افیخای ادرعی، سخنگوی عربزبان ارتش اسرائیل، از غیرنظامیان ساکن در ضاحیه بیروت، بهویژه سه منطقه حدث، حاره حریک و برج البراجنه، خواست این مناطق را ترک کنند.
او در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت سه ساختمان متعلق به حزبالله در این مناطق از سوی ارتش اسرائیل هدف قرار خواهند گرفت.
ادرعی از غیرنظامیان خواست تا شعاع دستکم ۵۰۰ متری از این ساختمانها فاصله بگیرند.
دفتر اسحاق هرتزوگ، رییسجمهوری اسرائیل، اعلام کرد سفر از پیش برنامهریزی شده او به باکو، پایتخت آذربایجان، برای شرکت در نشست اقلیمی سازمان ملل متحد، موسوم به کاپ ۲۹، لغو شده است.
دلیل اتخاذ این تصمیم «ملاحظات امنیتی» عنوان شده است.
احمد نادری، عضو هیات رییسه مجلس، با تاکید بر ضرورت «تغییر دکترین هستهای» حکومت ایران، اذعان کرد برنامه هستهای جمهوری اسلامی نتوانسته است از نظر امنیتی «هیچ» دستاوردی داشته باشد. او همچنین «آزمایش بمب اتم» از سوی جمهوری اسلامی را تنها راه برقراری «تعادل» در منطقه دانست.
نادری روز شنبه ۲۶ آبان گفت: «ما هزینه چند برابری ساخت بمب اتم را در طول این سالها در بحث برنامه هستهای خودمان پرداختهایم و هیچ عایدی در حوزه امنیتی برای ما نداشته است... معتقدم ما باید به سمت آزمایش بمب اتم برویم و هیچ راه دیگری برای ما وجود ندارد.»
این عضو هیات رییس مجلس افزود: «تا ما به سمت بمب اتمی نرویم، تعادل در منطقه برقرار نمیشود... طرف مقابل تعداد نامعلومی کلاهک هستهای دارد که هر لحظه بخواهد میتواند به هرکجا شلیک کند، پس دلیلی وجود ندارد ما سلاح متناسب و متقارن آن را نداشته باشیم.»
نادری تغییر دکترین هستهای جمهوری اسلامی را «نظر مردم» و «درخواست جمع کثیری از نخبگان ایرانی در دانشگاهها و غیردانشگاهها» عنوان کرد.
این نخستین بار نیست که مقامهای حکومت ایران از لزوم تغییر دکترین هستهای سخن میگویند. این اظهارات بهویژه پس از شدت گرفتن تنشها میان جمهوری اسلامی و اسرائیل، بارها بهصورت علنی مطرح شدهاند.
کمال خرازی، رییس شورای راهبردی روابط خارجی و مشاور علی خامنهای، روز ۱۱ آبان در مصاحبه با شبکه المیادین، وابسته به حزبالله، تهدید کرد اگر جمهوری اسلامی در معرض «تهدیدی وجودی» قرار بگیرد، ممکن است دکترین هستهای خود را تغییر دهد.
او افزود جمهوری اسلامی «توانایی لازم» را برای ساخت سلاح اتمی دارد و در این زمینه با «مشکلی» مواجه نیست و تنها «فتوای» خامنهای این موضوع را «فعلا ممنوع کرده است».
عضو هیات رییسه مجلس در ادامه اظهارت خود، به واکنش احتمالی جامعه بینالمللی به تغییر دکترین هستهای حکومت ایران پرداخت و گفت آمریکا و کشورهای غربی «برای ما موضوعیت ندارند».
نادری اضافه کرد: «اولا باید تعریف کنیم جهان کجاست؟ اگر منظور از جهان ایالات متحده آمریکا و متحدین غربی وی است، اینها هیچ کار دیگری نمانده است که علیه ما انجام دهند... برای ما آنچه که اهمیت دارد، امنیت شهروندان خودمان است.»
پیشتر و در روز ۱۸ مهر، ۳۹ نماینده مجلس در نامهای از شورایعالی امنیت ملی خواستند در دکترین دفاعی جمهوری اسلامی در زمینه ساخت سلاح هستهای تجدید نظر کند.
