شهبانو فرح پهلوی در گفتوگو با مجله فرانسوی «پوئن دو وو» گفت ایرانیان، بهویژه نسل جوانی که در فضای سرکوب دائمی بزرگ شده، انتخاب خود را کردهاند: «آزادی و دموکراسی». او همچنین بر مخالفت همیشگی خود با هرگونه حمله به ایران تاکید کرد.
او در این مصاحبه گفت همواره با هرگونه حمله به ایران مخالف بوده و مردم باید آزادانه شکل نظام آینده را انتخاب کنند.
همسر آخرین پادشاه ایران پیش از انقلاب ۵۷ با انتقاد از سرکوب و سیاستهای جمهوری اسلامی تاکید کرد: «قلبم برای ایران میتپد.»
این مصاحبه در انستیتو دو فرانس در پاریس انجام شده و نخستین گفتوگوی رسانهای شهبانو فرح پهلوی از زمان آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به جمهوری اسلامی در اسفند گذشته معرفی شده است.
شهبانو فرح پهلوی در توضیح سکوت خود از آغاز جنگ گفت خبرهایی که از ایران دریافت میکرد، از دشوارتر شدن روزافزون شرایط مردم حکایت داشت.
او افزود: «وقتی این جنگ درگرفت، ایرانیان هنوز در سوگ چیزی بودند که احتمالا یکی از بزرگترین کشتارهای غیرنظامیان بیدفاع به دست یک حکومت علیه مردم خودش بود.»
شهبانو فرح پهلوی در پاسخ به پرسشی درباره وضعیت کنونی، در میانه حملات آمریکا و مذاکرات، گفت: «من همیشه با هرگونه حمله به کشورم مخالف بودهام. ایرانیان چهلوهفت سال است که زیر فشار و سرکوبی هر روز شدیدتر زندگی میکنند. امروز باید پیامدهای دخالتهای رژیم در خارج را هم تحمل کنند.»
او در ادامه پرسید: «تا کی یک ملت باید تاوان انتخابهای فاجعهبار رژیمی را بپردازد که بر او حکم میراند، در حالی که بارها و به بهای فداکاریهای سنگین، مخالفت خود را با آن فریاد زده است؟»
شهبانو فرح پهلوی همچنین در پاسخ به این پرسش که آیا جمهوری اسلامی از جنگ قویتر بیرون خواهد آمد، گفت: «به نظرم این کاملا غیرممکن است.»
او افزود: «فریب تبلیغات، تظاهرات با دقت سازمانیافته و استفاده گسترده از ابزارهای رسانهای و فناوری را نخورید. واقعیت روی زمین، آنطور که من میشناسم، چیز دیگری است.»
به باور او، سیاستهای حکومت به جنگ و ویرانی انجامیده و رنج مردم و آسیب به کشور را افزایش داده است.
او گفت: «برای اکثریت بزرگ ایرانیان، دشمن واقعی درون مرزهای خودشان است. اگر برای دفاع از میهنشان متحد شدهاند، پیش و بیش از هر چیز در برابر همین دشمن بوده است.»
شهبانو فرح پهلوی با اشاره به مشکلات معیشتی مردم گفت در کشوری که آن را از ثروتمندترین کشورهای جهان توصیف کرد، بخش بزرگی از جمعیت توان تامین غذای کافی ندارند و برخی ناچارند به یک وعده غذا در روز، اغلب بدون پروتئین، بسنده کنند.
او افزود: «با این همه، ایرانیان، و بهویژه این نسل جوان که در فضای سرکوب دائمی بزرگ شده، انتخاب خود را کردهاند: آزادی و دموکراسی.»
در بخش دیگری از مصاحبه، شهبانو فرح پهلوی درباره فعالیتهای پسرش، شاهزاده رضا پهلوی، گفت: «او زندگی و تمام توانش را وقف مبارزه برای آزادی ایران کرده است.»
او در پاسخ به پرسشی درباره ایرانیانی که خواهان پایان جمهوری اسلامیاند اما با بازگشت سلطنت مخالفاند، بر انتخاب شکل نظام سیاسی آینده با رای مردم تاکید کرد.
شهبانو فرح پهلوی گفت: «هدف اعلامشده شاهزاده رضا این است که جنبش ایرانیان را به سوی آزادی هدایت کند و دوره گذار را رهبری کند، تا زمانی که مردم بتوانند آزادانه و با رای خود شکل نظام آینده را برگزینند. آنگاه ماموریت او به پایان میرسد.»
او در پاسخ به پرسشی درباره امید به بازگشت به ایران نیز گفت: «تنها دغدغه و تنها امید من این است که ایرانیان و کشورم را رها از چنگ این قدرت شوم ببینم.»
