خانواده‌های گروگان‌های اسرائیلی در تل‌آویو و در نزدیک مرز غزه تظاهرات کردند

در این یادداشت تلاش می‌شود به این چند پرسش پاسخ داده شود.

در حال حاضر وضعیت حقوقی فلسطین در سازمان ملل چیست؟ چه موانع و مراحلی برای پذیرش فلسطین، به‌عنوان یک «دولت» با «عضویت کامل» وجود دارد؟ و در شرایطی که جنگ غزه همچنان ادامه دارد و هیچ چشم‌انداز روشنی هم از خروج نیروهای اسرائیلی یا زمینه‌ تشکیل کشور مستقل فلسطین وجود ندارد، آیا رد یا قبول این درخواست می‌‌تواند تغییر خاصی در وضعیت ایجاد کند؟

وضعیت حقوقی فلسطین در سازمان ملل

مجمع عمومی سازمان ملل در سال ۲۰۱۲، برای نخستین بار از فلسطین به‌عنوان «دولت» نام برد.

در ۲۹ نوامبر سال ۲۰۱۲، مجمع عمومی با ۱۳۸ رای موافق در برابر ۹ رای مخالف، از جمله رای مخالف ایالات متحده آمریکا، قطعنامه‌ شماره GA/11317 را تصویب کرد. در این قطعنامه، وضعیت یا جایگاه حقوقی- دیپلماتیک فلسطین ارتقا یافت و از فلسطین به‌عنوان «دولت ناظر غیرعضو» (Non-Member Observer State) یاد شد.

پیش‌تر، در سال ۱۹۷۴ سازمان آزادی‌بخش فلسطین (ساف) به رهبری یاسر عرفات، به‌عنوان «نهاد ناظر» در سازمان ملل به رسمیت شناخته شده بود.

نکته محوری این است که هرچند فلسطین همچنان در سازمان ملل «عضو ناظر» محسوب می‌شود اما وضعیتش «دولت» است و نه «تشکیلات». این نکته صرفا به لحاظ «حقوقی» و «رسانه‌ای» مهم است و به‌‌لحاظ «سیاسی» اهمیت چندانی ندارد که در ادامه توضیح داده خواهد شد.

اگر برای لحظه‌ای موازنه نیروها را کنار بگذاریم، واقعیت این است که وضعیت حقوقی فلسطین در سازمان ملل، شبیه دولت واتیکان است که هرچند به طور رسمی عضو سازمان ملل نیست، اما به‌عنوان عضو «ناظر»، بدون داشتن حق رای، در نشست‌ها و گردهمایی‌ها حضور دارد.

اگر به اسناد، عناوین و اعلان‌های رسمی مجمع عمومی سازمان ملل هم دقت کنیم از فلسطین به عنوان دولت (State) نام برده می‌شود. بنابراین استفاده مکرر از عنوان «تشکیلات خودگردان فلسطین» دست‌کم از سال ۲۰۱۲ دقیق نیست و توجیه حقوقی ندارد.

پیشینه درخواست عضویت فلسطین

تقریبا یک سال قبل از آن که در نوامبر سال ۲۰۱۲ مجمع عمومی سازمان ملل وضعیت حقوقی فلسطین را به‌عنوان «دولت ناظر» معرفی کند، نمایندگی فلسطین برای عضویت کامل در این نهاد بین‌المللی اقدام کرده بود.

با این حال در آن مقطع، یعنی در سپتامبر سال ۲۰۱۱، پی‌گیری این درخواست حقوقی به‌دلیل احتمال استفاده دولت وقت آمریکا از حق وتو متوقف ماند.

پس از گذشت تقریبا ۱۳ سال، هفته پیش ریاض منصور، سفیر و ریيس هیات نمایندگی فلسطین در سازمان ملل، در نامه‌ای خطاب به ریاست دوره‌ای شورای امنیت سازمان ملل، خواهان به جریان افتادن دوباره پرونده عضویت فلسطین شد. این درخواست از حمایت اتحادیه عرب، کشورها عضو سازمان کنفرانس اسلامی و جنبش عدم تعهد برخوردار است.

به تازگی پدرو سانچز، نخست‌وزیر سوسیالیست اسپانیا نیز اعلام کرده کشورش تا ماه ژوئیه دولت مستقل فلسطین را به‌رسمیت می‌شناسد. سه کشور اروپایی دیگر، یعنی مالت، ایرلند و اسلوونی نیز پیش‌تر مواضع مشابهی داشته‌اند.

این کشورها می‌گویند مناطق کرانه غربی رود اردن و نوار غزه را بخشی از کشور مستقل فلسطین می‌دانند و به‌رسمیت شناختن دولت فلسطین در راستای پیشبرد راه‌حل تشکیل دو کشور مستقل است. ایالات متحده، اتحادیه اروپا و کشورهای عرب منطقه نیز از پیشبرد راه‌حل تشکیل دو کشور مستقل حمایت می‌کنند.

شرایط حقوقی عضو تازه

برابر مفاد منشور و اسناد سازمان ملل، برای این که فلسطین به‌عنوان یک دولت عضو رسمی و کامل سازمان ملل شود، شرایط و مراحل مشخصی وجود دارد:

اول این که درخواست فلسطین باید از حمایت اکثریت اعضای شورای امنیت برخوردار شود و هیچ یک از اعضای دائم نیز با آن مخالفت نکند. به این معنا که درخواست عضویت فلسطین نباید وتو شود.

در میان اعضای دائم، در درجه نخست موضع ایالات متحده و سپس متحدان اروپایی واشنگتن مهم است. چرا که روسیه و چین پیش‌تر فلسطین را به‌عنوان «دولت» به رسمیت شناخته‌اند و از راه‌حل تشکیل دو کشور مستقل هم حمایت می‌کنند.

