ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، با هشدار به شرکتهای هواپیمایی و بیمه گفت حضور پهپادهای اوکراینی، آسمان روسیه را به محیطی خطرناک تبدیل کرده و حریم هوایی این کشور «عملا در حال بسته شدن» است.
زلنسکی شامگاه سهشنبه ۱۰ شهریور در پیام ویدیویی خود گفت شرکتهای هواپیمایی، شرکتهای بیمه و کسانی که همچنان از فرودگاههای اصلی روسیه استفاده میکنند باید در نظر داشته باشند که «آسمان روسیه دارد کاملا خطرناک میشود».
این هشدار همزمان با اوجگیری حملات هوایی دو کشور مطرح شد. شمار کشتهشدگان ششمین روز حملات سنگین روسیه به کییف و مناطق اطراف آن به ۱۲ نفر افزایش یافت. مقامهای محلی پیشتر تعداد قربانیان ششمین روز تشدید حملات را ۹ نفر اعلام کرده بودند.
زلنسکی در پیام خود تاکید کرد اوکراین هواپیماهای غیرنظامی را تهدید نمیکند، اما افزود حضور پهپادهای اوکراینی در آسمان روسیه به سطحی خواهد رسید که نمیتوان آن را نادیده گرفت.
زلنسکی گفت: «اگرچه مقامهای روسیه بهدرستی این موضوع را اعلام نمیکنند، حریم هوایی روسیه عملا در حال بسته شدن است. جنگی که روسیه آغاز کرد، آسمان خودش را میبندد.»
او همچنین هدف حملات اوکراین را اهداف نظامی روسیه و بخشهایی از اقتصاد این کشور دانست که به گفته او در خدمت جنگ هستند.
افزایش شمار کشتههای حملات روسیه به ۱۲ نفر
هشدار زلنسکی پس از ششمین روز متوالی حملات گسترده روسیه به کییف و مناطق اطراف پایتخت اوکراین مطرح شد.
پیشتر شمار قربانیان این حملات ۹ کشته و ۱۴ زخمی اعلام شده بود. تازهترین گزارش رویترز بر اساس آمار بهروزشده مقامهای اوکراینی میگوید شمار کشتهها به ۱۲ نفر رسیده است.
به گزارش رویترز، هشت نفر در کییف کشته شدند که بیشتر آنها کارکنان راهآهن بودند. در بوریسپیل، در نزدیکی پایتخت، حمله به یک ساختمان مسکونی و چند محل دیگر چهار کشته و ۱۳ زخمی بر جای گذاشت. یک شهروند هندی نیز در میان کشتهشدگان بود.
در ادامه حملات در روز سهشنبه، یک پهپاد به یک مجتمع آپارتمانی در کییف اصابت کرد و باعث آتشسوزی شد. ویتالی کلیچکو، شهردار کییف، گفت دستکم سه نفر در این حمله زخمی شدند.
روسیه طی روزهای اخیر الگوی حملات خود را نیز تغییر داده و پهپادهای پرسرعت مجهز به موتور جت را بهصورت گروهی و در ساعات مختلف شبانهروز به سوی کییف و مناطق اطراف آن فرستاده است.
یوری ایهنات، سخنگوی نیروی هوایی اوکراین، به رویترز گفت روسیه تنها در ماه اوت (اوایل مرداد تا اوایل شهریور)، بیش از دو هزار و ۸۰۰ پهپاد جتدار به سوی اوکراین پرتاب کرده است. استفاده روسیه از این نوع پهپادها در یک ماه منتهی به اوایل مرداد پنج برابر بیش از مدت مشابه قبل شده بود.
نیروی هوایی اوکراین اعلام کرد در حملات شبانه پنج موشک بالستیک روسیه را رهگیری کرده است. همزمان، رویترز گزارش داد ذخیره موشکهای رهگیر پاتریوت اوکراین که برای مقابله با موشکهای بالستیک روسیه اهمیت حیاتی دارند، به سطح بسیار پایینی رسیده است.
