خبرگزاری رویترز در گزارشی تحلیلی نوشت که حملات حوثی‌ها به عربستان سعودی، اهدافی فراتر از یمن دارد و از جمله با این هدف انجام می‌گیرد که عربستان را به نقطه‌ای آسیب‌پذیر در رویارویی گسترده‌ای تبدیل کند که از تنگه هرمز در دهانه خلیج فارس تا باب‌المندب در دریای سرخ امتداد دارد.
رویترز به‌نقل از منابع سعودی، ایرانی و منطقه‌ای نوشت حوثی‌ها با هدف قرار دادن زیرساخت‌ها و ایجاد اختلال در رویدادهای سرمایه‌گذاری که برای بلندپروازی‌های اقتصادی عربستان سعودی اهمیت اساسی دارند تلاش می‌کنند محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، را تحت فشار قرار دهند تا هم خواسته‌های حوثی‌ها در یمن را برآورده کند و هم دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، را متقاعد سازد که محاصره آمریکا را که اقتصاد ایران را تحت فشار شدید قرار داده است، کاهش دهد.
به‌نوشته رویترز این کارزار نشان‌دهنده آن است که از نظر جمهوری اسلامی و حوثی‌ها شکوفایی اقتصادی عربستان، بلندپروازی‌های سرمایه‌گذاری این کشور و آسیب‌پذیری آن در برابر اختلالات، این پادشاهی را به اهرم فشاری بر آمریکا تبدیل کند.
مایکل نایتس، از موسسه مشاوره راهبردی «هورایزن انگیج» (Horizon Engage)، به این خبرگزاری گفت حکومت ایران که پس از جنگ با فشارهای فزاینده اقتصادی و نظامی روبه‌رو شده، تلاش می‌کند با هدف قرار دادن شرکای منطقه‌ای واشینگتن، هزینه راهبرد آمریکا را افزایش دهد.
او گفت: «ایرانی‌ها در وضعیت خفگی قرار گرفته‌اند.»
نایتس افزود تهران و حوثی‌ها که نمی‌توانند مستقیما واشینگتن را به تغییر مسیر وادار کنند، «نقطه ضعف» را هدف قرار داده‌اند و عربستان سعودی را زیر ضربات سنگین گرفته‌اند تا از آسیب‌پذیری اقتصادی این پادشاهی و تمایل آن به ثبات بهره‌برداری می‌کنند.
حوثی‌ها مستقیما از کاهش محاصره آمریکا علیه جمهوری اسلامی، حامی اصلی منطقه‌ای خود، سود می‌برند. کاهش فشار بر تهران احتمالا توانایی حکومت ایران را برای تداوم حمایت‌های سیاسی، مالی و نظامی و همچنین جریان ارسال سلاح و پولی که به‌گفته آمریکا این جنبش به آن وابسته است، تقویت خواهد کرد.
اما به‌گفته دو منبع سعودی و سه منبع منطقه‌ای آشنا با دیدگاه‌های عربستان، حوثی‌ها خواسته‌های مستقل خود را نیز دارند: پایان عملیات نظامی عربستان و محدودیت‌های اعمال‌شده بر بنادر و فرودگاه‌های یمن، برقراری پروازهای منظم به ایران، ازسرگیری پرداخت حقوق‌ها، پرداخت غرامت جنگ و پایان حمایت ریاض از دولت به‌رسمیت‌شناخته‌شده یمن.
شرایط مورد نظر آنها، حاکمیت حوثی‌ها بر بخش بزرگی از یمن را تثبیت خواهد کرد.
یک مقام ارشد جمهوری اسلامی به رویترز گفت حملات حوثی‌ها بخشی از راهبرد گسترده‌تر تهران و متحدانش برای تغییر موازنه قدرت منطقه‌ای از طریق هدف قرار دادن زیرساخت‌های انرژی و مسیرهای اصلی کشتیرانی است.
او گفت ریاض نمی‌تواند به حمایت آمریکا تکیه کند و در عوض باید به دنبال مذاکره باشد. حملات حوثی‌ها تا زمانی که محدودیت‌های اعمال‌شده از سوی عربستان برداشته نشود، ادامه خواهد یافت.
با این حال، به‌گفته منابع آشنا با دیدگاه‌های عربستان، این راهبرد محمد بن سلمان را با یک دوراهی روبه‌رو کرده است: تشدید درگیری‌ها خطر وقوع جنگی گسترده‌تر را به همراه دارد که می‌تواند برنامه تحول اقتصادی او را تضعیف کند؛ اما امتیاز دادن نیز خطر تقویت جنبشی را در پی دارد که سال‌ها قدرت عربستان را به چالش کشیده است.
به‌نوشته رویترز هرچه این درگیری طولانی‌تر شود، تهدید علیه امنیت عربستان، اعتماد سرمایه‌گذاران و برنامه «چشم‌انداز ۲۰۳۰» بیشتر خواهد شد.
اختلال در کنفرانس‌های مهم بین‌المللی
عربستان سعودی طی هفته گذشته با موج گسترده‌تری از حملات حوثی‌ها روبه‌رو شده است؛ از جمله حملات مرگبار به فرودگاه بین‌المللی ملک خالد ریاض و حمله به دفاتر و تاسیسات شرکت آرامکو عربستان، بزرگ‌ترین صادرکننده نفت جهان و یکی از ستون‌های اصلی اقتصاد این کشور.
در پی ادامه حملات حوثی‌ها به عربستان سعودی، اتحادیه اروپا و کشورهای حوزه خلیج فارس نشست مشترک خود در ریاض را به تعویق انداختند.
شورای همکاری خلیج فارس ۲۳ مهر اعلام کرد این تصمیم به‌دلیل تداوم تهدیدهای حوثی‌ها علیه عربستان سعودی و تعطیلی طولانی‌مدت فرودگاه بین‌المللی ملک خالد اتخاذ شده است.
این نشست قرار بود دوم آبان در پایتخت عربستان سعودی برگزار شود.
اتحادیه اروپا نیز بدون اشاره به علت تعویق نشست گفت تاریخ جدید آن در «زمان مقتضی» اعلام خواهد شد.
این حملات یک کنفرانس مهم نفتی ریاض را نیز مختل کرده و باعث شده است مدیران ارشد شرکت‌های نفتی از حضور در آن انصراف دهند. همچنین برگزارکنندگان نشست «ابتکار سرمایه‌گذاری آینده» (FII)، مجمع سالانه سرمایه‌گذاری جهانی، ناچار شده‌اند امکان مشارکت از راه دور را فراهم کنند.
حوثی‌ها سابقه حمله به اهدافی در عمق خاک عربستان را دارند؛ از جمله در سال ۲۰۱۹ که با حمله به تاسیسات آرامکو به‌طور موقت حدود پنج درصد از عرضه جهانی نفت را مختل کردند. این حملات پس از آن رخ داد که ریاض در سال ۲۰۱۵ به دنبال تصرف صنعا، پایتخت یمن، به دست حوثی‌ها دست به مداخله نظامی در این کشور زد. جنگ پس از آن به بن‌بستی خونین رسید تا اینکه در سال ۲۰۲۲ آتش‌بس برقرار شد.
با این حال، عبدالعزیز صقر، رییس مرکز پژوهش‌های خلیج فارس مستقر در عربستان سعودی، گفت رهبران سعودی اکنون فشار نظامی را تنها گزینه عملی خود می‌دانند.
او گفت: «آنها به نقطه‌ای رسیده‌اند که دیگر هیچ مذاکره‌ای در کار نیست. آنها هیچ انتخاب دیگری جز اقدام نظامی ندارند.»
