طالبان در پنجمین سالگرد بازگشت به قدرت در افغانستان، سقوط نظام جمهوری را «فتح بزرگ» و این روز را «سالروز نجات افغانستان از اشغال» خواند و از مردم این کشور خواست بابت حاکمیت این گروه شکرگزار باشند و برای تقویت نظام این گروه، تلاش کنند.
گروه طالبان شنبه ۲۴ مرداد در بیانیهای گفت که افغانستان پنج سال پیش در نتیجه «مجاهدت و قربانی ملت شجاع افغان» از آنچه این گروه «اشغال» خواند، رهایی یافت.
این گروه سقوط نظام جمهوری و بازگشت خود به قدرت را «فتح بزرگ» توصیف کرد و این رویداد را به مردم افغانستان، نیروهای طالبان و خانوادههای اعضای کشتهشده این گروه در جنگ، تبریک گفت.
طالبان همچنین از مردم افغانستان خواست به مناسبت این رویداد «شکر» به جا آورند و برای تحقق آنچه «آرمانهای جهاد» خواند، بیش از گذشته تلاش کنند.
این گروه از افغانها خواست برای تقویت نظام طالبان «شانهبهشانه» در کنار آن بایستند.
۲۴ مرداد ۱۴۰۰، بهدنبال فرار اشرف غنی، ریيسجمهوری پیشین افغانستان و تسلط طالبان بر کابل، حکومت جمهوری اسلامی افغانستان فرو پاشید و این گروه بار دیگر به قدرت رسید.
هرچند طالبان هر سال این روز را با عناوینی چون «روز فتح» و «روز پیروزی» جشن میگیرد، اما بسیاری از مردم افغانستان در داخل و خارج، آن را به منزله یک «روز سیاه» در تاریخ معاصر کشور به یاد میآورند.
طالبان در بخش دیگری از پیام خود گفته است افغانستان میخواهد «در فضای صلح و آرامش» با همه کشورهای جهان زندگی کند و به هیچ کشوری اجازه نخواهد داد از خاک این کشور علیه کشور دیگری استفاده کند.
این گروه همچنین از کشورهای دیگر خواسته است در «هیچگونه توطئهای» علیه افغانستان دخیل نشوند و به خاک، حریم و منافع این کشور احترام بگذارند.
نقض حقوق بشر در افغانستان
گروه طالبان در پنجمین سالگرد بازگشت خود به قدرت از مقامهایش خواسته است به «دین، شریعت و خدمت به مردم» توجه بیشتری داشته باشند و با مردم با «اخلاص، محبت و برادری» رفتار کنند.
عملکرد طالبان اما موجب افزایش نگرانی نهادهای ناظر درباره وضعیت حقوق بشر شده است.
این در حالی است که همزمان با این نگرانیها، برخی کشورها روابط خود را با این گروه گسترش دادهاند.
سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد، یونسکو، ۲۰ مرداد اعلام کرد حکومت طالبان از زمان بازگشت به قدرت در افغانستان، حدود ۲.۴ میلیون دختر افغان را از تحصیل در مقطع متوسطه محروم کرده است.
یونسکو در بیانیه خود تاکید کرد افغانستان تنها کشور در جهان است که در آن دختران و زنان بهطور رسمی از تحصیل در مقاطع متوسطه و آموزش عالی، منع شدهاند.
وقتی طالبان همزمان با خروج ایالات متحده و متحدانش از افغانستان بار دیگر قدرت را در دست گرفت، بارها به جامعه بینالمللی اطمینان داد زنان همچنان آزاد خواهند بود که به مدرسه بروند و تحصیل کنند.
با وجود این وعدهها، مدارس متوسطه یک سال بعد به روی دختران بسته شدند و چند ماه بعد نیز تحصیل زنان در دانشگاهها ممنوع شد.
گروه طالبان هر دو ممنوعیت را موقتی اعلام کرد، اما این محدودیتها همچنان برقرار ماندهاند.