شهبانو فرح پهلوی هنگام صحبت درباره نسبت خود با فرانسه، بر هویت ایرانیاش تاکید کرد و گفت: «من پیش از هر چیز ایرانی هستم. قلبم برای ایران میتپد و عمیقا به ریشههایم وابستهام.»
او همچنین از ثبت بنیادی در پرتغال خبر داد و گفت آرزو دارد این بنیاد در دوران حیاتش و پس از آن، به مرجعی با نام او تبدیل شود. به گفته شهبانو فرح پهلوی، از دیگر ماموریتهای این بنیاد، شناساندن ایران، تاریخ، فرهنگ و ارزشهای آن به جهان خواهد بود.
شهبانو فرح پهلوی گفت امسال به تعطیلات نرفته و تمام تابستان را در پاریس، «نگران و در تماس دائم با هممیهنانم» گذرانده است.
او درباره تلاش برای حفظ امید در میان ایرانیان گفت: «دور از آنها، هر کاری از دستم برمیآید میکنم تا به آنها امید بدهم و یادآوری کنم که در پایان، روشنایی بر تاریکی پیروز خواهد شد.»
وقتی از او خواسته شد خود را در یک کلمه توصیف کند، پاسخ داد: «مثبت».
دیوید پردو، سفیر آمریکا در پکن، جمعه سوم مهر در مصاحبه با شبکه سیانبیسی گفت: «ما از چند هفته پیش خیلی روشن به آنها گفتیم که هرگونه کمک به [حکومت] ایران، چه مستقیم و چه غیرمستقیم، چه اطلاعاتی و چه در قالب قطعات یا تجهیزات نظامی، کاملا غیرقابلقبول است. رییسجمهوری ترامپ دیروز بار دیگر این موضوع را بهروشنی بیان کرد.»
پردو همچنین گفت ترامپ و شی پس از نشست ماه مه بر سر سه موضوع به توافق رسیدند: جمهوری اسلامی هرگز نباید به سلاح هستهای دست یابد، تنگه هرمز باید باز بماند و هیچ طرفی حق ندارد برای عبور از این آبراه عوارض دریافت کند.
سفیر آمریکا در چین با اشاره به اینکه یک سال پیش چنین توافقی وجود نداشت، آن را «پیشرفتی چشمگیر» توصیف کرد.
پردو با تاکید بر اینکه واشینگتن پیوسته این پیام را تکرار میکند، گفت گفتوگوی دو رهبر «بسیار صریح و بیپرده» بوده است. او همچنین افزود ترامپ و شی در حال شکل دادن به رابطهای مبتنی بر میزانی از اعتماد هستند و همزمان برای حل اختلافها تلاش میکنند.
دو رهبر پنجشنبه دوم مهر نزدیک به سه ساعت در کاخ سفید گفتوگو کردند. توضیحات پردو درباره مطرح شدن موضوع ایران در مذاکرات در حالی است که ترامپ و شی در بخش علنی دیدار، درباره تجارت، امنیت و هوش مصنوعی سخن گفتند و اشاره مستقیمی به جنگ ایران نکردند.
پیش از ظهر جمعه و در جریان بازدید روسای جمهوری دو کشور از ساختمان آرشیو ملی در واشینگتن، ترامپ نیز تایید کرد که موضوع جنگ ایران را در مذاکرات پشت درهای بسته با شی جینپینگ مطرح کرده است.
رییسجمهوری آمریکا در پاسخ به پرسشی در این باره گفت: «بله، مطرح کردیم؛ مطرح کردیم. فکر میکنم خیلی خوب پیش خواهیم رفت.»
او در این اظهارات جزئیاتی از محتوای گفتوگو یا پاسخ همتای چینی خود ارائه نکرد.
بهگزارش هیل، سناتورهای جمهوریخواه پنجشنبه دوم مهر در جلسهای غیرعلنی درباره امنیت ملی، در جریان اطلاعاتی درباره گسترش همکاری نظامی [حکومت] ایران و چین قرار گرفتند. این جلسه نگرانی آنها را از استقبال با فرش قرمز از شی در پایگاه مشترک اندروز تشدید کرد.
لیزا مورکوفسکی، سناتور جمهوریخواه آلاسکا، شلیک ۲۱ گلوله توپ به نشانه ادای احترام و پرواز نمایشی بمبافکن بی۱ هنگام ورود رییسجمهوری چین را «بیش از حد» توصیف کرد.
او گفت: «آیا استقبال از او کار مناسبی است؟ بله. اما به همان اندازه مناسب است که پرسشهای واقعا سختی هم از او بپرسید.»
جان کرتیس، سناتور جمهوریخواه یوتا، نیز خواستار طرح موضوع کمک نظامی چین به [حکومت] ایران شد و گفت: «قطعا امیدوارم ترامپ این موضوع را با شی مطرح کند و به او بگوید که آمریکا از این وضع ناراضی است و این کار پیامدهایی دارد.»
