رییسجمهوری آمریکا و رهبران دانمارک و گرینلند سرانجام توافقی را امضا کردند که زمینه را برای گسترش حضور نظامی ایالات متحده در گرینلند فراهم میآورد. این توافق میتواند به اختلافها بر سر آینده این جزیره راهبردی و غنی از منابع معدنی پایان دهد.
خبرگزاری رویترز سهشنبه ۳۱ شهریور گزارش داد این توافق که در جریان سفر دونالد ترامپ به نیویورک برای شرکت در مجمع عمومی سازمان ملل امضا شد، از خواسته پیشین او برای تبدیل گرینلند به قلمرو ایالات متحده فاصله دارد.
ترامپ پیشتر تصاحب این جزیره را راهی برای مقابله با گسترش نفوذ روسیه و چین در قطب شمال دانسته بود.
این توافق که پس از مخالفت رهبران گرینلند با واگذاری کامل جزیره به آمریکا مطرح شد، راه را برای گسترش حضور نظامی واشینگتن در این قلمرو باز میکند.
بر اساس متن توافق، ایالات متحده مجاز است سامانه دفاعی «گنبد طلایی» را برای مقابله با تهدید موشکهای بالستیک در گرینلند مستقر کند.
گرینلند از نظر جغرافیایی از اهمیت راهبردی ویژهای برخوردار است. کوتاهترین مسیر میان اروپا و آمریکای شمالی از فراز این جزیره قطبی میگذرد و شمالیترین پایگاه نظامی آمریکا نیز در آن قرار دارد.
ترامپ پیش از مراسم امضا، در سخنرانی خود در مجمع عمومی سازمان ملل اعلام کرد این توافق «کنترل دائمی بر امنیت و سایر نیازهای این قلمرو» را در اختیار ایالات متحده قرار میدهد.
او ادامه داد: «دیگر به هیچ دشمن آمریکا اجازه داده نخواهد شد در گرینلند حضور نظامی ایجاد کند یا بدون موافقت کتبی صریح ما، سرمایهگذاریهای حساس در آنجا انجام دهد.»
ترامپ پس از سخنرانی خود، این توافق را در مراسمی سهجانبه به همراه مته فردریکسن، نخستوزیر دانمارک و ینس فردریک نیلسن، نخستوزیر گرینلند، امضا کرد.
نخستوزیر دانمارک گفت این قرارداد میتواند «برای همیشه دوام داشته باشد». فردریکسن افزود این توافق هم بر اهمیت اتحاد ناتو تاکید دارد و به حق گرینلند برای تعیین سرنوشت خود احترام میگذارد.
نخستوزیر گرینلند نیز بر نقش ناتو در قطب شمال تاکید کرد و گفت: «ما معتقدیم حفظ قدرت ناتو، از جمله در قطب شمال، حیاتی است.»
گرینلند که در گذشته مستعمره دانمارک بود، اکنون قلمرویی نیمهخودمختار در پادشاهی دانمارک به شمار میرود. این جزیره میان قطب شمال و آمریکای شمالی قرار دارد و از ذخایر گسترده انرژی برخوردار است.
دو پایگاه تازه برای آمریکا در گرینلند
ایالات متحده در حال حاضر پایگاه فضایی پیتوفیک را در منطقهای دورافتاده در شمالغرب گرینلند اداره میکند. انتظار میرود توافق تازه زمینه ایجاد دو سایت نظامی دیگر را نیز فراهم آورد.
به گزارش رویترز، یکی از این مراکز قرار است در نارسارسواک، پایگاه هوایی سابق دوران جنگ سرد، ایجاد شود؛ منطقهای که جمعیت آن اکنون به چند ده نفر کاهش یافته است.
مرکز دیگر در مسترسویگ خواهد بود که در حال حاضر گشت سورتمه سیریوس، یکی از یگانهای ویژه ارتش دانمارک، از آن استفاده میکند.
ترامپ در سخنرانی خود در سازمان ملل گفت: «ما بلافاصله روند ایجاد یک حضور نظامی گسترده را در مکان مناسب آغاز خواهیم کرد. دو پایگاه نظامی بسیار بزرگ خواهیم ساخت.»