محدودیتهای طالبان همچنین اشتغال و رفتوآمد زنان را محدود میکند.
طالبان تاکید کرده است حقوق زنان را مطابق با برداشت خود از قوانین اسلامی و فرهنگ افغانستان رعایت میکند.
به گفته این منبع، اظهارات معاون سفارت جمهوری اسلامی در کابل که گفته بود جنگ علیه طالبان را «مقاومت» نمیداند، بسیاری را در صفوف فاطمیون خشمگین کرده است، زیرا آنها مقاومت علیه طالبان را ضروری میدانند.
ذکریا مشکور کابلی، روحانی نزدیک به جمهوری اسلامی و عضو ارشد «جبهه مقاومت ملی»، نیز در همین رابطه گفت: «این تنها حرف یک نفر نیست، بلکه تمامی اعضای لشکر فاطمیون بهاتفاق دلشان برای افغانستان میتپد، اما آنان را تهدید کردهاند و فشار آوردهاند.»
احمد مسعود، فرزند احمد شاه مسعود، رهبری جبهه مقاومت ملی افغانستان، از گروههای مخالف طالبان، را بر عهده دارد.
حسن مرتضوی، معاون سفارت جمهوری اسلامی در کابل، بهتازگی اعلام کرد حکومت ایران از هیچ جریان سیاسی و نظامی مخالف طالبان برای مقابله با این گروه حمایت نمیکند و جنگ مسلحانه علیه طالبان را «مقاومت» نمیداند.
مرتضوی افزود در افغانستان «حکومت اسلامی» مستقر شده و همه طرفها باید برای حل بحران گفتوگو کنند.
ذبیحالله مجاهد، سخنگوی طالبان، از سخنان مرتضوی استقبال کرد، اما در سوی دیگر، این اظهارات به نارضایتیها در میان نیروهای لشکر فاطمیون دامن زد.
یک فرمانده فاطمیون در مصاحبه با افغانستاناینترنشنال اعلام کرد پس از به قدرت رسیدن طالبان در سال ۱۴۰۰، اعضای این گروه شبهنظامی خواستار مشارکت در جنگ علیه طالبان بودند، اما سپاه پاسداران به آنان گفت منتظر بمانند.
به گفته این فرمانده، سپاه پاسداران به اعضای فاطمیون وعده داده بود در آینده به یک جناح نظامی-سیاسی قدرتمند در افغانستان تبدیل خواهند شد و نقشی مشابه حزبالله لبنان ایفا خواهند کرد، اما این وعده هرگز تحقق نیافت.
او افزود عواملی مثل تعامل گرم تهران با طالبان، حذف شیعیان و هزارهها از ساختار قدرت در افغانستان، سیاستهای تبعیضآمیز در ایران و تلفات بالای فاطمیون در جنگهای جمهوری اسلامی در منطقه سبب شده است که نیروهای فاطمیون از همکاری با سپاه پاسداران مایوس شوند.
این منبع که بهدلایل امنیتی نخواست نامش ذکر شود، خبر داد شمار زیادی در صفوف فاطمیون در تلاش برای پیوستن به گروههای ضد طالبان هستند.
او تاکید کرد اگر یکی از گروههای مخالف طالبان حمایتهای لجستیکی لازم را فراهم آورد، نیروهای فاطمیون به آنان خواهد پیوست.
لشکر فاطمیون که از شبهنظامیان افغانستانی تشکیل شده، در کنار لشکر زینبیون پاکستان و حشد الشعبی عراق، نقشی کلیدی در سرکوب انقلاب ملی ایرانیان ایفا کرد و در هماهنگی با نیروهای بسیج و سپاه پاسداران به کشتار معترضان پرداخت.