این نگرانیها به جمهوریخواهان محدود نبود. ریچارد بلومنتال، سناتور دموکرات کنتیکت، پس از شرکت در جلسهای محرمانه درباره بودجه دفاعی گفت از اطلاعات مربوط به کمک چین به [حکومت] ایران «شوکه و عمیقا نگران» شده است.
بلومنتال گفت: «رییسجمهوری ترامپ باید به شی بگوید: “این کار را متوقف کن، دست بردار”، بهجای اینکه اینگونه با تشریفات مفصل از او تجلیل و استقبال کند.»
یکی از محورهای نگرانی سناتورها، گزارش استفاده جمهوری اسلامی از تصاویر ماهوارهای نهادهای چینی پیش از حمله به نیروهای آمریکایی در اردن است.
پیش از این والاستریت ژورنال گزارش داده بود مقامهای آمریکایی میان تصاویر ماهوارهای تهیهشده از نهادهای چینی و حمله موشکی ۲۶ تیر جمهوری اسلامی به پایگاه هوایی موفقالسلطی در اردن ارتباط یافتهاند. در آن حمله سه نظامی آمریکایی کشته و چهار نفر زخمی شدند.
بر اساس همان گزارش، مقامهای آمریکایی دولت چین را به دخالت مستقیم در حمله متهم نکردهاند. مقامهای چینی نیز ادعای مطرحشده از سوی واشینگتن را رد کرده و خواستار ارائه مدرک شدهاند.
کوین کریمر، سناتور جمهوریخواه داکوتای شمالی و عضو کمیته نیروهای مسلح سنا، با اشاره به گزارشهای رسانهای درباره استفاده [حکومت] ایران از تصاویر ماهوارهای چین گفت: «آمدن او ایرادی ندارد و اینکه با او مانند یک رهبر خارجی رفتار کند هم ایرادی ندارد، اما مهم است که این مسائل را هم با او مطرح کند و او را به چالش بکشد.»
راجر ویکر، رییس جمهوریخواه کمیته نیروهای مسلح سنا، نیز خواستار توضیح خواستن ترامپ از شی شد. او با اشاره به گزارشهای مربوط به تصاویر ماهوارهای گفت: «قطعا پیشنهاد میکنم رییسجمهوری تلاش کند پاسخی در این باره بگیرد.»
در مقابل، کلی، سخنگوی کاخ سفید، این موضوع را که کمک چین توانایی [حکومت] ایران برای هدف قرار دادن نیروهای آمریکایی را افزایش داده است، رد کرد.
او به هیل گفت: «همانطور که رییسجمهوری گفته است، هیچیک از اقداماتی که هر بازیگر خارجی برای کمک به [حکومت] ایران انجام میدهد، به هیچ وجه توانایی این کشور را برای هدف قرار دادن آمریکاییها افزایش نمیدهد.»
ترامپ نیز پیشتر، در واکنش به گزارش انتقال تصاویر ماهوارهای، اهمیت موضوع را کمرنگ جلوه داده و با مقایسه فعالیتهای اطلاعاتی دو کشور، بر رابطه خوب خود با شی تاکید کرده بود.
در کنار موضوع ایران، سناتورهای جمهوریخواه از ترامپ خواستهاند در مذاکرات با چین امتیازهای ملموسی در زمینه تجارت، بهویژه صادرات محصولات کشاورزی آمریکا، به دست آورد. با این حال، اظهارات پردو جزئیاتی از پاسخ شی به هشدار ترامپ یا تعهد احتمالی پکن برای محدود کردن کمک به تهران ارائه نمیکند.
در واکنشهای رسیده به ایراناینترنشنال، حمایت از نخستوزیر اسرائیل پررنگترین مضمون بوده است. بسیاری، مواضع او را درباره جمهوری اسلامی و مردم ایران، با سخنرانی پزشکیان مقایسه کردند و نوشتند نتانیاهو در نیویورک حرفهایی را بیان کرد که آنها انتظار داشتند درباره وضعیت مردم ایران شنیده شود.
مضمون «صدای مردم ایران» یا «نماینده مردم ایران» بارها در این پیامها تکرار شد. شماری از مخاطبان نیز از واکنش عاطفی خود به سخنرانی نتانیاهو نوشتند؛ از اشک ریختن و ایستاده تشویق کردن او تا ساعتها انتظار برای شنیدن سخنانش.
یکی از مخاطبان نوشت: «چند ساعت پای تلویزیون منتظر سخنرانی بیبی بودم؛ واقعا از سخنانش لذت بردم. از او ممنونم که صدای ملت ایران بود.»
مخاطبی از اصفهان نیز نوشت: «در سازمان ملل، نماینده مردم ایران پزشکیان نبود؛ نتانیاهو بود.»
