پس از تأکید مقامات ترکیه بر تلاش برای بهبود رابطه با بشار اسد، مولود چاووشاوغلو، وزیر خارجه ترکیه، با مخالفان اسد دیدار کرد. نشست چاووشاوغلو با سالم المصلت، رئیس ائتلاف ملی، بدر جاموس، رئیس کمیته مذاکرات و عبدالرحمن مصطفی، نخستوزیر دولت انتقالی سوریه، در آنکار برگزار شد.
چاووشاوغلو در توئیتر خود نوشت که ترکیه از مشارکت مخالفان در روند سیاسی در چارچوب قطعنامه ۲۲۵۴ شورای امنیت سازمان ملل حمایت میکند.
قطعنامه ۲۲۵۴ شورای امنیت سازمان ملل متحد که در سال ۱۳۹۴تصویب شد، خواستار مذاکرات بین نمایندگان گروههای مخالف حکومت بشار اسد و مقامهای دولت سوریه برای تشکیل دولت انتقالی شده است.
چاووشاوغلو همچنین از برقرار شدن دوباره روابط سرویسهای اطلاعاتی دمشق و آنکارا و دیدارهایی میان فرماندهان این سرویسها خبر داد.
وزیر امور خارجه ترکیه روز سهشنبه نیز گفت که آنکارا هیچ پیششرطی برای گفتوگو با سوریه ندارد اما هر گفتوگویی که انجام گیرد باید با محوریت مسأله امنیت مرزی باشد.
رجب طیب اردوغان، رئیسجمهوری ترکیه، هفته گذشته در پاسخ به سوالی درباره مذاکرات احتمالی با سوریه گفته بود دیپلماسی هرگز نمیتواند به طور کامل قطع شود.
برخی تحلیلگران سخنان اردوغان و مقامهای دولت او را حرکتی در راستای جلب نظر شرکتکنندگان در انتخابات سال آینده ترکیه دانستهاند.
در همین حال روسیه مدتی است برای نزدیک کردن ترکیه و سوریه به یکدیگر کوشیده و ولادیمیر پوتین، رئیسجمهوری روسیه، پیشنهاد داده است دو کشور در نواحی مرزی خود با یکدیگر همکاریهایی داشته باشند.
سازمان «عدالت برای ایران» با تسلیم یک شکایت، از پلیس ضدتروریسم بریتانیا خواست تا عطاالله مهاجرانی، وزیر ارشاد پیشین جمهوری اسلامی را که اکنون در لندن زندگی میکند، به دلیل «تشویق به تروریسم» و «توزیع محتوای تروریستی» تحت تعقیب کیفری قرار دهد.
وکیلان این سازمان همچنین خواستار آن شدهاند که پلیس تحقیق کند که آیا سندی وجود دارد که ارتباط مستقیمی میان حمله به سلمان رشدی و مهاجرانی برقرار کند.
در این شکایتنامه بخشهایی از کتاب مهاجرانی با عنوان «توطئه آیات شیطانی» که در آن فتوای روحالله خمینی، بنیانگذار و رهبر سابق جمهوری اسلامی در «واجبالقتل بودن سلمان رشدی» تأیید و قتل او تجویز میشود، در اختیار پلیس بریتانیا قرار داده شده است.
همچنین در این شکایتنامه، نوشتههای مهاجرانی در حمایت از اقدام به ترور عزیز نسین، نویسنده معروف ترکیه و مترجم کتاب رشدی به زبان ترکی و همچنین ترجمه توئیتهای اخیر او به انگلیسی آمده است.
نسخهای از این شکایت در اختیار وزارت کشور بریتانیا قرار داده شده است.
مهاجرانی، از چهرههای موسوم به اصلاحطلب، پس از سوءقصد به جان سلمان رشدی از سوی هادی مطر، جوان ۲۴ ساله لبنانیالاصل، در رشته توئیتی بر موضع قبلی خود مبنی بر حمایت از فتوای خمینی برای قتل رشدی تأکید کرد.
مهاجرانی نوشت: «در جلسه راى اعتماد دولت جناب آقاى خاتمى، در مرداد ١٣٧٦، مرحوم زادسر از من پرسيد: آقاى مهاجرانى! به من جواب بدهيد، اگر رشدى را ببينيد او را میكشيد!" گفتم: نه برادر! من نويسندهام و كارم تبيين فتواى امام و نقد رمان بوده است، آن كار ديگر را شما كه به خلوت مىرويد، انجام دهيد!»