فواز جرجس، تحلیلگر مسائل خاورمیانه در مدرسه اقتصاد لندن، نیز به رویترز گفت حوثی‌ها بیش از پیش خود را در موضع قدرت در مذاکرات می‌بینند و به‌دنبال به‌رسمیت شناخته شدن اقتدارشان در صنعا و کاهش محدودیت‌های اعمال‌شده بر یمن هستند.
او گفت: «آنچه حوثی‌ها اکنون مطالبه می‌کنند، صلحی بر اساس شرایط طرف پیروز است.»
به‌گفته منابع آشنا با دیدگاه‌های عربستان، ایالات متحده پس از بمباران حوثی‌ها در سال گذشته به‌دلیل حملات آنها به کشتی‌ها در دریای سرخ و سپس توافق بر سر آتش‌بس، تمایل چندانی به آغاز یک کارزار نظامی طولانی دیگر علیه این گروه نشان نداده است.
بی‌میلی واشینگتن، ریاض را با این تردید روبه‌رو کرده است که درگیری نظامی به‌تنهایی ممکن است به نتیجه‌ای قاطع منجر نشود.
عربستان سعودی چیزهای بیشتری برای از دست دادن دارد
رویترز پیش‌تر گزارش داده بود که محمد بن سلمان در آغاز کارزار حملات حوثی‌ها، از ترامپ برای مقابله با این گروه درخواست کمک کرد، اما ترامپ با انجام حملات نظامی آمریکا موافقت نکرد.
در عوض، واشینگتن پیشنهاد کرد که در شناسایی و تعیین اهداف و تبادل اطلاعات اطلاعاتی کمک‌هایی ارائه دهد.
ترامپ ۱۸ مهر و پس از حملات حوثی‌ها به فرودگاه بین‌المللی ریاض گفت که در حال بررسی اقدام احتمالی علیه حوثی‌هاست، اما به نظر می‌رسد او هرگونه واکنش را تا پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا به تعویق بیندازد.
وزارت امور خارجه آمریکا در پاسخ به درخواست رویترز، به سخنان پیشین ترامپ و مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، اشاره کرد که حملات حوثی‌ها به عربستان سعودی را محکوم کرده بودند.
در شرایطی که پهپادها و موشک‌ها آسیب‌پذیری‌های سامانه‌های دفاعی عربستان را آشکار کرده‌اند، تحلیلگران در گفت‌وگو با رویترز هشدار داده‌ند که این درگیری ممکن است به جنگی فرسایشی تبدیل شود؛ جنگی که حوثی‌ها معتقدند زمان و موقعیت جغرافیایی به سود آنهاست.
آرون دیوید میلر، مذاکره‌کننده پیشین آمریکا، گفت برتری این گروه نه‌تنها در موقعیت آن در نزدیکی گذرگاه راهبردی باب‌المندب، بلکه در نابرابری میزان منافعی است که دو طرف در معرض از دست دادن دارند.
او گفت: «زیرساخت‌های عربستان سعودی بسیار ارزشمندتر از زیرساخت‌های حوثی‌هاست. حوثی‌ها در مقایسه با سعودی‌ها چیزهای بسیار کمتری برای از دست دادن دارند.»
فارِع المسلمی، تحلیلگر مسائل یمن، نیز گفت کارزار حوثی‌ها علیه ریاض تلاشی برای تثبیت برتری منطقه‌ای است که خطر گسترش درگیری به جنگی بسیار وسیع‌تر در سراسر شبه‌جزیره عربستان را به همراه دارد.
به‌گفته او، در مرکز این بحران، فروپاشی نقشه راه صلح سال ۲۰۲۳ قرار دارد که با حمایت عربستان سعودی تدوین شده بود و مسیری برای کسب مشروعیت سیاسی و دریافت منابع مالی بازسازی در اختیار حوثی‌ها قرار می‌داد.
بر اساس این نقشه راه، قرار بود ریاض به تامین مالی حقوق کارکنان بخش دولتی و بازسازی کمک کند.
اما درگیری در دریای سرخ این روند را از مسیر خود خارج کرده است، در حالی که حوثی‌ها هم‌سویی خود با حکومت ایران را عمیق‌تر کرده‌اند.
المسلمی گفت: «ما به سمت بدترین نتیجه قابل تصور حرکت می‌کنیم، جنگی بدتر از سال ۲۰۱۵. این بار جنگ خونین‌تر خواهد بود و عربستان سعودی با متحدان کمتری وارد آن خواهد شد.»
او گفت هیچ کارزار موفقی علیه حوثی‌ها بدون وحدت کشورهای خلیج فارس، به‌ویژه میان عربستان سعودی و امارات متحده عربی، امکان‌پذیر نیست.
المسلمی افزود: «حوثی‌ها فقط تهدیدی برای عربستان سعودی نیستند. آنها تمام خلیج فارس و منطقه را تهدید می‌کنند. این صرفا جنگ عربستان سعودی نیست؛ این یک جنگ در سطح خلیج فارس است.»
تحقیق تصویری رویترز نشان می‌دهد حکومت ایران و نیروهای هم‌پیمانش با حملات دقیق به زیرساخت‌های خلیج فارس، تجهیزات حیاتی را از کار انداخته و خسارت‌های گسترده‌ای ایجاد کرده‌اند؛ کارزاری که به تهران برای مقابله با فشار نظامی آمریکا و افزایش قدرت چانه‌زنی کمک کرده است.
رویترز در گزارش خود که پنج‌شنبه ۲۳ مهر منتشر شد، دست‌کم ۱۳۵ حمله پهپادی و موشکی به دست‌کم ۸۴ مرکز زیرساختی در منطقه را از آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در ۹ اسفند ۱۴۰۴ ثبت کرده است. اهداف در عربستان سعودی، امارات متحده عربی، عراق، قطر، کویت، عمان و بحرین قرار داشته‌اند.
این خبرگزاری می‌گوید حملات، علاوه بر افزایش قیمت انرژی و اختلال در فعالیت‌های اقتصادی، نشان داده‌اند توان هدف‌گیری دقیق جمهوری اسلامی می‌تواند تهدیدی ماندگار برای همسایگانش باشد. این توان، در کنار محاصره تنگه هرمز، به تهران اهرم فشاری بر اقتصاد جهانی و در مذاکرات با واشینگتن داده است.
کارشناسان خسارت‌ها را عمدتا ناشی از سقوط بقایا نمی‌دانند
رویترز برای این تحقیق با ۳۶ فرد آگاه مصاحبه کرده و تصاویر، ویدئوها، بیانیه‌های رسمی و داده‌های ماهواره‌ای را بررسی کرده است. این خبرگزاری همچنین یافته‌های خود را در اختیار ۱۴ متخصص صنعتی، نظامی و امنیتی قرار داده است.
هر ۱۴ نفر گفته‌اند بسیار نامحتمل است که آسیب به تجهیزات ضروری در ده‌ها مرکز بزرگ زیرساختی، به‌طور عمده ناشی از سقوط تصادفی بقایای موشک‌ها و پهپادهای رهگیری‌شده باشد. آنها به نشانه‌های انفجار و اهمیت عملیاتی تجهیزات هدف‌گرفته‌شده اشاره کرده‌اند.
این ارزیابی با توضیح مکرر دولت‌های منطقه تفاوت دارد. رویترز می‌گوید در دست‌کم ۳۴ بیانیه رسمی پس از حملات، خسارت‌ها به سقوط بقایای ناشی از رهگیری موفق نسبت داده شده‌اند.