بخشی از واکنشها نیز به نحوه حضور و سخنرانی نتانیاهو اختصاص داشت. برخی به نمایش تصاویر و اشاره او به استارلینک واکنش نشان دادند و شماری نیز خروج تعدادی از حاضران از سالن هنگام سخنرانی او را نقد کردند.
در پیامهایی دیگر، «سازمان ملل، نهادهای بینالمللی و جریانهای چپ» به «سکوت در برابر سرکوب و کشتار در ایران» متهم شدند.
همچنین شماری از مخاطبان، نتانیاهو را بهدلیل آنچه عمل کردن به وعدهها و مواضع اعلامشدهاش خواندند، ستایش کردند.
از حمایت سیاسی تا درخواست اقدام نظامی
حمایت بخشی از مخاطبان از نخستوزیر اسرائیل به سخنرانی او محدود نماند. شماری خواستار اقدام نظامی علیه جمهوری اسلامی و سپاه پاسداران شدند و برخی نیز از امید خود به سرنگونی حکومت نوشتند.
در برخی پیامها، نتانیاهو و ترامپ در کنار یکدیگر بهعنوان امیدی برای مقابله با جمهوری اسلامی مطرح شدند؛ مخاطبانی که چنین دیدگاهی داشتند، خواستار اقدام عملی آنها علیه حکومت شدند.
یکی از مخاطبان نوشت: «همانطور که حماس و حزبالله را نابود کردید، قول بدهید سپاه را هم نابود کنید.»
مخاطب دیگری نوشت: «مردم ایران منتظر جنگ هستند. این رژیم از بیبی میترسد. لطفا حمله کنند. ترامپ و بیبی امید ما هستند.»
این مضمون در پیامهای دیگری نیز با عبارتهای کوتاهتری چون «بیبی جان، بزن و کار را تمام کن» تکرار شد.
در یکی از پیامها نیز وضعیت نامناسب معیشتی با درخواست اقدام علیه جمهوری اسلامی پیوند خورد.
مخاطبی از ماهشهر با اشاره به مشکلات معیشتی نوشت: «وضعیت مالی مردم خیلی خراب است. بیبی جان، بیا نجاتمان بده. به داد مردم برسید.»
ما هم چاره دیگری نداریم
بخش دیگری از واکنشها به این جمله نتانیاهو در سخنرانیاش اختصاص داشت که گفت اسرائیل باید پیروز شود، زیرا «چاره دیگری» ندارد.
شماری از مخاطبان این عبارت را به مردم ایران تعمیم دادند و با همین تعبیر از پیروزی مردم سخن گفتند.
یکی از مخاطبان نوشت: «ما مردم ایران نیز پیروز خواهیم شد، چاره دیگری نداریم.»
در پیامی دیگر آمده است که سخنان نتانیاهو «حرفهای مردم» را بازتاب میدهد.
فردی دیگر نیز ابراز امیدواری کرد روزی نماینده منتخب مردم ایران در مجمع عمومی سازمان ملل حضور یابد و «حرف مردم را بزند».
حمایت از نتانیاهو در برخی واکنشها با تاکید بر پیوندهای تاریخی ایرانیان و یهودیان و روابط ایران و اسرائیل همراه بود. شماری نیز ابراز امیدواری کردند پس از سرنگونی جمهوری اسلامی، روابط دوستانهای میان دو کشور برقرار شود.
فردی از تبریز نوشت: «نتانیاهو بعد از دو هزار و ۵۰۰ سال، همچون کوروش کبیر در قبال قوم یهود، پژواک صدای مردم ایران بود. قطعا آینده از آن مردم ایران و اسرائیل خواهد بود. پاینده ایران. جاوید شاه.»
در پیامی دیگر خطاب به نتانیاهو آمده است: «ما دو ملتی هستیم که در نهایت به آزادی دست پیدا میکنیم و آن روز شانهبهشانه یکدیگر خواهیم بود؛ جاوید شاه، زنده باد اسرائیل.»
پزشکیان «نماینده ما نیست»
در سوی دیگر این مقایسه، واکنشها به پزشکیان عمدتا انتقادی بوده است.
یکی از مضامین تکرارشونده این بود که او نماینده مردم ایران در مجمع عمومی سازمان ملل نیست.
بخشی از انتقادها نیز متوجه سخنان پزشکیان درباره فلسطینیان بود. در این واکنشها، صحبت او درباره قربانیان غزه در برابر سکوتش درباره کشتهشدن معترضان در ایران قرار گرفت.
یکی از مخاطبان خطاب به پزشکیان نوشت: «از غزه و فلسطین گفتی، اما از مردم ایران نگفتی. نگفتی که در دیماه، هزاران ایرانی را در خیابانهای ایران کشتید.»
