گسترش زرادخانه هستهای چین و کره شمالی، همراه با افزایش تردیدها درباره تضمینهای امنیتی آمریکا، بحث دستیابی به بازدارندگی مستقل را در کره جنوبی و حتی ژاپن تقویت کرده است. این تحول خطر آغاز یک رقابت تسلیحاتی تازه در شرق آسیا را افزایش داده است.
نتایج نظرسنجی موسسه گالوپ کره که ششم شهریور منتشر شد، نشان میدهد ۶۵ درصد پاسخدهندگان از برخورداری کره جنوبی از سلاح هستهای حمایت میکنند و ۳۰ درصد مخالفند.
این نظرسنجی از هزار و یک شهروند بالای ۱۸ سال انجام شد. حمایت از تسلیح هستهای در میان هواداران حزب محافظهکار «قدرت مردم» به ۷۸ درصد و در میان حامیان حزب دموکرات حاکم به ۶۰ درصد رسید؛ نشانهای از اینکه این گرایش دیگر به یک جناح سیاسی محدود نیست.
با این حال، دولت لی جائه میونگ میگوید ساخت سلاح هستهای را بررسی نمیکند و همچنان بر اتحاد نظامی با آمریکا و برخورداری از «بازدارندگی گسترده» واشینگتن تکیه دارد.
کره شمالی بر گسترش زرادخانه خود تاکید کرد
کره شمالی نهم شهریور بار دیگر درخواست آمریکا را برای خلع سلاح هستهای رد کرد. سخنگوی وزارت خارجه این کشور گفت سیاست «خصمانه» واشینگتن تغییری نکرده و سلاحهای هستهای «تضمین مطلق» دفاع از حاکمیت کره شمالیاند.
پیونگیانگ اعلام کرد تقویت نیروی هستهای خود را ادامه خواهد داد و انتظار کاهش تنشها را با رویکرد کنونی آمریکا، بیهوده خواند.
این موضع با وجود تصمیم دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، برای محدود کردن رزمایش سالانه واشینگتن و سئول و تلاش او برای برگزاری دیداری تازه با کیم جونگ اون، رهبر کره شمالی، اعلام شد.
زرادخانه کره شمالی از زمان سه دیدار ترامپ و کیم در سالهای ۲۰۱۸ و ۲۰۱۹ بزرگتر شده و توان موشکی این کشور برای هدف قرار دادن خاک آمریکا افزایش یافته است.
گزارشها درباره دیدار احتمالی دو رهبر در حالی منتشر شدهاند که پیونگیانگ سلاحهای هستهای خود را قابل مذاکره نمیداند.
کره شمالی همچنین در هفتههای اخیر در واکنش به رزمایشهای منطقهای، دست به آزمایشهای موشکی پیاپی زده است.
این کشور ۳۰ مرداد با شلیک ۱۰ موشک کوتاهبرد این پیام را مخابره کرد که کاهش ابعاد رزمایش مشترک آمریکا و کره جنوبی نیز برنامه توسعه تسلیحاتی آن را متوقف نمیکند.
رشد زرادخانه چین و تغییر بحث در ژاپن
در سوی دیگر منطقه، چین با سریعترین آهنگ در میان قدرتهای هستهای، زرادخانه خود را گسترش میدهد.
برآورد موسسه بینالمللی پژوهشهای صلح استکهلم نشان میدهد پکن حدود ۶۰۰ کلاهک هستهای دارد و از سال ۲۰۲۳ سالانه نزدیک به ۱۰۰ کلاهک به زرادخانهاش افزوده است.
بر اساس گزارشهای منتشر شده، چین علاوه بر ساخت صدها سیلوی موشکی، پایگاههای تازهای برای پرتابگرهای متحرک ایجاد کرده است.
پکن میگوید سیاست آغاز نکردن حمله هستهای را رعایت میکند و نگرانیها را درباره برنامه تسلیحاتیاش «بزرگنمایی غرب» میداند.
گسترش توان نظامی چین، تنش بر سر تایوان و افزایش توان موشکی کره شمالی، بحث هستهای را در ژاپن نیز از حاشیه خارج کرده است.
سانائه تاکایچی، نخستوزیر ژاپن، ۱۸ مرداد همزمان با هشتاد و یکمین سالگرد بمباران اتمی ناگازاکی گفت دولت همچنان به «سه اصل غیرهستهای» پایبند است؛ اصولی که تولید، نگهداری و ورود سلاح هستهای را به خاک ژاپن منع میکنند.