برابر مقررات، پس از تایید شورای امنیت، درخواست عضویت دولت فلسطین باید در مجمع عمومی بررسی و در نهایت دوسوم اعضا با آن موافقت کنند. درباره درخواست عضویت فلسطین، با توجه به جهت‌گیری‌های پیشین و قطعنامه‌های قبلی مجمع عمومی، این مرحله آسان به‌نظر می‌رسد.

در کنار این موارد، دو شرط ضمنی دیگر نیز وجود دارد: اول این که عضو جدید باید به صلح منطقه‌ای و بین‌المللی متعهد باشد و دیگر این که بتواند نشان دهد قدرت و اراده لازم برای اجرای مفاد منشور سازمان ملل را دارد.

سوال اصلی و امید بی‌‌‌‌‌‌‌اساس

به‌گفته رییس دوره‌ای شورای امنیت، نشست تصمیم‌گیری درباره عضویت کامل فلسطین در ماه میلادی جاری برگزار می‌شود.

حتی اگر کاخ سفید، با توجه به شکاف فعلی میان دولت بایدن و نتانیاهو یا فضای ایجاد‌شده بعد از هفت ماه جنگ و درگیری در نوار غزه، با درخواست عضویت کامل فلسطین هم‌راه شود و در نهایت فلسطین عضو کامل سازمان ملل شود، آیا این موضوع می‌تواند تغییر معناداری در وضعیت ایجاد کند؟

به باور نگارنده پذیرش فلسطین به‌عنوان یک عضو دائم در سازمان ملل کارکردهای سیاسی خیلی محدودی خواهد داشت.

همین الان، از میان ۱۹۴ کشور عضو سازمان ملل، ۱۴۰ کشور جهان، فلسطین را به‌عنوان یک «دولت» به ‌رسمیت می‌شناسند. از این مهم‌تر، بیش از یک دهه است که با تصویب قطعنامه ۱۱۳۱۷ مجمع عمومی در سال ۲۰۱۲ وضعیف یا جایگاه حقوقی- دیپلماتیک فلسطین به عنوان «دولت» پذیرفته شده است. اما آیا تغییر خاصی در وضعیت مردم فلسطین یا صلح و امنیت در منطقه ایجاد شده است؟

واقعیت این است که مساله اصلی، پذیرش یا عدم پذیرش «دولت» فلسطین نیست. مساله اصلی چگونگی فراهم شدن زمینه‌های عینی تشکیل «کشور» فلسطین است.

البته که در این میان می‌توان یک وضعیت مطلوب یا «آرمانی» هم متصور شد؛ و آن تشکیل یک کشور واحد سکولارِ فلسطینی-اسرائیلی با تضمین حقوق برابر تمامی ساکنان، بدون توجه به هویت‌های زبانی، مذهبی یا پیشینه‌های تاریخی است. ایده‌ و راه‌کاری قدیمی است که با توجه به شرایط امروز منطقه صرفا یک «خیال‌پردازی» به‌حساب می‌آید.

به نوشته تایمز، ارتش اسرائیل که این مکاتبات را در جریان جنگ غزه کشف کرده، آنها را به‌طور انحصاری به این روزنامه نشان داده است.

ارتش اسرائیل معتقد است که این نامه‌ها شواهد قانع‌کننده‌ای از مجموعه‌ای پیچیده از پرداخت‌ها را در اختیار می‌گذارد که ثابت می‌کند جمهوری اسلامی چگونه به حمایت مالی از گروه حماس دست زده است.

در یکی از این نامه‌ها که مروان عیسی، فرمانده شاخه نظامی حماس در غزه با نام مستعار ابوالبراء به یحیی سنوار، رهبر این گروه در غزه نوشته است، جزییات دریافت حداقل ۲۲۲ میلیون دلار از جمهوری اسلامی ذکر شده است.

در پی حمله ماه گذشته اسرائیل به منطقه‌ای در نزدیکی اردوگاه نصیرات در مرکز غزه، گزارش شد که مروان عیسی کشته شده است. آمریکا و اسرائیل این گزارش‌ها را تایید کرده‌اند.

اسرائیل همچنین تاکید کرده که یحیی سنوار را نیز خواهد کشت و او را پس از حمله هفت اکتبر گروه حماس به اسرائیل، باید یک مرده متحرک انگاشت.

در نامه اول که در سال ۲۰۲۰ نوشته شده، پرداخت‌های جمهوری اسلامی به صورت ماهانه ضبط شده است. پرداخت‌های ثبت شده در این نامه از جولای ۲۰۱۴ شروع شده است؛ زمانی که حماس درگیر جنگ قبلی خود در آن زمان با اسرائیل بود.

طبق این نامه، در فاصله این شش سال، جمهوری اسلامی در مجموع ۱۵۴ میلیون دلار به حماس پرداخته است. در زیر این نامه نحوه تخصیص این مبلغ مشخص شده و بر اساس آن همه مبالغ به صورت نقدی در اختیار یحیی سنوار قرار گرفته است، به جز یک مورد که مبلغ پرداخت‌شده در اختیار فردی به نام ابوالعابد گذاشته شده که گمان می‌رود کسی جز اسماعیل هنیه، رییس دفتر سیاسی حماس نباشد که در دوحه پایتخت قطر زندگی می‌کند.

نامه دوم در نوامبر ۲۰۲۱ نوشته و اینگونه آغاز شده است:« به نام خداوند بخشاینده. به برادر عزیزم ابو ابراهیم. خدا او را حفظ کند...»

