طرح سناتورهای آمریکایی برای مقابله با نفتکش‌های «ناوگان سایه» روسیه و جمهوری اسلامی

این شکایت چهارشنبه در دادگاه ناحیه‌ای شرق ایالت ویرجینیا ثبت شد و به هفت حمله تروریستی در خاورمیانه اشاره دارد که از سال ۲۰۱۹ آغاز و تا حمله هفتم اکتبر ۲۰۲۳ در اسرائیل ادامه یافته است.

شاکیان می‌گویند این حملات از جمله شامل حمله راکتی به پایگاه هوایی عراق، عملیات‌هایی در سوریه و کنیا و گروگان‌گیری در اسرائیل بوده و همه آن‌ها از سوی نیروهای نیابتی جمهوری‌اسلامی و کره شمالی انجام شده‌اند.

این حملات را که شامل هدف‌گیری آمریکایی‌ها در کنیا و سوریه نیز بوده و طبق دادخواست ارائه‌شده به دادگاه، به دست القاعده، حماس، حزب‌الله و دیگر نیروهای نیابتی جمهوری‌اسلامی و کره شمالی انجام شده‌اند. هدف این گروه‌ها بیرون راندن آمریکا از امور خاورمیانه عنوان شده است.

۴۸ شاکی این پرونده به گزارش‌هایی از نهادهای دولتی آمریکا استناد کرده‌اند که نشان می‌دهد ایران و کره شمالی مدت‌ها در تامین تسلیحات و آموزش گروه‌های تروریستی شناخته‌شده با یکدیگر همکاری داشته‌اند.

یکی از شاکیان این پرونده، جوسلین ترول، همسر استفن ترول، معلم زبان انگلیسی است که در نوامبر ۲۰۲۲ در بغداد به دست عوامل سپاه پاسداران کشته شد.

به گفته مقامات آمریکایی، ماموران جمهوری‌اسلامی گمان می‌کردند او جاسوس اسرائیل یا آمریکاست. محمدرضا نوری، یکی از فرماندهان سپاه، متهم به طراحی این ترور شده و اکنون همراه با چهار نفر دیگر در عراق به حبس ابد محکوم شده است.

جوسلین ترول گفت همسرش با انگیزه ایمان مسیحی و کمک به بازسازی عراق وارد این کشور شده بود. او مسئول تبلیغات و شبکه‌های اجتماعی مؤسسه زبان بود و عربی یاد گرفته و با مغازه‌داران محلی شوخی می‌کرد. به گفته جوسلین، استیفن یک مؤسسه خیریه برای ارسال بخاری برقی، پوشک و شیر خشک برای نیازمندان در جنگ سوریه راه‌اندازی کرده بود.

او گفت: «استیفن تلاش می‌کرد نیروی خیری باشد که با شر مبارزه می‌کند.» او در مصاحبه‌ای افزود: «مردی اهل عمل بود که حاضر بود بهای آن را بپردازد.»

او و همسرش پیش از رفتن به منطقه‌ای پرخطر، ده روز دوره آموزش امنیتی دیده بودند، اما جوسلین اکنون می‌گوید که آن‌ها «هدف آسانی» بودند.

وزارت دادگستری آمریکا اعلام کرده این زوج اهل تنسی به تلافی حمله هوایی آمریکا در سال ۲۰۲۰ که منجر به کشته شدن قاسم سلیمانی، فرمانده نیروی قدس سپاه شد، هدف قرار گرفتند.

بر اساس «قانون مصونیت دولت‌های خارجی»، کشورها به‌طور کلی در برابر شکایت‌های حقوقی در دادگاه‌های آمریکا مصونیت دارند.

اما این قانون به کسانی که در «حملات تروریستی» مجروح شده‌اند یا اعضای خانواده‌شان کشته شده‌اند اجازه می‌دهد از کشورهایی که حامی تروریسم دولتی محسوب می‌شوند، خسارت مالی طلب کنند. این نوع شکایت‌ها نادر است، اما گاهی منجر به صدور احکامی چند میلیارد دلاری به نفع قربانیان می‌شود.