تهران چگونه جلوی فعالیت نظامی علیه طالبان را میگیرد
به گزارش افغانستاناینترنشنال، این تنها لشکر فاطمیون نیست که از روابط گرم جمهوری اسلامی با طالبان گلایه دارد؛ اعضای گروههای نظامی مخالف طالبان نیز روابط نزدیک حکومت ایران با طالبان را مورد انتقاد قرار دادهاند.
گفتوگو با چند منبع نزدیک به گروههای مخالف طالبان نشان میدهد جمهوری اسلامی با وجود میزبانی از برخی رهبران مخالفان طالبان، به آنها اجازه فعالیت نظامی نداده است.
یک مقام بلندپایه پیشین وزارت دفاع افغانستان ۱۵ مرداد در مصاحبه با افغانستاناینترنشنال اعلام کرد در ماههای گذشته، شماری از نیروهای امنیتی و دفاعی پیشین افغانستان در ایران بازداشت و بازجویی شدهاند.
او گفت جمهوری اسلامی اطلاعات هویتی، از جمله اثر انگشت، شماری از نیروهای امنیتی پیشین افغانستان را در اختیار دارد و در گذرگاههای مرزی محدودیتهایی اعمال کرده است تا از بازگشت آنان به افغانستان برای نبرد با طالبان جلوگیری کند.
مقامهای حکومت ایران تاکنون در این خصوص اظهار نظر نکردهاند.
منابع آگاه پیشتر به افغانستان اینترنشنال گفته بودند جمهوری اسلامی اعضای «جبهه مقاومت ملی» را برای توقف حملات علیه طالبان تحت فشار قرار داده است.
به گفته این منابع، مقامهای جمهوری اسلامی حتی هشدار دادهاند شلیک به طالبان در حکم «شلیک به ایران» خواهد بود.
یکی از منابع نزدیک به محمد اسماعیل خان، از چهرههای جبهه مقاومت ملی، معتقد است آسیبپذیریهای داخلی و خارجی حکومت ایران میتواند یکی از دلایل جلوگیری از فعالیت نظامی جبهههای مخالف طالبان باشد.
به گفته او، درگیریهای اخیر با آمریکا، فشارهای امنیتی و اقتصادی و نگرانی از ایجاد جبههای تازه در مرزهای شرقی، تهران را محتاطتر کرده است.
این منبع افزود «خستگی ایران» از تحولات افغانستان نیز در این رویکرد نقش دارد، زیرا جمهوری اسلامی در تحولات سه دهه گذشته افغانستان سرمایهگذاری سیاسی و نظامی زیادی کرد، اما نتوانست به میزان مورد انتظار خود در سیاست افغانستان نفوذ داشته باشد.
به گفته او، حکومت ایران در دوره «جهاد»، جنگهای داخلی و مقاومت علیه طالبان، از چهرهها و جریانهای مختلف حمایت کرد، اما پس از تشکیل حکومت پیشین افغانستان، شماری از کسانی که از حمایت تهران برخوردار بودند، از جمهوری اسلامی فاصله گرفتند و به ایالات متحده نزدیک شدند.
به باور او، این تجربه باعث شده است تهران درباره «هزینه کردن دوباره» برای نیروهای مخالف طالبان تردید داشته باشد.
مرداد ۱۴۰۰، طالبان با تصرف کابل، پایتخت افغانستان، پس از دو دهه بار دیگر قدرت را در این کشور به دست گرفت.
دشمنی با آمریکا، نقطه مشترک سپاه پاسداران و هبتالله
منبع نزدیک به اسماعیل خان گفت سپاه پاسداران و دفتر هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان، آمریکا و اسرائیل را «دشمن مشترک» خود میدانند و این رویکرد آنها را بهطور موقت به یکدیگر نزدیک کرده است.
به گفته او، پس از بازگشت طالبان به قدرت، جمهوری اسلامی کوشید این رابطه را حفظ کند و وارد جنگی نشود که نتیجه آن روشن نیست.