اظهارات ترامپ در ماههای گذشته درباره احتمال استفاده از نیروی نظامی یا فشار اقتصادی برای تصاحب گرینلند، به بحرانی دیپلماتیک در درون ناتو انجامید و دانمارک و گرینلند را به ماهها مذاکره فشرده با واشینگتن کشاند.
فردریکسن ۳۰ شهریور در نیویورک گفت امکان دستیابی به این توافق از آن رو فراهم شده که موضوع، ماهیتی امنیتی دارد و توافق حاصلشده از دید گرینلند، آمریکا، اروپا و دانمارک سودمند است.
بر اساس متن توافق، پیمان دفاعی سال ۱۹۵۱ میان آمریکا و دانمارک که تاکنون مبنای حقوقی حضور نظامی ایالات متحده در گرینلند بوده، اصلاح خواهد شد.
توافق تازه گسترش چشمگیر زیرساختهای نظامی آمریکا در گرینلند را در پی خواهد داشت و نخستین افزایش عمده حضور نظامی این کشور در جزیره از زمان جنگ سرد به شمار میرود. آمریکا در دوران جنگ سرد ۱۷ تاسیسات و بیش از ۱۰ هزار نیرو در گرینلند داشت.
ترامپ پیشتر این توافق را «بدون تاریخ پایان» توصیف کرد و گفت چارچوب جدید تمامی نگرانیهای واشینگتن را برطرف میکند و «هیچ هزینهای» برای ایالات متحده نخواهد داشت.
دو منبع به رویترز گفتند پس از راهاندازی دوباره خط لوله، انتقال نفت در ابتدا با ظرفیت پایین انجام میشود.
یکی دیگر از منابع خبر داد شرکت آرامکوی عربستان سعودی در تلاش است حجم انتقال نفت از طریق این خط لوله را بار دیگر به روزانه چهار میلیون بشکه برساند.
با این حال، یک منبع امنیتی هشدار داد بازگشت کامل خط لوله به ظرفیت پیشین ممکن است چند هفته زمان ببرد.
به گفته یکی از منابع، با ازسرگیری فعالیت این خط لوله، انتقال نفت خام به پالایشگاههای آرامکو در سواحل دریای سرخ نیز از سر گرفته خواهد شد.
او افزود قرار است یک محموله نفتی اواخر سهشنبه در ینبع بارگیری و راهی چین شود.
حمله پهپادی ۱۹ شهریور از خاک عراق، ایستگاههای پمپاژ خط لوله شرق-غرب در مناطق ریاض و مدینه را هدف قرار داد.
در این حمله شماری زخمی شدند و فعالیت سامانه انتقال نفت بهطور موقت متوقف شد.
هیچ گروهی مسئولیت این حمله را بر عهده نگرفته است، اما ریاض و واشینگتن شبهنظامیان متحد جمهوری اسلامی در عراق را از مظنونان احتمالی میدانند.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، ۲۱ شهریور گفت احتمالا حکومت ایران در این حمله دست داشته است.
در سوی دیگر، اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، ۲۳ شهریور نقشآفرینی تهران در این حمله را تکذیب کرد.
کاهش قیمت جهانی نفت
رویترز در ادامه گزارش داد معاملهگران برای بارگیری مجدد نفت عربستان سعودی آماده میشوند و نفتکشها را برای جابهجایی کشتیبهکشتی محمولهها به بندرهای سعید و سیدی کِریر در دریای مدیترانه منتقل میکنند.
بر اساس این گزارش، ازسرگیری انتقال نفت از طریق خط لوله شرق-غرب در ۳۱ شهریور باعث افزایش فروش نفت در بازارهای جهانی و افت قیمتها شد.
بهای معاملات آتی نفت برنت بیش از دو دلار در هر بشکه کاهش یافت و به پایینترین سطح خود از ۱۷ شهریور رسید.
پس از اختلال در تردد شناورها در تنگه هرمز طی ماههای اخیر، عربستان سعودی که بزرگترین صادرکننده نفت اوپک به شمار میرود، از خط لوله شرق-غرب برای انتقال روزانه حدود چهار میلیون بشکه نفت به ینبع بهره میبرد.
این میزان معادل حدود چهار درصد عرضه جهانی نفت است.