رایان استیونز، هماهنگ‌کننده پیشین حملات هوایی عملیات ویژه در تفنگداران دریایی آمریکا، حملات حکومت ایران را نشان‌دهنده «دقت، تخصص در هدف‌گیری و صبوری» توصیف کرده است.
با این حال، رویترز تاکید می‌کند بدون بازدید از محل نتوانسته در همه موارد میزان موفقیت پدافند هوایی یا ابعاد کامل خسارت‌ها را تعیین کند.
حملات به فجیره مسیر جایگزین هرمز را بارها مختل کرد
بندر فجیره در امارات متحده عربی، به‌دلیل موقعیتش خارج از تنگه هرمز، یکی از مسیرهای حیاتی صادرات نفت در طول جنگ بوده است. طبق بررسی رویترز، این بندر از آغاز جنگ دست‌کم ۱۹ بار هدف پهپادها و موشک‌های حکومت ایران قرار گرفته است.
حملات ماه مارس به دو سامانه اصلی توزیع و هدایت نفت میان پایانه‌ها و اسکله‌های بارگیری آسیب زدند. داده‌های شرکت کپلر نشان می‌دهد بارگیری نفت در هفته آغازشده از ۱۶ مارس [۲۵ اسفند ۱۴۰۴] به روزانه ۴۴۰ هزار بشکه کاهش یافت؛ کمتر از نیمی از میانگین روزانه سال ۲۰۲۵.
حمله دیگری در چهارم مه [۱۴ اردیبهشت]، مجموعه لوله‌های منتهی به یکی از این سامانه‌ها را هدف گرفت و صادرات فرآورده‌های نفتی را عملا برای یک ماه متوقف کرد. به‌گفته رویترز، این صادرات تا سپتامبر بهبود نیافت.
رویترز همچنین به‌نقل از منابع آگاه نوشته است امارات متحده عربی در ماه ژوئن با آزادسازی دست‌کم ۱۰ میلیارد دلار از منابع مسدود‌شده ایران موافقت کرد و سه میلیارد دلار آزاد شد. دو منبع، این اقدام را بخشی از توافق برای توقف حملات دانسته‌اند. وزارت امور خارجه امارات متحده عربی وجود توافق و آزادسازی پول را رد کرده است؛ یک مقام ارشد جمهوری اسلامی انتقال پول را تایید کرده، اما ارتباط آن با حملات را نپذیرفته است.
از ۱۷ مه [۲۷ اردیبهشت] گزارشی از حمله به زیرساخت‌های امارات متحده عربی منتشر نشده و صادرات کلی فجیره در سپتامبر به رکورد ماهانه روزانه ۲.۶۲ میلیون بشکه رسیده است.
بازسازی برخی تاسیسات انرژی سال‌ها طول می‌کشد
در قطر، حملات به راس‌لفان دو «محفظه سرد» حاوی تجهیزات مایع‌کردن گاز را هدف گرفتند. رویترز می‌گوید این حملات نزدیک به ۲۰ درصد جریان جهانی گاز طبیعی مایع‌شده را به خطر انداختند.
سعد الکعبی، مدیرعامل قطرانرژی، در مصاحبه ماه مارس با رویترز برآورد کرده بود تعمیر کامل این تجهیزات سه تا پنج سال زمان می‌برد.
بر اساس بیانیه‌های شرکت‌ها و ارزیابی شرکت آی‌آی‌آر انرژی، بازسازی کامل دست‌کم چهار مرکز بزرگ در منطقه شامل تاسیسات گاز مایع راس‌لفان، پالایشگاه تبدیل گاز به مایعات پرل در قطر، مجتمع گازی حبشان و مجتمع ذوب آلومینیوم الطویله در امارات متحده عربی حدود یک سال یا بیشتر طول خواهد کشید.
حمله به نیروگاه و یکی از خطوط ذوب الطویله، فعالیت هر هزار و ۲۶۲ سلول ذوب این مجتمع را متوقف کرد. شرکت بهره‌بردار گفته است تا اواخر ماه اوت تنها یک‌چهارم سلول‌ها به مدار بازگشته بودند و انتظار نمی‌رود تولید پیش از سال ۲۰۲۷ عادی شود.
حملات، تامین آب و برق کویت را نیز تهدید کرد
طبق تحقیق رویترز، حکومت ایران از دوم مارس تا ۲۰ ژوئیه [۱۱ اسفند ۱۴۰۴ تا ۲۹ تیر ۱۴۰۵] دست‌کم چهار مورد از هشت مجتمع تولید هم‌زمان برق و آب شیرین کویت را هدف قرار داده است. برخی از این مراکز چندین بار مورد حمله قرار گرفته‌اند.
این حملات برای کشوری که ۹۰ درصد آب آشامیدنی خود را از آب‌شیرین‌کن‌ها تامین می‌کند، تهدیدی جدی است.
مایکل کریستوفر لو، مدیر مرکز خاورمیانه دانشگاه یوتا، گفته است در صورت از دست رفتن بخش کافی از ظرفیت آب‌شیرین‌کن‌ها، کویت ممکن است ظرف چند روز یا چند هفته با پایان ذخایر آب روبه‌رو شود.
حملات به پالایشگاه‌ها و زیرساخت‌های صادراتی کویت نیز گسترده بوده است. به‌گفته شرکت تانکرترکرز، این کشور در ماه آوریل هیچ نفت خامی صادر نکرد؛ وضعیتی که از سال ۱۹۹۱ بی‌سابقه بود.
اهداف به انرژی محدود نمانده‌اند. فرودگاه‌ها و مراکز داده نیز آسیب دیده‌اند. فرودگاه کویت هشت بار هدف قرار گرفته و خدمات مرکز داده آمازون در بحرین، به‌نوشته رویترز، شش ماه پس از حمله همچنان مختل بوده است.
حمله به براکه از شناخت دقیق تاسیسات حکایت داشت
رویترز می‌گوید حمله ۱۷ مه [۲۷ اردیبهشت] به نیروگاه هسته‌ای براکه در امارات، پست برق و ساختمانی مرتبط با کنترل خطوط برق را هدف گرفت. به‌گفته آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، یکی از چهار راکتور نیروگاه ناچار شد به مولدهای دیزلی اضطراری متکی شود.
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس، این حمله را نشانه شناخت دقیق مهاجمان از نیروگاه دانسته است. شرکت انرژی هسته‌ای امارات متحده عربی تاکید کرده که سامانه‌های ایمنی مطابق طراحی عمل کردند، انتشار مواد پرتوزا رخ نداد و خطری متوجه مردم یا محیط‌زیست نبود.
سه مقام آگاه به رویترز گفته‌اند جمهوری اسلامی از شبکه خبرچین‌های دارای دسترسی به مراکز حساس برای دریافت تصاویر و اطلاعات مکانی استفاده می‌کند. مقام‌های آمریکایی نیز احتمال دریافت اطلاعات از روسیه و چین را مطرح کرده‌اند. چین گفته است به تعهدات بین‌المللی خود عمل می‌کند و روسیه پاسخی نداده است.
مسیر دریای سرخ عربستان سعودی نیز از حملات در امان نماند
با اختلال در تنگه هرمز، خط لوله شرق-غرب و بندر ینبع در دریای سرخ به مسیرهای حیاتی صادرات نفت عربستان سعودی تبدیل شدند. اما حملات به پالایشگاه‌ها، مراکز فرآوری و ایستگاه‌های پمپاژ، این مسیر جایگزین را نیز آسیب‌پذیر کرد.