در برخی موارد، دعاوی مطرح‌شده بر اساس «قانون مصونیت دولت‌های خارجی» منجر به صدور احکام مالی تاریخی (هرچند عمدتا نمادین) شده‌اند.

برای نمونه، یک قاضی فدرال در واشنگتن دی‌سی، ایران را مسئول بمب‌گذاری سال ۲۰۰۰ علیه ناو یو‌اس‌اس کول در یمن دانست؛ حمله‌ای که به‌دست القاعده انجام شد و ۱۷ ملوان آمریکایی را کشت و ده‌ها نفر را مجروح کرد. دادگاه سال گذشته حکم پرداخت تقریبا ۲ میلیارد دلار خسارت به قربانیان را صادر کرد.

در سال ۲۰۱۶ نیز قاضی فدرالی در منهتن، حکم غیابی علیه ایران صادر کرد و ایران را به پرداخت ۷.۵ میلیارد دلار به خانواده‌های قربانیان حملات ۱۱ سپتامبر و ۳ میلیارد دلار به شرکت‌های بیمه‌ای که خسارت پرداخته بودند، محکوم کرد.

پرونده‌ای مشابه با درخواست بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار علیه عربستان سعودی نیز در جریان است. عربستان هرگونه نقش در حملات ۱۱ سپتامبر را رد کرده و سال گذشته خواستار رد این شکایت شد.

به گزارش رسانه‌ها، اگر ایران و کره شمالی به اتهامات جدید مطرح‌شده در دادگاه ویرجینیا پاسخ ندهند، و قاضی در نهایت به نفع شاکیان رای بدهد، آن‌ها ممکن است از منابعی که دولت آمریکا از محل تحریم‌ها و جریمه‌ها علیه شرکت‌های طرف معامله با حامیان تروریسم گردآوری کرده، غرامت دریافت کنند.

«صندوق قربانیان تروریسم دولتی» که از سال ۲۰۱۵ تاسیس شده، تاکنون بیش از ۷ میلیارد دلار به قربانیان یا خانوادهای آنان پرداخت کرده است. با این حال، گروهی دوحزبی از قانون‌گذاران می‌گویند این مبلغ تنها بخش کوچکی از مجموع احکام قضایی است.

طرحی قانونی که سناتور ریچارد بلومنتال (دموکرات از کنتیکت) و جان کورنین (جمهوری‌خواه از تگزاس) به همراه شماری از نمایندگان مجلس تهیه کرده‌اند، خواستار افزایش نیروی انسانی برای مدیریت بهتر این صندوق، نظارت بیشتر کنگره و پرداخت سالانه به افراد واجد شرایط است.

راج پارک، وکیل ۴۸ شاکی و دادستان سابق منطقه شرقی ویرجینیا که رهبری چندین پرونده مهم مرتبط با تروریسم را برعهده داشته، گفت: «کار مبارزه با تروریسم که افتخار انجامش را داریم، به ما امکان می‌دهد به کسانی که زندگی‌شان با خشونت وحشتناک نابود شده، صدا بدهیم و رنج آن‌ها را فراموش‌ناشدنی کنیم.»

مکرون در گفت‌وگو با شبکه «فرانس ۵» گفت: «ما باید به سوی به رسمیت شناختن پیش برویم و این کار را در ماه‌های آینده انجام خواهیم داد.»

او افزود: «هدف ما این است که با عربستان سعودی ریاست این کنفرانس را در ماه ژوئن بر عهده داشته باشیم، جایی که ممکن است روند به رسمیت شناختن متقابل کشور فلسطین از سوی چندین طرف نهایی شود.»