تنگه هرمز گذرگاه باریکی میان ایران و عمان است که پیش از آغاز جنگ در ۹ اسفند ۱۴۰۴، حدود یکپنجم نفت خام و گاز طبیعی مایع جهان از آن عبور میکرد.
پوتین و بن سلمان خواستار امنیت هرمز و بابالمندب شدند
کرملین در بیانیهای اعلام کرد ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه و محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، ۳۱ شهریور در گفتوگویی تلفنی بر ضرورت تضمین عبور امن و بدون مانع کشتیها از تنگه بابالمندب و تنگه هرمز تاکید کردند.
بر اساس این بیانیه، دو طرف بهطور مفصل به بررسی تحولات خاورمیانه پرداختند و افزودند حلوفصل سیاسی و دیپلماتیک همچنان تنها راه عملی برای پایان دادن به بحرانهای منطقه است.
آنها همچنین با اشاره به وخامت اوضاع نظامی و سیاسی در یمن، بر «ضرورت توقف سریع درگیریها» در این کشور تاکید کردند.
گفتوگوی پوتین و بن سلمان در شرایطی انجام شد که پیشروی حوثیهای یمن در مناطق اطراف تنگه بابالمندب و حملات آنها به عربستان سعودی، به نگرانیها درباره امنیت مسیرهای انتقال انرژی و چشمانداز بازار جهانی نفت دامن زده است.
با مختل شدن دریانوردی در تنگههای هرمز و بابالمندب، دو مسیر اصلی صادرات نفت عربستان سعودی، در پی اقدامات جمهوری اسلامی و حوثیها، ریاض ناچار شده است بخشی از صادرات نفت خود را از مسیر کانال سوئز مصر انجام دهد.
۳۰ شهریور، روزنامه نیویورکتایمز گزارش داد ترامپ تصمیم گرفته است دستکم در مقطع کنونی به کارزار عربستان سعودی علیه حوثیهای یمن نپیوندد.
این روزنامه نوشت در دو هفته گذشته، درخواستهای مکرر ریاض از واشینگتن برای حمله به مواضع حوثیهای مورد حمایت جمهوری اسلامی، ترامپ را با چالش روبهرو کرده است.
لیندزی و کریگ مردادماه پس از ۸۴ و ۹۳ روز اعتصاب غذا، بهدنبال دریافت تضمینهایی از جمله ازسرگیری تماس با خانواده، به اعتصاب خود پایان دادند.
با گذشت بیش از یک ماه، تنها دو تماس کوتاه برقرار شده و تماسهای منظمی که به آنان وعده داده شده بود، از سر گرفته نشده است.
درخواست مداخله مستقیم وزیر خارجه
خانواده فورمن در بیانیهای که سهشنبه ۳۱ شهریور منتشر شد، اعلام کرد یک ملاقات کنسولی برای ۱۳ مهر برنامهریزی شده است.
خانواده از تعیین این زمان استقبال کرد، اما گفت تاخیر طولانی در ملاقات با این زوج، بهویژه پس از اعتصاب غذای طولانی آنان، «بهشدت نگرانکننده» است.
بر اساس این بیانیه، کارکنان کنسولی بریتانیا در سال جاری تنها یک بار با لیندزی و کریگ ملاقات کردهاند؛ در حالی که بیش از ۲۰ ماه از بازداشت آنان میگذرد.
خانواده از میلیبند خواست با آنان دیدار کند، راههای دیپلماتیک موجود را دوباره بررسی کند و برای برقراری تماسهای منظم خانوادگی و دسترسی موثر کنسولی، به مقامهای جمهوری اسلامی فشار بیاورد.
جو بنت، فرزند لیندزی، گفت انتظار ندارد دولت بریتانیا بتواند به مقامهای جمهوری اسلامی دستور دهد، اما دولت موظف است از شهروندان خود دفاع کند و در صورت عمل نشدن به وعدهها، پیگیری را ادامه دهد.
او افزود لیندزی و کریگ با امید به بهبود شرایط، اعتصاب غذای خود را متوقف کردند و نباید تاخیر در تماس و ملاقات به وضعیتی عادی تبدیل شود.