رویترز می‌گوید حملات مرتبط با حکومت ایران از آغاز جنگ به پنج مورد از ۹ پالایشگاه بزرگ عربستان سعودی و سه مرکز اصلی فرآوری نفت این کشور آسیب زده‌اند. پالایشگاه جازان نیز از ۲۵ ژوئیه تا هفتم سپتامبر [ ۳مرداد تا ۱۶ شهریور] دست‌کم چهار بار هدف قرار گرفت و به‌گفته منابع صنعتی، حجم پالایش آن به صفر رسید.
تولید روزانه نفت عربستان سعودی در بیشتر شش ماه نخست جنگ از بیش از ۱۰ میلیون بشکه پیش از جنگ به کمتر از هفت میلیون بشکه کاهش یافت. رویترز ارزش این کاهش تولید را با قیمت‌های زمان انتشار گزارش، بیش از ۵۰ میلیارد دلار برآورد کرده است.
در ۱۰ سپتامبر، برابر با ۱۸ شهریور، حمله به سه ایستگاه پمپاژ، جریان نفت خام در خط لوله شرق-غرب به سوی ینبع را متوقف کرد و عرضه جهانی نفت را تا چهار درصد به خطر انداخت. عربستان سعودی این حمله را به شبه‌نظامیان عراقی مورد حمایت حکومت ایران نسبت داد.
تهران پاسخ نداد؛ سنتکام بر نقش پدافند تاکید کرد
نمایندگی جمهوری اسلامی در سازمان ملل در ژنو به پرسش‌های تفصیلی رویترز پاسخ نداده است. تهران درباره حملات حوثی‌ها گفته است مسئول اقدامات این گروه نیست.
تیم هاوکینز، سخنگوی سنتکام، در پاسخ گفته است نیروهای آمریکایی در کنار شرکای منطقه‌ای هزاران پهپاد و موشک را رهگیری کرده‌اند و این دفاع یکپارچه جان انسان‌های بسیاری را نجات داده است.
دولت بحرین نیز هدف‌گیری عمدی تاسیسات مورد نیاز مردم برای آب، برق، سفر و معیشت را نقض آشکار حقوق بین‌الملل خوانده است.
به‌نوشته رویترز، نگرانی از تداوم این تهدید باعث شده مقام‌های کشورهای خلیج فارس خواستار توافق صلحی شوند که برنامه‌های موشکی و پهپادی حکومت ایران را نیز در بر گیرد؛ توانمندی‌هایی که حتی پس از تعمیر تاسیسات، آسیب‌پذیری زیرساخت‌های منطقه را حفظ می‌کنند.
دولت اسرائیل در پی هشدارهای امنیتی در مورد «احتمال بالای حمله» به غیرنظامیان و تداوم ابهام درباره اوضاع مرتبط با ایران و لبنان، درصدد تمدید وضعیت اضطراری ویژه در جبهه داخلی این کشور تا ۱۲ آبان است.
وب‌سایت خبری وای‌نت پنج‌شنبه ۲۳ مهر گزارش داد انتظار می‌رود دولت اسرائیل درخواست یسرائیل کاتز، وزیر دفاع این کشور، برای تمدید وضعیت اضطراری ویژه را تصویب کند.
اعتبار کنونی این وضعیت ۲۸ مهر به پایان می‌رسد.
یوسی فوکس، دبیر دولت اسرائیل، پنج‌شنبه پیشنهاد تمدید وضعیت اضطراری را برای تصویب در یک رای‌گیری تلفنی فوری در اختیار وزیران قرار داد.
بر اساس سند توجیهی همراه این پیشنهاد، مقام‌های امنیتی اسرائیل معتقدند احتمال حمله به جمعیت غیرنظامی همچنان بالاست.
در این سند همچنین آمده است ضرورت تمدید مجدد وضعیت اضطراری پیش از پایان مهلت جدید و بر اساس ارزیابی امنیتی تازه بررسی خواهد شد.
تمدید وضعیت اضطراری علاوه بر تصویب دولت، به تایید کمیسیون امور خارجی و دفاعی کنست (پارلمان اسرائیل) نیز نیاز دارد.
بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، ۲۲ مهر هشدار داد جمهوری اسلامی و نیروهای نیابتی آن ممکن است در روزهای آینده و در آستانه انتخابات پنجم آبان اسرائیل، حملاتی علیه این کشور انجام دهند.
نتانیاهو هفتم مهر نیز هشدار داده بود نشانه‌هایی از تلاش دشمنان اسرائیل برای انجام حمله در آستانه انتخابات این کشور وجود دارد.
کاتز هم هشدار داد اگر حزب‌الله در حمله احتمالی جمهوری اسلامی به اسرائیل مشارکت کند، ارتش این کشور مناطق بیشتری از جنوب لبنان را تصرف خواهد کرد.
اختیارات ویژه ارتش و سابقه وضعیت اضطراری
کاتز نخستین بار نهم اسفند ۱۴۰۴، هم‌زمان با آغاز عملیات نظامی اسرائیل علیه جمهوری اسلامی با نام «غرش شیران»، وضعیت اضطراری ویژه را در سراسر اسرائیل اعلام کرد.
این وضعیت از آن زمان چند بار تمدید شده و دولت اسرائیل آخرین بار ۱۴ مهر ادامه آن را تا ۲۸ مهر تصویب کرد.
بر اساس قوانین اسرائیل، وضعیت اضطراری ویژه به فرماندهی جبهه داخلی ارتش اجازه می‌دهد در صورت لزوم دستورالعمل‌های اضطراری، از جمله محدودیت فعالیت مراکز آموزشی و تجمعات عمومی، صادر کند.
با این حال، در حال حاضر چنین محدودیت‌هایی برقرار نیست و تمدید پیشنهادی به معنای اعمال فوری محدودیت‌های تازه نخواهد بود، بلکه اختیارات لازم را برای اجرای آنها در صورت وخامت شرایط امنیتی حفظ می‌کند.
در صورت تصویب، وضعیت اضطراری در روز انتخابات کنست اسرائیل، پنجم آبان، نیز برقرار خواهد بود.
مور یامین‌بارتال، مشاور حقوقی وزارت دفاع اسرائیل، اعلام کرد مانع قانونی برای تصویب این پیشنهاد وجود ندارد.
او در عین حال هشدار داد تمدیدهای مکرر وضعیت اضطراری که از اسفند ۱۴۰۴ برقرار بوده، ممکن است مشکلات حقوقی ایجاد کند، اما بر فوریت و ضرورت این اقدام تاکید کرد.
آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، در گزارش تازه خود از وخامت جدی وضعیت حقوق بشر و سرکوب بی‌سابقه اعتراضات در ایران خبر داد و خواستار توقف اعدام‌ها، اصلاحات قانونی و قانون اساسی برای تضمین دادرسی عادلانه و تحقیق مستقل درباره نقض حقوق بشر شد.
این گزارش که اوت ۲۰۲۵ تا ۱۰ مه ۲۰۲۶ (۱۰ مرداد ۱۴۰۴ تا ۲۰ اردیبهشت ۱۴۰۵) را بررسی می‌کند، پنج‌شنبه ۲۳ مهر منتشر شد.
این آخرین گزارش گوترش به عنوان دبیرکل سازمان ملل پیش از ترک این سمت در پایان سال جاری میلادی است.
بر اساس این گزارش، بزرگ‌ترین موج اعتراضات ایران در دهه‌های اخیر با استفاده گسترده از نیروی مرگبار، بازداشت‌های جمعی، ناپدیدسازی قهری و قطع ارتباطات روبه‌رو شد.