ترامپ در پیامی در تروت‌سوشال نوشت: «با توجه به بی‌احترامی‌ای که چین به بازارهای جهانی نشان داده، من بدین‌وسیله تعرفه‌ای را که ایالات متحده از چین دریافت می‌کند به ۱۲۵ درصد افزایش می‌دهم. این تصمیم بلافاصله اجرایی می‌شود.»

او ابراز امیدواری کرد که چین «در آینده‌ای نزدیک درک کند که دوران سوءاستفاده از آمریکا و دیگر کشورها دیگر قابل دوام یا قابل قبول نیست.»

ترامپ همچنین گفت که تصمیم به تعلیق موقت تعرفه‌ها برای سایر کشورها به‌دلیل تماس بیش از ۷۵ کشور با مقام‌های آمریکایی، از جمله در وزارت بازرگانی، وزارت خزانه‌داری و دفتر نماینده تجاری ایالات متحده اتخاذ شده است. به گفته او، این کشورها خواستار مذاکره برای حل مسائل مرتبط با تجارت، موانع تجاری، تعرفه‌ها، دست‌کاری ارزی و تعرفه‌های غیرپولی شده‌اند.

او تأکید کرد که این کشورها به توصیه او از هرگونه اقدام تلافی‌جویانه علیه آمریکا خودداری کرده‌اند. بر همین اساس، ترامپ مجوز تعلیق ۹۰ روزه اجرای کامل تعرفه‌ها و کاهش قابل توجه تعرفه‌های متقابل به ۱۰ درصد در این دوره زمانی را صادر کرده است.

چین چهارشنبه، ۲۰ فروردین، اعلام کرد که تعرفه بر واردات کالاهای آمریکایی را از ۳۴ درصد به ۸۴ درصد افزایش می‌دهد. این تصمیم درست پس از آن اعلام شد که تعرفه‌های تلافی‌جویانه ۱۰۴ درصدی ترامپ بر واردات از چین اجرایی شد.

اتحادیه اروپا نیز اعلام کرد که در نخستین دور اقدامات متقابل خود، تعرفه‌ای ۲۵ درصدی بر طیفی از واردات کالا از آمریکا اعمال خواهد کرد. این بلوک ۲۷ عضوی، در مواجهه با تعرفه‌های ۲۰ درصدی آمریکا بر بیشتر محصولات خود و همچنین تعرفه‌های بالاتر بر خودروها و فولاد، به این اقدام دست زده است. کانادا، متحد نزدیک آمریکا و یکی از شرکای مهم تجاری این کشور، نیز اقدامات متقابل خود را از روز چهارشنبه، ۲۰ فروردین، اجرایی کرد.

تعرفه‌های هدفمند آمریکا علیه ده‌ها کشور دیگر، از ژاپن گرفته تا ماداگاسکار، نیز به اجرا درآمده است.

به‌گزارش رویترز، این تعرفه‌ها نظم تجاری جهانی را که دهه‌ها برقرار بود، از هم گسسته‌اند. بنا بر برآوردهای مختلف، میانگین تعرفه‌ها در بزرگ‌ترین بازار مصرفی جهان اکنون به بیش از ۲۰ درصد رسیده است، در حالی که پیش از ورود ترامپ به کاخ سفید، این رقم تنها ۲.۵ درصد بود.

جیمی دیمون، مدیرعامل بانک جی‌پی مورگان چیس و یکی از صداهای معتبر در حوزه اقتصاد، هشدار داد که تعرفه‌های ترامپ احتمالا به رکود اقتصادی و ورشکستگی وام‌گیرندگان منجر خواهد شد.

بازارهای جهانی نیز از این تحولات ضربه سختی خورده‌اند و این آسیب تنها به بازارهای سهام محدود نبوده که طی هفته گذشته تریلیون‌ها دلار از ارزش آن‌ها دود شد و به هوا رفت.

