۴۸ نفر از شهروندان آمریکایی شامل نظامیان، پیمانکاران، غیرنظامیان و اعضای خانواده قربانیان، با ثبت شکایتی در دادگاه فدرال آمریکا، جمهوری اسلامی و کره شمالی را به حمایت مالی، تسلیحاتی و آموزشی از گروههایی مانند القاعده، حماس و حزبالله متهم کردند.
این شکایت چهارشنبه در دادگاه ناحیهای شرق ایالت ویرجینیا ثبت شد و به هفت حمله تروریستی در خاورمیانه اشاره دارد که از سال ۲۰۱۹ آغاز و تا حمله هفتم اکتبر ۲۰۲۳ در اسرائیل ادامه یافته است.
شاکیان میگویند این حملات از جمله شامل حمله راکتی به پایگاه هوایی عراق، عملیاتهایی در سوریه و کنیا و گروگانگیری در اسرائیل بوده و همه آنها از سوی نیروهای نیابتی جمهوریاسلامی و کره شمالی انجام شدهاند.
این حملات را که شامل هدفگیری آمریکاییها در کنیا و سوریه نیز بوده و طبق دادخواست ارائهشده به دادگاه، به دست القاعده، حماس، حزبالله و دیگر نیروهای نیابتی جمهوریاسلامی و کره شمالی انجام شدهاند. هدف این گروهها بیرون راندن آمریکا از امور خاورمیانه عنوان شده است.
۴۸ شاکی این پرونده به گزارشهایی از نهادهای دولتی آمریکا استناد کردهاند که نشان میدهد ایران و کره شمالی مدتها در تامین تسلیحات و آموزش گروههای تروریستی شناختهشده با یکدیگر همکاری داشتهاند.
یکی از شاکیان این پرونده، جوسلین ترول، همسر استفن ترول، معلم زبان انگلیسی است که در نوامبر ۲۰۲۲ در بغداد به دست عوامل سپاه پاسداران کشته شد.
به گفته مقامات آمریکایی، ماموران جمهوریاسلامی گمان میکردند او جاسوس اسرائیل یا آمریکاست. محمدرضا نوری، یکی از فرماندهان سپاه، متهم به طراحی این ترور شده و اکنون همراه با چهار نفر دیگر در عراق به حبس ابد محکوم شده است.
جوسلین ترول گفت همسرش با انگیزه ایمان مسیحی و کمک به بازسازی عراق وارد این کشور شده بود. او مسئول تبلیغات و شبکههای اجتماعی مؤسسه زبان بود و عربی یاد گرفته و با مغازهداران محلی شوخی میکرد. به گفته جوسلین، استیفن یک مؤسسه خیریه برای ارسال بخاری برقی، پوشک و شیر خشک برای نیازمندان در جنگ سوریه راهاندازی کرده بود.
او گفت: «استیفن تلاش میکرد نیروی خیری باشد که با شر مبارزه میکند.» او در مصاحبهای افزود: «مردی اهل عمل بود که حاضر بود بهای آن را بپردازد.»
او و همسرش پیش از رفتن به منطقهای پرخطر، ده روز دوره آموزش امنیتی دیده بودند، اما جوسلین اکنون میگوید که آنها «هدف آسانی» بودند.
وزارت دادگستری آمریکا اعلام کرده این زوج اهل تنسی به تلافی حمله هوایی آمریکا در سال ۲۰۲۰ که منجر به کشته شدن قاسم سلیمانی، فرمانده نیروی قدس سپاه شد، هدف قرار گرفتند.
بر اساس «قانون مصونیت دولتهای خارجی»، کشورها بهطور کلی در برابر شکایتهای حقوقی در دادگاههای آمریکا مصونیت دارند.
اما این قانون به کسانی که در «حملات تروریستی» مجروح شدهاند یا اعضای خانوادهشان کشته شدهاند اجازه میدهد از کشورهایی که حامی تروریسم دولتی محسوب میشوند، خسارت مالی طلب کنند. این نوع شکایتها نادر است، اما گاهی منجر به صدور احکامی چند میلیارد دلاری به نفع قربانیان میشود.
در برخی موارد، دعاوی مطرحشده بر اساس «قانون مصونیت دولتهای خارجی» منجر به صدور احکام مالی تاریخی (هرچند عمدتا نمادین) شدهاند.
برای نمونه، یک قاضی فدرال در واشنگتن دیسی، ایران را مسئول بمبگذاری سال ۲۰۰۰ علیه ناو یواساس کول در یمن دانست؛ حملهای که بهدست القاعده انجام شد و ۱۷ ملوان آمریکایی را کشت و دهها نفر را مجروح کرد. دادگاه سال گذشته حکم پرداخت تقریبا ۲ میلیارد دلار خسارت به قربانیان را صادر کرد.
در سال ۲۰۱۶ نیز قاضی فدرالی در منهتن، حکم غیابی علیه ایران صادر کرد و ایران را به پرداخت ۷.۵ میلیارد دلار به خانوادههای قربانیان حملات ۱۱ سپتامبر و ۳ میلیارد دلار به شرکتهای بیمهای که خسارت پرداخته بودند، محکوم کرد.