آغاز جنگ نیز به تشدید سرکوب انجامید و مقام‌ها با استناد به امنیت ملی، استفاده از مجازات اعدام و بازداشت را گسترش دادند.
سرکوب اعتراضات با «نظامی شدن آشکار» نیروهای انتظامی همراه شد
بر اساس گزارش گوترش، اعتراضات از ۲۸ دسامبر ۲۰۲۵ (هفتم دی ۱۴۰۴) با مطالبات اقتصادی آغاز شد، تا هشتم ژانویه (۱۸ دی ۱۴۰۴) به هر ۳۱ استان گسترش یافت و به درخواست‌های گسترده‌تر برای تغییر سیاسی تبدیل شد.
گزارش، واکنش حکومت را از نظر ابعاد و شیوه استفاده از زور «بی‌سابقه» توصیف می‌کند.
هیات مستقل حقیقت‌یاب سازمان ملل نیز این رویدادها را «مرگبارترین سرکوب مردم از زمان انقلاب ۱۹۷۹» (۱۳۵۷) ارزیابی کرده و گفته است نقض‌ها پراکنده به نظر نمی‌رسند، بلکه گسترده و سازمان‌یافته بوده‌اند.
دفتر حقوق بشر سازمان ملل از «نظامی شدن آشکار اجرای قانون در داخل کشور» سخن گفته است؛ از جمله استقرار هماهنگ سپاه پاسداران، بسیج و فرماندهی انتظامی در محل اعتراضات، مناطق مسکونی، مراکز درمانی و مسیرهای امدادرسانی.
طبق گزارش‌های دریافتی، نیروی زمینی سپاه پاسداران با اعزام یگان‌های رزمی، استفاده از سلاح‌های نظامی و کنترل شدید برخی مناطق شهری، نقشی مستقیم در عملیات داشته است.
سلاح‌های گزارش‌شده شامل تفنگ‌های تهاجمی، سلاح‌های تک‌تیرانداز، مسلسل و سلاح‌های سنگین نصب‌شده روی خودرو بوده‌اند.
گزارش می‌گوید شواهد موجود نشان نمی‌دهد استفاده مکرر و عمدی از نیروی مرگبار برای حفاظت از جان یا جلوگیری از آسیب شدید ناشی از تهدیدی قریب‌الوقوع بوده باشد؛ اقدامی که «ممکن است مصداق سلب خودسرانه حیات باشد».
آمار قربانیان از منابع متفاوت نقل شده است
به گفته دفتر حقوق بشر سازمان ملل، بخش عمده استفاده از نیروی مرگبار در اعتراضات در روزهای ۸ و ۹ ژانویه (۱۸ و ۱۹ دی‌ماه) رخ داده است.
قطع اینترنت، ناپدیدسازی قهری و تهدید خانواده‌ها، تایید شمار کل قربانیان را دشوار کرده‌اند.
دولت جمهوری اسلامی شمار کشته‌شدگان این دو روز را «سه هزار و ۱۱۷ نفر» اعلام کرده است. در مقابل، گزارش با ارجاع به آمار وب‌سایت حقوق بشری هرانا در ۲۳ فوریه، از کشته شدن «بیش از هفت هزار و هفت معترض، از جمله ۲۳۶ کودک»، و نیز بیش از ۷۰ رهگذر و ۲۰۷ عضو نیروهای امنیتی یا حکومتی در سراسر کشور سخن می‌گوید.
بر اساس همین بخش از گزارش، تا ۳۱ مارس (۱۱ فروردین) بیش از ۱۱ هزار و ۷۰۰ مورد دیگر همچنان در دست بررسی بوده است.
این ارقام به منابع و بازه‌های متفاوت تعلق دارند و آمار مستقلا تایید شده سازمان ملل محسوب نمی‌شوند.
پیش از این، در بهمن ۱۴۰۴، شورای سردبیری ایران‌اینترنشنال در بیانیه‌ای با استناد به مدارک و روایت‌های تازه اعلام کرده بود که ابعاد خشونت نیروهای سرکوب جمهوری اسلامی در جریان انقلاب ملی فراتر از برآوردهای اولیه بوده و بیش از ۳۶ هزار و ۵۰۰ نفر در این سرکوب هدفمند به دستور علی خامنه‌ای کشته شده‌اند.
بر اساس اطلاعات دریافتی دفتر حقوق بشر سازمان ملل، «دست‌کم ۵۳ هزار و ۷۷۷ نفر» نیز از ۲۵ دسامبر ۲۰۲۵ تا ۱۵ فوریه ۲۰۲۶ (چهارم دی تا ۲۶ بهمن ۱۴۰۴) در ارتباط با اعتراضات بازداشت شدند.
دولت جمهوری اسلامی در پاسخ گفته است بسیاری پس از پایان تحقیقات آزاد شدند و فقط کسانی در بازداشت ماندند که شواهد کافی علیه آنها وجود داشت.
یورش به بیمارستان‌ها و احتمال از بین بردن شواهد
گزارش دبیرکل سازمان ملل از یورش نیروهای امنیتی به مراکز درمانی در دست‌کم ۱۴ استان، بازداشت و ناپدیدسازی مجروحان، جلوگیری از درمان نجات‌بخش و تهدید کارکنان پزشکی خبر می‌دهد.
دفتر حقوق بشر سازمان ملل نیز اطلاعاتی دریافت کرده است که نشان می‌دهد بنا بر گزارش‌ها، برخی افراد در بیمارستان به دست نیروهای امنیتی کشته شده یا پس از دریافت درمان بازداشت شده‌اند.
ترس از بازداشت نیز شماری از مجروحان را از مراجعه به مراکز درمانی بازداشته است.
گزارش درباره نحوه برخورد با پیکر قربانیان از «اطلاعات نگران‌کننده» گفته است.
در بررسی‌های مورد اشاره، بریدگی‌های گسترده شکمی، آثار خشونت شدید، مثله‌شدن و قطع کامل سر در برخی پیکرها ذکر شده است؛ نشانه‌هایی که به گفته گزارش، «ممکن است نشانه از بین بردن شواهد پزشکی قانونی و دیگر اقدامات غیرقانونی باشد».
با وجود دستور رییس دولت جمهوری اسلامی برای «بررسی جامع و بی‌طرفانه» وقایع دی ماه، گزارش می‌گوید تا زمان نگارش، اطلاعات عمومی‌ای درباره انجام تحقیق برای پاسخ‌گو کردن مسئولان این اقدامات در دسترس نبوده است.
اعدام به ابزاری برای کنترل و ایجاد هراس تبدیل شده است
گزارش با استناد به منابع مورد استفاده خود، شمار اعدام‌های گزارش‌شده در سال ۲۰۲۵ را «دست‌کم هزار و ۶۳۹ نفر» و در سه ماه نخست ۲۰۲۶ را «۱۵۱ نفر» اعلام می‌کند. نزدیک به نیمی از اعدام‌های گزارش‌شده سال ۲۰۲۵ به جرایم مواد مخدر مربوط بوده است.
از اول ژانویه تا ۱۰ مه ۲۰۲۶ (از ۱۱ دی ۱۴۰۴ تا ۲۰ اردیبهشت ۱۴۰۵)، دست‌کم ۱۴ معترض اعدام شدند و دست‌کم ۴۰ معترض حکم اعدام گرفتند.
گزارش در بندی جداگانه می‌گوید تا زمان نگارش، دست‌کم ۵۳ نفر در ارتباط با اتهام‌های مرتبط با اعتراضات زیر حکم اعدام بودند؛ این ارقام نباید با یکدیگر جمع شوند.