او در توئیتهای دیگری ضمن اشاره به کتاب خود درباره رمان «آیات شیطانی» نوشت حقالتألیف این کتاب که ۳۰ بار تجدید چاپ شده، «شیرین و گوارا» بود.
وزیر پیشین ارشاد جمهوری اسلامی همچنین نوشت: «امروزه نيز بعد از حادثه مجروح شدن رشدى، همان نغمه كتاب من و فتواى امام نو شده است. من محاكمه در دادگاه لندن را، درخشانتر از استيضاح مىدانم، آمادهام تا از اين فرصت طلايى بهرهمند شوم. جدى باشيد.»
مهاجرانی با این حال در توییت دیگری افزوده که حمله به رشدی را تایید نمیکند.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی مستعفی در دولت اول محمد خاتمی، موسوم به دولت اصلاحات، همچنین در توئیتی کار خود را به عنوان نویسنده، «تبیین فتوای امام» خواند.
مهاجرانی پس از صدور فتوای قتل سلمان رشدی، در ۴۰ روز کتاب «توطئه آیات شیطانی» را در دفاع از این فتوا نوشت. در این کتاب آمده است که «کعب بن اشرف»، درباره زنان مسلمانان شعرهایی عشقی و جنسی میسرود و یکی از مسلمانان از پیامبر اسلام اجازه میگیرد با دروغ او را فریب دهد و به قتل برساند.
مهاجرانی نوشته است: «سلمان رشدی با توجه به اقرار آشکارش در کتاب "لبخند یوزپلنگ" که خود را کافر خوانده است و با توجه به اهانت و استهزا باورهای مسلمانان ... مرتد و سآب رسولالله است؛ یعنی سبکننده و دشنامگویی نسبت به پیامبر اسلام و قرآن و ... است ... اهانتها و استهزا و هتاکی او از روی قصد و اختیار صورت گرفته ... و او مرتد فطری است.»
حمله به سلمان رشدی که ۳۴ سال پیش و با انتشار رمان «آیههای شیطانی» با فتوای خمینی، واجبالقتل شد، بار دیگر ماجرای این فتوا و موضعگیریها درباره آن را زنده کرده است. برخی افراد که در آن زمان از این فتوا دفاع کردند و در سالهای بعد تغییر موضع دادند، اکنون ساکت ماندهاند.
خمینی در تاریخ ۲۵ بهمن سال ۱۳۶۷ فتوای قتل سلمان رشدی را صادر کرد. بنیاد ۱۵ خرداد هم در سال ۱۳۹۱ با اضافه کردن مبلغ ۵۰۰ هزار دلار به جایزه اجرای فتوای خمینی برای قتل سلمان رشدی، مبلغ این جایزه را به سه میلیون و ۳۰۰ هزار دلار رساند.
با این حال بعدها مقامهای جمهوری اسلامی گفتند که به طور مستقل طرحی برای کشتن سلمان رشدی ندارند اما علی خامنهای، رهبر کنونی جمهوری اسلامی، در سال ۱۳۸۳ فتوای فقهی روحالله خمینی را غیرقابل تغییر خواند.
ستاد فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا، سنتکام، اعلام کرد در حملههای راکتی شبهنظامیان مورد حمایت ایران در سوریه سه نیروی آمریکایی به صورت جزئی مجروح شدند و دو یا سه شبهنظامی مورد حمایت ایران نیز در حملههای آمریکا کشته شدند.
سنتکام در بیانیهای تاکید کرد: «آمریکا به دنبال درگیری با ایران نیست، اما برای دفاع از شهروندان خود اقدامهای لازم را انجام خواهد داد.»
جان کربی، سخنگوی شورای امنیت ملی آمریکا، هدف حملات اخیر این کشور در سوریه را «انبارهای مهمات و دیگر زیرساختهای نظامی مورد استفاده سپاه پاسداران و شبهنظامیان وابسته به جمهوری اسلامی» خواند و اضافه کرد: «مانند گذشته، آمریکا به دنبال تشدید تنشها نیست.»
در همین حال، العربیه به نقل از یک مقام آمریکایی گزارش داد که جو بایدن اوایل هفته گذشته خواستار معرفی گزینه لازم برای پاسخ به حمله شبهنظامیان وابسته به ایران به نیروهای آمریکایی در سوریه شده بود و پس از دریافت نظر فرماندهان ارشد ایالات متحده، دستور حمله به پایگاه این شبهنظامیان را صادر کرد.