سابقه بازداشت و محکومیت
لیندزی و کریگ ۱۴ دی ۱۴۰۳، هنگام سفر دور دنیا با موتورسیکلت و در مسیر اصفهان به کرمان بازداشت شدند. هر دوی آنان اتهام جاسوسی را رد کردهاند، اما شعبه ۱۵ دادگاه انقلاب تهران به ریاست ابوالقاسم صلواتی، هر یک را به ۱۰ سال زندان محکوم کرد.
در تیرماه نیز بدون حضور وکیل، مترجم یا امکان دفاع، دو سال دیگر به حکم کریگ بهدلیل گفتوگو با رسانهها افزوده شد.
درخواست تازه خانواده پس از نخستین حضور عمومی الیستر برت، نماینده ویژه بریتانیا در امور بازداشتهای پیچیده کنسولی، مطرح شده است.
خانواده فورمن از انتصاب او استقبال کرده، اما تاکید دارد محدودیت اختیارات این نماینده، مداخله سیاسی وزیران را ضروری میکند.
این خانواده خواستار دیدار با میلیبند، برقراری منظم تماسها و ملاقاتهای کنسولی و تدوین راهبردی مشخص برای آزادی این زوج شده است.
انتظار میرود شی جینپینگ، رییسجمهوری چین، در دیدار این هفته با دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در واشینگتن، از او بخواهد فروش تسلیحات آمریکا به تایوان را متوقف کند.
موضع چین درباره تایوان چیست؟
چین میگوید تایوان از دوران باستان بخشی از قلمرو این کشور بوده است.
این جزیره از سال ۱۲۶۴ تا ۱۲۷۴ خورشیدی، در دوران سلسله چینگ، برای مدتی استانی جداگانه بود و پس از جنگ چین و ژاپن، به ژاپن واگذار شد.
در پایان جنگ جهانی دوم در سال ۱۳۲۴، اداره تایوان به دولت جمهوری چین سپرده شد.
پکن مساله تایوان را میراث حلنشده جنگ داخلی چین میداند.
دولت جمهوری چین پس از شکست از کمونیستهای مائو تسهتونگ در سال ۱۳۲۸ به این جزیره گریخت. کمونیستها نیز همان سال جمهوری خلق چین را در سرزمین اصلی بنیان گذاشتند.
از نظر پکن، تایوان یکی از استانهای چین است و حق ندارد خود را کشوری مستقل بداند.
چین هرگز گزینه استفاده از زور برای قرار دادن این جزیره زیر کنترل خود را کنار نگذاشته است؛ هرچند میگوید «اتحاد مجدد مسالمتآمیز» را ترجیح میدهد.
پکن تایوان را «هسته اصلی منافع حیاتی» خود و خط قرمزی عبورناپذیر میخواند و دیدار مقامهای بلندپایه خارجی با مقامهای تایوان را دخالت در امور داخلی چین میداند.
پکن به روابط آمریکا با تایوان چگونه واکنش نشان داده است؟
چین پس از سفر نانسی پلوسی، رییس وقت مجلس نمایندگان آمریکا، به تایپه در سال ۱۴۰۱، رزمایش نظامی گستردهای در اطراف تایوان برگزار کرد.
پکن از آن زمان تاکنون نیز در واکنش به تماسها و دیدارهای مقامهای آمریکایی با تایوان، چندین دور رزمایش در نزدیکی این جزیره انجام داده است.
آخرین رزمایش گسترده چین در اطراف تایوان اوایل دی ۱۴۰۴ برگزار شد.
دولت ترامپ چند روز پیش از آن، فروش بستهای تسلیحاتی به ارزش بیش از ۱۱ میلیارد دلار به تایوان را تصویب کرده بود؛ بزرگترین بسته تسلیحاتی آمریکا برای این جزیره.
موضع تایوان چیست؟
تایوان دارای حکومتی دموکراتیک است که ادعای حاکمیت پکن بر این جزیره را قاطعانه رد میکند.
تایپه میگوید تایوان هماکنون کشوری مستقل با نام رسمی «جمهوری چین» است و حق دارد با دیگر کشورهای جهان ارتباط برقرار کند و رهبران خود را برگزیند.
دولت تایوان تاکید دارد جمهوری خلق چین حتی یک روز نیز بر این جزیره حکومت نکرده و در نتیجه، حق ندارد خود را نماینده تایوان بداند یا ادعای حاکمیت بر آن داشته باشد.