احمد حقطلب، فرمانده سپاه حفاظت و امنیت مراکز هستهای کشور، هم روز ۳۰ فروردین اعلام کرد اگر اسرائیل بخواهد «از تهدید حمله کردن به مراکز هستهای کشورمان برای تحت فشار قرار دادن ایران استفاده ابزاری کند، تجدید نظر در دکترین و سیاستهای هستهای جمهوری اسلامی ایران و عدول از ملاحظات اعلامی گذشته محتمل و قابل تصور میباشد».
الکس وطنخواه، کارشناس امنیت خاورمیانه و مدیر برنامه ایران در موسسه خاورمیانه، روز ۲۱ مهر در مصاحبه با ایراناینترنشنال گفت صراحت بیسابقه مقامها و رسانههای جمهوری اسلامی در مورد احتمال ساخت بمب هستهای، به ترس و احساس ناامنی فزاینده حکومت ایران باز میگردد.
اندرو فاکس، افسر سابق ارتش بریتانیا و کارشناس خاورمیانه، با تاکید بر اینکه «هرگونه گفتوگو با جمهوری اسلامی بیثمر است»، گفت که روند تغییر رژیم طولانی است و آنچه به اکنون مربوط میشود، «گامهای اولیه» در این زمینه است.
فاکس به پادکست «نگاهی به ایران» بخش انگلیسی ایراناینترنشنال گفت که افرادی مانند مارکو روبیو بهعنوان وزیر خارجه آمریکا برای تهران دردسر ایجاد میکنند، اما دستکم در حال حاضر، برنامهای برای تغییر رژیم در دست نیست.
او که تجربه حضور در افغانستان را نیز دارد، افزود: «تغییر رژیم فوقالعاده چالشبرانگیز است، زیرا اگر رژیمی را از بین ببرید، یک گرداب ایجاد میکنید و بنابراین، شما باید چیزی برای پر کردن این گرداب داشته باشید که سازگار و قانعکننده باشد، در غیر این صورت در نهایت ۲۰ سال را در آنجا سپری میکنید و به عنوان مثال، طالبان را با طالبان جایگزین میکنید.»
فاکس به احساسات شدید ضد جمهوری اسلامی در داخل و خارج از ایران و همچنین درخواستهای عمومی برای تغییر رژیم در ایران اذعان کرد، اما هشدار داد که این نشان نمیدهد که یک برنامه قوی وجود دارد یا اینکه چنین تغییری در کوتاهمدت امکانپذیر است.
او گفت: «من ناراحتم که نظرم در مورد ایران نسبتا بدبینانه است. امیدوارم در زمان مناسب برای این موضوع راهحلی حاصل شود. این همان چیزی است که من برای چهار سال آینده تحت ریاستجمهوری ترامپ امیدوار خواهم بود.»
به عقیده این کارشناس خاورمیانه و برخی دیگر از ناظران، اعمال تحریمهای اقتصادی گسترده و افزایش انزوای دیپلماتیک علیه جمهوری اسلامی، گامهایی است که ترامپ آنها را اولویت اصلی خود در ارتباط با ایران میداند و میتواند بهطور قابل توجهی جمهوری اسلامی را تضعیف کند.
بخش بزرگی از نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی بهعنوان توان بازدارندگی ایران به دست اسرائیل حذف شدهاند و اکنون تهران گزینههای کمتری در دست دارد.
بسته به نحوه تعامل ایران با دولت جدید ایالات متحده، این امکان وجود دارد که مقامات جمهوری اسلامی فشار خود را در زمینه برنامه هستهای بهعنوان یک استراتژی برای بازیابی بازدارندگی از دست داده خود، افزایش دهند.
فاکس گفت که ایجاد یک جمهوری اسلامی ضعیف اولین گام در روند طولانی «تغییر رژیم» است. او اضافه کرد که همه اقدامات اکنون «گامهای اولیه» است.
این کارشناس تاکید کرد: «اگر رژیم را فقیرتر کنید، این اولین قدمهای اولیه در نوعی تغییر رژیم خواهد بود.»
چند هفته پیش از برگزاری انتخابات ریاستجمهوری آمریکا، ترامپ در گفتوگویی درباره امکان حمایت از تغییرات سیاسی در ایران گفت: «ما نمیتوانیم بهطور کامل در همه اینها دخالت کنیم.»
با توجه به این اظهارات به نظر میرسد اولویت دولت جدید آمریکا محدود کردن تهدیدهای ایران در منطقه و جلوگیری از تبدیل شدن آن به یک قدرت هستهای است.
