اولین دیدار وزرای خارجه کشورهای عربی با رهبر گروه حاکم بر سوریه

وزیر خارجه ترکیه در نشست خبری مشترک با الشرع گفت: «روزهای تاریک سوریه به پایان رسیده و آینده‌ای بهتر در پیش است... سوریه اکنون می‌تواند اقتصاد خود را بازسازی کند و از تروریسم رهایی یابد، البته رفع تحریم‌ها اهمیت زیادی دارد.»

او همچنین تاکید کرد در آینده سوریه جایی برای گروه‌های کُرد پ‌ک‌ک (حزب کارگران کردستان) و ی‌پ‌گ (یگان‌های مدافع خلق) وجود ندارد.

نیروهای کرد سوریه که تحت حمایت آمریکا هستند، از زمان سقوط اسد، با پیشروی نیروهای تحت حمایت آنکارا مواجه شده‌اند.

مظلوم عبدی، فرمانده نیروهای دموکراتیک سوریه، ۲۹ آذر اعلام کرد در صورت دستیابی به یک توافق آتش‌بس همه‌جانبه با ترکیه، نیروهای کُرد غیرسوری عضو این گروه نظامی، از سوریه خارج خواهند شد.

نیروهای دموکراتیک سوریه که با نام اختصاری «قسد» نیز شناخته می‌شود، از قومیت‌های مختلف از جمله کردها، عرب‌ها، آشوری‌ها و ترکمن‌ها تشکیل شده است اما رهبری نظامی آن را گروه کردی یگان‌های مدافع خلق بر عهده دارد.

رهبر تحریر شام هم در نشست خبری با وزیر خارجه ترکیه، از جامعه جهانی خواست تحریم‌های سوریه را لغو و از «استقلال تصمیم‌گیری» سوریه حمایت کند.

الشرع هشدار داد زیرساخت‌ها در سوریه به دلیل اقدامات حکومت پیشین این کشور ویران شده است.

او افزود در دیدار با وزیر خارجه ترکیه، در مورد تقویت دولت جدید سوریه، به‌ویژه وزارت دفاع، و همچنین موضوع قرار گرفتن انحصاری سلاح در دستان دولت سوریه بحث و تبادل نظر صورت گرفت.

پیش‌تر و در ۳۰ آذر، رجب طیب اردوغان، رییس‌جمهوری ترکیه، اعلام کرد آنکارا به حاکمان جدید سوریه در تشکیل یک ساختار دولتی و پیش‌نویس قانون اساسی کمک می‌کند.

او افزود فیدان برای گفت‌وگو درباره «ساختار جدید» به دمشق می‌رود.

ابراهیم کالین، رییس سازمان اطلاعات ترکیه، نیز ۱۰ روز پیش از دمشق بازدید کرده بود.

آنکارا سال‌ها از گروه‌های مسلح مخالف بشار اسد حمایت می‌کرد. ترکیه همچنین میزبان میلیون‌ها مهاجر سوری است و امیدوار است آن‌ها پس از سقوط اسد به کشور خود بازگردند.

سفر وزیر خارجه ترکیه به سوریه در شرایطی انجام می‌شود که پیش‌تر دیپلمات‌های کشورهای مختلف، از جمله ایالات متحده و فرانسه، برای دیدار با مقام‌های جدید سوریه به دمشق رفته‌ بودند.

پس از سفر هیات آمریکایی به دمشق، واشینگتن ۳۰ آذر جایزه خود را برای دستگیری احمد الشرع لغو کرد. تحریر شام از سوی شماری از کشورها یک گروه «تروریستی» شناخته می‌شود.

یک دیپلمات ارشد سوری هم به خبرگزاری فرانسه گفت دولت عربستان سعودی با مقام‌های حکومت جدید سوریه تماس مستقیم برقرار کرده و هیاتی را به دمشق خواهد فرستاد.

یک خبرنگار ترک یک‌شنبه دوم دی‌ماه به نقل از یک مقام امنیتی در ایران گزارش داد پورهاشمی در اثر تیراندازی یک افسر سوری در جریان جلسه‌ای در اتاق عمیات مشترک در حلب جان خود را از دست داد.