قیمت نفت به پایین‌ترین سطح در چهار سال اخیر سقوط کرده و سرمایه‌گذاران، اوراق خزانه آمریکا و دلار را که معمولا پناهگاه‌های امن در بحران‌های اقتصادی هستند، کنار گذاشته‌اند. این آسیب‌ها به بازارهای تامین مالی شرکت‌ها نیز سرایت کرده و هزینه‌های استقراض حتی برای شرکت‌های کم‌ریسک‌تر را افزایش داده است.

ژاپن و کانادا اعلام کرده‌اند که برای تثبیت نظام مالی جهانی همکاری خواهند کرد؛ وظیفه‌ای که معمولا در زمان‌های بحران بر عهده ایالات متحده بود.

ترامپ با بی‌اعتنایی به سقوط بازارها، به سرمایه‌گذاران سیگنال‌های متناقضی درباره ماندگاری بلندمدت تعرفه‌ها فرستاد. او این تعرفه‌ها را «دائمی» توصیف کرد اما در عین حال گفت که این اقدامات، رهبران دیگر کشورها را تحت فشار قرار داده تا پای میز مذاکره بیایند.

او در شبکه‌های اجتماعی نوشت: «آرام باشید! همه چیز به خوبی پیش خواهد رفت. ایالات متحده از همیشه بزرگ‌تر و بهتر خواهد شد!»

ترامپ گفته است که این تعرفه‌ها به بازسازی پایگاه صنعتی آمریکا کمک خواهند کرد؛ پایگاهی که طی دهه‌ها آزادسازی تجاری رو به زوال رفته بود. البته، او تأکید کرده که آماده است موانع تجاری را در مذاکرات دوجانبه با شرکای تجاری کاهش دهد. مقامات دولت ترامپ می‌گویند که این مذاکرات می‌تواند شامل کمک‌های خارجی و نظامی نیز باشد.

ترامپ پیش‌تر با رهبران ژاپن و کره جنوبی گفت‌وگو کرده بود و انتظار می‌رود که هیئتی از ویتنام نیز روز چهارشنبه با مقامات آمریکایی دیدار کند.

ترامپ سه‌شنبه، ۱۹ فروردین گفت: «این کشورها دارند با ما تماس می‌گیرند و چاپلوسی می‌کنند.»

مقامات آمریکایی می‌گویند بعید است که این تعرفه‌ها به زودی لغو شوند و حتی ممکن است تعرفه‌های بیشتری نیز اعمال شود. ترامپ سه‌شنبه بار دیگر اعلام کرد که قصد دارد تعرفه‌ای «عمده» بر واردات دارو وضع کند. این سخنان باعث سقوط سهام شرکت‌های داروسازی در سراسر جهان شد.

مقامات آمریکایی تأکید کرده‌اند که گفت‌وگو با چین در اولویت قرار ندارد.

چین هشدار داده است که اگر ترامپ همچنان به اعمال تعرفه بر کالاهای چینی ادامه دهد، این کشور «عزم و ابزار» لازم برای ادامه این جنگ تجاری را دارد.

علاوه بر تعرفه‌های تلافی‌جویانه، پکن محدودیت‌هایی نیز بر ۱۸ شرکت آمریکایی، عمدتا در صنایع دفاعی، اعمال کرده و فهرست شرکت‌های آمریکایی تحت تحریم خود را به حدود ۶۰ شرکت افزایش داده است.

ارز چین برای کاهش ارزش تحت فشار شدیدی قرار گرفته است. اما منابع آگاه به رویترز گفتند که بانک مرکزی چین از بانک‌های بزرگ دولتی خواسته است خرید دلار آمریکا را کاهش دهند و اجازه ندهند ارزش یوان به‌شدت سقوط کند.

تولیدکنندگان چینی در زمینه‌هایی همچون درخت‌های کریسمس پلاستیکی و سایر تزیینات سال نو، که ۸۷ درصد بازار آمریکا را در اختیار دارند، می‌گویند هنوز هیچ سفارشی از واردکنندگان آمریکایی دریافت نکرده‌اند.

