سازمان دیدهبان حقوق بشر پنجشنبه، ۲۹ آذر، اسرائیل را متهم کرد که با محروم ساختن ساکنان غزه از دسترسی به آب سالم، هزاران نفر را کشته است. این سازمان گفت اسرائیل با این کار مرتکب «نسلکشی» و «جنایت علیه بشریت» شده است. اسرائیل در پاسخ، این گزارش را «دروغ و تهمتی خونین» خواند.
این سازمان نیروهای اسرائیلی را به انجام اقدامات عمدی متهم کرده است که هدف آن کاهش شدید دسترسی به آب پاک بوده، بهگونهای که جمعیت غزه مجبور شدهاند به منابع آلوده روی آورند. این اتفاقات باعث شیوع بیماریهای مرگبار، بهویژه در میان کودکان شده است.
در گزارش دیدهبان حقوق بشر آمده است: «این سیاست که در چارچوب کشتار گسترده غیرنظامیان فلسطینی در غزه اعمال شده، نشان میدهد که مقامات اسرائیلی مرتکب نسلکشی و همچنین جنایت علیه بشریت شدهاند و این جنایت همچنان ادامه دارد.»
اسرائیل بارها هرگونه اتهام نسلکشی را رد کرده و گفته که به قوانین بینالمللی احترام میگذارد اما حق دفاع از خود را بهویژه پس از حملات هفت اکتبر حماس دارد.
وزارت امور خارجه اسرائیل در بیانیهای در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «حقیقت کاملا برعکس دروغهای دیدهبان حقوق بشر است. از ابتدای جنگ، اسرائیل باوجود حملات مداوم حماس، جریان پیوسته انتقال آب و کمکهای بشردوستانه به غزه را تسهیل کرده است.»
این بیانیه افزود: «دیدهبان حقوق بشر بار دیگر با هدف پیشبرد تبلیغات ضداسرائیلی خود، اتهامات خونینش را مطرح میکند... در این گزارش دروغهایی آمده که حتی در مقایسه با استانداردهای پایین همیشگی این سازمان، شوکهکننده است.»
شیوع بیماریها و افزایش مرگ و میر کودکان
از زمان آغاز جنگ غزه، نزدیک به ۸۰۰ هزار مورد از بیماریهایی در این منطقه ثبت شده که نشانههای هپاتیت هستند. همچنین بیماریهای درمانپذیر کودکان بهطور قابل توجهی افزایش یافتهاند.
دیده بان حقوق بشر در گزارش خود تاکید کرد تحت «شرایط عادی» تنها یک درصد از کودکانی که به هپاتیت-آ مبتلا میشدند جان خود را از دست میدادند، اما اکنون این بیماری در پنج تا ۱۰درصد از موارد کشنده است.
کمآبی همراه با سوءتغذیه، باعث ضعیف شدن سیستم ایمنی ساکنان غزه در مقابل بیماریها شده است.
قبل از جنگ ۸۰ درصد آب غزه از چاهها و یک سفره آب زیرزمینی در زیر نوار ساحلی تامین میشد، اما این آب آلوده است و برای مصرف انسانی مناسب نیست.
بیشتر آب آشامیدنی غزه از سه سیستم لولهکشی که تحت کنترل سازمان آب اسرائیل و کارخانههای نمکزدایی بودند تامین میشد اما این سیستمها در آغاز جنگ از کار افتادند و تنها بخشی از آنها راهاندازی شدند.
دیدهبان حقوق بشر در گزارش خود گفت دولت اسرائیل انتقال آب به غزه را متوقف، برق را قطع و سوخت را محدود کرده است. اقداماتی که باعث شده زیرساختهای آب و فاضلاب غزه از کار بیفتند.
این گروه میگوید ساکنان غزه در بسیاری از مناطق تنها به چند لیتر آب در روز دسترسی دارند که بسیار کمتر از دستکم ۱۵ لیتر آب مورد نیاز برای بقاست.
لاما فقیه، مدیر بخش خاورمیانه دیدهبان حقوق بشر، در یک نشست خبری گفت: «ما دریافتهایم که دولت اسرائیل عمدا فلسطینیها را در غزه با محروم کردن از آبی که برای بقا نیاز دارند، به قتل میرساند.»
اسرائیل در پاسخ خود اعلام کرد که زیرساختهای آب را در غزه فعال نگه داشته است.
