روابط طالبان سنی و جمهوریاسلامی شیعه که زمانی به تقابل نظامی و آستانه جنگ رسیده بودند، امروز در چارچوبی از احتیاط و تعامل خاموش تعریف میشود و در عمل سیاست عملی و نیازهای متقابل راهنمای روابط دو کشور همسایه شده است که اختلافات عمیق ایدئولوژیک با هم دارند.
اختلافات ایدئولوژیکی که به حاشیه رفته و بهجای آن، تعامل چندلایه مبتنی بر منافع شکل گرفته است.
در نگاه نخست، این رابطه متناقض و حتی غیرمنطقی به نظر میرسد. رویداد مزارشریف در سال ۱۹۹۸ که در آن دیپلماتهای ایرانی کشته شدند و دو طرف را تا مرز درگیری مستقیم پیش برد، هنوز در حافظه هر دو رژیم باقی مانده است.
اما پس از دو دهه، نقشه منطقه تغییر کرده، دشمنان عوض شدهاند و بار دیگر این اصل ثابت میشود که در خاورمیانه و آسیای مرکزی و جنوبی، مذهب در سطح منازعات گفتمانی باقی مانده و تصمیمها را منافع و ضرورتهای سیاسی میگیرند.
از مخالفت تا سازش
در سال ۲۰۲۱، زمانی که طالبان دوباره به قدرت بازگشتند، ایران از جمله کشورهایی بود که درهای خود را بهطور کامل نبست. نه حکومت طالبان را به رسمیت شناخت و نه روابطش را با آنها قطع کرد. تهران میدانست که افغانستان گرفتار بحران اقتصادی، فقدان مشروعیت و انزوای بینالمللی، هم تهدید است و هم فرصت؛ اما جمهوری اسلامی مسیر دوم را برگزید.
طالبان نیز زیر فشار تحریمهای بینالمللی، داراییهای مسدودشده و انزوای سیاسی، ناچار شدند به همسایگان روی بیاورند. ایران با مرز طولانی، برق، نفت، راههای ترانزیتی و وزن نسبی سیاسی، یک گزینه عملی بود. اگرچه در دوره نخست حاکمیت طالبان، روابط این گروه با جمهوری اسلامی ایران پرتنش بود و دیپلماتهای ایرانی در بلخ کشته شدند، اما در پایان همان دوره، این روابط تا حدی ترمیم شده بود.
پس از مرگ ملا عمر، دومین امیر طالبان، ملا اختر محمد منصور، پل اصلی ارتباط با ایران شد. دوستان نزدیک او از جمله ابراهیم صدر (معین وزارت داخله)، ملا شیرین (والی کندهار)، ملا طالب (فرمانده گارد خاص ملا هبت الله) و برخی دیگر، در سیستان و بلوچستان مدرسههای سنی تاسیس کرده بودند.
روابط طالبان و ایران پیشینهای چندلایه دارد که در پرتو تحولات سیاسی منطقه، حضور نیروهای بینالمللی و اقدامات راهبردی کشورهای همسایه دچار تغییر شده است.
در دو دهه گذشته، ایران با اتخاذ «رویکرد دوگانه» هم روابط خود را با دولت افغانستان حفظ کرد و هم تماسهای پنهان و آشکار با طالبان را گسترش داد تا نفوذ خود را برای هر سناریوی احتمالی حفظ کند. همین تعامل تدریجی و مبتنی بر منافع سبب شد که پس از سقوط نظام در افغانستان، روابط تهران با کابل ادامه یابد.
محمد اقبال عزیزی، مشاور پیشین رییسجمهور دولت پیشین افغانستان، میگوید جمهوری اسلامی ایران پس از سال ۲۰۰۴ تصمیم گرفت روابط خود را با طالبان تقویت کند. به گفته او، ملا منصور، ابراهیم صدر و چند تن دیگر به ایران رفتوآمد داشتند و کمکها نیز از همانجا به آنها میرسید. او میگوید علت این حمایت آن بود که هدف مشترک دو طرف، پایان دادن به حضور آمریکا بود.
فضل محمود فضلی، ربیس پیشین اداره امور ریاستجمهوری افغانستان، به افغانستان اینترنشنال گفت که روابط قبایل اسحاقزَی، نورزی و علیزی ساکن در امتداد مرز افغانستان و ایران با تهران نزدیک است. به گفته او، حتی در سالهای اخیر، برخی فرماندهان طالب از این قبایل در قاچاق با سپاه پاسداران مشارکت داشتند و این روابط اکنون شکل تازهای از همکاری به خود گرفته است.