دردسرهای داخلی آمریکا؟

شاخص‌های سهام ایالات متحده روز چهارشنبه اندکی افزایش یافتند، زیرا سرمایه‌گذاران به خرید سهام ارزان‌تر فناوری روی آوردند. از زمانی که ترامپ تعرفه‌های جدید را در دوم آوریل اعلام کرد، شاخص اس و پی ۵۰۰ بدترین افت خود را از زمان تاسیس در دهه ۱۹۵۰ تجربه کرده است.

به‌گزارش رویترز اقتصاددانان هشدار می‌دهند که تعرفه‌های ترامپ می‌تواند هزینه‌های سالانه یک خانوار آمریکایی را تا چندین هزار دلار افزایش دهد؛ موضوعی که می‌تواند برای ربیس‌جمهوری که با شعار کاهش هزینه‌های زندگی مردم به قدرت رسید، به یک معضل سیاسی تبدیل شود. بنا بر نظرسنجی رویترز/ایپسوس، سه نفر از هر چهار آمریکایی انتظار دارند قیمت‌ها به‌دلیل تعرفه‌های ترامپ افزایش یابد.

برخی شرکت‌ها اعلام کرده‌اند که قیمت‌های خود را بلافاصله افزایش خواهند داد، اما برخی دیگر تاکید دارند که این افزایش قیمت‌ها به مرور زمان و با ورود کالاهای جدید مشمول تعرفه به بازار اتفاق خواهد افتاد. شرکت والمارت، بزرگ‌ترین واردکننده کالاهای کانتینری به آمریکا، همچنان به پیش‌بینی قبلی خود برای فروش سالانه پایبند مانده و وعده داده که قیمت‌ها را پایین نگه دارد.

دموکرات‌ها، که در واشینگتن از قدرت کنار گذاشته شده‌اند، برای ارائه واکنشی منسجم به این سیاست‌ها با مشکل مواجه‌اند. برخی از آن‌ها تعرفه‌ها را اقدامی معکوس و مضر دانسته‌اند، اما برخی دیگر معتقدند ترامپ بیش از حد پیش رفته است.

گرچن ویتمر، فرماندار میشیگان که به‌عنوان یک گزینه احتمالی برای نامزدی ریاست‌جمهوری مطرح است، گفت: «از تعرفه‌ها باید مانند تیغ جراحی استفاده شود، نه پتک.»

بر اساس گزارش چهارشنبه ۲۰ فروردین خبرگزاری رویترز، این اظهارات در حالی مطرح می‌شوند که مقام‌های ایرانی می‌گویند «با بی‌اعتمادی عمیق نسبت به نیت آمریکا و با تردید نسبت به حصول پیشرفت»، خود را برای مذاکرات آخر هفته با ایالات متحده بر سر برنامه هسته‌ای آماده می‌کنند.​

انجام این مذاکرات، دوشنبه از سوی دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، اعلام شد.

ترامپ که در ژانویه بار دیگر به کاخ سفید بازگشت، بارها جمهوری اسلامی را به اقدام نظامی تهدید کرده و خواستار توافقی جدید با تهران شده است.​

رویترز نوشت که دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، گفته است مسکو از «زبان تند و تیز» [طرف آمریکایی] مطلع است و تایید کرده که ایران «تدابیری پیشگیرانه» در دستور کار دارد.

او پیشنهاد کرد: «تمرکز باید بر گفت‌وگو باشد، نه تقابل.​»

ماریا زاخارووا، سخنگوی وزارت خارجه روسیه نیز در پاسخ به پرسش رویترز گفت: «واقعا جهان دارد از تهدیدهای بی‌پایان علیه ایران خسته می‌شود. این درک روز‌به‌روز در حال گسترش است که بمباران نمی‌تواند راهی به‌سوی صلح باز کند.»​