به نظر می‌رسد ابو ابراهیم همان یحیی سنوار باشد. در این نامه، جزییات پرداخت‌های جمهوری اسلامی به حماس، به دنبالی جنگی که در همان سال حماس با نام «عملیات شمشیر قدس» علیه اسرائیل انجام داد، ثبت شده است.

پس از این جنگ، جمهوری اسلامی در بزرگ‌ترین پرداخت یک جای خود، مبلغ ۵۸ میلیون دلار به حماس پرداخت و پس از آن در دو نوبت دیگر، هر بار پنج میلیون دلار دیگر به این گروه داد.

به نوشته روزنامه تایمز لندن، اعتقاد بر این است که این پول از ایران به بیروت فرستاده و در آنجا از سوی افسران سپاه پاسداران به افراد حماس داده شده است.

مروان عیسی در این نامه از سعید ایزدی، با نام حاج رمضان یاد کرده است. فرمانده مستقیم او تا هفته گذشته، محمدرضا زاهدی فرمانده سپاه در سوریه و لبنان بود.

زاهدی و شش افسر بلندپایه سپاه پاسداران، هفته گذشته در روز ۱۳ فروردین در حمله اسرائیل به کنسولگری جمهوری اسلامی در دمشق کشته شدند.

جمهوری اسلامی هنوز به این حمله واکنشی نشان نداده است.

به نوشته تایمز، هدف این حمله این بود که به تهران نشان داده شود که دیگر نمی‌تواند پشت نیروهای نیابتی خود پنهان شود.

سرویس‌های اطلاعاتی در غرب و منطقه بر این باورند که جمهوری اسلامی دست به حمله تلافی‌جویانه خواهد زد اما با این پرسش مواجه است که آیا این حمله را همچون گذشته از طریق یکی از نیروهای نیابتی خود انجام دهد یا در اقدامی بی‌سابقهبه‌طور مستقیم به اهداف اسرائیلی حمله کند.

پس از آنکه منابع اطلاعاتی ایالات متحده در روز چهارشنبه حمله جمهوری اسلامی یا گروه‌های نیابتی آن را قریب‌الوقوع خواندند، بنیامین نتانیاهو نخست‌وزیر اسرائیل، روز پنج‌شنبه در بازدید از یک پایگاه هوایی گفت که این کشور علاوه بر غزه، خود را برای سناریوها در مناطق دیگر نیز آماده می‌کند.

او گفت: «هر کس به ما ضربه بزند، ما نیز به او ضربه می‌زنیم. آماده‌ایم همه نیازهای امنیتی اسرائیل را در زمینه دفاع و حمله برآورده کنیم.»

افسران اطلاعاتی اسرائیل معتقدند زاهدی پول‌ها را به صالح العاروری، رهبر نظامی حماس دربیروت می‌داد که در ماه ژانویه در حمله دیگری از سوی اسرائیل کشته شد. این مبالغ سپس از طریق شبکه‌ای از صرافان با استفاده از حساب‌های ارز دیجیتال یا سیستمی از اعتبارات به معامله‌گران در غزه رسانده می‌شد و در نهایت آنها پول را به مروان عیسی یا نمایندگان او تحویل می‌دادند.

محمد سرور، یکی از صرافان لبنانی که گفته می‌شود در این ماجرا نقش داشته است، به همراه چند نفر دیگر که گفته شده آنها هم در تامین مالی تروریسم سهیم بوده‌اند هم کشته شدند.

ارتش اسرائیل روز پنج‌شنبه، ۲۳ فروردین، نیز خبر داد که یکی از مهره‌های کلیدی حماس به نام ناصر یعقوب جابر نصر که به روند تامین مالی این گروه کمک می‌کرده، در عملیات اسرائیل در رفح کشته شده است.

حماس از حمایت جمهوری اسلامی برخوردار است، اما در مقایسه با حزب‌الله که توسط جمهوری اسلامی تاسیس شد، استقلال بیشتری دارد.

به نوشته تایمز، اما جهاد اسلامی فلسطین به‌طور کامل از سوی تهران اداره می‌شود.

به نوشته این روزنامه، سازمان‌های اطلاعاتی اسرائیل معتقدند که جمهوری اسلامی از قبل در جریان حمله غافلگیرانه حماس به اسرائیل در روز هفتم اکتبر نبوده است.

بنیانگذار حماس، احمد یاسین که از پیروان جنبش اخوان المسلمین مصر بود و با جمهوری اسلامی هم ارتباط داشت اما حتی پس از دیدار با روح‌الله خمینی در تهران، ترجیح داد پولی از جمهوری اسلامی نپذیرد، اما به نوشته تایمز، رهبران حماس نسبت به آن زمان، مسیر خود را تغییر داده‌اند و صدها میلیون دلار از تهران گرفته‌اند.

ایرانیان و حتی دیدار مقام معظم رهبریآیت الله خمینی در تهران ترجیح داد ایرانی را نپذیردمنابع مالی. رهبران حماس از زمان یاسین تغییر مسیر داده اند.

به نوشته تایمز، گروه در آن زمان، فراز و نشیب‌هایی داشت. مثلا خالد مشعل،رئیس سابق دفتر سیاسی حماس، در سال ۲۰۱۲و در پی سرکوب خونین قیام‌ها علیه رژیم بشار اسد که در جریان آن بسیاری از اعضای اخوان‌المسلمین در سوریه کشته شدند، تصمیم گرفت دفتر حماس در دمشق را ببندد و از جمهوری اسلامی فاصله بگیرد.