در پیامی دیگر آمده است: «پزشکیان در مجمع عمومی سازمان ملل نماینده ما ملت ایران نیست، بلکه نماینده اقلیتی است که مردم بیدفاع را به گلوله بستند.»
مقایسه شیوه حضور و سخنرانی پزشکیان و نتانیاهو نیز در واکنشها قابل توجه بوده است. در یکی از پیامها، «صلابت و شجاعت» نتانیاهو در برابر «ترس و دستپاچگی» پزشکیان و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، قرار گرفته است.
یکی از مخاطبان نوشت: «هرچه پای سخنرانی نتانیاهو مینشینم، فقط تفاوت پزشکیان و او را واضح میبینم.»
انتقاد از پزشکیان در یکی از پیامها به مشکلات اقتصادی نیز کشیده شد. فرستنده با اشاره به پرداختنشدن حقوق بازنشستگان، سخنان او را در سازمان ملل در برابر مشکلات معیشتی داخل کشور قرار داد.
یکی از مخاطبان نوشت: «حقوق بازنشستگان واریز نشده است، آنوقت گندهگوی منطقه در سازمان ملل فقط اراجیف میگوید.»
امید به ترامپ، همراه با تردید درباره توافق
واکنشها به ترامپ یکدست نبوده است. در برخی پیامها از او خواسته شد علیه جمهوری اسلامی اقدام کند و در یکی از آنها نیز درخواست بازداشت مقامهای حکومت هنگام حضور در آمریکا مطرح شد.
فرستنده این پیام با اشاره به حضور مقامهای جمهوری اسلامی در نیویورک نوشت: «اگر ترامپ مرد عمل است، اکنون وقت آن است.»
او خواستار بازداشت پزشکیان و دیگر مقامهای جمهوری اسلامی شد.
در مقابل، شماری از مخاطبان نسبت به توافق دولت ترامپ با جمهوری اسلامی ابراز نگرانی کردند و از او خواستند به جای توافق با تهران، علیه حکومت اقدام کند.
یکی از آنان نوشت: «ترامپ تمام تلاشش این است که با جمهوری اسلامی کثیف توافق کند.»
این نگرانی در پیام فردی از ماهشهر نیز دیده شد که پس از شرح مشکلات اقتصادی پرسید: «آقای ترامپ چقدر میخواهد صبر کند؟ احساس میکنم برای توافق التماس میکند.»
در مقابل، در پیامهای دیگری از ترامپ در کنار نتانیاهو بهعنوان امیدی برای مقابله با جمهوری اسلامی یاد شد و از آنها خواسته شد علیه حکومت اقدام کنند.
یکی از این مخاطبان خطاب به رییسجمهوری آمریکا نوشت: «آقای ترامپ، امید ما مردم ایران به شماست. فشار اقتصادی ما مردم را نابود کرده.»
او در ادامه از نخستوزیر اسرائیل خواست علیه جمهوری اسلامی اقدام کند.
مجری این شبکه همچنین با اشاره به کشتهشدن معترضان و حملات نظامی برخلاف وعدههای رییس دولت جمهوری اسلامی، پرسید: «چه کسی در ایران حکومت را در کنترل دارد؟»
پزشکیان در این گفتوگو تاکید کرد جمهوری اسلامی خواهان جنگ نیست و مدعی شد جنگ به ایران تحمیل شده است. او گفت تهران آماده دستیابی به توافقی در چارچوب حقوق بینالملل است، اما فشار برای وادار کردن جمهوری اسلامی به تسلیم را نخواهد پذیرفت.
او با اشاره به توافق و تفاهمنامهای که به گفتهاش پیشتر با طرف آمریکایی امضا شده بود، از تمایل به ادامه همان مسیر سخن گفت و آمریکا و اسرائیل را مسئول حملات و کشتهشدن رهبر پیشین جمهوری اسلامی، فرماندهان، دانشمندان و مقامهای دولتی دانست.
این سخنان در ادامه مواضع او در مجمع عمومی سازمان ملل مطرح شد. به گزارش ایراناینترنشنال، پزشکیان اول مهر نیز از آمادگی برای گفتوگو سخن گفته بود؛ همزمان، تعامل عباس عراقچی و استیو ویتکاف در نیویورک با انتقاد رسانههای وابسته به سپاه روبهرو شد. تسنیم خواستار توضیح وزیر امور خارجه درباره مجوز این تعامل و عذرخواهی او شده بود.
بخش مهمی از مصاحبه به میزان اختیار پزشکیان بر نیروهای نظامی اختصاص یافت. مجری با کنار هم گذاشتن وعده خودداری از اعمال زور علیه معترضان، عذرخواهی از کشورهای همسایه بابت حملات و اقدام فرماندهان علیه کشتیها بدون اطلاع «رییسجمهوری»، پرسید چرا تعهدهای او چند بار نقض شده است.
