که مذاکرات مثبتی میان استیو ویتکاف، فرستاده او و مقامات روسی از جمله ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه در مسکو انجام شده است.
ترامپ همچنین خواستار برگزاری نشست سطح بالایی میان کییف و مسکو برای نهاییسازی توافق شد.
او هشدار داده است که در صورت عدم دستیابی سریع به توافق، دولتش از تلاش برای تحقق صلح کنارهگیری خواهد کرد.
با این حال، بر اساس اسنادی که به دست خبرگزاری رویترز رسیده، پس از یک دور از دیپلماسی رفتوبرگشتی، اختلافاتی جدی میان مواضع کاخ سفید ترامپ و دیدگاه اوکراین و متحدان اروپایی آن آشکار شده است.
واشینگتن پیشنهاد داده است که با الحاق شبهجزیره کریمه به روسیه، به طور قانونی موافقت شود؛ موضوعی که کییف و کشورهای اروپایی آن را «خط قرمزی غیرقابل عبور» میدانند.
اختلافات دیگری نیز درباره زمانبندی لغو تحریمهای روسیه در صورت امضای توافق صلح، نوع تضمینهای امنیتی به اوکراین، و چگونگی جبران مالی برای این کشور وجود دارد.
روابط پرتنش اما ضرورت تعامل
ترامپ و زلنسکی رابطهای پرتنش داشتهاند. در دیدار ماه فوریه در کاخ سفید، ترامپ زلنسکی را به «بازی با جنگ جهانی سوم» متهم کرد.
از آن زمان، کییف تلاش کرده است تا روابط با واشینگتن را ترمیم کند. با این همه، حملات لفظی ادامه یافته است. زلنسکی گفته بود که ترامپ در یک «حباب اطلاعات غلط» گرفتار شده که به نفع مسکو است؛ ترامپ نیز زلنسکی را به تعلل در مذاکرات صلح و بیان اظهاراتی «التهابآفرین» متهم کرده است.
با این حال، رویترز در گزارش خود افزوده که هر دو رییسجمهوری به همکاری با یکدیگر نیاز دارند؛ ترامپ برای تحقق هدفش مبنی بر برقراری سریع صلح به حمایت زلنسکی احتیاج دارد، و اوکراین نیز برای کاهش شروط سخت مسکو، به فشار ترامپ بر کرملین نیازمند است.