به نوشته این روزنامه،برای سال‌ها در مورد اینکه آیا باید روابط با جمهوری اسلامی و سوریه مجددا از سرگرفته شود یا نه، اختلاف نظرهای عمیقی در رهبر حماس وجود داشت.

اکنون این نامه‌ها نشان می‌دهند که دست‌کم از سال ۲۰۱۴ به این سو، روابط حماس با تهران دوباره برقرار شده و این گروه از جمهوری اسلامی کمک‌های مالی دریافت کرده است.

به باور سرویس‌های اطلاعاتی اسرائیل، این واقعیتی مسلم است که دلیل این پرداخت‌ها، جنگ هفت هفته‌ای حماس علیه اسرائیل در سال ۲۰۱۴ بوده است.

در سال‌های ۲۰۱۷ و ۲۰۱۸ ظاهرا پرداختی صورت نگرفته است که دلیل آن یا می‌تواند این باشد که در آن سال‌ها، حماس به جای مقابله مستقیم با اسرائیل، بر بازسازی غزه متمرکز شده بودو یا اینکه اختلافات مدام بین اعضای ارشد حماس بر سر روابط این گروه با جمهوری اسلامی بار دیگر اوج گرفته بود.

با این همه، افزایش کمک‌های مالی پس از جنگ ۱۲ روزه حماس علیه اسرائیل در سال ۲۰۲۱ می‌تواند نشانه قدردانی و تشویق جمهوری اسلامی باشد.

سرویس‌های اطلاعاتی اسرائیل بر این باورند که کمک‌های مالی جمهوری اسلامی به حماس حداقل تا هفت اکتبر ۲۰۲۳ ادامه داشته و به حماس کمک کرده است که زرادخانه تسلیحاتی خود غنی‌تر کند.

به گزارش رویترز، در این پیام به آمریکا اطمینان داده شده است که جمهوری اسلامی عجولانه عمل نخواهد کرد زیرا خواستار آتش‌بس در غزه است.

رویترز به نقل از منابع خود نوشت که حسین امیرعبداللهیان، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی در جریان سفر روز یک‌شنبه خود به عمان، حامل این پیام بوده است. مسقط در سال‌های اخیر همچون واسطه و میانجی‌گری بین تهران و واشینگتن عمل کرده است.

یک منبع اطلاعاتی آمریکایی که نام او نیز اعلام نشده است، در گفت‌وگو با رویترز از پیام جمهوری اسلامی به آمریکا ابراز بی‌اطلاعی کرد اما گفت:« ایران به روشنی کامل تایید کرده که واکنش تلافی‌جویانه‌اش کنترل‌شده خواهد بود و به تشدید تنش و درگیری در منطقه نخواهد انجامید.

او افزود جمهوری اسلامی به جای حمله مستقیم به اسرائیل، از نیروهای نیابتی خود در منطقه برای انجام تعدادی حمله به این کشور استفاده خواهد کرد.

پیشتر حسن نصرالله دبیرکل حزب‌الله لبنان، مهم‌ترین و قوی‌ترین گروه نیابتی جمهوری اسلامی در منطقه تاکید کرده بود که پاسخ تهران به اسرائیل، این بار «مستقیم» خواهد بود.

با این حال، مقام‌های کاخ سفید به‌طور رسمی به پیام جمهوری اسلامی واکنشی نشان نداده‌اند.

سخنگوی کاخ سفید، روز پنج‌شنبه از اظهار نظر در مورد هر پیامی از سوی تهران خودداری کرد، اما گفت که ایالات متحده به جمهوری اسلامی اطلاع داده است که در حمله به کنسولگری ایران در دمشق دخالتی نداشته است.

به نوشته رویترز، پیام دیپلماتیکی که در عمان به آمریکا داده شده، نشانه رویکرد محتاطانه جمهوری اسلامی است، زیرا در آن تاکید شده که نحوه واکنش به حمله اسرائیل به کنسولگری ایران در دمشق به گونه‌ای خواهد بود که هم اسرائیل را از ادامه چنین اقداماتی باز می‌دارد و هم از تشدید تنش نظامی در منطقه که می‌تواند ایالات متحده را نیز در آن درگیر کند، اجتناب می‌کند.

شبه نظامیان شیعه مورد حمایت جمهوری اسلامی از اوایل فوریه تاکنون به نیروهای آمریکایی در سوریه و عراق حمله نکرده‌اند.

با این حال، یکی از منابع ایرانی رویترز در گفتگو با این خبرگزاری، این احتمال را رد نکرد که اعضای محور مقاومت تحت حمایت جمهوری اسلامی هر لحظه به اسرائیل حمله کنند.

منابع نزدیک به حکومت ایران گفتند که امیرعبداللهیان در دیدارهای خود در عمان، بر تمایل تهران برای کاهش تنش به شرط برآورده شدن خواسته‌هایش، از جمله آتش‌بس دائمی غزه، تاکید کرده است.

این منابع گفتند که جمهوری اسلامی همچنین به دنبال احیای مذاکرات بر سر برنامه هسته‌ای مورد مناقشه خود است. این مذاکرات نزدیک به دو سال است که متوقف شده است و هر دو طرف یکدیگر را به طرح مطالبات غیر منطقی متهم می‌کنند.

آنها افزودند که جمهوری اسلامی همچنین به دنبال دریافت تضمین‌هایی از ایالات متحده است که در صورت «حمله کنترل‌شده» به اسرائیل، آمریکا پاسخی به آن ندهد و درگیر این حملات نشود.

به نوشته رویترز، ایالات متحده در پاسخ خود که آن هم از طریق عمان به جمهوری اسلامی منتقل شد، این درخواست را رد کرده است.