لای چینگته، رییسجمهوری تایوان، بارها به چین پیشنهاد مذاکره داده است، اما پکن این پیشنهادها را رد کرده است.
هیچیک از دولتهای چین و تایوان دیگری را بهطور رسمی به رسمیت نمیشناسد.
چین از لای با عنوان «رییسجمهوری» یاد نمیکند و او را «جداییطلب» میخواند.
لای گفته است تایوان در حال حاضر کشوری مستقل است و به همین دلیل نیازی به اعلام رسمی و جداگانه استقلال ندارد.
موضع آمریکا چیست؟
آمریکا در دی ۱۳۵۷ روابط رسمی خود را با تایپه قطع کرد و جمهوری خلق چین را به رسمیت شناخت. با این حال، واشینگتن بر اساس قانون روابط تایوان مصوب ۱۳۵۸ موظف است ابزارهای لازم را برای دفاع از این جزیره در اختیار آن قرار دهد.
آمریکا در چارچوب سیاست «چین واحد» رسما درباره حاکمیت تایوان موضعی نمیگیرد.
وزارت خارجه آمریکا در سال ۱۴۰۱ متن مربوط به «شش تضمین» را نیز به اسناد سیاست این کشور درباره تایوان افزود. این تضمینهای امنیتی در سال ۱۳۶۱، در دوران ریاستجمهوری رونالد ریگان، به تایوان داده شده بودند و اسناد مربوط به آنها در سال ۱۳۹۹ از طبقهبندی محرمانه خارج شدند.
بر اساس این تضمینها، آمریکا تاریخی برای پایان دادن به فروش تسلیحات به تایوان تعیین نکرده، با مشورت قبلی با پکن درباره چنین فروشهایی موافقت نکرده و تعهدی نیز برای بازنگری در قانون روابط تایوان نداده است.
چین بارها از آمریکا خواسته است فروش سلاح به تایوان را متوقف کند.
آمریکا چگونه با تایوان ارتباط دارد؟
آمریکا در تایپه نمایندگی بزرگی با نام «موسسه آمریکایی در تایوان» دارد که عملا نقش سفارت این کشور را ایفا میکند.
واشینگتن و تایپه همچنین روابط نزدیک اقتصادی و امنیتی دارند و آمریکا مهمترین تامینکننده تجهیزات دفاعی تایوان است.
روسای جمهوری تایوان تنها در قالب «توقف بینراهی» و هنگام سفر به کشورهای همپیمان خود در آمریکای لاتین و حوزه کارائیب وارد آمریکا میشوند، اما معمولا از این فرصت برای دیدار با قانونگذاران حامی تایوان استفاده میکنند.
روسای جمهوری آمریکا و تایوان مستقیما با یکدیگر گفتوگو نمیکنند. ترامپ اردیبهشت ۱۴۰۵ گفت با لای تماس خواهد گرفت، اما چنین تماسی تاکنون برقرار نشده است.
ترامپ در آذر ۱۳۹۵ و پیش از آغاز نخستین دوره ریاستجمهوری خود، تماسی ۱۰ دقیقهای با تسای اینگون، رییسجمهوری وقت تایوان، داشت. چین در آن زمان واکنشی نسبتا ملایم نشان داد، اعتراض دیپلماتیک کرد و تایوان را به انجام «اقدامی حقیرانه» متهم کرد.
شی چهارشنبه اول مهر وارد واشینگتن میشود و مذاکرات رسمی او با ترامپ پنجشنبه برگزار خواهد شد.
رهبر چین سوم مهر به آرشیو ملی آمریکا میرود و به گفته منابع رویترز، ممکن است موضوع بیانیه ۱۹۸۲ را در همین بازدید مطرح کند.
چین تایوان را بخشی از قلمرو خود و حساسترین موضوع در روابطش با واشینگتن میداند. موضوعی که دولت دموکراتیک تایوان رد میکند.
آمریکا درباره حاکمیت این جزیره موضع رسمی نمیگیرد، اما قانون روابط با تایوان، مصوب سال ۱۳۵۸، واشینگتن را ملزم میکند ابزار لازم را برای دفاع از آن فراهم کند.