آندری سیبیها، وزیر امور خارجه اوکراین، از متحدان این کشور خواست فشار اقتصادی بر روسیه را افزایش دهند و سامانههای پدافند هوایی و حمایت بیشتری برای حفاظت از زیرساختهای انرژی اوکراین فراهم کنند.
گسترش حملات متقابل اوکراین در خاک روسیه
همزمان با تشدید حملات روسیه، اوکراین نیز دامنه حملات پهپادی خود به خاک روسیه را افزایش داده و پالایشگاهها، تاسیسات نفتی و زیرساختهای لجستیکی را هدف قرار داده است.
مقامهای محلی روسیه اعلام کردند حملات هوایی باعث آتشسوزی در محدوده بندر اوستلوگا، یکی از مراکز مهم صادراتی روسیه در شمال غرب این کشور، و وارد آمدن خسارت به تاسیسات غیرنظامی در منطقه سامارا، محل استقرار شماری از پالایشگاههای نفت، شده است.
مقامهای روسیه همچنین گفتند یک غیرنظامی در حملهای به منطقه بلگورود، در مرز اوکراین، کشته شد.
نیروهای دفاعی استونی نیز اعلام کردند پهپادهایی که در یکی از حملات اوکراین به روسیه به کار رفته بودند، برای مدتی کوتاه وارد حریم هوایی استونی شدند.
هانو پوکور، وزیر دفاع استونی، گفت این حادثه بار دیگر اهمیت تجهیز اوکراین به امکانات پدافند هوایی را نشان میدهد.
تنش تازه روسیه و آلمان بر سر حمله پهپادی
همزمان با تشدید جنگ پهپادی روسیه و اوکراین، تنش میان مسکو و برلین نیز بر سر یک حمله پهپادی در خاک آلمان افزایش یافت.
دولت آلمان سهشنبه ۱۰ شهریور اعلام کرد بر اساس یافتههای پلیس و نهادهای اطلاعاتی به این نتیجه رسیده است که روسیه مسئول تلاش برای انجام یک حمله پهپادی به فرودگاه لایپزیگ/هاله در ماه گذشته بوده است.
الکساندر دوبرینت، وزیر کشور آلمان، گفت یافتههای اطلاعاتی نشان میدهد افراد دخیل در این عملیات از سوی نهادهای دولتی روسیه فعالیت میکردند. وزیر خارجه آلمان نیز گفت برلین این حادثه را رویدادی منفرد نمیداند و آن را بخشی از الگوی گستردهتر «عملیات ترکیبی روسیه در اروپا» تلقی میکند.
آلمان در واکنش به این حادثه اعلام کرد کنسولگری کل روسیه در بن را تعطیل و توافق مربوط به فعالیت مرکز فرهنگی «خانه روسیه» در برلین را لغو خواهد کرد.
سفارت روسیه در آلمان این اتهامها را رد کرد و آنها را «بیاساس، پوچ و خلاف عقل سلیم» خواند.
سفارت روسیه همچنین اعلام کرد اقدامات برلین تنش در روابط روسیه و آلمان را به شکلی بیسابقه افزایش میدهد و هشدار داد این اقدامات بدون پاسخ نخواهد ماند.
این تحولات در شرایطی رخ میدهد که حملات هوایی روسیه به اوکراین طی ماههای اخیر شدت گرفته و همزمان کییف نیز عملیات پهپادی خود را در عمق خاک روسیه گسترش داده است؛ روندی که اکنون علاوه بر زیرساختهای نظامی و اقتصادی، امنیت هوانوردی و تنش روسیه با کشورهای اروپایی را نیز بیش از پیش تحت تاثیر قرار داده است.
نتایج نظرسنجی موسسه گالوپ کره که ششم شهریور منتشر شد، نشان میدهد ۶۵ درصد پاسخدهندگان از برخورداری کره جنوبی از سلاح هستهای حمایت میکنند و ۳۰ درصد مخالفند.
