صادرات نفت خاورمیانه با وجود حملات در تنگه هرمز از سطح پیش از جنگ فراتر رفت
رویترز به نقل از داده‌های اولیه شرکت کپلر گزارش داد صادرات نفت خام خاورمیانه در چهار روز از هفت روز پایانی سپتامبر، با وجود ادامه حملات به کشتی‌ها در تنگه هرمز، از سطح پیش از جنگ فراتر رفت.
بر اساس این داده‌ها، صادرات در دوم مهر و همچنین از پنجم تا هفتم مهر به روزانه ۱۹.۵ تا ۲۲.۵ میلیون بشکه رسید. میانگین صادرات نفت خام منطقه پیش از آغاز جنگ، روزانه حدود ۱۸ میلیون بشکه بود.
میانگین متحرک هفت‌روزه صادرات نیز در ۹ مهر به ۱۸.۵ میلیون بشکه در روز رسید. هم‌زمان، تعداد محموله‌های گاز طبیعی مایع که در سپتامبر از تنگه هرمز خارج شدند، به بالاترین سطح ماهانه از فوریه رسید.
افزایش صادرات در حالی است که حملات به نفتکش‌ها در تنگه هرمز و اطراف آن ادامه دارد و شرکت اطلاعات دریایی ماریسکس از دست‌کم هفت حادثه در این محدوده خبر داده است.
به گزارش آسوشیتدپرس، یک مقام پنتاگون یکشنبه، ۱۲ مهر، تایید کرد که بمب‌افکن‌ها به پایگاه‌های اصلی خود در آمریکا بازگشته‌اند. این مقام که اجازه اظهارنظر علنی درباره جابه‌جایی‌های حساس نظامی را نداشت، به شرط ناشناس ماندن صحبت کرد. در این گزارش، توضیحی رسمی درباره علت خروج بمب‌افکن‌ها یا ارتباط مستقیم آن با تحقیقات امنیتی ارائه نشده است.
در همین زمینه، به گزارش رویترز، ۱۲ فروند بمب‌افکن بی۱ در پایگاه فرفورد مستقر بودند. سخنگوی پنتاگون در پاسخی کتبی به این خبرگزاری تایید کرد که همه بمب‌افکن‌های آمریکایی مستقر در این پایگاه به آمریکا بازگشته‌اند و توضیح داد که ملاحظات امنیت عملیاتی، مانع از اعلام جابه‌جایی هم‌زمان با اجرای آن شده بود.
رویترز همچنین نوشت که وال‌استریت ژورنال نخستین بار خروج این هواپیماها را در ارتباط با نگرانی‌های امنیتی درباره طرح‌های احتمالی حمله تروریستی به فرفورد گزارش کرده است. با این حال، سخنگوی پنتاگون در پاسخ نقل‌شده نیز، علت خروج بمب‌افکن‌ها را مشخص نکرد.
گروه‌های رصد پروازهای نظامی، از جمله «ائتلاف ردیابی پروازهای نظامی»، از نخستین روزهای جنگ با ایران، فعالیت ده‌ها بمب‌افکن بی۵۲ و بی۱ را از فرفورد ثبت کرده‌اند. ناظران یکشنبه نیز خروج شمار زیادی از بمب‌افکن‌های بی۱ از این پایگاه را مشاهده کردند.
پرونده امنیتی فرفورد از بامداد پنجم مهر آغاز شد؛ زمانی که پلیس گزارشی درباره سه خودروی مشکوک دریافت کرد که ظاهرا به‌سوی پایگاه حرکت می‌کردند. به گفته پلیس لندن، ماموران مسلح در منطقه وِلفورد، نزدیک پایگاه، پنج مرد را ابتدا به ظن ارتکاب جرایم مرتبط با مواد منفجره بازداشت کردند. این افراد سپس به ظن تدارک اقدام تروریستی نیز تحت بازجویی قرار گرفتند.
پلیس ۷ مهر اعلام کرد که در سه خودروی مورد بررسی هیچ ماده منفجره‌ای پیدا نشده است. پنج مظنون اولیه با قرار وثیقه آزاد شدند، اما تحقیقات ادامه یافت.
در ادامه تحقیقات، فردی با تابعیت دوگانه بریتانیایی و ایرانی نیز هفته گذشته در مرکز لندن به ظن طراحی حمله تروریستی بازداشت شد. بر اساس گزارش یکشنبه آسوشیتدپرس، شمار بازداشت‌شدگان این پرونده به شش نفر رسیده و همه آنان با قرار وثیقه آزاد شده‌اند.
مقام‌های بریتانیایی احتمال نقش‌آفرینی تهران در این پرونده را مطرح کرده‌اند؛ جمهوری اسلامی هرگونه دخالت را رد کرده است.