فاکس نیز استدلال کرد که ایران با یک دوراهی مواجه خواهد شد: توافق با ایالات متحده یا دو برابر شدن فشارها.
او با اشاره به این تلقی و ایدئولوژی جمهوری اسلامی نسبت به آمریکا و اسرائیل که یکی را «شیطان بزرگ» و دیگری را «شیطان کوچک» میخواند، اظهار داشت: «هر گونه گفتوگویی با جمهوری اسلامی بیثمر بوده و بعید است که پیشرفت معنیداری داشته باشد.»
در دوره نخست ریاستجمهوری ترامپ، شینزو آبه، نخستوزیر وقت ژاپن، در سفر به ایران تلاش کرد میان تهران و واشینگن میانجیگری کند. اما علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، به آبه گفت «با ترامپ مذاکره نمیکنیم» و این میانجیگری شکست خورد.
فاکس گفت که هنوز برای گفتن اینکه راه رسیدن ایران به جایگاه پیش از انقلابش چیست، زود است، اما «کاری که ما باید انجام دهیم این است که مطمئن شویم ایران نمیتواند در خارج از مرزهایش بیثباتی ایجاد کند و سپس بتوانیم توجه خود را به مسیری طولانی برای رفع مشکلات داخل مرزهایش معطوف کنیم.»
به گزارش رسانههای آمریکا، ایلان ماسک، مشاور نزدیک ترامپ، اخیرا با امیر سعید ایروانی، سفیر جمهوری اسلامی در سازمان ملل، دیدار کرد که واکنشهای زیادی از جمله در میان ایرانیان خارج از کشور برانگیخت. مقامهای ایران این دیدار را تکذیب کردند.
به نظر میرسد که هدف از این دیدار سنجش احتمالی این موضوع است که آیا فرصتی برای عقبنشینی ایران و ایجاد آرامش در منطقه توسط دولت ترامپ وجود دارد یا نه.
پیشتر الکس واتانکا، مدیر موسس برنامه ایران در موسسه خاورمیانه، به ایراناینترنشنال گفت که امتناع ترامپ از وارد کردن نیکی هیلی، سفیر پیشین آمریکا در سازمان ملل متحد، یا مایک پمپئو، وزیر خارجه پیشین آمریکا، ممکن است به دلیل عدم تمایل ترامپ به جنگ باشد.
تا کنون، چهرههایی که از سوی ترامپ برای دولت بعدی انتخاب شدهاند، همگی با برنامه «نخست آمریکا» همسو شدهاند و سیاست داخلی را بر دخالت بینالمللی ترجیح دادهاند که کاملا در تضاد با نومحافظهکارانی مانند هیلی و پمپئو است.
اما فاکس گفت که چنین وضعیتی استثنایی دارد و آن، زمانی است که مساله اسرائیل در میان باشد. او تاکید کرد که دولت آینده ترامپ بیش از هر دولت دیگری طرفدار اسرائیل خواهد بود.
فاکس به مایک هاکبی اشاره کرد که قرار است سفیر آمریکا در اسرائیل شود و گفته که فلسطین وجود ندارد. فاکس تاکید کرد: «این برای یک روند بلندمدت صلح مفید نیست.»
برخی تحلیلگران باور دارند اگر جمهوری اسلامی به حمله به اسرائیل ادامه دهد، آمریکاییها برای محافظت از اسرائیل ممکن است درگیر نوعی رویارویی با ایران شوند، اما فاکس گفت که باز هم هدف تغییر رژیم نیست، بلکه کاهش «تجاوز» ایران در این زمینه است.
وزارت بهداشت لبنان اعلام کرد که حملات اسرائیل در روز شنبه به روستاها در جنوب لبنان دست کم دو کادر درمان را کشته است.
این در حالی است که مواضع حزبالله در حومه جنوبی بیروت برای پنجمین روز متوالی بمباران میشود.
ارتش اسرائیل گفته است که این حملات زیرساختهای حزبالله را هدف قرار داده است.
دبیرکل اتاق بازرگانی ایران و سوریه از تعطیلی خودروسازی سایپا در این کشور خبر داد و گفت کارخانههای دیگر ایران هم که در سوریه تاسیس شدهاند، فعال نیستند. تهران در جریان جنگ داخلی سوریه دستکم ۲۵ میلیارد دلار هزینه کرد اما بازرگانان ایرانی سهم چندانی در بازسازی این کشور نیافتند.