این نظرسنجی از هزار و یک شهروند بالای ۱۸ سال انجام شد. حمایت از تسلیح هستهای در میان هواداران حزب محافظهکار «قدرت مردم» به ۷۸ درصد و در میان حامیان حزب دموکرات حاکم به ۶۰ درصد رسید؛ نشانهای از اینکه این گرایش دیگر به یک جناح سیاسی محدود نیست.
با این حال، دولت لی جائه میونگ میگوید ساخت سلاح هستهای را بررسی نمیکند و همچنان بر اتحاد نظامی با آمریکا و برخورداری از «بازدارندگی گسترده» واشینگتن تکیه دارد.
کره شمالی بر گسترش زرادخانه خود تاکید کرد
کره شمالی نهم شهریور بار دیگر درخواست آمریکا را برای خلع سلاح هستهای رد کرد. سخنگوی وزارت خارجه این کشور گفت سیاست «خصمانه» واشینگتن تغییری نکرده و سلاحهای هستهای «تضمین مطلق» دفاع از حاکمیت کره شمالیاند.
پیونگیانگ اعلام کرد تقویت نیروی هستهای خود را ادامه خواهد داد و انتظار کاهش تنشها را با رویکرد کنونی آمریکا، بیهوده خواند.
این موضع با وجود تصمیم دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، برای محدود کردن رزمایش سالانه واشینگتن و سئول و تلاش او برای برگزاری دیداری تازه با کیم جونگ اون، رهبر کره شمالی، اعلام شد.
زرادخانه کره شمالی از زمان سه دیدار ترامپ و کیم در سالهای ۲۰۱۸ و ۲۰۱۹ بزرگتر شده و توان موشکی این کشور برای هدف قرار دادن خاک آمریکا افزایش یافته است.
گزارشها درباره دیدار احتمالی دو رهبر در حالی منتشر شدهاند که پیونگیانگ سلاحهای هستهای خود را قابل مذاکره نمیداند.
کره شمالی همچنین در هفتههای اخیر در واکنش به رزمایشهای منطقهای، دست به آزمایشهای موشکی پیاپی زده است.
این کشور ۳۰ مرداد با شلیک ۱۰ موشک کوتاهبرد این پیام را مخابره کرد که کاهش ابعاد رزمایش مشترک آمریکا و کره جنوبی نیز برنامه توسعه تسلیحاتی آن را متوقف نمیکند.
رشد زرادخانه چین و تغییر بحث در ژاپن
در سوی دیگر منطقه، چین با سریعترین آهنگ در میان قدرتهای هستهای، زرادخانه خود را گسترش میدهد.
برآورد موسسه بینالمللی پژوهشهای صلح استکهلم نشان میدهد پکن حدود ۶۰۰ کلاهک هستهای دارد و از سال ۲۰۲۳ سالانه نزدیک به ۱۰۰ کلاهک به زرادخانهاش افزوده است.
بر اساس گزارشهای منتشر شده، چین علاوه بر ساخت صدها سیلوی موشکی، پایگاههای تازهای برای پرتابگرهای متحرک ایجاد کرده است.
پکن میگوید سیاست آغاز نکردن حمله هستهای را رعایت میکند و نگرانیها را درباره برنامه تسلیحاتیاش «بزرگنمایی غرب» میداند.
گسترش توان نظامی چین، تنش بر سر تایوان و افزایش توان موشکی کره شمالی، بحث هستهای را در ژاپن نیز از حاشیه خارج کرده است.
سانائه تاکایچی، نخستوزیر ژاپن، ۱۸ مرداد همزمان با هشتاد و یکمین سالگرد بمباران اتمی ناگازاکی گفت دولت همچنان به «سه اصل غیرهستهای» پایبند است؛ اصولی که تولید، نگهداری و ورود سلاح هستهای را به خاک ژاپن منع میکنند.
با این حال، تاکایچی درباره حفظ این اصول در بازنگری اسناد امنیتی ژاپن تعهد روشنی نداد.
شینجیرو کویزومی، وزیر دفاع ژاپن، نیز پیشتر گفته بود بحث درباره سلاحهای هستهای، هرچند در این کشور دشوار است، دیگر قابل اجتناب نیست.