بر اساس این گزارش، این جلسه با حضور «مستشاران نظامی» جمهوری اسلامی و فرماندهان ارتش سوریه در بحبوحه پیشروی هیات تحریر شام در حومه حلب برگزار شد.

پیش‌تر و در هشتم آذر، رسانه‌ها در ایران خبر دادند کیومرث پورهاشمی، مشهور به «حاج هاشم»، در جریان حملات مخالفان اسد در حلب سوریه کشته شده است.این رسانه‌ها از او با عنوان «مستشار ارشد» جمهوری اسلامی در سوریه یاد کردند.

یعقوب اصلان خبرنگار ترکیه‌ای که رسانه‌های این کشور معمولا به خبر‌های او استناد می‌کنند در ادامه گزارش خود نوشت فرماندهان سپاه پاسداران در اتاق عملیات مشترک حلب، فرماندهان ارتش سوریه را برای مقاومت در برابر مخالفان اسد و دفع حملات آن‌ها تحت فشار قرار داده بودند.

بر اساس این گزارش، فرماندهان سپاه در آن مقطع زمانی معتقد بودند انجام ضد حمله علیه مخالفان اسد با حمایت نیروی هوایی روسیه امکان‌پذیر است اما فرماندهان سوری برای صدور دستوراتی در این زمینه تردید داشتند.

این خبرنگار ترک فضای حاکم بر جلسه اتاق مشترک حلب را «متشنج» توصیف کرد و افزود در همین زمان، «یک ژنرال سوری وارد اتاق عملیات شد و اسلحه خود را شلیک کرد» که به دنبال آن، پورهاشمی جان باخت.

او این رویداد را نشان‌دهنده «عمق فروپاشی ارتش سوریه» به دنبال پیشروی مخالفان اسد دانست.

100%

جنگ داخلی سوریه که با تظاهرات مسالمت‌آمیز مردم این کشور علیه حکومت اسد در سال ۲۰۱۱ آغاز شد، بیش از ۵۰۰ هزار کشته و شش میلیون آواره بر جای گذاشت.

ورود داعش از یک سو و نیروهای حامی حکومت اسد، نظیر سپاه پاسداران، روسیه و حزب‌الله از سوی دیگر به مناقشه سوریه، علاوه بر تلفات جانی، اقتصاد این کشور را به ویرانی کشاند و زیرساخت‌های آن را به شکل گسترده‌ای تخریب کرد.

مخالفان مسلح در یک عملیات غافلگیرکننده ۱۱ روزه که از ادلب و حلب آغاز شد، توانستند ۱۸ آذر به دمشق برسند و به پنج دهه حکومت خاندان اسد بر سوریه پایان دهند.

خبرنگار نزدیک به دولت ترکیه به نقل از مقام امنیتی جمهوری اسلامی نوشت عامل تیراندازی به پورهاشمی عضو طایفه‌ای بود که دیگر از اسد پشتیبانی نمی‌کرد.

این مقام افزود جمهوری اسلامی دو ماه پیش، اطلاعات و اسنادی را در خصوص ارتباطات این افسر سوری با گروه‌های مخالف اسد در اختیار حکومت سوریه قرار داده بود.

جمهوری اسلامی یکی از حامیان اصلی حکومت اسد به شمار می‎رفت. پیش‌تر دو نماینده پیشین مجلس شورای اسلامی به‌طور جداگانه تایید کردند حکومت ایران دست‌کم ۳۰ میلیارد دلار برای حفظ اسد در قدرت هزینه کرد.

علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، دوم دی‌ماه وعده بازپس گیری سوریه از جانشینان اسد را داد و جوانان این کشور را به ایستادن در برابر حکومت جدید تشویق کرد.

ناظران تحولات اخیر سوریه را ضربه‌ای به نفوذ منطقه‌ای جمهوری اسلامی می‌دانند و معتقدند پایان حکومت اسد توازن قدرت در خاورمیانه را تغییر خواهد داد.

باربارا لیف، دستیار وزیر امور خارجه ایالات متحده در امور خاور نزدیک، ۳۰ آذر در پاسخ به پرسش خبرنگار ایران‌اینترنشنال تاکید کرد جمهوری اسلامی نباید نقشی در آینده سوریه داشته باشد.