پزشکیان ابتدا به آمار کشتهشدگان اعتراضات پرداخت. هنگامی که مجری دوباره پرسید چه کسی تضمین میکند سپاه از توافقی که او امضا میکند پیروی کند، گفت قرار بوده گروههایی برای هماهنگی، رفع سوءتفاهم و ایجاد کانال ارتباطی تشکیل شوند، اما فرصت راهاندازی آنها فراهم نشده است. او همچنین نیروهای آمریکایی را به شلیک خودسرانه در منطقه متهم کرد.
مجری در ادامه پرسید: «چرا رییسجمهوری ترامپ باید با شما مذاکره کند و نه با فرمانده سپاه، ژنرال وحیدی؟» پزشکیان در پاسخ، از بیاعتمادی عمیق میان تهران و واشینگتن و خروج ترامپ از برجام سخن گفت، اما توضیح مشخصی درباره حدود اختیار خود در برابر فرمانده سپاه ارائه نکرد.
پرسش درباره اختلاف دولت و فرماندهان نظامی، پیشینهای فراتر از این مصاحبه دارد. ایراناینترنشنال در گزارشی به نقل از منابع نزدیک به دفتر ریاستجمهوری نوشته بود پزشکیان اقدامات احمد وحیدی و علی عبداللهی، فرمانده قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا، را «خودسرانه» خوانده و هشدار داده است که تشدید حملات به کشورهای منطقه فرصت آتشبس را از بین میبرد.
در بخش مربوط به اعتراضات دیماه، پزشکیان آمارهای بالاتر از شمار رسمی قربانیان را رد کرد و گفت حکومت مشخصات بیش از سه هزار کشته را منتشر کرده است. او مدعی شد حدود ۵۰۰ نفر از آنان نیروهای امنیتی و پلیس بودهاند و بخشی از خشونتها را به افراد مسلح و تلاش برای کودتا نسبت داد.
مجری با اشاره به آمار نهادهای حقوق بشری و گزارش مجله تایم، پاسخ او را به چالش کشید و پرسید: «شما جراح قلب هستید. چند نفر از ایرانیان در ایران توسط نیروهای امنیتی کشته شدند؟»
پزشکیان بار دیگر آمار رسمی منتشر شده توسط حکومت را تنها آمار واقعی اعلام کرد. او گزارشهای خارج از کشور را مغایر اطلاعات حکومت دانست و خواستار ارائه مدارک هویتی قربانیان شد. در عین حال، از ضعف مدیریت رویدادها ابراز تاسف کرد و گفت استفاده از سلاح در تظاهرات خیابانی پذیرفتنی نیست.
در مقابل روایت رسمی، ایراناینترنشنال پنجم بهمن سال گذشته با استناد به اسناد و اطلاعات دریافتی خود، از کشتهشدن دستکم ۳۶ هزار و ۵۰۰ نفر در سرکوب اعتراضات خبر داده بود. ایراناینترنشنال همچنین ۱۳ بهمن اعلام کرد اطلاعات مربوط به جانباختن ۶۶۳۴ نفر را دریافت کرده است.
مجله تایم نیز در گزارشی جداگانه، به نقل از دو مقام ارشد وزارت بهداشت ایران، نوشت شمار کشتهشدگان تنها در روزهای هشتم و نهم ژانویه، برابر با ۱۸ و ۱۹ دی، ممکن است به ۳۰ هزار نفر رسیده باشد. این رقم در گزارش تایم بهعنوان برآورد مطرح شده بود.
پزشکیان در پاسخ به پرسش دیگری درباره رد اعدام معترضان، گفت مردم حق اعتراض دارند، اما میان اعتراض و آنچه «تسلیحاتی کردن اعتراضات» خواند تفاوت گذاشت. او در این پاسخ، تعهد صریحی به توقف اعدام معترضان نداد.
سرنوشت ذخایر اورانیوم نیز از محورهای چالشی گفتوگو بود. مجری با اشاره به حدود ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد و وقفه در راستیآزمایی آن، پرسید: «آن اورانیوم کجاست؟»
پزشکیان محل نگهداری این مواد را مشخص نکرد و در عوض، ادعای آمریکا درباره نابودی تاسیسات هستهای را پیش کشید. او بار دیگر گفت جمهوری اسلامی به دنبال سلاح هستهای نیست و میخواهد در چارچوب پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای عمل کند.
در پاسخ به پرسش درباره نیاز ایران به اورانیوم ۶۰ درصدی، پزشکیان گفت تهران آماده کاهش غلظت این مواد و پذیرش بازرسی است و میتوان موضوع را تحت نظارت آژانس بینالمللی انرژی اتمی روی میز مذاکره گذاشت. بااینحال، درباره زمان و سازوکار اجرای این پیشنهاد جزئیاتی ارائه نکرد.