این بیانیه افزود شماری از کشورها طی هفته گذشته تانکرهای آب را از طریق گذرگاههای اسرائیلی به غزه فرستادهاند و اسرائیل ورود بیش از ۱/۲ میلیون تُن کمکهای بشردوستانه به این منطقه را تسهیل کرده است.
دومین اتهام نسلکشی علیه اسرائیل در یک ماه
گزارش ۱۸۴ صفحهای دیدهبان حقوق بشر تاکید کرد که اثبات جرم نسلکشی مقامات اسرائیلی در زمینه محرومسازی اهالی غزه از آب، نیازمند اثبات نیت آنها نیز هست.
این گزارش به اظهارات برخی از مقامات ارشد اسرائیلی استناد کرد که «نشان میدهند آنها قصد نابودی فلسطینیها را دارند».
در یک نمونه، یوآو گالانت، وزیر دفاع وقت اسرائیل در اواسط مهر سال گذشته گفته بود «هیچ برق، غذا، آب یا سوختی برای غزه در کار نخواهد بود. همه چیز بسته است.»
یسرائیل کاتز، وزیر انرژی وقت و وزیر دفاع فعلی اسرائیل هم پس از گالانت، درخواست مشابهی برای قطع جریان آب، برق و سوخت به غزه داشت.
سازمان دیدهبان حقوق بشر دومین نهاد حقوق بشری بزرگ جهان است که در یک ماه اخیر از واژه «نسلکشی» برای توصیف اقدامات اسرائیل در غزه استفاده کرده است.
پیش از این، سازمان عفو بینالملل نیز در گزارشی نتیجهگیری کرده بود که اسرائیل مرتکب نسلکشی شده است.
اتهامات مطرحشده از سوی دیدهبان حقوق بشر به گستردگی اتهامات عفو بینالملل نیست و بهطور خاص بر مساله تامین آب در غزه متمرکز است اما این سازمان میگوید شواهد قاطعی وجود دارد که اسرائیل از آب بهعنوان سلاحی علیه فلسطینیان استفاده کرده است.
هر دو گزارش تنها چند هفته پس از آن منتشر شدند که دیوان کیفری بینالمللی احکام بازداشت بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر و یوآو گالانت، وزیر دفاع پیشین اسرائیل را به اتهام ارتکاب جنایات جنگی و جنایات علیه بشریت صادر کرد.
نتانیاهو و گالانت این اتهامات را رد کردهاند.
کنوانسیون نسلکشی ۱۹۴۸ که پس از قتلعام یهودیان در هولوکاست نازی به تصویب رسید، جرم نسلکشی را بهعنوان «اقداماتی با نیت نابودی کلی یا جزیی یک گروه ملی، قومی، نژادی یا مذهبی» تعریف میکند.
مقداد میری، سخنگوی وزارت کشور عراق، پنجشنبه ۲۹ آذر گفت: «مقامهای عراقی امروز پس از هماهنگی با مقامهای مربوط در سوریه، بازگرداندن سربازان سوری به کشورشان را آغاز خواهند کرد.»
میری افزود سربازان فراری سوری از طریق گذرگاه مرزی قائم به کشورشان منتقل میشوند.
جنگ داخلی سوریه که با تظاهرات مسالمتآمیز مردم این کشور علیه حکومت بشار اسد در سال ۲۰۱۱ آغاز شد، بیش از ۵۰۰ هزار کشته و شش میلیون آواره بر جای گذاشت.
ورود داعش از یک سو و نیروهای حامی حکومت اسد، نظیر سپاه پاسداران، روسیه و حزبالله از سوی دیگر به مناقشه سوریه، علاوه بر تلفات جانی، اقتصاد این کشور را به ویرانی کشاند و زیرساختهای آن را به شکل گستردهای تخریب کرد.
در نهایت مخالفان مسلح در یک عملیات غافلگیرکننده ۱۱ روزه که از ادلب و حلب آغاز شد، توانستند ۱۸ آذر به دمشق برسند و به پنج دهه حکومت خاندان اسد بر سوریه پایان دهند.
در آن زمان، یک منبع امنیتی عراقی خبر داد صدها نظامی سوری با فرار از میادین نبرد با مخالفان، از طریق گذرگاه قائم وارد عراق شدهاند.
به گفته این منابع، شماری از سربازان فراری سوری مجروح بودند.