دونالد ترامپ نیز درباره پرونده امنیتی فرفورد گفته بود افراد دخیل در این طرح قصد داشتند «خسارت بزرگی» وارد کنند. مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، از «دست داشتن یک عامل خارجی» سخن گفته بود، بی‌آنکه در اظهاراتش نام کشوری را ذکر کند.
فرفورد، در حدود ۱۶۰ کیلومتری غرب لندن، متعلق به بریتانیاست و نیروی هوایی آمریکا از آن استفاده می‌کند. این پایگاه پیشینه‌ای طولانی در پشتیبانی از عملیات بمب‌افکن‌های آمریکایی دارد. بنا بر سوابق رسمی نیروی هوایی آمریکا، فرفورد در جنگ خلیج فارس در سال ۱۹۹۱، عملیات ناتو علیه یوگسلاوی در سال ۱۹۹۹ و جنگ عراق در سال ۲۰۰۳ نقش داشته است.
در جنگ کنونی با حکومت ایران نیز فرفورد به یکی از پایگاه‌های پرواز بمب‌افکن‌های آمریکایی تبدیل شد. بریتانیا در آغاز با درخواست واشینگتن برای استفاده از پایگاه‌هایش مخالفت کرد، اما سپس اجازه داد آمریکا از این تاسیسات برای عملیاتی که لندن آن را «دفاعی» و علیه موشک‌ها و سکوهای پرتاب ایران توصیف می‌کرد، استفاده کند.
خروج بمب‌افکن‌ها در شرایطی صورت می‌گیرد که دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، همچنان گزینه‌های ادامه جنگ با حکومت ایران، از جمله حملات تازه، را بررسی می‌کند.
ترامپ روز شنبه، ۱۱ مهر، هنگام ترک کاخ سفید برای شرکت در گردهمایی‌ای در اوهایو، گفت درباره ایران تصمیم‌هایی خواهد گرفت و افزود: «تنها سؤال این است که از راه آسان پیش می‌رود یا از راه سخت.»
هم‌زمان، حضور نظامی آمریکا در خاورمیانه ادامه دارد. یک مقام آمریکایی پنجشنبه ۹ مهر گفته بود ناو هواپیمابر «تئودور روزولت» و یک گروه ناوهای آبی‌خاکی در راه منطقه‌اند و این جابه‌جایی‌ها ممکن است شمار ناوهای هواپیمابر آمریکا در منطقه را تا پایان اکتبر به سه فروند برساند.
رشاد العلیمی، رییس شورای ریاست‌جمهوری یمن، یکشنبه ۱۲ مهر در سخنرانی خطاب به مردم این کشور، از صدور دستور آغاز عملیات خبر داد و هدف آن را بازپس‌گیری مناطق باقی‌مانده و گسترش حاکمیت دولت بر سراسر یمن اعلام کرد. او گفت این تصمیم پس از پایان یافتن تمامی فرصت‌های کاهش تنش گرفته شد.
پیش‌تر، خبرگزاری رویترز ۱۰ مهر به نقل از شش مقام منطقه‌ای و غربی از تدارک عملیات نظامی عربستان سعودی علیه حوثی‌ها برای بازپس‌گیری مناطق ساحلی و تنگه راهبردی باب‌المندب و تامین امنیت مسیر کشتیرانی در دریای سرخ خبر داده بود.
اکسیوس در گزارشی که ۱۲ مهر منتشر شد، بازپس‌گیری صنعا، پایتخت یمن، و کنترل تنگه باب‌المندب را از اهداف ضدحمله تازه برشمرد. صنعا چندین سال است در کنترل حوثی‌ها قرار دارد و باب‌المندب نیز گذرگاهی حیاتی برای تجارت جهانی و صادرات نفت عربستان سعودی است.
به نوشته این وب‌سایت، دولت به‌رسمیت‌شناخته‌شده یمن و عربستان سعودی از هفته‌ها پیش این عملیات را برنامه‌ریزی کرده بودند. ده‌ها هزار نیروی زمینی وفادار به دولت یمن در آن شرکت دارند و ارتش عربستان عمدتا پوشش هوایی نیروهای یمنی را تامین می‌کند و مواضع حوثی‌ها را هدف قرار می‌دهد.
تسلط حوثی‌ها بر مناطق ساحلی نزدیک باب‌المندب، اهرم فشار مهمی در اختیار این گروه و جمهوری اسلامی قرار داده است. اهمیت این گذرگاه با اختلال در کشتیرانی تنگه هرمز در پی جنگ ایران افزایش یافته است.
پشتیبانی آمریکا و احتمال تغییر دامنه مشارکت
یک مقام آمریکایی به اکسیوس گفت فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا، سنتکام، درباره آغاز حملات در یمن ملاحظات جدی داشت، زیرا معتقد بود ورود به این درگیری تمرکز آن را از ایران منحرف می‌کند.