او افزود مقامهای حکومت ایران ممکن است به این نتیجه رسیده باشند که طالبان در آینده نزدیک بهآسانی از قدرت کنار نمیرود و از همین رو، تهران نمیخواهد از نیرویی حمایت کند که توان سرنگونی طالبان را ندارد.
او در عین حال تاکید کرد اگر اسماعیل خان زمانی فعالیت نظامی در افغانستان را ضروری بداند، فشار بیرونی نمیتواند مانع تصمیم او شود.
مشکور کابلی: معاون سفیر ایران دچار انحراف شده است
عضو ارشد شورای رهبری جبهه مقاومت ملی در ادامه اظهارات خود گفت سخنان معاون سفارت جمهوری اسلامی را نمیتوان سیاست نهایی تهران دانست.
مشکور کابلی افزود باید میان سیاست رسمی جمهوری اسلامی و دیدگاه افراد حاضر در دستگاه دیپلماسی این حکومت تفاوت قائل شد.
به گفته او، مرتضوی بهعنوان معاون سفارت فعالیت میکند و در جایگاه تصمیمگیری درباره سیاست کلان تهران در قبال افغانستان قرار ندارد، زیرا تصمیمهای کلان امنیتی و جنگی در ایران از سوی رهبر جمهوری اسلامی و شورای عالی امنیت ملی گرفته میشود.
این چهره نزدیک به احمد مسعود اعلام کرد جمهوری اسلامی در دوره نخست حکمرانی طالبان، از احمد شاه مسعود و دیگر چهرههای مخالف این گروه پشتیبانی میکرد، زیرا این سیاست بخشی از رویکرد قاسم سلیمانی و «مکتب مقاومت» بود.
به گفته مشکور کابلی، موضع اخیر معاون سفارت جمهوری اسلامی باعث نارضایتی شماری از اعضای فاطمیون شده و آنها میپرسند چگونه دفاع از ایران و دیگر کشورهای منطقه «مقاومت» دانسته میشود، اما جنگ با طالبان در افغانستان مقاومت نیست.
«محور مقاومت» عنوانی است که مقامها و رسانههای جمهوری اسلامی برای گروههای مسلح مورد حمایت تهران در منطقه، نظیر حماس، جهاد اسلامی، حزبالله، حشد شعبی و حوثیهای یمن، استفاده میکنند.
لشکر فاطمیون پیشتر در جریان جنگ داخلی سوریه با هدایت و حمایت سپاه پاسداران در حمایت از حکومت بشار اسد وارد نبرد شده بود.
در دهه ۱۳۷۰ خورشیدی، حکومت ایران یکی از مهمترین حامیان جبهه متحد شمال در نبرد با طالبان بود.
کشته شدن هشت دیپلمات و یک خبرنگار ایرانی پس از ورود طالبان به مزارشریف در سال ۱۳۷۷، دو طرف را تا آستانه جنگ پیش برد.
جمهوری اسلامی در آن زمان هزاران نیروی نظامی را در مرز افغانستان مستقر کرد و حمایت خود از نیروهای احمدشاه مسعود، محمد اسماعیل خان، عبدالرشید دوستم و گروههای شیعه مخالف طالبان را افزایش داد.
اکنون به نظر میرسد که بعد از نزدیک به سه دهه، سیاست تهران تغییر کرده است.
این ویدیو که در شبکههای اجتماعی منتشر شده، حیاتالله را در حالی نشان میدهد که از شدت تشنگی و بیرمقی، به سختی حرف میزند.
او میگوید امیدی به زنده ماندن ندارد و از خانوادهاش میخواهد او را «حلال» کنند.
حیاتالله تاکید میکند به قدری ناتوان و خسته است که حتی توان شنیدن پیامها از طریق تلفن را ندارد.
او که به زبان پشتو سخن میگوید، از مادر، بستگان و دوستانش طلب بخشش میکند و از برادرش میخواهد اگر توانایی دارد، بدهیهای او را بپردازد.