پروندهای مشابه با درخواست بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار علیه عربستان سعودی نیز در جریان است. عربستان هرگونه نقش در حملات ۱۱ سپتامبر را رد کرده و سال گذشته خواستار رد این شکایت شد.
به گزارش رسانهها، اگر ایران و کره شمالی به اتهامات جدید مطرحشده در دادگاه ویرجینیا پاسخ ندهند، و قاضی در نهایت به نفع شاکیان رای بدهد، آنها ممکن است از منابعی که دولت آمریکا از محل تحریمها و جریمهها علیه شرکتهای طرف معامله با حامیان تروریسم گردآوری کرده، غرامت دریافت کنند.
«صندوق قربانیان تروریسم دولتی» که از سال ۲۰۱۵ تاسیس شده، تاکنون بیش از ۷ میلیارد دلار به قربانیان یا خانوادهای آنان پرداخت کرده است. با این حال، گروهی دوحزبی از قانونگذاران میگویند این مبلغ تنها بخش کوچکی از مجموع احکام قضایی است.
طرحی قانونی که سناتور ریچارد بلومنتال (دموکرات از کنتیکت) و جان کورنین (جمهوریخواه از تگزاس) به همراه شماری از نمایندگان مجلس تهیه کردهاند، خواستار افزایش نیروی انسانی برای مدیریت بهتر این صندوق، نظارت بیشتر کنگره و پرداخت سالانه به افراد واجد شرایط است.
راج پارک، وکیل ۴۸ شاکی و دادستان سابق منطقه شرقی ویرجینیا که رهبری چندین پرونده مهم مرتبط با تروریسم را برعهده داشته، گفت: «کار مبارزه با تروریسم که افتخار انجامش را داریم، به ما امکان میدهد به کسانی که زندگیشان با خشونت وحشتناک نابود شده، صدا بدهیم و رنج آنها را فراموشناشدنی کنیم.»
بر اساس گزارش چهارشنبه ۲۰ فروردین خبرگزاری رویترز، این اظهارات در حالی مطرح میشوند که مقامهای ایرانی میگویند «با بیاعتمادی عمیق نسبت به نیت آمریکا و با تردید نسبت به حصول پیشرفت»، خود را برای مذاکرات آخر هفته با ایالات متحده بر سر برنامه هستهای آماده میکنند.
انجام این مذاکرات، دوشنبه از سوی دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، اعلام شد.
ترامپ که در ژانویه بار دیگر به کاخ سفید بازگشت، بارها جمهوری اسلامی را به اقدام نظامی تهدید کرده و خواستار توافقی جدید با تهران شده است.
رویترز نوشت که دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، گفته است مسکو از «زبان تند و تیز» [طرف آمریکایی] مطلع است و تایید کرده که ایران «تدابیری پیشگیرانه» در دستور کار دارد.
او پیشنهاد کرد: «تمرکز باید بر گفتوگو باشد، نه تقابل.»
ماریا زاخارووا، سخنگوی وزارت خارجه روسیه نیز در پاسخ به پرسش رویترز گفت: «واقعا جهان دارد از تهدیدهای بیپایان علیه ایران خسته میشود. این درک روزبهروز در حال گسترش است که بمباران نمیتواند راهی بهسوی صلح باز کند.»
بیاعتمادی تهران؛ از همکاری تا دشمنی
برنامه هستهای ایران که در دهه ۱۹۵۰ میلادی با حمایت آمریکا، متحد آن زمان حکومت پهلوی آغاز شد، دهههاست به موضوع اختلاف میان قدرتهای جهانی و جمهوری اسلامی بدل شده است. انقلاب سال ۵۷ در ایران، این کشور را به یکی از دشمنان اصلی واشینگتن تبدیل کرد.
ایالات متحده، اسرائیل و برخی کشورهای اروپایی میگویند ایران بهطور پنهانی در پی توسعه سلاح هستهای است؛ ادعایی که تهران آن را رد میکند.
ایران در سالهای اخیر بهتدریج همکاریهای راهبردی خود را با روسیه، بزرگترین قدرت هستهای جهان، گسترش داده است.
رویترز نوشت: «در حالی که مسکو از ایران برای جنگ در اوکراین سلاح خریده و در اوایل امسال توافق مشارکت راهبردی ۲۰ سالهای با تهران امضا کرده است، روابط تاریخی دو کشور با تنشهایی عمیق نیز همراه بوده است؛ از زمان برقراری روابط رسمی مسکووی با امپراتوری ایران در قرن شانزدهم میلادی تا به امروز.»
به گفته مقامهای ایرانی، روسیه اغلب مواضعی تند اتخاذ میکند اما در عمل تمایلی به گرفتار شدن در یک جنگ بزرگ در خاورمیانه ندارد.
گفتنیست که توافق مشارکت اخیر میان ایران و روسیه، شامل بند دفاع متقابل نیست.