علی خامنه‌ای، یکشنبه دوم دی از «سر برآوردن یک مجموعه شرافتمند قوی در سوریه» در مقابل حاکمان جدید این کشور سخن گفت.

او تاکید کرد: «جوان سوری چیزی برای از دست دادن ندارد. دانشگاهش، مدرسه‌اش، خانه‌ش و خیابانش ناامن است.چه کار کند؟ باید با قوت و اراده در مقابل آن کسانی که این ناامنی را طراحی و کسانی که آن را اجرا کرده‌اند باید بایستد.»

رهبر جمهوری اسلامی پیشتر در ۲۱ آذر وعده بازپس‌گیری سوریه را داده و با اشاره تلویحی به نقش ترکیه، سقوط بشار اسد را «محصول یک نقشه مشترک» آمریکایی و اسرائیلی خواند.

با این حال پس از سقوط اسد، وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی بر ادامه روابط دو کشور «بر اساس علایق و منافع مشترک و عمل به تعهدات حقوقی بین‌المللی» تاکید کرده است.

خامنه‌ای: ما نیروی نیابتی در منطقه نداریم

خامنه ای در سخنرانی تازه‌اش انتساب گروه‌های شبه‌نظامی در منطقه به جمهوری اسلامی را رد کرد و گفت:«مرتب می‌گویند که جمهوری اسلامی نیروهای نیابتی خودش را در منطقه از دست داد، این هم یک غلط دیگر، جمهوری اسلامی نیروی نیابتی ندارد.»

او تاکید کرد که «اگر یک روزی بخواهیم اقدام بکنیم احتیاجی به نیروی نیابتی نداریم.»
خامنه‌ای همچنین گفت که گروه‌هایی چون حزب‌الله لبنان، حماس و جهاد اسلامی یا حوثی‌ها «می‌جنگند چون عقیده‌شان آن‌ها را وادار می‌کند به این کار می‌کند.»

این سخنان خامنه‌ای در حالی بیان شده که او در سال‌های گذشته بارها خود از «عمق نفوذ استراتژیک» و «عمق راهبردی» جمهوری اسلامی سخن گفته است.

با این حال در یک سال گذشته و پس از ضربات متعدد به نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی، برخی از مقام‌های گفته‌اند که این نیروها مستقل عمل می‌کنند.

خامنه‌ای از جمله در آذر ۱۴۰۱ کشورهایی چون عراق، سوریه و لبنان را «عمق راهبردی ایران» خوانده بود.او در سخنرانی دیگری همچنین گفته بود که یک رکن قدرت ملی این است که روی «ملت‌های دیگر اثر بگذارد و عمق راهبردی برای کشور درست کند. »

رهبر جمهوری اسلامی سال ۱۳۹۸ در دیدار با فرماندهان سپاه پاسداران گفته بود: «این نگاه وسیع جغرافیای مقاومت را از دست ندهید؛ این نگاه فرامرزی را از دست ندهید. قناعت نکنیم به منطقه‌ خودمان.»

در همین حال برخی از مقامات جمهوری اسلامی تهدید کرده‌اند که نیروهای نیابتی در سرکوب اعتراضات در ایران همکاری خواهند کرد.

از جمله موسی غضنفرآبادی، رییس دادگاه‌های انقلاب اسلامی تهران سال ۱۳۹۷ گفته بود:« اگر ما انقلاب را یاری نکنیم، حشدالشعبی عراقی، فاطمیون افغانی، زینبیون پاکستانی و حوثی‌های یمنی خواهند آمد و انقلاب را یاری خواهند کرد.»

مقامات جمهوری اسلامی همچنین بارها از نقش خامنه ای در فرماندهی گروه‌های نیابتی موسوم به «محور مقاومت» سخن گفته اند.

در همین حال قاسم سلیمانی، فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران، سال ۱۳۹۶ در نامه‌ای به خامنه‌ای از پایان داعش در سوریه سخن گفته و نوشته بود که «به نمایندگی از کلیه‌ فرماندهان و هزاران شهید و جانباز مدافع حرم ایرانی، عراقی، سوریه‌ای، لبنانی، افغانستانی و پاکستانی، این پیروزی بسیار بزرگ و سرنوشت‌ساز را به حضرت‌عالی تبریک عرض» می‌کنم.