حیاتالله همچنین از طلبکارانش میخواهد که اگر برادرش نتوانست بدهیهایش را پرداخت کند، او را ببخشند.
این شهروند افغانستان در ادامه میگوید اگر این ویدیو به دست خانوادهاش رسید، آن را آخرین یادگارش بدانند.
در بخش دیگری از این ویدیو، میرآدم، یکی از همسفران حیاتالله که خود نیز در شرایط وخیمی قرار دارد، از او میخواهد پیام خداحافظیاش را به خانوادهاش برساند.
او هم از مادرش طلب بخشش میکند.
صدای ضعیف، نفسهای بریده و سخنان این دو مرد، لحظات تلخ و جانکاه مهاجرانی را روایت میکند که در بیابانهای سوزان نیمروز، در مسیر رسیدن به ایران، با مرگ دستوپنجه نرم میکنند.
جان باختن ۱۹ شهروند افغانستان در مسیر مهاجرت به ایران
افغانستاناینترنشنال به اطلاعاتی درباره حیاتالله دست یافته است که بر اساس آن، او ۳۶ ساله و ساکن روستای غولغی شهرستان درهبوم در استان بادغیس بوده است.
حیاتالله و میرآدم از جمله ۱۹ مهاجر افغان بودند که طی هفتههای اخیر در دشت مارگو ناپدید شدند.
پیکر ۱۴ تن از آنان ۹ مرداد در منطقه گرد لالوی شهرستان چهاربرجک در استان نیمروز پیدا شد.
حدود سه هفته پیش هم پیکر پنج نفر دیگر که در ریگزارهای نیمروز ناپدید شده بودند، پیدا شد.
آنان نیز از اعضای همین گروه بودند که قصد سفر به ایران را داشتند.
طالبان ۱۱ مرداد اعلام کرد اجساد این افراد در استان بادغیس به خانوادههایشان تحویل داده شده است.
این گروه قصد داشتند از مسیر دشتهای نیمروز خود را به ایران برسانند، اما خودروی حامل آنان در دشت مارگو از کار افتاد.
به گفته مقامهای طالبان، مهاجران پس از خرابی خودرو مسیر را گم کردند و در گرمای سوزان بیابان، بر اثر تشنگی و بیآبی، جان باختند.
سازمان بینالمللی مهاجرت جان باختن دستکم ۱۹ شهروند افغانستان در دشتهای نیمروز را یک «تراژدی عمیق» خواند.
در سالهای اخیر، بحران اقتصادی، افزایش فقر، کاهش فرصتهای شغلی و محدودیتهای اعمالشده از سوی طالبان، موج مهاجرت شهروندان افغانستان را تشدید کرده است.
بسیاری از افغانها بهدلیل نبود مسیرهای قانونی برای مهاجرت، ناچارند برای رسیدن به کشورهای همسایه از راههای قاچاق و خطرناک بیابانی و مرزی استفاده کنند.
مرداد ۱۴۰۰، طالبان با تصرف کابل، پایتخت افغانستان، پس از دو دهه بار دیگر قدرت را در این کشور به دست گرفت.
معترضان بهویژه بهدلیل دیدار اخیر هیات طالبان با مقامهای اتحادیه اروپا در بروکسل، از دولت آلمان و اتحادیه اروپا انتقاد کردند.
معترضان گفتند هرگونه تعامل با طالبان، بدون تغییر در سیاستهای این گروه در قبال حقوق بشر و حقوق زنان، به تقویت جایگاه بینالمللی طالبان میانجامد و مردم افغانستان، بهویژه زنان و دختران، بهای آن را خواهند پرداخت.
این تجمع در حالی برگزار شد که هیاتی از طالبان به ریاست عبدالقهار بلخی، سخنگوی وزارت امور خارجه این گروه، روز ۲۳ ژوئن در بروکسل با مقامهای اتحادیه اروپا و نمایندگان شماری از کشورهای عضو این اتحادیه دیدار کرد.