به ارزیابی گزارش، مجازات اعدام در برخی موارد ظاهرا ابزاری برای کنترل و ایجاد هراس در میان فعالان، معترضان و افرادی بوده که تهدید سیاسی یا امنیتی تلقی می‌شوند.
رسیدگی به پرونده‌های اعدام، به‌ویژه پرونده‌های امنیتی، نیز با نقض نظام‌مند تضمین‌های دادرسی همراه بوده است؛ از جمله اعتراف اجباری، محاکمه‌های چنددقیقه‌ای و غیرعلنی و محدودیت دسترسی به وکیل مستقل.
گزارش می‌گوید برخی وکلای تعیین‌شده از سوی دادگاه، با به چالش نکشیدن اعتراف‌های اجباری، مطرح نکردن ادعاهای شکنجه و ارائه اعتراض‌های صوری، به تایید سریع احکام اعدام کمک کرده‌اند.
صدها اعتراف اجباری نیز از رسانه‌های دولتی پخش شده؛ از جمله مواردی که رییس قوه قضاییه در بازجویی‌هایی حضور داشته که ظاهرا بدون وکیل انجام شده‌اند.
قطع اینترنت و دسترسی گزینشی، حقوق مردم را محدود کرده است
گزارش دو قطع سراسری اینترنت را برجسته می‌کند: قطع ۲۰ روزه در جریان اعتراضات و قطع دیگری از آغاز جنگ در ۹ اسفند که تا پایان دوره بررسی ادامه داشته و در گزارش «طولانی‌ترین قطع اینترنت ثبت‌شده در جهان» توصیف شده است.
این محدودیت‌ها علاوه بر مختل کردن ارتباطات و دسترسی به اطلاعات ایمنی، ثبت و راستی‌آزمایی نقض حقوق بشر را دشوار کرده‌اند.
گزارش می‌گوید معرفی «اینترنت پرو» و ارائه دسترسی مبتنی بر حرفه به گروه‌های منتخب، ظاهرا دسترسی تبعیض‌آمیز را رسمی و نهادینه می‌کند و با حقوق بین‌الملل حقوق بشر مغایرت دارد.
جنگ و فشارهای اقتصادی، بحران حقوق بشر را تشدید کرده‌اند
گوترش حملات آمریکا و اسرائیل به ایران و حملات متعاقب حکومت ایران که ناقض حاکمیت کشورهای همسایه بوده را محکوم کرده است. گزارش همچنین می‌گوید تشدید درگیری‌ها با افزایش محسوس سرکوب داخلی همراه شد.
در بخش تلفات جنگ، گزارش با استناد به «بنیاد شهید و امور ایثارگران» از کشته‌شدن «سه هزار و ۴۶۸ نفر در ۴۰ روز درگیری» خبر می‌دهد. سازمان پزشکی قانونی نیز مرگ ۳۸۳ کودک و ۴۹۶ زن را در همان دوره گزارش کرده است.
این ارقام به نهادهای حکومت در ایران منتسب هستند.
گزارش، وخامت اقتصادی را حاصل مجموعه‌ای از عوامل از جمله بازگشت تحریم‌های شورای امنیت، جنگ، اختلال در کشتیرانی تنگه هرمز و قطع طولانی اینترنت می‌داند و برآوردهای نقل‌شده در آن، زیان روزانه قطع اینترنت را ۷۰ تا ۸۰ میلیون دلار اعلام می‌کند.
گزارش همچنین هشدار می‌دهد توقیف یا مصادره گسترده و تنبیهی دارایی‌های ایرانیان داخل و خارج کشور بر پایه اتهام همکاری با بازیگران «متخاصم»، به‌ویژه بدون تضمین‌های دادرسی و امکان بازبینی قضایی، ممکن است مصداق محرومیت خودسرانه از مالکیت باشد.
گوترش خواستار اصلاحات ساختاری و پاسخ‌گویی شد
دبیرکل سازمان ملل از حکومت ایران خواسته است برای تضمین حقوق دادرسی و محاکمه عادلانه، «اصلاحات قانونی و قانون اساسی» انجام دهد و دسترسی موثر همه متهمان، از جمله متهمان امنیتی به وکیل انتخابی را در تمام مراحل رسیدگی تضمین کند.
او همچنین خواستار توقف فوری اعدام‌ها، آزادی بازداشت‌شدگان خودسرانه و تحقیقات سریع، جامع، شفاف و موثر به‌وسیله نهادی مستقل و بی‌طرف درباره استفاده نامتناسب از زور، مرگ در بازداشت و شکنجه شده است.
گوترش خطاب به دیگر کشورها بر حمایت از پاسخ‌گویی عاملان نقض‌های جدی حقوق بشر از طریق سازوکارهای قضایی مستقل و بی‌طرف و گنجاندن ملاحظات حقوق بشری در تعاملات دیپلماتیک و اقتصادی با حکومت ایران تاکید کرده است.
او هم‌زمان اجرای سریع، گسترده و عملی معافیت‌های بشردوستانه را برای کاهش پیامدهای منفی اقدامات قهری یک‌جانبه خواستار شده است.
گزارش می‌گوید حکومت ایران همچنان به گزارشگر ویژه و هیات حقیقت‌یاب اجازه ورود به ایران را نمی‌دهد. چارچوب دو ساله همکاری فنی حقوق بشری با دفتر حقوق بشر سازمان ملل نیز به دلیل جنگ متوقف شده و در دوره بررسی، پیشرفت معناداری در مسائل محتوایی حاصل نشده است.
دولت جمهوری اسلامی گفته است این همکاری «به‌محض فروکش کردن تنش‌ها» از سر گرفته خواهد شد.
گزارشگر ویژه نیز از گرفتار شدن مردم میان جنگ و سرکوب خبر داد
مای ساتو، گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر ایران، نیز در گزارش تازه خود خطاب به مجمع عمومی، که ۱۲ اکتبر ، برابر با ۲۰ مهر، منتشر شد، تاکید کرده است مردم ایران «میان تجاوز خارجی و سرکوب داخلی گرفتار شده‌اند» و هر یک، آسیب‌های دیگری را تشدید کرده است.
این گزارش نیز دوره اول فوریه تا ۳۱ اوت ۲۰۲۶ (۱۰ مرداد ۱۴۰۴ تا ۲۰ اردیبهشت ۱۴۰۵) را بررسی می‌کند و قرار است ۲۸ اکتبر، برابر با ششم آبان در مجمع عمومی سازمان ملل ارائه شود.
ساتو می‌گوید جنگ از شدت سرکوب داخلی نکاسته، بلکه آن را بیشتر کرده است.
به نوشته او، مقام‌های ایرانی با استفاده از اختیارات دوران جنگ و قانون جاسوسی، معترضان را عوامل کشورهای مهاجم معرفی کرده و بیان مسالمت‌آمیز عقاید را با اتهام‌های امنیتی پاسخ داده‌اند.
گزارش همچنین از وخیم‌تر شدن محدودیت دسترسی به وکیل، رسیدگی‌های چنددقیقه‌ای، محاکمه‌های گروهی در پرونده‌های اعدام و پخش اعتراف‌های اجباری خبر می‌دهد.
گزارشگر ویژه با استناد به یافته‌های هیات حقیقت‌یاب سازمان ملل می‌نویسد بسیاری از نقض‌های مرتبط با سرکوب، در چارچوب حمله‌ای گسترده و نظام‌مند علیه جمعیت غیرنظامی، مصداق جنایت علیه بشریت، از جمله قتل، حبس، شکنجه و دیگر اعمال غیرانسانی بوده‌اند.