در روزهای گذشته گزارش‌های مختلفی درباره احتمال تضعیف گروه‌های نیابتی جمهوری اسلامی به خصوص در عراق و لبنان منتشر شده است.

از جمله نعیم قاسم، دبیرکل حزب‌الله لبنان، گفته است که این گروه با سقوط بشار اسد، مسیر تامین منابع نظامی خود را از طریق سوریه از دست داده است.

در همین حال علی‌اکبر احمدیان، دبیر شورای عالی امنیت ملی، در گفت‌وگو با سایت رهبر جمهوری اسلامی، اذعان کرده بود که حمایت از گروه‌های نیابتی تهران «سخت‌تر شده» است.

«اختیار زبان آمریکایی‌ها از دستشان خارج شده و حرف مفت می‌زنند»

رهبر جمهوری اسلامی با اشاره به سوریه گفت که آمریکا اکنون «به خیال خودشان احساس پیروزی» کرده و «اختیار زبانشان از دستشان خارج شده و حرف مفت می‌زنند.»

او اضافه کرد:«یکی از عناصر آمریکایی گفته هر کسی در ایران اغتشاش کند، ما کمکش کنیم، احمق‌ها بوی کباب شنیده‌اند.»

خامنه‌ای اشاره ای به نام این مقام آمریکایی نکرد.در هفته‌های اخیر مقامات ارشد آمریکا درباره موضوع اعتراضات در ایران سخن نگفته‌اند.

دنی دنون، نماینده اسرائیل در سازمان ملل متحد، در سخنانی به زبان فارسی، با اشاره به تحولات منطقه و سقوط بشار اسد متحد جمهوری اسلامی، از مردم ایران خواسته بود که از «فرصت تاریخی» ایجاد شده، استفاده کنند و آن را از دست ندهند.

هفته گذشته، بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، در پیامی ویدیویی خطاب به مردم ایران بار دیگر تاکید کرد آینده ایران بدون جمهوری اسلامی زودتر از آنچه مردم تصور می‌کنند، رقم خواهد خورد.

این برای دومین بار در کمتر از یک ماه گذشته بود که نتانیاهو پیامی خطاب به مردم ایران منتشر می‌کرد.

او در پیام پیشین خود در ۲۲ آبان نیز گفته بود جمهوری اسلامی به‌زودی سرنگون خواهد شد.

خبرگزاری رسمی سوریه، سانا، گزارش داد حاکمان جدید سوریه دو هفته پس از سرنگونی حکومت بشار اسد، اسعد حسن الشیبانی را به‌عنوان وزیر امور خارجه این کشور معرفی کردند.

سانا افزود این انتصاب «در پاسخ به خواست مردم سوریه برای ایجاد روابط بین‌المللی در جهت صلح و ثبات» انجام شده است.

الشیبانی ۳۷ ساله فارغ‌التحصیل دانشگاه دمشق است و پیش‌ از این، رهبری بخش سیاسی مخالفان مسلح در استان ادلب سوریه را بر عهده داشت.

مخالفان مسلح در یک عملیات غافلگیرکننده ۱۱ روزه که از ادلب و حلب آغاز شد، توانستند ۱۸ آذر به دمشق برسند و به پنج دهه حکومت خاندان اسد بر سوریه پایان دهند.

100%

انتخاب وزیر دفاع جدید سوریه

در تحولی دیگر، احمد الشرع، معروف به محمد جولانی، فرمانده تحریر شام، اول دی‌ماه با تعدادی از نمایندگان گروه‌های مسلح درباره ساختار نظامی در سوریه جدید گفت‌وگو کرد.

او پس از این دیدار گفت گروه‌های مسلح در سوریه در یک نهاد مشترک و تحت مدیریت وزارت دفاع ادغام خواهند شد.

در پی این جلسه، مرهف ابو قصره به‌عنوان وزیر دفاع جدید سوریه معرفی شد. ابو قصره از فرماندهان شاخص مخالفان مسلح در جریان سرنگونی حکومت اسد بود.

فرمانده تحریر شام پیش‌تر در ۲۱ آذر از انحلال نیروهای امنیتی حکومت ساقط‌شده اسد خبر داده بود.