دور جدید حملات متقابل نیروهای آمریکا و نیروهای وابسته به جمهوری اسلامی ایران از دوشنبه ۱۵اوت، بیست و چهارم مرداد ماه، و پس از آن آغاز شد که چندین پهپاد نیروهای تحت حمایت ایران در سوریه به پایگاه نیروهای ائتلاف بینالمللی ضد تروریسم در سوریه حمله کردند.
پس از این حملات، فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا، سنتکام، چهارشنبه دوم شهریور اعلام کرد که به دستور جو بایدن، رییسجمهوری ایالات متحده، در دو حمله جداگانه پایگاههای شبهنظامیان تحت حمایت ایران در شرق سوریه را هدف حمله قرار داده است.
دولت کانادا در پاسخ به ایران اینترنشنال درباره راهپیمایی اعتراضی مهرزاد زارعی، از دادخواهان پرونده پرواز اوکراینی، به سمت پایتخت کانادا گفت: اتاوا به این نتیجه رسیده که مذاکره با جمهوری اسلامی بی فایده است و اکنون به دنبال راههای قانونی بینالمللی برای حل و فصل این پرونده است.
مهرزاد زارعی، که در سرنگونی پرواز اوکراینی پسرش آراد را که در آن زمان ۱۷ سال داشت از دست داده، از روز چهارشنبه ۱۹ مرداد در حرکتی اعتراضی مسافت بیش از ۴۰۰ کیلومتری بین تورنتو تا اتاوا را با پای پیاده طی می کند تا نامهای حاوی درخواستهایش را شخصا به دست جاستین ترودو، نخست وزیر کانادا، برساند.
در مسیر این سفر چند روزه، برخی دیگر از دادخواهان این پرونده نیز در مسافتهایی مهرزاد زارعی را همراهی خواهند کرد.
این بازمانده قربانیان پرواز اوکراینی قصد دارد از نخستوزیر کانادا این سوال را مطرح کند که چرا دولت جاستین ترودو بر خلاف مصوبه پارلمان کانادا در سال ۲۰۱۸، سپاه پاسداران را به عنوان یک سازمان تروریستی شناسایی نمیکند.
در ماه می ۲۰۲۱، دادگاه انتاریو بر اساس شکایتی که در بهمن ماه سال ۹۸ از سوی مهرزاد زارعی، شاهین مقدم و علی گرجی، از خانوادههای قربانیان، اقامه شده بود حکمی را صادر کرد که سرنگونی هواپیمای اوکراینی با موشکهای سپاه را اقدامی عامدانه و تروریستی قلمداد کرد.
این دادگاه علی خامنهای و چند نفر از سران ارشد جمهوری اسلامی، از جمله علی شمخانی، حسین سلامی، محمد باقری و امیرعلی حاجی زاده را به عنوان عاملان اصلی این حمله محکوم کرد.
دادگاه عالی انتاریو همچنین طی حکمی که در دی ماه گذشته صادر شد رای به پرداخت ۱۰۷ میلیون دلار غرامت، بهعلاوه سود، به خانواده شش تن از کشتهشدگان هواپیمای مسافربری اوکراینی داد.
پرواز پیاس-۷۵۲ هواپیمایی اوکراین اینترنشنال، بامداد چهارشنبه ۱۸ دی ماه سال ۹۸ دقایقی پس از پرواز هدف موشکهای سپاه پاسداران قرار گرفت و همه ۱۷۶ سرنشین آن کشته شدند.
همزمان با سالروز استقلال اوکراین، سرگی کیسلیتسیا، نماینده دائم اوکراین در سازمان ملل، در گفتوگو با ایران اینترنشنال نسبت به پیامدهای اقدام جمهوری اسلامی در فروش پهپاد به روسیه هشدار داد.
نماینده دائم اوکراین در سازمان ملل روز چهارشنبه در پاسخ به پرسش مریم رحمتی، خبرنگار ایران اینترنشنال، درباره فروش پهپاد به روسیه از سوی جمهوری اسلامی گفت: «هرگونه حمایت و پشتیبانی از اقدامات تهاجمی روسیه برای منافع ملی هر کشوری مضر خواهد بود.»
واشینگتن پست چهارشنبه به نقل از منابع اطلاعاتی غربی گزارش داد روسیه استفاده از پهپادهای ایرانی را در جنگ اوکراین آغاز کرده است.
این مقامها هشدار دادند با توجه به اینکه هند و روسیه از فروش سلاح به روسیه خودداری کردهاند، همکاری ایران روسیه صرفا جنبه تاکتیکی ندارد، و ایران میتواند به یک مجرای ضروری برای تامین تسلیحات روسیه تبدیل شود.