او همچنین می‌گوید خانواده‌های کشته‌شدگان با فشار برای پنهان کردن نقش نیروهای امنیتی، ممنوعیت مراسم عمومی سوگواری و در مواردی اخراج از مشاغل دولتی مواجه شده‌اند.
ساتو خواستار پاسخ‌گویی ایران، آمریکا و اسرائیل شد
ساتو عملیات نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران را «غیرقانونی» توصیف کرده است.
او همچنین یافته هیات حقیقت‌یاب درباره حمله به دبستان شجره طیبه در میناب و حملات لامرد را تایید می‌کند.
هیات گفته است دلایل معقولی برای این باور وجود دارد که آمریکا در این موارد مرتکب «جنایت جنگیِ حمله بی‌تمایز» شده است.
به گفته گزارشگر ویژه، شمار اندکی از حملات آمریکا و اسرائیل با هشدار قبلی همراه بوده و هشدارهای صادرشده نیز اغلب مبهم یا ناهماهنگ بوده‌اند و انتشار عمده آنها در شبکه‌های اجتماعی، هم‌زمان با قطع اینترنت به دستور مقام‌های ایرانی، دسترسی بیشتر مردم به این هشدارها را ناممکن کرده بود.
ساتو از آمریکا و اسرائیل خواسته است قانونی بودن حملات، انتخاب اهداف، رعایت تناسب و اقدامات احتیاطی برای حفاظت از غیرنظامیان را به‌طور موثر بررسی و نتایج را کامل منتشر کنند.
او همچنین خواستار تحقیقات مستقل ایران درباره مرگ‌های ناشی از اقدامات نیروهای حکومتی و حمایت دیگر کشورها از پاسخ‌گویی در قبال نقض‌های ارتکابی همه طرف‌ها شده است؛ از جمله حفظ شواهد و اعمال صلاحیت قضایی بر جرایم بین‌المللی، در مواردی که قوانین داخلی اجازه می‌دهد.
قطع ارتباطات و سیاست‌های داخلی، خسارت‌های جنگ را تشدید کردند
گزارشگر ویژه، فشار معیشتی و آسیب‌های محیط‌زیستی را حاصل هم‌زمان جنگ و سیاست‌های داخلی می‌داند.
او با استناد به برآورد ماه مارس ۲۰۲۶ برنامه توسعه سازمان ملل می‌نویسد ممکن است ۳.۵ تا ۴.۱ میلیون نفر دیگر به زیر خط فقر روزانه ۸.۳۰ دلار سقوط کنند؛ رقمی که پیش‌بینی است، نه شمار قطعی افرادی که فقیر شده‌اند.
به نوشته ساتو، قطع ارتباطات برای ۲۱ روز پس از آغاز اعتراضات و ۸۸ روز پس از آغاز حملات، درآمد و اشتغال را مختل کرد و هم‌زمان ثبت اعدام‌ها و ناپدیدسازی‌ها را دشوار ساخت.
او دسترسی گزینشی به اینترنت را ابزاری برای کنترل روایت عمومی توصیف کرده و این محدودیت‌ها را در نحوه اعمال، غیرقانونی و تبعیض‌آمیز دانسته است.
گزارش همچنین تاکید می‌کند حملات به زیرساخت‌های آب، برق و سوخت، آسیب‌پذیری‌های ناشی از سال‌ها ناکامی در سیاست‌گذاری داخلی را تشدید کرده و فشار بیشتری بر خانوارهای فقیر، جوامع روستایی و اقلیت‌های قومی وارد آورده است.
قیمت نفت برنت با وجود افزایش حملات جمهوری اسلامی به کشتی‌ها در نزدیکی تنگه هرمز، بیش از یک درصد کاهش یافت. بررسی کاهش تحریم‌های نفتکش‌های «ناوگان سایه» از سوی آمریکا و افزایش عرضه نفت، از عوامل موثر بر افت قیمت‌ها بوده است.
بهای معاملات آتی نفت برنت حدود ساعت ۱۰ صبح پنج‌شنبه ۲۳ مهر به وقت تهران، با یک دلار و ۶۸ سنت کاهش نسبت به قیمت پایانی معاملات روز گذشته، معادل ۱.۵۸ درصد، به ۱۰۴ دلار و ۳۸ سنت در هر بشکه رسید.
نفت خام وست تگزاس اینترمدیت آمریکا نیز با یک دلار و چهار سنت کاهش، معادل ۱.۰۹ درصد، به ۹۴ دلار و هشت سنت در هر بشکه رسید.
نفت وست تگزاس ۲۲ مهر، پس از حمله حوثی‌ها به یکی از ساختمان‌های شرکت آرامکوی عربستان سعودی، به بالاترین سطح سه هفته اخیر رسید، اما در معاملات پنج‌شنبه افزایش قیمت خود را از دست داد.
دو مقام ارشد جمهوری اسلامی ۲۲ مهر به رویترز گفتند تهران با گسترش دامنه حملات دریایی در پی بالا نگه داشتن قیمت نفت و تاثیرگذاری بر انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا است.
جمهوری اسلامی از آغاز حملات آمریکا و اسرائیل در ۹ اسفند ۱۴۰۴، با محدود کردن تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز، مسیر انتقال حدود یک‌پنجم نفت و گاز طبیعی مایع جهان پیش از جنگ، کوشیده است بر واشینگتن فشار وارد کند.
تشدید حملات در تنگه هرمز
مقام‌های دریایی ۲۲ مهر اعلام کردند یک کشتی کانتینربر و یک کشتی فله‌بر در نزدیکی تنگه هرمز بر اثر حملات پیشین غرق شدند.
جمهوری اسلامی اعلام کرده در واکنش به محاصره بنادر ایران و تشدید تحریم‌های آمریکا، حملات خود را افزایش می‌دهد.
بر اساس داده‌های شرکت امنیت دریایی ونگارد، سازمان بین‌المللی دریانوردی و مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا، دست‌کم ۱۰ کشتی از ۱۹ تا ۲۱ مهر در تنگه هرمز و اطراف آن هدف حمله قرار گرفتند.
فایننشال تایمز نیز گزارش داد در دو هفته منتهی به ۱۹ مهر، ۲۴ کشتی هدف حمله قرار گرفتند که شدیدترین موج حملات به کشتی‌ها از آغاز جنگ ایران بوده است.
دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، ۲۳ مهر گفت واشینگتن کنترل کامل تنگه هرمز را در دست دارد و اکنون نفت و بنزین بیشتری نسبت به پیش از جنگ از این آبراه عبور می‌کند.
او پیش‌بینی کرد قیمت بنزین پس از جنگ به کمتر از سطح پیش از آن برسد.
مهدی مصلحی، کارشناس بازار نفت، به ایران‌اینترنشنال گفت واکنش قیمت نفت به حملات اخیر کمتر از انتظار جمهوری اسلامی بوده و تهران نمی‌تواند صرفا با تهدید تنگه هرمز و حمله به کشتی‌ها، قیمت جهانی نفت را به سطح دلخواه خود برساند.
بررسی کاهش تحریم‌های ناوگان سایه
یک مقام آمریکایی ۲۲ مهر به رویترز گفت دولت ترامپ در حال بررسی کاهش تحریم‌های برخی نفتکش‌های «ناوگان سایه» برای کاهش هزینه حمل‌ونقل دریایی است.
این طرح می‌تواند به نفتکش‌هایی که پیش‌تر نفت ایران، روسیه و ونزوئلا را حمل می‌کردند، اجازه انتقال نفت و فرآورده‌های غیرتحریمی بدهد.