این خبرگزاری همچنین به نقل از یک منبع آگاه آمریکایی، که نام او نیز اعلام نشده، گفت که حملات تلافی‌جویانه جمهوری اسلامی متوجه اهداف و نیروهای آمریکایی نخواهد بود زیرا آنها نمی‌خواهند که آمریکا هم در تنش جاری درگیر شود.

با وجود این، نشریه پولیتیکو، روز پنج‌شنبه به نقل از دو مقام آمریکایی گزارش داد که برداشت دولت آمریکا این است که جمهوری اسلامی در حال برنامه‌ریزی برای یک حمله هوایی نسبتا شدید با موشک و پهپاد به اسرائیل است.

به گفته آنها، جمهوری اسلامی می‌خواهد با این حمله پیامی به اسرائیل ارسال کند، اما در پی جنگ گسترده‌تر در منطقه و وارد کردن آمریکا به آن نیست.

جو بایدن، رییس‌جمهوری آمریکا، روز چهارشنبه، آشکارا بر «حمایت آهنین» ایالات متحده از اسرائیل تاکید کرد و گفت که به نتانیاهو گفته است: «تعهد ما به امنیت اسرائیل در برابر این تهدیدات از سوی ایران و نیروهای نیابتی‌اش آهنین است.»

در همین حال، اسرائیل گفته است که به هر حمله‌ای از سوی ایران پاسخ خواهد داد.

بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، روز پنج‌شنبه در بازدید از یک پایگاه هوایی گفت:« این کشور علاوه بر غزه، خود را برای سناریوها در مناطق دیگر نیز آماده می‌کند.»

او گفت: «هر کس به ما ضربه بزند، ما نیز به او ضربه می‌زنیم. آماده‌ایم همه نیازهای امنیتی اسرائیل را در زمینه دفاع و حمله برآورده کنیم».

معمایی که جمهوری اسلامی با آن دست به گریبان است

خبرگزاری رویترز در ادامه گزارش خود، به نقل از یک کارشناس سیاست خارجی جمهوری اسلامی نوشت که خواسته‌های تهران، نمونه دیگری از رویکرد سختگیرانه‌ای است که تهران در مذاکرات اتخاذ می کند. با وجود این، تماس‌ها و پیام‌های آنها به معنای آن است که رهبران جمهوری اسلامی علاقه‌ای به وقوع یک درگیری بزرگ ندارند.

گرگوری برو، تحلیلگر گروه اوراسیا، گفت:« خامنه ای در یک معمای استراتژیک گرفتار شده است.»

او گفت: «ایران باید برای بازگرداندن بازدارندگی و حفظ اعتبار در میان متحدانش در جبهه مقاومت واکنش نشان دهد. اما از سوی دیگر، انتقام‌جویی برای بازگرداندن بازدارندگی پاسخ حتی بیشتر و مخرب‌تر اسرائیل را به همراه خواهد داشت که احتمالا از کمک آمریکا نیز برخوردار خواهد بود.»

منابع نزدیک به جمهوری اسلامی به رویترز گفتند که ایالات متحده از جمهوری اسلامی خواسته که از خود خویشتنداری نشان دهد و فضا را برای دیپلماسی فراهم کند.

به گفته آنها، آمریکا در عین حال به تهران هشدار داده است که در صورت حمله مستقیم در کنار اسرائیل خواهد ایستاد.

این منابع گفتند جمهوری اسلامی معتقد است که نتانیاهو قصد دارد تهران را به جنگ بکشاند، بنابراین انتقام‌جویی تهران باید به شکلی مهارشده باشد.

آنها گفتند که جمهوری اسلامی از حمله مستقیم به خاک اسرائیل خودداری می‌کند و احتمالا این کار را به گروه‌های نیابتی خود واگذار خواهد کرد.

آنتونی بلینکن، وزیر امور خارجه آمریکا، روز پنج‌شنبه با وزیران امور خارجه چین، ترکیه و عربستان سعودی تماس گرفت و از آنها خواست پیام روشن ایالات متحده را به جمهوری اسلامی منتقل کنند و از تهران بخواهند که با خویشتنداری، از تشدید تنش در منطقه بپرهیزد.

پیش از او نیز نماینده ویژه آمریکا در خاورمیانه، روز چهارشنبه در تماس با وزیران امور خارجه عربستان سعودی، عراق، امارات متحده عربی و قطر پیام مشابهی را به آنان داده بود. وزیران امور خارجه هر چهار کشور، روز چهارشنبه در تماس با وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، این پیام را به او منتقل کردند.

یک منبع آگاه، به شرط افشا نشدن نامش، به خبرگزاری رویترز گفت که اگر آمریکا بتواند از گسترش جنگ جلوگیری کند، ممکن است با احیای مذاکرات هسته‌ای موافقت کند.

او گفت: « ما در مورد احتمال از سرگیری گفتگو صحبت می‌کنیم و نه در مورد دستیابی به توافق، به نظر می‌رسد که چنین کاری اگر خطر تشدید تنش منطقه‌ای و کشیده شدن پای آمریکا به آن را به حداقل برساند، ارزش امتحان دارد.»

روسیه، آلمان و بریتانیا روز پنج‌شنبه ۲۳ فروردین، از کشورهای خاورمیانه خواستند از خود خویشتن‌داری نشان دهند.

در حالی که مقام‌های اسرائیل و آمریکا از قریب‌الوقوع بودن حمله تلافی‌جویانه جمهوری اسلامی به اسرائیل سخن گفته‌اند، حسین امیرعبداللهیان، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی از ارسال پیام دیگری به آمریکا، این بار از طریق عمان، خبر داد.