نظرسنجیها نشان میدهند مخالفت با تسلیح هستهای همچنان در ژاپن قدرتمند است، اما حمایت از «بازنگری سه اصل غیرهستهای» افزایش یافته است.
کره جنوبی و ژاپن هر دو عضو پیمان منع گسترش سلاحهای هستهایاند و هنوز تصمیمی برای ساخت بمب نگرفتهاند. با این حال، افزایش حمایت عمومی در کره جنوبی، تغییر تدریجی گفتمان ژاپن و توسعه همزمان زرادخانههای چین و کره شمالی نشان میدهد احتمال شکلگیری رقابت هستهای در شرق آسیا وجود دارد.
نخستین نشست کمیته پیمان دفاعی مشترک مکه دوشنبه ۹ شهریور در استانبول با حضور وزیران خارجه و دفاع و فرماندهان ارشد نظامی عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان برگزار شد.
در این نشست هاکان فیدان، یاشار گولر و سلجوق بایراکتاراوغلو از ترکیه، محمد اسحاق دار، محمد آصف و عاصم منیر از پاکستان و فیصل بن فرحان آل سعود، خالد بن سلمان و فیاض بن حامد الرویلی از عربستان سعودی حضور داشتند.
بر اساس بیانیه مشترک سه کشور، دبیرخانه این پیمان در عربستان سعودی ایجاد خواهد شد و در سه سال نخست، یک دبیرکل پاکستانی ریاست آن را بر عهده خواهد داشت.
سه کشور همچنین توافق کردند برای تقویت تواناییهای دفاع جمعی و افزایش انسجام میان نیروهای مسلح خود همکاری کنند. این همکاری شامل صنایع دفاعی و توسعه تولیدات و فناوریهای نظامی مشترک نیز خواهد بود.
در این بیانیه، سه کشور بر همکاری برای تقویت صلح و ثبات در منطقه، حمایت از تلاشها برای کاهش تنش و خویشتنداری و تشویق حل مسالمتآمیز بحرانها تاکید کردند.
پیمان دفاعی مشترک مکه ۱۶ مرداد امضا شد و هدف آن تقویت بازدارندگی جمعی در برابر هرگونه اقدام تجاوزکارانه است. بر اساس این پیمان، حمله مسلحانه به هر یک از سه کشور، حمله به هر سه تلقی خواهد شد.
مقامهای سه کشور همزمان با امضای این پیمان تاکید کردند این توافق ماهیتی دفاعی دارد و علیه کشور مشخصی تنظیم نشده است.
مقامهای ترکیه همچنین گفتهاند اجرای این پیمان میتواند شامل تبادل اطلاعات، پشتیبانی لجستیکی، رزمایشهای مشترک و در صورت لزوم اعزام نیرو باشد.
ترکیه همچنین از امکان گسترش این چارچوب به کشورهای دیگر خبر داده و از مصر بهعنوان یکی از گزینههای احتمالی برای پیوستن به آن نام برده است.
این پیمان، سه کشور با ظرفیتهای نظامی متفاوت را در یک چارچوب دفاعی مشترک قرار میدهد؛ ترکیه عضو ناتو است، پاکستان سلاح هستهای در اختیار دارد و عربستان سعودی سالهاست همکاریهای نظامی گستردهای با هر دو کشور دارد.
نشست استانبول همزمان با دور تازه تنشهای نظامی میان جمهوری اسلامی و آمریکا برگزار شد؛ تنشهایی که پس از حمله آمریکا به جزیره لارک و حملات جمهوری اسلامی به پایگاههای آمریکا در اردن، بار دیگر کشورهای منطقه را در معرض پیامدهای مستقیم درگیری تهران و واشینگتن قرار داده است.
پیمان مکه نیز در شرایطی امضا شد که درگیری جمهوری اسلامی با آمریکا و اسرائیل و افزایش حملات و تنشهای نظامی در منطقه، نگرانیها درباره امنیت کشورهای خاورمیانه و خلیج فارس را افزایش داده بود.