آژانس در گزارش سپتامبر ۲۰۲۵، ذخیره اورانیوم با غنای تا ۶۰ درصد ایران در ۱۳ ژوئن همان سال را ۴۴۰٫۹ کیلوگرم برآورد کرده بود. تعبیر «مواد کافی برای حدود ۱۰ بمب» به امکان غنیسازی بیشتر این ذخیره تا سطح تسلیحاتی مربوط است و به معنای وجود ۱۰ بمب آماده نیست؛ ساخت سلاح به مراحل فنی دیگری نیز نیاز دارد.
در موضوع امنیت کشتیرانی، مجری پرسید آیا ایران، صرفنظر از پرچم کشتیها، شلیک به کشتیهای تجاری را متوقف میکند. پزشکیان ابتدا حمله را رد کرد، اما سپس گفت هنگامی که آمریکا مانع عبور کشتیهای ایران میشود، تهران نیز حق عبور دیگر کشتیها را به رسمیت نمیشناسد. او تعهد بیقیدوشرطی به توقف حملات ارائه نکرد.
پزشکیان همچنین در پاسخ به پرسش درباره توقف تسلیح حزبالله و حوثیها، گفت حوثیها مسئول اقدامات خود هستند و از تهران دستور مستقیم نمیگیرند. او ارتباط با این گروهها و وجود منافع مشترک با حزبالله را پذیرفت، اما هنگامی که مجری به سابقه تامین مالی و اطلاعات درباره هدایت آنها از سوی [حکومت] ایران اشاره کرد، پاسخ خود را به دوره ریاستجمهوری و میزان اطلاع شخصیاش محدود کرد.
بخش دیگری از مصاحبه به وضعیت مجتبی خامنهای اختصاص داشت. پزشکیان گفت حدود یک ماه تا یک ماهونیم پیش، در دیداری هفتساعته او را حضوری دیده و مدعی شد رهبر جمهوری اسلامی سالم و قادر به اداره امور است. او گفت اجرای سیاستها در اختیار دولت است، اما مشورتها و دستورالعملها از سوی رهبر میآید.
مجری پرسید چرا ویدئویی از سخن گفتن مجتبی خامنهای با مردم درباره جنگ منتشر نشده است. پزشکیان به مسائل امنیتی و اقدامات نیروهای خارجی اشاره کرد، اما توضیح روشنی درباره نبود چنین ویدئویی نداد. او پیشتر نیز در مصاحبه ۲۱ شهریور با ایندیا تودی گفته بود مجتبی خامنهای زنده است و آمریکا نمیتواند محل حضور او را پیدا کند.
پزشکیان در پایان، ضمن اذعان به مشکلات اقتصادی، گفت جمهوری اسلامی برای بقا سختیها را تحمل خواهد کرد. او بار دیگر بر تمایل به پایان جنگ از راه گفتوگو تاکید کرد و تصمیم درباره پایان دادن به آن را متوجه آمریکا دانست.
بر اساس این دادهها، تولید ناخالص داخلی ایران در بهار نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۱۰.۱ درصد کاهش یافته و بهجز کشاورزی، تقریبا تمام بخشهای عمده اقتصاد کوچک شدهاند.
ارزش افزوده بخش استخراج نفت و گاز نیز به قیمتهای ثابت سال ۲۰۲۱، ۲۶.۴ درصد افت کرده و سهم این بخش از اقتصاد از ۲۶ درصد در بهار سال گذشته به ۲۱ درصد کاهش یافته است.
دادههای آژانس بینالمللی انرژی نشان میدهد ایران بین آوریل تا ژوئن، همزمان با فصل بهار، بهطور متوسط روزانه حدود ۲.۶ میلیون بشکه نفت خام تولید کرده که بیش از ۲۰ درصد کمتر از مدت مشابه سال گذشته است. تولید روزانه نفت در تابستان نیز بیشتر کاهش یافته و به حدود ۲.۳ میلیون بشکه رسیده است.
با توجه به اعمال محاصره دریایی ایران از سوی آمریکا از اواسط ژوئیه، انتظار میرود انقباض اقتصادی ایران در تابستان بهمراتب شدیدتر از بهار باشد.
افت شدید تولید و توزیع گاز
بر اساس آمار رسمی، ارزش افزوده بخش توزیع گاز ایران نیز در بهار، به قیمتهای ثابت سال ۲۰۲۱، بیش از ۲۱ درصد نسبت به سال قبل کاهش یافته است.
اسرائیل ۱۸ مارس تاسیسات فرآوری گاز پارس جنوبی را هدف قرار داد؛ میدانی که حدود ۷۰ درصد گاز ایران را تامین میکند.