یک مقام ارشد عراقی نیز ۲۹ آذر با اشاره به تصمیم بغداد برای بازگرداندن نظامیان سوری به کشورشان اعلام کرد این اقدام تحت «نظارت سازمانهای بینالمللی» انجام خواهد شد.
این مقام بهدلیل حساسیت موضوع خواست هویتش مخفی بماند.
پیشتر در ۲۸ آذر، قیس محمداوی، معاون فرمانده عملیات مشترک عراق، گفت نام، تجهیزات و تسلیحات سربازان فراری سوری در زمان ورود به عراق «بهدقت فهرستبرداری شده بود».
مخالفان حاکم بر سوریه از نظامیان و نیروهای پلیس این کشور خواستهاند سلاحهای خود را زمین بگذارند و برای ثبت اطلاعات خود به مسئولان جدید سوریه مراجعه کنند.
احمد الشرع، معروف به محمد جولانی، فرمانده تحریر شام، ۲۱ آذر از انحلال نیروهای امنیتی حکومت ساقطشده بشار اسد خبر داد.
پیش از آن هم تحریر شام که کنترل دمشق را در دست دارد، اعلام کرد افرادی که در خدمت اجباری سربازی بودهاند، عفو میشوند اما این موضوع شامل حال کسانی که در شکنجه و کشتار زندانیان در حکومت بشار اسد دست داشتهاند، نخواهد شد.
به گزارش نیویورکر، در نقطه صفر مرزی میان سوریه و لبنان، جایی که خط قرمز و سفید پایان خاک لبنان را نشان میدهد، بر تابلوی آبی رنگی به دو زبان عربی و انگلیسی نوشته شده: «به سوریه خوش آمدید!»
کمی آن طرفتر، شهروندان خشمگین روی تصویر بشار اسد در بیلبورد تبلیغاتی یک بانک، کلمه «سگ» را نوشتهاند. این تصویر مخدوششده رییسجمهوری سرنگونشده سوریه، نشانهای نمادین از پایان دوران حکومت خاندان اسد است که بیش از پنج دهه بر سوریه حکومت کردند.
به نوشته نیویورکر، در روزهای پس از سقوط اسد، مرز سوریه و لبنان شاهد حرکت دو سویه مردم است: خانوادههایی با چمدانهای چرخدار و پتو، برخی به سمت لبنان میروند و برخی به سوریه باز میگردند. آنها که لبنان را به مقصد سوریه ترک میکنند، از زیر پرچمهای پاره شده اسد و پدرش حافظ عبور میکنند و از میان پستهای بازرسی متروکه میگذرند.
روایتهای بازگشت و فرار
اسعد زینالدین، سرآشپزی که سال ۲۰۱۲ پس از اعدام برادرش در زندانهای رژیم اسد به لبنان گریخته است، حالا با همسر، شش فرزند و دو نوهاش «دوباره» راهی لبنان است. او که در جنوب لبنان یک ساندویچفروشی به نام «فلافل خوشمزه» داشته، چند ماه پیش به دلیل حملات اسرائیل به مواضع حزبالله به سوریه بازگشته اما اکنون با چشماندازی از بیثباتی در سوریه، ترجیح میدهد به لبنان برگردد.
در میان خانواده زینالدین، اختلاف نظر درباره محل زندگی آینده چشمگیر است. زهرا، دختر ۲۲ ساله او که کیف سن لوران به دست دارد، از تبعیض علیه سوریها در لبنان میگوید، در حالی که خواهر کوچکتر او، لیلا، که هنگام ترک سوریه نوزاد بوده، لبنان را ترجیح میدهد.
جستوجوی بیپایان برای یافتن گمشدگان
در سوی دیگر داستان، انس مظلوم، مردی ۳۰ ساله با ریش قرمز پرپشت که در ۱۳ سالگی برای فرار از خدمت سربازی اجباری، سوریه را ترک کرده، حالا به امید یافتن برادرش، عابدالرحمن بازگشته است
برادر او، صاحب یک شیرینیفروشی در شهر حما، در سال ۲۰۱۴ به دست رژیم اسد دستگیر و به زندان مخوف صیدنایا منتقل شد. زندانی که گفته میشود پس از اعتراضات دستکم ۳۰ هزار نفر در آن جان باختهاند.
مظلوم پنج روز تمام زندانها و بیمارستانها را جستوجو کرده و شبها در اقامتگاههای متروکه خوابیده اما هیچ نشانی از برادرش نیافته است.