همزمان با سفر علی لاریجانی، نماینده ویژه علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی به دمشق و بیروت، سعید عارف، دبیرکل اتاق مشترک بازرگانی ایران و سوریه، از تعطیلی کارخانه سایپا در این کشور خبر داد.
عارف تاکید کرد در میان خودروسازان ایرانی تنها شرکت سایپا در سوریه مستقر شده بود اما کارخانه آن در این کشور اکنون تعطیل است و تولیدی در آن صورت نمیگیرد.
به گفته او، هیچ یک از کارخانههای دیگری هم که به وسیله جمهوری اسلامی در سوریه احداث شدند، به دلیل «مسائل دو کشور» تاکنون فعال نشدهاند.
دبیرکل اتاق مشترک بازرگانی ایران و سوریه تصریح کرد: «شرکتهای ایرانی هنوز در تامین زیرساخت صنایع سوریه، صدور خدمات فنی و مهندسی و انجام تعمیرات اساسی و تخصصی زیرساختها، فعال هستند.»
رویای سیویکو
اواخر دولت محمد خاتمی و سال ۱۳۸۳، کلنگ ساخت کارخانه سایپا در سوریه به زمین زده شد.
آذر ماه سال ۱۳۸۶، خط تولید پراید با حضور بشار اسد، رییسجمهوری، محمد ناجی عطری، نخستوزیر وقت سوریه و محمد سعیدی کیا، وزیر وقت مسکن و شهرسازی جمهوری اسلامی افتتاح شد.
نام این مجموعه سیویکو گذاشته شد. شرکتی که ۸۰ درصد سهام آن متعلق به سایپا و ۲۰ درصد آن متعلق به دولت سوریه بود.
ادامه احداث این کارخانه بخشی از برنامههای جمهوری اسلامی در دوران ریاستجمهوری محمود احمدینژاد بود.
در سالهای ۱۳۸۴ تا ۱۳۹۲، اخبار متعددی از تاسیس کارخانههای ایرانی در سوریه و ونزوئلا منتشر میشد.
در زمان تاسیس سایپای سوریه اعلام شد ظرفیت تولید این کارخانه در مرحله نخست سالانه ۱۵ هزار دستگاه خودرو است و در هر ساعت، سه تا ۱۰ خودرو تولید خواهد کرد.
سال ۱۳۸۸، با انتشار خبر افتتاح کارخانه ایرانخودرو در سوریه، اعلام شد خط تولید سایپا در حمص ۵۰ میلیون دلار هزینه داشته است.
طی این سالها و پس از آرام گرفتن اوضاع در سوریه، هر از گاهی اخباری درباره راهاندازی مجدد خط تولید سایپا یا ایرانخودرو منتشر شد اما به نظر نمیرسد این دو خودروساز از سرمایهگذاریهای خود سود چندانی به دست آورده باشند.
سرمایهگذاری ۲۵ میلیارد دلاری
اردیبهشت سال ۱۳۹۹، حشمتالله فلاحتپیشه، عضو سابق کمیسیون امنیت ملی مجلس شورای اسلامی، به سفرش به سوریه اشاره کرد و گفت: «ما شاید ۲۰ تا ۳۰ میلیارد دلار به سوریه پول دادیم و باید از سوریه پس بگیریم. پول این ملت آنجا هزینه شده است.»
جمهوری اسلامی در کنار روسیه، از عوامل اصلی بقای بشار اسد پس از اعتراضات سوریه بودند.
نیروهای نظامی جمهوری اسلامی با عنوان «مدافعان حرم» در سوریه علیه معترضان سوری جنگیدند اما با وجود هزینههای نظامی و مالی جمهوری اسلامی در این کشور، پس از پایان جنگ داخلی، جمهوری اسلامی نتوانست سهمی در بازار سوریه داشته باشد.
سال ۱۴۰۰، محمد امیرزاده، نایب رییس اتاق بازرگانی ایران گفت: «ضعف در دیپلماسی اقتصادی باعث شد ما حتی در حوزههایی که حضور قدرتمندی داشتیم نیز نتوانیم عملکرد قابل دفاعی داشته باشیم.»
او سهم ایران را از اقتصاد سوریه تنها سه درصد تخمین زد و تاکید کرد ترکیه ۳۰ درصد تجارت این کشور را در اختیار گرفته است.