در همین حال، شرکت هواپیمایی آلمانی لوفت‌هانزا تعلیق پروازهای خود به تهران را تمدید کرد و مسکو نسبت به سفر به خاورمیانه هشدار داد.

خویشتن‌داری

روسیه که روابطی نزدیک و تنگاتنگ با جمهوری اسلامی دارد، از همه کشورهای منطقه خواست از خود خویش‌تنداری نشان دهند.

دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، روز پنجش‌شنبه ۲۳ فروردین، در یک نشست خبری گفت: «در حال حاضر برای همه بسیار مهم است که خویشتن‌داری کنند تا وضعیت به بی‌ثباتی کامل اوضاع در منطقه منجر نشود.»

وزارت امور خارجه روسیه نیز به شهروندان این کشور اعلام کرد که نباید به خاورمیانه به ویژه اسرائیل، لبنان و سرزمین‌های فلسطینی سفر کنند.

آمریکا نیز روز پنج‌شنبه اعلام کرد که در بحبوحه تهدیدهای جمهوری اسلامی برای حمله به اسرائیل، سفر کارمندان خود و اعضای خانواده آنها در اسرائیل را محدود کرده و از آنها خواسته است که از سفر به خارج از شهرهای بزرگی مثل تل آویو و اورشلیم خودداری کنند.

در ادامه رایزنی‌ها و تلاش‌های دیپلماتیک نیز، آنالنا بائربوک و دیوید کامرون، وزیران امور خارجه آلمان و بریتانیا، از گفتگوهای تلفنی خود با حسین امیرعبداللهیان خبر دادند و گفتند که از تهران خواسته‌اند که باعث گسترش جنگ و درگیری در خاورمیانه نشود.

آنالنا بائربوک، در گفت‌وگوی تلفنی خود با حسین امیرعبداللهیان، از او خواست تا برای جلوگیری از تشدید تنش، رهبران جمهوری اسلامی را به «حداکثر خویشتن‌داری» ترغیب کند.

دیوید کامرون نیز در شبکه اجتماعی ایکس نوشت برای امیرعبداللهیان روشن کرده است که ایران نباید خاورمیانه را وارد یک درگیری گسترده‌تر کند.

او افزود: «من عمیقا نگران احتمال اشتباه محاسباتی هستم که منجر به خشونت بیشتر شود.»

پیام‌های متقابل جمهوری اسلامی و آمریکا

از سوی دیگر، «منابع ایرانی» که نامشان اعلام نشده، به خبرگزاری رویترز گفته‌اند که حسین امیرعبداللهیان که روز یک‌شنبه گذشته به عمان سفر کرده بود، حامل پیام دیگری برای آمریکا بوده است. عمان در سال‌های اخیر به عنوان میانجی بین جمهوری اسلامی و آمریکا عمل کرده است.

به گفته این منابع، در این پیام گفته شده است که پاسخ جمهوری اسلامی به حمله اسرائیل به کنسولگری‌اش در دمشق به شکلی داده خواهد شد که به افزایش جدی درگیری‌ها در منطقه منجر نشود و این واکنش شتاب‌زده نخواهد بود.

پس از حمله اسرائیل به کنسولگری جمهوری اسلامی که به کشته شدن هفت عضو سپاه پاسداران، از جمله محمدرضا زاهدی فرمانده سپاه در لبنان و سوریه انجامید، امیرعبداللهیان از احضار یک مقام سفارت سوییس و ارسال پیامی مهم به آمریکا خبر داده بود. سفارت سوییس حافظ منافع آمریکا در ایران است.

آمریکا بارها تاکید کرده که نه در حمله به کنسولگری جمهوری اسلامی در دمشق نقشی داشته و نه از آن اطلاعی داشته است.

مقام‌های دولت آمریکا همچنین به صورت مکرر به رهبران جمهوری اسلامی هشدار داده‌اند که این حمله را دستاویزی برای حمله به نیروها و مواضع ایالات متحده در آمریکا قرار ندهند.

جو بایدن، رییس‌جمهوری آمریکا و دیگر مقام‌های ارشد او از جمله وزیر امور خارجه و وزیر دفاع نیز در پی تهدیدهای جمهوری اسلامی برای حمله تلافی‌جویانه به اسرائیل، به روشنی گفته‌اند که ایالات متحده با تمام قوا از اسرائیل در برابر این تهدیدها حمایت خواهد کرد.

متیو میلر، سخنگوی وزارت امور خارجه آمریکا روز پنج‌شنبه گفت که آنتونی بلینکن، وزیر امور خارجه این کشور، با وزیران امور خارجه چین، ترکیه و عربستان تماس گرفته و از آنها خواسته که به روشنی به تهران بگویند که تشدید تنش به نفع هیچ‌کس نیست.

او گفت که همه کشورها باید از ایران بخواهند که درگیری‌ها را تشدید نکند.

روز چهارشنبه نیز وزیران امور خارجه چهار کشور عراق، عربستان سعودی، امارات متحده عربی و قطر با حسین امیرعبداللهیان تماس گرفتند تا پیام مشابهی را که از آمریکا دریافت کرده بودند، به جمهوری اسلامی منتقل کنند.

ادامه رجزخوانی‌های رهبران جمهوری اسلامی و اسرائیل

علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی صبح چهارشنبه در خطبه‌های نماز عید فطر در تهران حمله اسرائیل به کنسولگری جمهوری اسلامی در دمشق را یک «اشتباه» خواند و آن را به‌منزله حمله به خاک ایران دانست.