آخرین خبر از عابدالرحمن به سال ۲۰۲۱ برمیگردد، زمانی که یک زندانی آزاد شده خبر از زنده بودن او داده بود.
همسر عابدالرحمن هنگام دستگیریاش سه ماهه باردار بوده و حالا دختر ۱۰ سالهاش، مدام سراغ پدر را میگیرد.
وعدههای رهبری جدید
جنگ داخلی سوریه که با خیزش مردمی علیه حکومت اسد آغاز شد، نزدیک به ۱۴ سال به طول انجامید و حدود ۶۰۰ هزار قربانی بر جای گذاشت.
اکنون احمد الشرع (محمد الجولانی)، رهبر جدید سوریه، وعده داده که حقوق همه اقلیتهای مذهبی را محترم خواهد شمرد.
با این حال، پیشینه گروه هیات تحریر شام نگرانیهایی را برانگیختهاست؛ بهویژه آن که این گروه در سال ۲۰۲۱ از به قدرت رسیدن طالبان در افغانستان استقبال کرده بود.
عابدالباری الاسعد، فرمانده محلی هیات تحریر شام که مسئولیت جنگ در محدودهای ۱۵ کیلومتری در امتداد کوههای میان لبنان و سوریه را بر عهده داشته، با خنده از شباهت نامش به بشار اسد میگوید و تاکید میکند بر خلاف تصویر رسانهها، آنها به دنبال «ایجاد امنیت برای همه گروههای مذهبی» هستند.
او به نیویورکر میگوید که سربازانش نان را میان شیعیان و مسیحیان باقیمانده در شهر توزیع میکنند.
در خیابانهای شهر مرزی، زندگی جریان دارد. موتورسواران در رفت و آمدند و مردم مشغول خرید نان و سوخت هستند. تغییر در قیمتها که پیش از این تحت کنترل رژیم اسد بود، کاملا محسوس است. به گفته اهالی محل، اکنون قیمت نان از دو دلار به ۳۵ سنت کاهش یافته است.
ذاتانی، یکی از ساکنان محلی، در حالی که در میانه بازار شلوغ ایستاده، به نیویورکر میگوید: «درباره الشرع چیز زیادی نمیدانم اما او برای ما قهرمان است چون ما را از شر اسد خلاص کرد و ظاهرا به همه ادیان احترام میگذارد.»
مردی به نام خلیل عابدالنبی که یک طراح مد بوده، با کنجکاوی به این گفتوگو نزدیک شده. خلیل که برای فرار از سربازی اجباری سوریه را ترک کرده، از جغرافیای پیچیده منطقه مرزی میگوید.
او توضیح میدهد که چگونه روستای سنینشین «یابوس»، زادگاهش، در یک سوی جاده قرار دارد و روستای شیعهنشین «جدیدت» که تا چند روز پیش در کنترل حزبالله بوده، در سوی دیگر.
در میان خرابههای جدیدت که هدف حملات هوایی اسرائیل قرار گرفته، نشانههای زندگی عادی همچنان به چشم میخورد؛ از یک قوطی خالی آبجو گرفته تا کارت تبریکی با پیام «تا همیشه با هم میمانیم».
نگرانیهای اقلیتها
در پایان روز اما روایتهای متفاوتی هم شنیده میشود. چهار خانواده شیعه که دور آتشی نشستهاند، از قتل همسایگانشان در دمشق و حمص میگویند.
ابو یوسف، صاحب یک گیمنت محلی، فروشگاهش را که محل جمع شدن نوجوانان برای بازی «کال آو دیوتی» بوده، تعطیل کرده و همراه خانوادهاش راهی لبنان شده است.
برادر او ابوعلاء که زمانی در ارتش اسد خدمت کرده، به نیویورکر میگوید: «قیمتها بالا بود اما در دوران اسد احساس امنیت میکردیم.»
آنها آخرین خانواده شیعه محلهشان هستند که سوریه را ترک میکنند.
به نوشته نیویورکر، این روایتهای متناقض از امید و ترس، بازگشت و فرار، نشان میدهد که سوریه در آستانه دورهای جدید است اما خاطره گزنده فرقهگرایی و خشونتهای گذشته، شیرینی لحظات اولیه آزادی را به کام بسیاری تلخ کرده است.
در حالی که برخی به آیندهای روشن امیدوارند، عدهای دیگر نگرانند که مبادا تاریخ تکرار شود و شادی این روزها جای خود را به انتقامجوییهای فرقهای بدهد.