با این حال، تاکایچی درباره حفظ این اصول در بازنگری اسناد امنیتی ژاپن تعهد روشنی نداد.
شینجیرو کویزومی، وزیر دفاع ژاپن، نیز پیشتر گفته بود بحث درباره سلاحهای هستهای، هرچند در این کشور دشوار است، دیگر قابل اجتناب نیست.
نظرسنجیها نشان میدهند مخالفت با تسلیح هستهای همچنان در ژاپن قدرتمند است، اما حمایت از «بازنگری سه اصل غیرهستهای» افزایش یافته است.
کره جنوبی و ژاپن هر دو عضو پیمان منع گسترش سلاحهای هستهایاند و هنوز تصمیمی برای ساخت بمب نگرفتهاند. با این حال، افزایش حمایت عمومی در کره جنوبی، تغییر تدریجی گفتمان ژاپن و توسعه همزمان زرادخانههای چین و کره شمالی نشان میدهد احتمال شکلگیری رقابت هستهای در شرق آسیا وجود دارد.
نخستین نشست کمیته پیمان دفاعی مشترک مکه دوشنبه ۹ شهریور در استانبول با حضور وزیران خارجه و دفاع و فرماندهان ارشد نظامی عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان برگزار شد.
در این نشست هاکان فیدان، یاشار گولر و سلجوق بایراکتاراوغلو از ترکیه، محمد اسحاق دار، محمد آصف و عاصم منیر از پاکستان و فیصل بن فرحان آل سعود، خالد بن سلمان و فیاض بن حامد الرویلی از عربستان سعودی حضور داشتند.
بر اساس بیانیه مشترک سه کشور، دبیرخانه این پیمان در عربستان سعودی ایجاد خواهد شد و در سه سال نخست، یک دبیرکل پاکستانی ریاست آن را بر عهده خواهد داشت.
سه کشور همچنین توافق کردند برای تقویت تواناییهای دفاع جمعی و افزایش انسجام میان نیروهای مسلح خود همکاری کنند. این همکاری شامل صنایع دفاعی و توسعه تولیدات و فناوریهای نظامی مشترک نیز خواهد بود.
در این بیانیه، سه کشور بر همکاری برای تقویت صلح و ثبات در منطقه، حمایت از تلاشها برای کاهش تنش و خویشتنداری و تشویق حل مسالمتآمیز بحرانها تاکید کردند.
پیمان دفاعی مشترک مکه ۱۶ مرداد امضا شد و هدف آن تقویت بازدارندگی جمعی در برابر هرگونه اقدام تجاوزکارانه است. بر اساس این پیمان، حمله مسلحانه به هر یک از سه کشور، حمله به هر سه تلقی خواهد شد.
مقامهای سه کشور همزمان با امضای این پیمان تاکید کردند این توافق ماهیتی دفاعی دارد و علیه کشور مشخصی تنظیم نشده است.
مقامهای ترکیه همچنین گفتهاند اجرای این پیمان میتواند شامل تبادل اطلاعات، پشتیبانی لجستیکی، رزمایشهای مشترک و در صورت لزوم اعزام نیرو باشد.
ترکیه همچنین از امکان گسترش این چارچوب به کشورهای دیگر خبر داده و از مصر بهعنوان یکی از گزینههای احتمالی برای پیوستن به آن نام برده است.
این پیمان، سه کشور با ظرفیتهای نظامی متفاوت را در یک چارچوب دفاعی مشترک قرار میدهد؛ ترکیه عضو ناتو است، پاکستان سلاح هستهای در اختیار دارد و عربستان سعودی سالهاست همکاریهای نظامی گستردهای با هر دو کشور دارد.
نشست استانبول همزمان با دور تازه تنشهای نظامی میان جمهوری اسلامی و آمریکا برگزار شد؛ تنشهایی که پس از حمله آمریکا به جزیره لارک و حملات جمهوری اسلامی به پایگاههای آمریکا در اردن، بار دیگر کشورهای منطقه را در معرض پیامدهای مستقیم درگیری تهران و واشینگتن قرار داده است.
پیمان مکه نیز در شرایطی امضا شد که درگیری جمهوری اسلامی با آمریکا و اسرائیل و افزایش حملات و تنشهای نظامی در منطقه، نگرانیها درباره امنیت کشورهای خاورمیانه و خلیج فارس را افزایش داده بود.