او و گفت:« رژیم صهیونیستی باید برای این اشتباه تنبیه شود و تنبیه خواهد شد.»

در مقابل مقام‌های اسرائیلی هشدار داده‌اند که به هر حمله‌ای از سوی جمهوری اسلامی با قدرت پاسخ خواهند داد.

تهدیدهای دوجانبه مقام‌های جمهوری اسلامی و اسرائیل علیه یکدیگر در روز پنج‌شنبه نیز ادامه یافت.

بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، روز پنج‌شنبه هنگام بازدید از جنگنده‌های اف- ۱۵ این کشور گفت که اسرائیل به جنگ خود علیه حماس در غزه ادامه می‌دهد، اما هم‌زمان آماده عمل در دیگر جبهه‌ها است.

او گفت:«هرکس به ما آسیب برساند، ما نیز به آنها آسیب خواهیم رساند. ما آماده هستیم تا تمام نیازهای امنیتی اسرائیل را چه از نظر دفاعی و چه تهاجمی برآورده کنیم.»

از سوی دیگر، هیات نمایندگی جمهوری اسلامی در سازمان ملل متحد، روز پنج‌شنبه با انتشار بیانیه‌ای گفت که اگر شورای امنیت سازمان ملل این حمله را محکوم می‌کرد، ممکن بود تهران از «ضرورت مجازات رژیم سرکش اسرائیل» چشم بپوشد.

تمدید تعلیق پروازهای لوفت‌هانزا به تهران

در همین حال، شرکت هواپیمایی آلمانی لوفت‌هانزا، که روز گذشته از تعلیق پروازهای خود از مبداء و به مقصد تهران خبر داده بود، روز پنج‌شنبه اعلام کرد که تعلیق پروازهایش به تهران را تمدید کرده است.

لوفت‌هانزا و هواپیمایی اتریش که وابسته به آن است، تنها شرکت‌های هوایی غربی هستند که در حال حاضر به تهران پرواز می‌کنند.

خبرگزاری حکومتی مهر، روز چهارشنبه در بخش عربی خود از بسته شدن حریم هوایی تهران به‌دلیل «برگزاری رزمایش نظامی» خبر داد اما اندکی بعد با حذف این خبر، آن را تکذیب کرد.

حریم هوایی ایران همچنین یک مسیر کلیدی برای پروازهای امارات و قطر ایرویز به اروپا و آمریکای شمالی است.

امارات، قطر ایرویز، ترکیش ایرلاینز، آئروفلوت و ایر عربیا که از جمله خطوط هوایی هستند که به تهران پرواز می‌کنند، به سوالات خبرگزاری رویترز درباره احتمال تعلیق پروازهای خود پاسخ ندادند.

نتانیاهو روز پنج‌شنبه ۲۳ فروردین گفت تلاش نظامی اسرائیل در جنگ غزه با «قدرت تمام» ادامه دارد اما این کشور برای مواجهه با چالش‌ها در جبهه‌های دیگر و «پاسخ به نیازهای امنیتی اسرائیل در دفاع و حمله» نیز خود را آماده می‌کند.

او هنگام بازدید از جنگنده‌های «اف-۱۵» اسرائیل در پایگاه هوایی تل‌نوف، با اشاره به تهدیدهای جمهوری اسلامی درباره حمله به اسرائیل گفت: «ما یک اصل ساده داریم: هر کس به ما صدمه بزند ما به او صدمه خواهیم زد.»

ناوگان اف-۱۵ اسرائیل توان اصلی نیروی هوایی این کشور برای حملات دوربرد است.

رادیوی ارتش اسرائیل روز پنج‌شنبه با اشاره به آمادگی این کشور برای حمله احتمالی ایران خبر داد نیروی هوایی در روزهای گذشته در یک رزمایش مشترک با قبرس شرکت کرده است.

این رزمایش در آسمان قبرس بود و حملات به اهداف دوردست را شبیه‌سازی کرد.

مقام‌های جمهوری اسلامی در روزهای گذشته بارها تهدید کرده‌اند که اسرائیل را به خاطر حمله به ساختمان کنسولی سفارت ایران در دمشق مجازات خواهند کرد.

در این حمله هفت عضو سپاه پاسداران از جمله محمدرضا زاهدی، فرمانده نیروی قدس سپاه در سوریه و لبنان و محمدهادی حاجی ‌رحیمی، معاون او کشته شدند.

علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی روز ۲۲ فروردین در خطبه‌های نماز عید فطر در تهران، حمله اسرائیل به کنسولگری جمهوری اسلامی را حمله به خاک ایران توصیف و تاکید کرد: «اسرائیل باید تنبیه بشود و تنبیه خواهد شد.»

در واکنش به این سخنان یسرائیل کاتس، وزیر امور خارجه اسرائیل گفت در صورت حمله ایران از خاک خود، اسرائیل واکنش نشان می‌دهد و «در ایران» دست به حمله خواهد زد.

روز چهارشنبه بلومبرگ گزارش داد جمهوری اسلامی به طور مستقیم یا با استفاده از گروه‌های نیابتی خود به زودی حملات موشکی یا پهپادی عمده‌ای را به اهداف نظامی و دولتی اسرائیل انجام خواهند داد.

در حالی‌که گمانه‌زنی‌ها و ارزیابی‌ها از حمله جمهوری اسلامی به اسرائیل به موضوعی مهم در رسانه‌های جهان تبدیل شده است، حسین علایی، فرمانده پیشین نیروی دریایی سپاه پاسداران روز پنج‌شنبه گفت سیاست اصولی ایران اجتناب از جنگ، چه با اسرائیل و چه با آمریکاست.