افراسیاب ختک، عضو پیشین سنای پاکستان، میگوید ایران در ۴۶ سال گذشته بهطور سنتی روابط چندجانبهای را حفظ کرده است. به گفته او، در زمان حضور نیروهای شوروی، رژیم روحانی ایران همزمان با دولتهای چپگرای کابل رابطه داشت و در عین حال، احزاب و شبهنظامیان شیعه افغانستان را تجهیز میکرد و سیاست زبانی نیز در پیش میگرفت.
ختک میگوید تهران در هرات از اسماعیل خان حمایت میکرد، به احمدشاه مسعود و برهانالدین ربانی کمک میرساند و در دوره جمهوری اسلامی افغانستان نیز روابط خوبی با دولت داشت، اما پشت پرده طالبان را نیز پرورش میداد.
به گفته او، افغانستان برای ایران کشوری مهم است و روابط ایران با دولتهای افغانستان بر پایه سیاست عملی شکل گرفته و تهران نمیتواند صرفا رویکرد مذهبی داشته باشد. او میافزاید طالبان کنونی نگاه وسیعتری به سیاست منطقهای و جهانی دارند و ایران نیز در سالهای جنگ سرمایهگذاری زیادی روی طالبان کرده است؛ بهگونهای که نفوذ تهران بر برخی رهبران طالبان آشکار است.
یکی از عوامل تعیینکننده در بهبود روابط طالبان با ایران، تیره شدن روابط طالبان و پاکستان است. طالبان با نزدیکی به ایران از انزوا میگریزند و تهران نیز بر اساس همین نیاز، روابط را حفظ میکند.
منطق منافع مشترک و تهدید مشترک
یکی از عوامل مهم نزدیکی روابط ایران و طالبان، «منطق تهدید مشترک» است. حضور نظامی آمریکا در افغانستان برای هر دو طرف یک چالش مشترک بود که زمینه نزدیکی تدریجی را فراهم کرد. ایران در پی محدودسازی نفوذ آمریکا بود و طالبان علیه این حضور میجنگیدند؛ بنابراین، هر دو بر اساس اصل «دشمنِ دشمن» به تعامل روی آوردند.
افزون بر این، ایران نگرانیهای امنیتی از سمت افغانستان داشت: ثبات مرزهای مشترک با افغانستان و پاکستان، جلوگیری از گسترش داعش خراسان، کنترل گروههای مسلح بلوچ، قاچاق مواد مخدر و مدیریت مهاجران. عملیات سریع طالبان علیه داعش خراسان، ایران، روسیه و کشورهای آسیای مرکزی را تا حدی قانع کرد که طالبان میتوانند نیروی موثری باشند.
همزمان، نیروی جایگزینی در داخل افغانستان وجود نداشت که ایران و روسیه بتوانند آن را در مهار این چالشها با طالبان مقایسه کنند. طالبان با وجود همه مشکلات، این امتیاز را حفظ کردهاند و همین سیاست، آنها را به بازیگری نسبتا انحصاری بدل کرده است.
طالبان برای تثبیت و تداوم قدرت خود بدون همکاری قدرتهای منطقهای نمیتوانند به ثبات پایدار برسند؛ موضوعی که در تنشهای اخیر با پاکستان نیز مشهود است. از اینرو، دو طرف در چارچوب مدیریت امنیتی یکدیگر را شریک قابل تعامل میدانند؛ اما این شراکت تاکنون مبتنی بر منافع و نیازها بوده و اعتماد، که پایه روابط پایدار است، همچنان سایهوار بر این تعامل سنگینی میکند.
عوامل اقتصادی و ژئواکونومیک نیز بخش مهمی از این رابطهاند. طالبان بهسبب تحریمها و انزوای بینالمللی ناچارند به شبکههای اقتصادی منطقهای تکیه کنند و ایران شریک مهمی در انرژی، تجارت و ترانزیت است. در مقابل، تهران منافع خود را از بازار افغانستان، مسیرهای ترانزیتی و معادله منابع آب پیگیری میکند.
به نظر میرسد روابط کابل و تهران پس از حملات آمریکا و اسرائیل به ایران نزدیکتر شده است. در چنین شرایط حساسی که جمهوری اسلامی ایران با آمریکا، اسرائیل و حتی برخی کشورهای عربی در تنش است، تهران نمیخواهد حمایت طالبان را از دست بدهد.
یکی از بنیانگذاران جنبش طالبان، به شرط ناشناسماندن، به افغانستان اینترنشنال گفت که ملا اختر محمد منصور نمیخواست روابط با ایران بر اساس مذهب باشد. او گفت: «به یاد دارم در سال ۲۰۰۰ میلادی، مولوی اختر محمد منصور به پاکستان آمد. به کویته رفتیم و در مدرسه ملا سخی آخوند گرد هم آمدیم. منصور پیام ملا محمد عمر را آورده بود که نمایندگان جمهوری اسلامی ایران با ما در اسلامآباد دیدار میکنند و برنامه این است که روابط مبتنی بر منافع برقرار کنیم و به تضاد مذهبی میدان ندهیم.»