شرکت‌های آمریکایی برای استفاده از این کشتی‌ها به مجوز وزارت خزانه‌داری نیاز دارند.
فرماندهی مرکزی آمریکا، سنتکام، ۱۶ مهر اعلام کرد جمهوری اسلامی به دلیل محاصره بنادرش در ماه‌های اخیر هیچ نفتی صادر نکرده است.
این در حالی است که آژانس بین‌المللی انرژی خبر داد صادرات روزانه نفت خام کشورهای حاشیه خلیج فارس در ماه سپتامبر ۴.۴ میلیون بشکه افزایش یافت و به بیش از ۷۵ درصد سطح پیش از جنگ رسید.
مسیرهای جایگزین بخشی از اختلال عرضه را جبران کرده‌اند.
از سوی دیگر داده‌های موسسه نفت آمریکا نشان داد ذخایر نفت خام این کشور در هفته منتهی به ۱۷ مهر، ۱۱.۱ میلیون بشکه کاهش یافت، اما قیمت نفت افزایش قابل توجهی نداشت.
سی‌ان‌ان به نقل از مقام‌های آمریکایی گزارش داد ارتش این کشور استفاده از «مادر همه بمب‌ها» را علیه زیرساخت‌های انرژی و تاسیسات هسته‌ای ایران در طرح‌های حمله احتمالی گنجانده است. با این حال، درباره توان این سلاح برای نابودی تاسیسات زیرزمینی تردیدهایی وجود دارد.
بر اساس این گزارش، اجرای طرح‌ها به دستور دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، بستگی دارد و ممکن است پیش یا پس از انتخابات میان‌دوره‌ای ۱۲ آبان انجام شود.
بمب جی‌بی‌یو-۴۳/بی، موسوم به «موآب» یا «مادر همه بمب‌ها»، بزرگ‌ترین بمب غیرهسته‌ای موجود در زرادخانه آمریکاست. استفاده از این سلاح برای نخستین بار در جنگ با حکومت ایران، به معنای تشدید قابل توجه درگیری خواهد بود، آن هم در شرایطی که به گزارش سی‌ان‌ان، ترامپ برای پایان دادن به جنگ با فشار سیاسی روبه‌روست و جمهوری‌خواهان نگران واکنش رای‌دهندگان در انتخابات پیش رو هستند.
طرح‌های حمله، زیرساخت‌های انرژی و مراکز هسته‌ای را در بر می‌گیرند
یکی از منابع به سی‌ان‌ان گفته است ترامپ دستور تهیه طرح‌های بیشتری را برای حمله به اهداف در ایران، از جمله بخش بزرگی از زیرساخت‌های انرژی، صادر کرده است.
به گفته این منبع، در گفت‌وگوهای مربوط به این طرح‌ها از انجام حملات «پیش از عقب‌نشینی نیروهای آمریکا از حوزه مسئولیت سنتکام» سخن گفته شده است. عبارتی که می‌تواند نشان‌دهنده بررسی سناریویی شامل حمله، اعلام پیروزی و خروج سریع نیروها باشد.
منبع دیگری گفته است طرح‌های حمله به تاسیسات هسته‌ای، از جمله «کوه کلنگ»، نیز صراحتا استفاده از «موآب» را پیش‌بینی می‌کنند.
آمریکا و اسرائیل معتقدند حکومت ایران اجزایی از برنامه هسته‌ای خود را در این محل نگهداری می‌کند.
ترامپ همچنان جلوگیری از دستیابی حکومت ایران به سلاح هسته‌ای را هدف خود اعلام می‌کند. با این حال، برخی مقام‌های آمریکایی در گفت‌وگوهای خصوصی تردید دارند که کاخ سفید راهبردی برای تبدیل حملات بیشتر به پایان جنگ داشته باشد.
قدرت انفجار موآب لزوما به معنای توان نابودی تاسیسات زیرزمینی نیست
موآب حدود ۹.۸ تن وزن دارد و پیش از برخورد با زمین منفجر می‌شود. به گفته منابع مورد استناد سی‌ان‌ان، این بمب می‌تواند در سطح زمین ویرانی گسترده‌ای ایجاد کند، اما برای نفوذ عمیق به زمین طراحی نشده است.
همین ویژگی، کارآمدی آن را علیه تاسیساتی مانند کوه کلنگ زیر سوال می‌برد؛ محلی که تصور می‌شود زیر لایه‌هایی از سنگ گرانیت محافظت می‌شود.
یکی از منابع آگاه، موآب را سلاحی مناسب برای ایجاد آثار روانی و تخریب محدوده‌های وسیع توصیف کرده، اما تاکید کرده است که این بمب کلاهک نفوذگر به اعماق زمین نیست.
منابع همچنین هشدار داده‌اند شعاع گسترده انفجار، به‌ویژه در صورت حمله به زیرساخت‌های نزدیک مناطق مسکونی و مراکز غیرنظامی، نگرانی‌هایی جدی درباره احتمال تلفات غیرنظامیان ایجاد می‌کند.
کاخ سفید به دنبال راهی برای پایان دادن به جنگ است
به گزارش سی‌ان‌ان، مقام‌های ارشد دولت و برنامه‌ریزان نظامی هفته‌هاست گزینه‌هایی را بررسی می‌کنند که دست‌کم یک پیروزی «نمادین» برای ترامپ فراهم کند و راه خروج از جنگ را باز بگذارد، بدون آن که مانع توافق احتمالی دیپلماتیک شود.
توافق برای بازگشایی تنگه هرمز از جمله گام‌های احتمالی در این مسیر عنوان شده است.
یکی از منابع، برخی گزینه‌های نظامی بررسی‌شده را در حد «نمایش آتش‌بازی» توصیف کرده است؛ حملاتی که ممکن است به ترامپ امکان اعلام پیروزی بدهند، حتی اگر اهداف اولیه اعلام‌شده برای جنگ را محقق نکنند.
در این چارچوب، موآب می‌تواند به‌عنوان ابزاری برای فشار روانی مطرح باشد. با این حال، مقام‌های آمریکایی به سی‌ان‌ان گفته‌اند بعید است استفاده از آن حکومت ایران را به تسلیم وادارد یا پیروزی راهبردی به همراه داشته باشد.
ترامپ به‌طور علنی گفته است پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای اقدام تازه‌ای نخواهد کرد، اما چند مشاور او به سی‌ان‌ان گفته‌اند از قطعی بودن این تصمیم مطمئن نیستند.
بنا بر همین گزارش، ارتش آمریکا برای واکنش تلافی‌جویانه احتمالی حکومت ایران در صورت صدور دستور حمله آماده می‌شود.
کاخ سفید در پاسخ به سی‌ان‌ان از اظهار‌نظر درباره طرح‌های حساس نظامی خودداری کرده و گفته است ترامپ برای جلوگیری از دستیابی حکومت ایران به سلاح هسته‌ای «همه گزینه‌ها را روی میز نگه می‌دارد».
پنتاگون نیز اعلام کرده است برای طیف گسترده‌ای از سناریوهای عملیاتی برنامه‌ریزی می‌کند.
آمریکا نخستین بار در سال ۲۰۱۷، در دوره اول ریاست‌جمهوری ترامپ، از موآب علیه شبکه تونل‌های داعش در افغانستان استفاده کرد.
طرح احتمال استفاده از این بمب علیه حکومت ایران بار دیگر این پرسش را مطرح می‌کند که آیا قدرت تخریب گسترده آن با ماهیت اهداف و نتیجه سیاسی مورد نظر واشینگتن تناسب دارد.