این مقامات گفتند ارائه پهپادهای ایرانی در شرایطی که روسیه شش ماه است به اهداف جنگی خود در اوکراین نرسیده، میتواند نقش تعیین کنندهای در تحولات جنگ داشته باشد.
یکی از سخنگویان شورای امنیت ملی آمریکا چهارشنبه به واشینگتن پست گفت در حالی که مقامهای روسی در هفتههای اخیر در ایران در حال آموزش کار با پهپادهای ایرانی بودهاند، پرتاب ماهواره خیام از سوی روسیه «تواناییهای جاسوسی چشمگیری» برای دو کشور ایجاد میکند.
واشینگتن پست همچنین به نقل از مقامهای اطلاعاتی غربی گزارش داد ایران به روسیه پیشنهاد داده برای کمک به این کشور در دور زدن تحریمها، شبکههای مالی خود را در اختیار مسکو خواهد گذاشت.
روز چهارشنبه همزمان با سالروز استقلال اوکراین و گذشت شش ماه از جنگ روسیه علیه این کشور، شورای امنیت سازمان ملل در این مورد نشستی را برگزار کرد.
در ابتدای این نشست قرار بود ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، به صورت ویدیو کنفرانس سخنرانی کند، اما نماینده روسیه با پخش این سخنرانی مخالفت کرد، تا در نهایت سایر اعضای شورا طی یک رایگیری، موافقت خود را با این سخنرانی اعلام کردند.
زلنسکی در سخنرانی خود با ارائه جزییات بیشتر از شرایط کنونی اوکراین، روسیه را به انواع جنایتها و جرایم جنگی متهم کرد.
آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل نیز در سخنرانی خود در این نشست درباره اقدامهای این سازمان برای صادرات غلات اوکراین و حفظ امنیت نیروگاههای هستهای این کشور صحبت کرد.
نماینده اتحادیه اروپا نیز در این نشست خواستار دسترسی بازرسان سازمان بینالمللی انرژی اتمی به نیروگاه هستهای زاپوریژیا برای جلوگیری از خطر فاجعه هستهای شد.
لیندا توماس گرینفیلد، سفیر آمریکا در سازمان ملل، نیز در این نشست با ابراز همبستگی با مردم اوکراین، بر مقابله با تلاشهای روسیه برای تغییر مرزهای بینالمللی تاکید کرد.
در حالی که مقامهای اوکراینی از پیش نسبت به احتمال تشدید حملههای روسیه در سالروز استقلال اوکراین هشدار داده بودند، روز چهارشنبه در حمله هوایی نیروهای روسیه به یک روستا و ایستگاه قطار آن در استان دنیپروپتروفسک در مرکز اوکراین، دستکم ۲۲ نفر کشته شدند.
آنتونی بلینکن، وزیر خارجه آمریکا، حمله روسیه به این ایستگاه قطار مملو از غیرنظامیان را ظالمانه خواند و بر تلاشهای بینالمللی برای پاسخگو کردن روسیه تاکید کرد.
از سوی دیگر، جان کربی، سخنگوی شورای امنیت ملی کاخ سفید، نیز گفت: آمریکا اطلاعاتی دارد که نشان میدهد روسیه در حال مهیا شدن است تا در هفته جاری در مناطق تحت اشغال خود در اوکراین انتخابات فرمایشی برگزار کند.
در همین حال، بوریس جانسون، نخستوزیر بریتانیا، به مناسبت روز استقلال اوکراین وارد کییف شد، که این سومین سفر جانسون به اوکراین از آغاز جنگ روسیه به شمار میآید.
نخست وزیر بریتانیا در این سفر از ارائه یک بسته حمایتی دیگر برای اوکراین، از جمله سیستمهای نظارتی بدون سرنشین و موشکی خبر داد.
ولودیمیر زلنسکی در سخنرانی روز استقلال اوکراین با تاکید بر این که این کشور هیچ امتیازی به روسیه نخواهد داد، گفت: «برای ما مهم نیست که شما چه ارتشی دارید، ما فقط به سرزمین خود اهمیت میدهیم و تا آخر برای آن میجنگیم.»
جان کربی، سخنگوی شورای امنیت ملی آمریکا، با اشاره به اینکه جمهوری اسلامی در روند احیای برجام در برخی موارد حاضر به سازش شده، گفت که همچنان شکافهای زیادی در مذاکرات وجود دارد.