توافق ۱۹۸۲ و دو برداشت متضاد
آمریکا و چین در سال ۱۹۸۲ (۱۳۶۱) سومین بیانیه مشترک خود را امضا کردند. واشینگتن در آن اعلام کرد قصد دارد فروش تسلیحات به تایوان را بهتدریج کاهش دهد و بهدنبال فروش بلندمدت سلاح به تایپه نیست.
رونالد ریگان، رییسجمهوری وقت آمریکا، همزمان در یادداشتی تاکید کرد آمادگی واشینگتن برای کاهش فروش سلاح «کاملا مشروط» به تعهد مستمر چین به حل مسالمتآمیز اختلاف با تایوان است.
دولت ریگان همان سال «شش تضمین» را نیز به تایوان ارائه کرد. بر اساس آنها، آمریکا تاریخی برای پایان فروش تسلیحات تعیین نکرده و نپذیرفته است پیش از فروش سلاح با پکن مشورت کند.
این اسناد در سال ۱۳۹۹ از طبقهبندی محرمانه خارج شدند.
فعالیت نظامی چین پیرامون تایوان طی پنج سال گذشته افزایش یافته است.
نیروهای چینی تقریبا هر روز در اطراف این جزیره فعالیت میکنند و پکن رزمایشهای گسترده با شلیک موشک واقعی برگزار کرده است.
پیپلز دیلی، ۳۱ شهریور هشدار داد مدیریت نادرست مساله تایوان میتواند روابط دو کشور را به «وضعیتی بسیار خطرناک» بکشاند.
بستههای تسلیحاتی و اهرم فشار ایران
دولت ترامپ در آذر ۱۴۰۴ بستهای ۱۱ میلیارد دلاری برای تایوان تصویب کرد؛ بزرگترین بسته تسلیحاتی آمریکا برای این جزیره. بسته دیگری به ارزش حدود ۱۴ میلیارد دلار نیز ماههاست در انتظار تصمیم ترامپ مانده است.
ترامپ پس از دیدار ۲۴ و ۲۵ اردیبهشت با شی در پکن، تصمیم درباره بسته دوم را به تعویق انداخت و آن را «اهرم چانهزنی بسیار خوبی» خواند.
یک مقام کاخ سفید به رویترز گفت رییسجمهوری آمریکا بهزودی درباره این فروش تصمیم خواهد گرفت.
به گفته این مقام، ترامپ در دوره نخست ریاستجمهوری خود بیش از هر رییسجمهوری دیگری فروش سلاح به تایوان را تصویب کرد و میزان فروش تاییدشده در نخستین سال دوره دوم او از مجموع چهار سال ریاستجمهوری جو بایدن بیشتر بود.
پکن افزون بر توقف معاملات تازه، خواستار متوقف شدن تحویل سلاحهایی شده که تایوان قبلا سفارش داده است.
وزارت خارجه تایوان اعلام کرد تحولات دیدار سران آمریکا و چین را از نزدیک دنبال میکند و ارتباط مستحکمی با واشینگتن دارد.
منابع رویترز گفتند چین در مقابل پیشنهاد کرده است برای فشار بر جمهوری اسلامی در ارتباط با جنگ خاورمیانه به آمریکا کمک کند.
به این ترتیب، ایران نیز در کنار تجارت، فناوری و تایوان، به محور چانهزنی میان واشینگتن و پکن تبدیل شده است.
پیت ریکتس، سناتور جمهوریخواه، از ترامپ خواست روشن کند آمریکا اجازه تصرف نظامی تایوان را نخواهد داد.
جان مولنار، رییس کمیته ویژه مجلس نمایندگان درباره چین، نیز ۲۷ شهریور در نامهای به ترامپ نوشت اعتراض پکن به فروش سلاح و همکاری امنیتی آمریکا با متحدان آسیایی باید «بیدرنگ رد شود».
مت پاتینگر، معاون پیشین مشاور امنیت ملی آمریکا، ۲۸ شهریور در تایپه گفت که انتظار توافقی اساسی درباره تایوان ندارد و پیشبینی کرد شی، مانند دیدارهای گذشته، ترامپ را مفصل درباره این موضوع «موعظه» کند.