این نخستین نشست رسمی طالبان با مقامهای اتحادیه اروپا در بروکسل از زمان بازگشت این گروه به قدرت در افغانستان بود.
براساس اعلام اتحادیه اروپا، محورهای اصلی این گفتوگوها شامل بازگرداندن شهروندان افغانستان که درخواست پناهندگیشان در اروپا رد شده است، همکاریهای کنسولی، مدیریت مهاجرت، مبارزه با مواد مخدر، مسائل امنیتی و وضعیت حقوق بشر در افغانستان بود.
طالبان نیز اعلام کردند که در این نشست بر بازگشت «باعزت و تدریجی» مهاجران افغان تاکید کرده و خواستار هماهنگی بیشتر کشورهای اروپایی با این گروه در روند بازگرداندن شهروندان افغانستان شدهاند.
اتحادیه اروپا پس از این دیدار تاکید کرد که گفتوگو با طالبان به معنای بهرسمیت شناختن این گروه نیست، بلکه با هدف رسیدگی به موضوعهای عملی، از جمله مهاجرت، همکاریهای کنسولی و ارائه کمکهای بشردوستانه انجام شده است.
با این حال، این دیدار با انتقاد گسترده فعالان حقوق بشر و شماری از سیاستمداران اروپایی روبهرو شد. منتقدان میگویند ادامه تعامل با طالبان، در حالی که این گروه همچنان زنان و دختران را از آموزش، کار و بسیاری از حقوق اساسی محروم کرده است، میتواند به مشروعیتبخشی حکومت طالبان بینجامد.
شرکتکنندگان در تجمع برلین با صدور قطعنامهای اعلام کردند که حقوق بشر، آزادی، کرامت انسانی و عدالت ارزشهایی جهانشمول و غیرقابل معاملهاند و نباید قربانی ملاحظات سیاسی، اقتصادی یا توافقهای دیپلماتیک شوند.
آنان هرگونه عادیسازی روابط سیاسی، دیپلماتیک یا اقتصادی با طالبان را تا زمانی که این گروه به نقض سیستماتیک حقوق بشر، بهویژه آنچه «آپارتاید جنسیتی» علیه زنان و دختران خواندند ادامه میدهد، محکوم کردند.
معترضان همچنین تاکید کردند که حقوق بنیادین زنان، از جمله حق آموزش، کار، آزادی رفتوآمد و مشارکت اجتماعی، قابل معامله نیست و هیچ دولت یا نهاد بینالمللی نباید این حقوق را وجهالمصالحه قرار دهد.
در این قطعنامه از دولت آلمان خواسته شده است سیاست خود در قبال افغانستان را بر پایه حقوق بشر، دموکراسی و حمایت از پناهجویان تنظیم کند.
معترضان همچنین از اتحادیه اروپا، سازمان ملل و کشورهای دموکراتیک خواستند از مشروعیتبخشی به طالبان خودداری کنند و حمایت سیاسی، حقوقی و بشردوستانه از زنان، دختران و دیگر قربانیان نقض حقوق بشر در افغانستان را افزایش دهند.
تظاهرکنندگان همچنین نسبت به افزایش اخراج پناهجویان افغان از کشورهای اروپایی ابراز نگرانی کردند و هشدار دادند که بازگرداندن فعالان مدنی، روزنامهنگاران، زنان و دیگر افراد در معرض خطر به افغانستان تحت حاکمیت طالبان، جان آنان را تهدید میکند.
در پایان، معترضان با طرح این پرسش که «چه چیزی تغییر کرده است که امروز حقوق میلیونها زن و دختر افغانستان به حاشیه رانده شده و پناهجویان به حاکمیتی بازگردانده میشوند که از آن گریختهاند؟» خواستار توقف فوری اخراج پناهجویان افغان و پایان دادن به هرگونه روند مشروعیتبخشی و تعامل سیاسی با طالبان شدند.