در مقابل، برخی مقام‌های جمهوری اسلامی در هفته اخیر نه تنها اسرائیل که آمریکا را نیز تهدید به تلافی کرده‌اند.

جو بایدن، رییس‌جمهوری آمریکا روز چهارشنبه گفت: «تعهد ما به امنیت اسرائیل در برابر این تهدیدات از سوی ایران و نیروهای نیابتی آن کاملا آهنین است.»

روز چهارشنبه منابع آگاه گزارش دادند آمریکا از طریق عربستان سعودی، عراق، امارات متحده عربی و قطر به جمهوری اسلامی هشدار داده از افزایش تنش با اسرائیل بپرهیزد.

با ابراز نگرانی کشورهای مختلف از بروز درگیری‌ها در خاورمیانه، وزارت خارجه جمهوری اسلامی روز پنج‌شنبه اعلام کرد حسین امیرعبداللهیان در تماس تلفنی با همتای ترکیه‌ای خود درباره «پيامدهای حمله موشکی اسرائيل به بخش کنسولی سفارت جمهوری اسلامی در دمشق» گفت‌وگو کردند.

روسیه نیز در همین روز از جمهوری اسلامی و اسرائیل خواست تا در بحبوحه تنش‌های کنونی خاورمیانه، خویشتن‌داری کنند تا منطقه بیش از این دچار بی‌ثباتی نشود.

دیمیتری پسکوف، سخنگوی ریاست‌جمهوری روسیه گفت هیچ درخواستی از این کشور برای میانجی‌گری بین اسرائیل و ایران وجود نداشته است.

او حمله اسرائیل به کنسول‌گری جمهوری اسلامی در دمشق را نقض تمام اصول حقوق بین‌الملل خواند.

روسیه پیش از این رفتار اسرائیل را در جنگ شش ماهه‌اش با حماس در غزه محکوم کرده بود اما این کشور به‌طور سنتی می‌کوشد روابط دوستانه خود را با تمام قدرت‌های بزرگ منطقه حفظ کند.

هم‌زمان با این نگرانی‌ها، شرکت لوفت‌هانزا از تمدید «تعلیق و لغو» پروازهای فرانکفورت به تهران به دلیل نگرانی‌های امنیتی خبر داد.

این شرکت پیش از این اعلام کرده بود پروازهایش به تهران را تا روز پنج‌شنبه ۱۱ آوریل (۲۳ فروردین) به حالت تعلیق درآورده است اما در اطلاعیه‌ای جدید، این تصمیم را تا روز شنبه ۱۳ آوریل تمدید کرد.

روابط عمومی فرودگاه مهرآباد تهران اعلام کرد اخبار تعلیق پروازهای شامگاه چهارشنبه «کذب» بود و فعالیت پروازی این فرودگاه به‌صورت عادی و مشابه روزهای قبل‌تر انجام شده است.

سفر فرمانده سنتکام به اسرائیل و انهدام پهپادهای حوثی‌ها

مایکل کوریلا، فرمانده ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) روز پنج‌شنبه وارد اسرائیل شد.

رسانه‌ها خبر دادند سفر کوریلا به اسرائیل برای گفت‌و‌گو در مورد تهدید جمهوری اسلامی به حمله تلافی‌جویانه انجام شده است.

جلسه کابینه جنگ اسرائیل نیز شامگاه پنج‌شنبه برگزار می‌شود و به نظر می‌رسد موضوع اصلی آن تنش‌ها با جمهوری اسلامی و انتظار برای پاسخ رسمی حماس به پیشنهاد توافق باشد.

با ادامه‌دار شدن جنگ در غزه، سنتکام شامگاه چهارشنبه خبر داد نیروهای آمریکایی سه پهپاد را که از مناطق تحت کنترل حوثی‌ها پرتاب شده بودند، منهدم کردند.

بر اساس این گزارش، یک پهپاد بر فراز دریای سرخ و دو پهپاد بر فراز خلیج عدن منهدم شدند. این حمله‌ها هیچ آسیب جانی و خسارتی در پی نداشت.

سنتکام اضافه کرد نیروهای آمریکا «هشت پهپاد را در مناطق تحت کنترل حوثی‌ها» منهدم کردند.

به گفته سنتکام، این پهپادها تهدیدی فوری علیه نیروهای آمریکا، ائتلاف نظامی بین‌المللی در دریای سرخ و خطوط کشتی‌رانی قلمداد شده بودند.

در ادامه درگیری‌ها در غزه، سخنگوی ارتش اسرائیل خبر داد نیروهایش در آغاز مرحله بعدی «عملیات بشردوستانه» در نوار غزه هستند.

بر این اساس، ارتش اسرائیل گذرگاه زمینی جدیدی را برای ارسال مستقیم کمک‌ها به شمال نوار غزه ایجاد خواهد کرد. وزیر دارایی اسرائیل گفت ارتش این کشور در حال آماده شدن برای تعمیق عملیات در رفح است.

اواخر اسفند سال گذشته دفتر نخست‌وزیری اسرائیل اعلام کرده بود نتانیاهو طرح حمله به شهر رفح را تایید کرده اما همچنان به نتیجه تلاش‌ها برای برقراری آتش‌بس امیدوار است.

بر اساس گزارش‌ها، اسرائیل در روزهای گذشته به متحدان خود خبر از شروع یک حمله زمینی دیگر علیه حماس و این بار در رفح داده است.

اسرائیل روز پنج‌شنبه به شهرک جبین در جنوب لبنان حمله هوایی کرد و در حومه نصیرات، واقع در مرکز غزه نیز حمله هوایی و توپخانه‌ای گسترده انجام داد.