کشته شدن ۵ تن از نیروهای دموکراتیک سوریه در منبح

نیروهای دموکراتیک سوریه که تحت حمایت آمریکا هستند، گفتند پنج تن از اعضای این گروه در پی حملات نیروهای تحت حمایت ترکیه به منبج، جان خود را از دست دادند.

این در حالی است که مظلوم عبدی، فرمانده نیروهای دموکراتیک سوریه، ۲۹ آذر اعلام کرد در صورت دستیابی به یک توافق آتش‌بس همه‌جانبه با ترکیه، نیروهای کرُد غیرسوری عضو این گروه نظامی، از سوریه خارج خواهند شد.

این برای نخستین بار بود که عبدی عضویت نیروهای کرد غیرسوری، از جمله اعضای پ‌ک‌ک (حزب کارگران کردستان)، در گروه تحت فرمان خود را تایید می‌کرد. ترکیه، آمریکا و تعدادی دیگر از کشورها پ‌ک‌ک را گروهی تروریستی می‌دانند.

نیروهای دموکراتیک سوریه که با نام اختصاری «قسد» نیز شناخته می‌شود، از قومیت‌های مختلف از جمله کردها، عرب‌ها، آشوری‌ها و ترکمن‌ها تشکیل شده است اما رهبری نظامی آن را گروه کردی یگان‌های مدافع خلق (ی‌پ‌گ) بر عهده دارد.

رجب طیب اردوغان، رییس‌جمهوری ترکیه، پیش‌تر از حمله به مواضع نیروهای کُرد در منبج و تل‌رفعت حمایت کرده بود.

آلپ ارسلان بایراکتار، وزیر انرژی ترکیه، درباره احتمال احیای طرح انتقال گاز قطر به اروپا از طریق سوریه، گفت: «برای سوریه‌ای که به وحدت و ثبات دست یافته است، چرا که نه؟»

رسانه‌های ترکیه نیز گزارش‌هایی را در این باره منتشر کرده‌اند. از جمله، خبرگزاری آناتولی نوشت طرح احداث خط لوله گاز قطر-ترکیه که در سال ۲۰۰۹ متوقف شده بود، پس از سرنگونی اسد بار دیگر به دستور کار بازگشت.

بر اساس نقشه‌ای که آناتولی منتشر کرده، خط لوله از قطر از خاک عربستان سعودی و سوریه می‌گذرد تا به ترکیه و سپس به بلغارستان و اروپا برسد.

این خط لوله از نزدیکی مرز عراق نیز عبور می‌کند و شاخه‌ای از آن می‌تواند نیاز گاز این کشور را هم تامین کند.

آناتولی نوشت این پروژه پیشنهادی که از سال ۲۰۰۹ در دستور کار قرار داشت و قرار بود از عربستان سعودی، اردن و سوریه عبور کند، به دلیل مخالفت اسد متوقف شد.

برخی کارشناسان دلیل مخالفت اسد را فشار روسیه برای جلوگیری از انجام آن، با هدف «باقی ماندن وابستگی اروپا به گاز این کشور» ذکر کردند.

دولت اسد ضمن مخالفت با این پروژه، از طرح «استراتژی چهار دریا» یا «خط لوله گاز عرب» خبر داده بود که قرار بود مصر را به ترکیه وصل کند اما به دنبال درگیری‌ها در سوریه، امکان اجرای هیچ طرحی فراهم نشد.

از سوی دیگر، در سال ۱۳۹۰ جمهوری اسلامی، عراق و سوریه یک تفاهم‌نامه صادرات و ترانزیت گاز امضا کردند تا در مدت پنج سال گاز ایران به این کشورها و سپس به لبنان و اروپا صادر شود.

همچنین توافق شده بود تا گاز ترکمنستان از طریق خاک ایران و ترکیه به اروپا برسد.

سال ۱۳۸۶ نیز تهران و آنکارا تفاهم‌نامه‌ای امضا کرده بودند که بر اساس آن قرار بود ایران بخشی از گاز خود را از طریق ترکیه به اروپا صادر کند.

آمریکا با این طرح مخالفت کرد و پس از آن نیز هیچ یک از طرح‌ها برای انتقال گاز ایران به اروپا اجرایی نشده است.