سخنگوی شورای امنیت ملی کاخ سفید روز چهارشنبه گفت: «نسبت به چند هفته قبل به توافق نزدیکتر هستیم، زیرا ایران تصمیم گرفت در برخی موارد سازش کند. همچنان شکافهای زیادی در مذاکرات باقی مانده و هنوز به نتیجه نرسیدهایم.»
جان کربی با تاکید بر مخالفت آمریکا با توقف تحقیقات آژانس بینالمللی انرژی اتمی درباره مواد هستهای اعلام نشده در سایتهای ایران، گفت: «تنها راه برای برطرف شدن نگرانیهای مربوط این است که ایران باید به پرسشهای آژانس پاسخ دهد.»
سخنگوی شورای امنیت ملی آمریکا درباره پاسخ ایالات متحده به نظرات ایران درمورد پیشنویس متن توافق احیای برجام گفت: «ما این موضوع را جدی میگیریم و در حال انجام تکالیف خود هستیم، اما نمیخواهیم درباره آن بهطور علنی گفتوگو کنیم.»
در همین حال، پولیتیکو از قول یک منبع آگاه از محتوای پاسخ آمریکا به نظرات ایران درباره متن توافق احیای برجام گفت: «تمرکز پاسخ آمریکا بر تضمینهای مورد درخواست ایران کمتر از انتظارات جمهوری اسلامی است.»
این منبع آگاه گفت: «اکنون باید دید که طرف ایرانی متوجه این موضوع میشود و به همین میزان رضایت میدهد یا تصمیم میگیرد باز هم برای گرفتن امتیازات بیشتر تلاش کند.»
پولیتیکو همچنین به نقل از یک مقام غربی گزارش داد: یکی از امتیازاتی که قرار است برای احیای برجام به تهران داده شود این است که ایران میتواند برخی از سانتریفیوژها و تجهیزات الکترونیکی خود را تحت نظارت آژانس در داخل کشور انبار کند تا در صورت خروج دوباره آمریکا از توافق، آنها را دوباره به کار گیرد.
آمریکا روز چهارشنبه دوم شهریور ماه پاسخ خود به خواستههای ایران را به جوزپ بورل، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا ارائه کرد که نقش میانجی در مذاکرات احیای برجام را به عهده دارد.
در همین حال، محمد مرندی، مشاور تیم مذاکرهکننده هستهای ایران، گزارش شبکه العربیه را درباره رد شروط ایران از سوی آمریکا را «کاملا نادرست» خواند و گفت: «ایران به تازگی بررسی پاسخ آمریکا را آغاز کرده و پس از آن هماهنگ کننده مذاکرات را مطلع خواهد کرد.»
پیشتر در روز چهارشنبه، شبکه العربیه گزارش داده بود که آمریکا هیچ کدام از خواستههای اضافی ایران برای احیای برجام را نپذیرفته و در پاسخی که به اتحادیه اروپا ارائه داده، تأکید کرده است غنیسازی اورانیوم ایران نباید از چهار درصد فراتر برود.
العربیه همچنین گزارش داد که آمریکا در این پاسخ خواستار لغو هر گونه محدودیت ایران بر بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی شده است.
در همین حال، مخالفت مقامهای اسرائیلی با تلاشها برای احیای برجام ادامه دارد. بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر پیشین اسرائیل گفت: «توافق جدید برای احیای برجام حتی بدتر از توافق قبلی است و این توافق وحشتناک سایه سنگینی بر امنیت و آینده ما میاندازد.»
تامیر هیمن، رییس پیشین اطلاعات ارتش اسرائیل، نیز گفت: ایران یک قدم تا آستانه تبدیل شدن به کشور اتمی فاصله دارد و این وضعیت باید هرچه سریعتر به عقب برگردد.
یائیر لاپید، نخستوزیر اسرائیل، نیز در تازهترین هشدار خود گفت توافق هستهای با ایران سالانه ۱۰۰ میلیارد دلار به این کشور برای بیثبات کردن خاورمیانه کمک میکند.
نخستوزیر اسرائیل همچنین با اشاره به سخنان اخیر رافائل گروسی، مدیر کل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، گفت که این توافق استقلال آژانس بینالمللی انرژی اتمی را به خطر میاندازد و به آژانس فشار میآورد تا پروندههای باز را بدون تکمیل تحقیقات حرفهای، ببندند.
رافائل گروسی در مصاحبه با پیبیاسنیوز گفته بود که ایران درباره مواد هستهای اعلام نشده در سایتهای خود هنوز پاسخ قانعکنندهای به آژانس بینالمللی انرژی اتمی ارائه نکرده است.