بی‌اعتمادی تهران؛ از همکاری تا دشمنی

برنامه هسته‌ای ایران که در دهه ۱۹۵۰ میلادی با حمایت آمریکا، متحد آن زمان حکومت پهلوی آغاز شد، دهه‌هاست به موضوع اختلاف میان قدرت‌های جهانی و جمهوری اسلامی بدل شده است. انقلاب سال ۵۷ در ایران، این کشور را به یکی از دشمنان اصلی واشینگتن تبدیل کرد.​

ایالات متحده، اسرائیل و برخی کشورهای اروپایی می‌گویند ایران به‌طور پنهانی در پی توسعه سلاح هسته‌ای است؛ ادعایی که تهران آن را رد می‌کند.

ایران در سال‌های اخیر به‌تدریج همکاری‌های راهبردی خود را با روسیه، بزرگ‌ترین قدرت هسته‌ای جهان، گسترش داده است.​

رویترز نوشت: «در حالی‌ که مسکو از ایران برای جنگ در اوکراین سلاح خریده و در اوایل امسال توافق مشارکت راهبردی ۲۰ ساله‌ای با تهران امضا کرده است، روابط تاریخی دو کشور با تنش‌هایی عمیق نیز همراه بوده است؛ از زمان برقراری روابط رسمی مسکووی با امپراتوری ایران در قرن شانزدهم میلادی تا به امروز.​»

به گفته مقام‌های ایرانی، روسیه اغلب مواضعی تند اتخاذ می‌کند اما در عمل تمایلی به گرفتار شدن در یک جنگ بزرگ در خاورمیانه ندارد.

گفتنی‌ست که توافق مشارکت اخیر میان ایران و روسیه، شامل بند دفاع متقابل نیست.​

بیشنر بخوانید: پوتین فرمان تصویب قرارداد ۲۰ ساله محرمانه با جمهوری اسلامی را صادر کرد

روابط شخصی و ملاحظات راهبردی

ولادیمیر پوتین، رییس‌جمهوری روسیه، «روابط خوب» خود را با علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی به‌ویژه در سال‌های اخیر حفظ کرده است؛ به‌ویژه از زمانی که هر دو کشور به‌عنوان «دشمنان غرب» معرفی می‌شوند.

با این حال مسکو تمایلی به آغاز یک رقابت هسته‌ای تازه در خاورمیانه ندارد.​

زاخارووا گفت که روسیه خواهان «راه‌حل‌های قابل مذاکره و مؤثر» است؛ راهکارهایی که هم نگرانی‌های غرب را درباره برنامه غنی‌سازی اورانیوم ایران کاهش دهد، هم اعتماد را احیا کند و هم توازن منافع برقرار سازد و در عین حال از وقوع یک بحران جدید جلوگیری کند.​

خروج آمریکا از برجام و تسریع غنی‌سازی تهران

ایالات متحده در دوران نخست ریاست‌جمهوری ترامپ به‌طور یک‌جانبه از توافق برجام (برنامه جامع اقدام مشترک) خارج شد. توافقی که در آن محدودیت‌هایی بر فعالیت‌های هسته‌ای ایران اعمال شده بود و قرار بود بازرسی‌ها و کاهش تحریم‌ها ممکن شود.​

پیش از خروج واشینگتن از برجام، جمهوری اسلامی به روح این توافق پایبند نماند و آزمایش‌های موشکی قابل توجهی انجام داد. پس از خروج آمریکا نیز تهران برخی مفاد توافق را کنار گذاشت و به‌شکلی گسترده از محدودیت‌های مربوط به غنی‌سازی اورانیوم عبور کرد.

مسیری که به باور بسیاری از کارشناسان، راه را برای تولید مواد لازم به منظور ساخت سلاح هسته‌ای باز می‌کند.​

زاخارووا در این باره گفت: «نمی‌شود تهران را مسئول پیامدهای اقدامات غیرقانونی کسانی دانست که با کوته‌نگری و پیش‌بینی‌های نادرست، توافق‌ها را تضعیف کردند.»​