به گفته این مقام، خالد بن سلمان، وزیر دفاع عربستان سعودی، پنجشنبه ۹ مهر در تماس با پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، او را در جریان عملیات برنامه‌ریزی‌شده قرار داد و بار دیگر خواستار حملات هوایی آمریکا به مواضع حوثی‌ها شد.
یک مقام دیگر آمریکایی گفت واشینگتن «فعلا قصد ندارد اقدام نظامی مستقیم انجام دهد»، اما تاکید کرد اگر عملیات با مشکل روبه‌رو شود، این تصمیم ممکن است تغییر کند.
تشدید حملات و پیشنهاد تهران برای گفت‌وگو
حوثی‌ها شنبه و یکشنبه، ۱۱ و ۱۲ مهر، به حملات موشکی علیه اهدافی در عربستان سعودی، از جمله تاسیسات شرکت نفتی دولتی آرامکو، ادامه دادند.
نیروهای مسلح دولت یمن نیز بامداد ۱۲ مهر از حمله به مواضع حوثی‌ها در صنعا و صعده خبر داده بودند. به گزارش رویترز، سخنگوی این نیروها گفت حملات «اهداف حیاتی» را هدف گرفته است، اما جزییات بیشتری ارائه نکرد.
شبکه المسیره، وابسته به حوثی‌ها، حمله به صنعا را به عربستان سعودی نسبت داد؛ خبری که ریاض هنگام انتشار گزارش رویترز تایید نکرده بود.
در مقابل، اسحاق دار، وزیر امور خارجه پاکستان، ۱۰ مهر گفت جمهوری اسلامی به‌طور غیررسمی پیشنهاد کرده است گفت‌وگوی سیاسی با حوثی‌ها جایگزین اقدام نظامی شود. او تاکید کرد تهران هنوز پیشنهاد مشخص و مکتوبی ارائه نکرده و موضوع در حد تبادل نظر میان وزیران امور خارجه بوده است.
به گفته دار، قرار بود این پیشنهاد در نشست اضطراری کمیته پیمان دفاعی مکه با حضور عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان در ریاض بررسی شود.
خبر استعفای پاک‌نژاد را ابتدا سیدمهدی طباطبایی، معاون ارتباطات و اطلاع‌رسانی دفتر پزشکیان، در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد و حدود یک ساعت بعد، متن حکم رییس دولت منتشر شد. با استعفای پاک‌نژاد، شمار وزارتخانه‌هایی که در دولت پزشکیان با سرپرست اداره می‌شوند و دولت موظف است برای آنها وزیر جدید معرفی کند، به سه وزارتخانه رسید.
پزشکیان در این حکم، با استناد به اصل ۱۳۵ قانون اساسی، پذیرش استعفای پاک‌نژاد و انتصاب بورد را اعلام کرد و از سرپرست وزارت نفت خواست در چارچوب سیاست‌های کلی، برنامه هفتم و با همکاری هیات وزیران برای تحقق اهداف دولت و حل مشکلات کشور فعالیت کند.
طباطبایی، به شبکه خبر صداوسیما گفت پاک‌نژاد پیش از این «به دلایل شخصی» استعفا کرده بود اما این استعفا تاکنون مورد پذیرش رییس دولت قرار نگرفته بود و سرانجام پزشکیان امروز این استعفا را پذیرفت.
این تغییر در پی هفته‌ها مناقشه درباره فروش نفت از طریق واسطه‌های موسوم به «تراستی»، بازنگشتن درآمد محموله‌های نفتی و انتقاد نمایندگان مجلس از عملکرد پاک‌نژاد صورت گرفت. مقام‌های دولت در اعلام این تصمیم، دلیلی برای استعفا ارائه نکرده‌اند و ارتباط مستقیم آن با این مناقشه‌ها تایید نشده است.
محمد امیر، دبیر کمیسیون اصل ۹۰ مجلس، نهم شهریور از افزایش تعداد تراستی‌ها در دوره وزارت پاک‌نژاد انتقاد کرده و گفته بود پاسخ‌های وزیر درباره بازنگشتن پول نفت، نمایندگان را قانع نکرده است. او همچنین از پیگیری استیضاح پاک‌نژاد پس از ثبات شرایط کشور خبر داد. تراستی‌ها واسطه‌های مورد اعتماد حکومت برای فروش نفت و جابه‌جایی درآمد آن در شرایط تحریم هستند.