بیشنر بخوانید: پوتین فرمان تصویب قرارداد ۲۰ ساله محرمانه با جمهوری اسلامی را صادر کرد
روابط شخصی و ملاحظات راهبردی
ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، «روابط خوب» خود را با علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی بهویژه در سالهای اخیر حفظ کرده است؛ بهویژه از زمانی که هر دو کشور بهعنوان «دشمنان غرب» معرفی میشوند.
با این حال مسکو تمایلی به آغاز یک رقابت هستهای تازه در خاورمیانه ندارد.
زاخارووا گفت که روسیه خواهان «راهحلهای قابل مذاکره و مؤثر» است؛ راهکارهایی که هم نگرانیهای غرب را درباره برنامه غنیسازی اورانیوم ایران کاهش دهد، هم اعتماد را احیا کند و هم توازن منافع برقرار سازد و در عین حال از وقوع یک بحران جدید جلوگیری کند.
خروج آمریکا از برجام و تسریع غنیسازی تهران
ایالات متحده در دوران نخست ریاستجمهوری ترامپ بهطور یکجانبه از توافق برجام (برنامه جامع اقدام مشترک) خارج شد. توافقی که در آن محدودیتهایی بر فعالیتهای هستهای ایران اعمال شده بود و قرار بود بازرسیها و کاهش تحریمها ممکن شود.
پیش از خروج واشینگتن از برجام، جمهوری اسلامی به روح این توافق پایبند نماند و آزمایشهای موشکی قابل توجهی انجام داد. پس از خروج آمریکا نیز تهران برخی مفاد توافق را کنار گذاشت و بهشکلی گسترده از محدودیتهای مربوط به غنیسازی اورانیوم عبور کرد.
مسیری که به باور بسیاری از کارشناسان، راه را برای تولید مواد لازم به منظور ساخت سلاح هستهای باز میکند.
زاخارووا در این باره گفت: «نمیشود تهران را مسئول پیامدهای اقدامات غیرقانونی کسانی دانست که با کوتهنگری و پیشبینیهای نادرست، توافقها را تضعیف کردند.»
مقامهای محلی گفتهاند احتمال افزایش شمار کشتهشدگان وجود دارد.
خانوادههای قربانیان در نزدیکی باشگاه شبانه «جت ست» گرد آمدهاند تا خبری از عزیزان ناپدیدشده خود بگیرند.
پدرو مارتینز، بازیکن لیگ برتر بیسبال که ۱۷ فصل در این رقابتها حضور داشته است، در ویدیویی که شبهنگام در حساب اینستاگرام خود منتشر کرد، گفت که هنوز چند عضو خانوادهاش زیر آوار هستند و نمیداند چه بر سرشان آمده است.
مقامات اعلام کردهاند در میان کشتهشدگان، خوانندهای محبوب، یک مقام بلندپایه دولتی و پیچر اکتاویو دوتل، یکی از بازیکنان سرشناس سابق بیسبال حضور دارند.
ابهام در شمار دقیق حاضران در زمان حادثه
خوان مانوئل مندز، رییس مرکز عملیات اضطراری جمهوری دومینیکن، گفت شمار دقیق افرادی که هنگام فرو ریختن سقف در داخل باشگاه بودهاند هنوز نامشخص است.
هومرو فیگوئروآ، سخنگوی ریاستجمهوری، در بیانیهای اعلام کرد: «با بهکارگیری تجهیزات سنگینتر، ظرفیت تیمهای امدادی افزایش یافته تا روند آواربرداری تسریع و جستوجو ادامه یابد.»
این حادثه در جریان کنسرت روبی پرز، خواننده محبوب در جمهوری دومینیکن رخ داد.
خانواده و مدیر برنامه او اعلام کردند که وی نیز در میان جانباختگان است.
این رویداد با حضور سیاستمداران، ورزشکاران و دیگر چهرههای برجسته کشور برگزار شده بود.
یکی دیگر از قربانیان، نلسی کروز، فرماندار استان شمالی مونتهکریستی است.
او خواهر نلسون کروز، بازیکن پیشین لیگ برتر بیسبال است که هفت بار عضو تیم منتخب آلاستار بوده است.
مرگ بازیکنان مشهور بیسبال در حادثه
اکتاویو دوتل، بازیکن سابق لیگ برتر بیسبال نیز در جریان این حادثه جان باخت.
سخنگوی وزارت ورزش جمهوری دومینیکن گفت دوتل پس از بیرون کشیده شدن از زیر آوار، در مسیر انتقال به بیمارستان جان خود را از دست داد.
دوتل، ۵۱ ساله، فعالیت حرفهای خود را در سال ۱۹۹۹ با تیم نیویورک متس آغاز کرد و تا سال ۲۰۱۳ در بیش از ۱۲ تیم مختلف لیگ حرفهای آمریکا بازی کرد.
به گفته مقامها، خانوادههای قربانیان تحت حمایت روانی قرار گرفتهاند و علت فرو ریختن سقف همچنان در دست بررسی است.