مقامهای جمهوری اسلامی پس از این حملات برآوردهای متفاوتی از کاهش تولید ارائه کردهاند که از روزانه ۱۰۰ میلیون تا ۲۳۰ میلیون مترمکعب متغیر است. برآورد اولیه آژانس بینالمللی انرژی که در ماه مه منتشر شد، کاهش تولید گاز ایران را حدود ۱۰۰ میلیون مترمکعب در روز تخمین زده بود.
مرکز آمار میزان دقیق گاز توزیعشده در بهار امسال را اعلام نکرده است. با این حال، گزارش قبلی این مرکز نشان میداد ایران در بهار سال گذشته روزانه حدود ۷۲۶ میلیون مترمکعب گاز فرآوریشده تولید و وارد شبکه کرده بود.
با در نظر گرفتن کاهش ۲۱ درصدی ارزش افزوده این بخش به قیمت ثابت، برآورد میشود گاز عرضهشده به شبکه داخلی در بهار امسال حدود ۱۵۲ میلیون مترمکعب در روز کاهش یافته و به تقریبا ۵۷۳ میلیون مترمکعب رسیده باشد.
این کاهش در آستانه زمستان اهمیت ویژهای دارد. ایران در ماههای سرد با کسری شدید گاز روبهرو است و در دورههای اوج مصرف، این کمبود میتواند به روزانه ۲۵۰ میلیون مترمکعب برسد. دولت در سالهای گذشته برای پاسخ به افزایش مصرف خانگی ناچار شده است عرضه گاز به صنایع، نیروگاهها و مجتمعهای پتروشیمی را محدود کند.
افزایش صادرات به ترکیه با وجود کاهش عرضه داخلی
در همین حال، با وجود کاهش گاز واردشده به شبکه داخلی، ایران صادرات خود به یکی از دو مشتری خارجی گازش را افزایش داده است.
آمار نهاد تنظیم بازار انرژی ترکیه، EMRA، نشان میدهد صادرات گاز ایران به ترکیه در فاصله آوریل تا ژوئن ۲۷ درصد افزایش یافته و به روزانه ۳۰ میلیون مترمکعب رسیده است. ایران همچنین به عراق گاز صادر میکند، اما آمار قابل مقایسهای از صادرات به این کشور در همین دوره منتشر نشده است.
دو عامل میتواند افزایش صادرات به ترکیه را توضیح دهد. نخست اینکه مصرف داخلی گاز در ماههای گرم کمتر از پاییز و زمستان است. عامل دوم، احتمال کاهش شدید مصرف گاز صنایع و بخش پتروشیمی در نتیجه جنگ است.
بر اساس دادههای پیشین مرکز آمار، در بهار سال گذشته بخش پتروشیمی روزانه حدود ۸۲ میلیون مترمکعب و صنایع حدود ۳۹۷ میلیون مترمکعب گاز مصرف میکردند. مجموع مصرف این دو بخش حدود ۷۵ درصد فروش داخلی گاز را ــ بدون احتساب صادرات، تلفات انتقال و توزیع و گاز مورد استفاده برای فعالیت خود شبکه ــ تشکیل میداد. این رقم همچنین معادل حدود ۶۶ درصد کل گاز فرآوریشده تزریقشده به شبکه در آن فصل بود.
اسرائیل در جریان جنگ بخشهایی از مجتمعهای پتروشیمی عسلویه و ماهشهر را هدف قرار داد؛ تأسیساتی که در مجموع حدود ۷۰ درصد تولید پتروشیمی ایران را به خود اختصاص میدهند. مجتمعهای فولاد مبارکه و فولاد خوزستان نیز هدف قرار گرفتند که مجموعا حدود نیمی از فولاد ایران را تولید میکنند.
بر این اساس، احتمالا مصرف گاز این صنایع در جریان حملات و پس از آن بهشدت کاهش یافته و بخشی از گاز را برای صادرات آزاد کرده است.
زمستان؛ آزمون اصلی صادرات گاز ایران
این وضعیت با کاهش دما میتواند بهسرعت تغییر کند. مصرف گاز خانگی در پاییز تقریبا به دو برابر سطح بهار و تابستان میرسد و در زمستان بیش از سه برابر میزان مصرف در فصل گرم میشود.
بر اساس آمار مرکز آمار، خانوارها در زمستان گذشته ۴۹ درصد کل گاز مصرفی ایران را به خود اختصاص دادند.
در نتیجه، با کاهش تولید ناشی از آسیبهای جنگ و افزایش شدید تقاضای خانگی در ماههای سرد، هنوز مشخص نیست ایران بتواند در ماههای آینده همزمان با تامین نیاز داخلی، سطح کنونی صادرات گاز خود به ترکیه و عراق را نیز حفظ کند.