ایران‌اینترنشنال نیز ۱۷ شهریور در گزارشی بر پایه دو سند محرمانه از وزارت نفت و شورای عالی امنیت ملی، از واگذاری اعتباری محموله‌های بزرگ نفت با تخفیف بالا به چهار تراستی بدهکار خبر داد. این گزارش به نقش محمدجواد باوند، منصوب پاک‌نژاد در سمت دستیار ویژه نظارت بر تجارت نفت، در مدیریت شبکه تازه واسطه‌ها اشاره می‌کند.
پس از انتشار این انتقادها، بورد ۲۴ شهریور گزارش‌ها درباره واگذاری قرارداد نفتی به حسین آقایاری با تایید وزیر را تکذیب کرد و گفت معاملات نفتی بر اساس ضوابط و زیر نظر نهادهای نظارتی انجام می‌شود.
هادی قوامی، نماینده مجلس، نیز ۱۱ مهر، یک روز پیش از اعلام استعفای پاک‌نژاد، گفت ۷۰۰ میلیون دلار از پول نفت مرتبط با بانک‌های ملی و گردشگری از طریق این واسطه بازنگشته است. پاک‌نژاد پیش از اعلام استعفایش، در پاسخ به پرسشی درباره درآمدهای نفتی گفت: «پول نفت فروخته‌شده در حال وصول است.»
حدود یک ماه پیش، وزارت نفت خبر استعفای وزیر نفت را رد کرده بود. سامان قدوسی، سخنگوی وزارت نفت، ۱۵ شهریور در واکنش به شایعه استعفا و با اشاره به «خبرسازی‌ها و بداخلاقی‌های رسانه‌ای» گفته بود: «وزیر نفت با قدرت پیگیر افزایش تولید و فروش، خنثی‌سازی تحریم‌ها و مدیریت ناترازی انرژی است.»
آغاز وزارت پاک‌نژاد نیز با مخالفت‌هایی در مجلس همراه بود. در مرداد ۱۴۰۳، گزارش‌هایی از رای منفی اولیه کمیسیون انرژی به او منتشر شد؛ اما این کمیسیون در نهایت، همراه با کمیسیون صنایع و معادن، صلاحیت او را تایید کرد. پاک‌نژاد ۳۱ مرداد همان سال با ۲۲۲ رای موافق نمایندگان، وزیر نفت دولت پزشکیان شد.
حمید بورد، متولد ۱۳۴۳، از شهریور ۱۴۰۳ معاون وزیر نفت و مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران بوده است. او در رشته‌های مهندسی مکانیک و مدیریت اجرایی تحصیل کرده و در شرکت‌های نفت و گاز مارون، ملی مناطق نفت‌خیز جنوب و نفت فلات قاره ایران مدیرعامل بوده است.
مشارکت در دور زدن تحریم‌ها و تحریم از سوی آمریکا
ایران‌اینترنشنال ۲۴ مرداد ۱۴۰۵ در گزارشی اختصاصی درباره شبکه فروش نفت وزارت اطلاعات، به نقل از منابع مطلع نوشت اعضای این شبکه درمجموع ۱۱ میلیارد دلار از پول نفت فروخته‌شده را بازنگردانده‌اند. بر اساس این گزارش، شبکه با مدیریت یکی از مدیران ارشد وزارت اطلاعات با نام مستعار «شایان» و همکاری محسن پاک‌نژاد و میثم درزی‌نژاد رمی، مدیرکل صندوق بازنشستگی این وزارتخانه، فعالیت می‌کرد.
در این گزارش، به نقل از منابع آگاه آمده بود که پاک‌نژاد در آستانه برکناری است و برای حفظ سمت خود تلاش می‌کند.
وزارت خزانه‌داری آمریکا پاک‌نژاد را در ۲۳ اسفند ۱۴۰۳ تحریم کرده بود. این وزارتخانه اعلام کرد پاک‌نژاد بر صادرات ده‌ها میلیارد دلار نفت نظارت دارد و وزارت نفت تحت مدیریت او، میلیاردها دلار نفت برای فروش و تامین منابع مالی در اختیار نیروهای مسلح جمهوری اسلامی، از جمله سپاه پاسداران و نیروی انتظامی، قرار داده است.
این تحریم‌ها در چارچوب کارزار «فشار حداکثری» دولت دونالد ترامپ و با هدف اعلام‌شده رساندن صادرات نفت ایران به صفر اعمال شد و هم‌زمان، شماری از شرکت‌ها و نفتکش‌های دخیل در انتقال نفت ایران به چین را نیز هدف قرار داد.
وزارتخانه‌های دفاع و اطلاعات نیز پس از کشته‌شدن وزیرانشان در حملات آمریکا و اسرائیل در جریان جنگ ۴۰ روزه، همچنان بدون وزیر اداره می‌شوند. با استعفای پاک‌نژاد، دولت اکنون باید وزیران پیشنهادی هر سه وزارتخانه را برای دریافت رای اعتماد به مجلس معرفی کند.