به گفته او، پس از سقوط رژیم اول طالبان، ملا اختر محمد منصور بر همان مبنا روابط با ایران را ادامه داد و از آنجا که ایران یک رژیم مذهبی شیعه دارد، بسیاری از رهبران طالبان با ملا اختر محمد منصور مخالف بودند و معتقد بودند که نباید روابط با ایران تقویت شود. او افزود ایران به طالبان در هلمند، هرات، قندهار، زابل، غزنی، میدانوردک، فراه و مناطق دیگر کمک کرده است و گفت: «این را میتوان نادیده گرفت یا نه، اما در جنگ ما با آمریکا، ایران بهعنوان یک کشور برادر مسلمان با ما همکاری کرد، به ما جا داد و به برخی مجاهدین در جریان جهاد پناه داد.»
شاه محمود میاخیل، سرپرست پیشین وزارت دفاع افغانستان، گفت طالبان و رژیم ایران از داعش خراسان هراس مشترکی دارند و همین تهدید مشترک در فراهم کردن فضای همکاری نقش داشته است. او افزود ایران از ناحیه افغانستان تا حد زیادی احساس اطمینان میکند و طالبان نیز از تجربه دوره اول آموختهاند که تقابل با ایران برایشان زیانبار است؛ بهویژه آنکه روابط طالبان با پاکستان متحد آمریکا هم پرتنش شده است.
به گفته میاخیل، این هراس و نیاز متقابل لزوما در قالب قراردادها و بیانیههای رسمی نیست و بیشتر بهشکل تماسهای امنیتی، هماهنگی مرزی و گفتوگوهای احتیاطی بروز مییابد. نه ایران میخواهد دفاع مطلق از طالبان کند و نه طالبان میخواهند زیر سایه یک قدرت شیعه شناخته شوند.
او میگوید ایران و افغانستان نزدیک به ۹۰۰ کیلومتر مرز مشترک دارند و حضور میلیونها مهاجر افغان در ایران، امنیت مرزی، مواد مخدر، قاچاق و ثبات سرحدی مسائلی نیست که بدون تماس مدیریت شود. تهران بدون پذیرش واقعیت حاکم در کابل نمیتواند امنیت مرزهایش را تضمین کند و طالبان نیز به ترانزیت و دسترسی به بنادر ایران، بهویژه چابهار، نیاز دارند.
عبدالغفور لیوال، آخرین سفیر دولت جمهوری پیشین افغانستان در ایران، میگوید در سال ۲۰۲۱ از وزارت خارجه جمهوری اسلامی پرسیده بود که چرا از طالبان حمایت میکند. به گفته او، ایران رسما پاسخ داد: «ما با در نظر گرفتن دو مساله با طالبان رابطه داریم؛ نخست اینکه طالبان دشمن آمریکا هستند و ما هم دشمن آمریکا، و هر که با آمریکا دشمنی کند دوست ماست؛ دوم اینکه ایران مرز طولانی با افغانستان دارد و ناچاریم با طالبان روابط خوب داشته باشیم، زیرا آنها در نزدیکی مرز حضور دارند.»
یک مقام وزارت خارجه طالبان، به شرط فاش نشدن نام، میگوید روابط با ایران عمدتا اقتصادیمحور است. به گفته او، ایران به افغانستان برق، نفت، مواد غذایی و اقلام صنعتی صادر میکند و همین عوامل طالبان را به ایران پیوند میدهد. او افزود: «ایران و افغانستان هر دو زیر تحریمهای بینالمللی هستند؛ افغانستان برای ایران بازار خوبی است و برای ما نیز ایران بازار مناسبی برای خرید کالاهاست.»
سیاستهای منطقهای و احتمال تنشها
اگر روابط ایران و طالبان در چارچوب وسیعتر منطقهای و بینالمللی بررسی شود، در کنار همکاریها، اختلافات عمیق ایدئولوژیک، رقابتها و احتمال تنش نیز در آن نهفته است. نخست، فاصله ایدئولوژیک و تاریخی عامل اساسی این تنشهاست.
ایران بهعنوان یک جمهوری اسلامی شیعه، مشروعیت نظامی، ایدئولوژیک خود را بر «ولایت فقیه» بنا کرده است، در حالی که طالبان نماینده تفسیر تندروانه دیوبندیِ سنی هستند. به همین دلیل، دو طرف یکدیگر را «شریک طبیعی» نمیدانند، بلکه بهعنوان «مخالف قابل مدیریت» به هم نزدیک شدهاند.
رقابتهای ژئوپلیتیک و منطقهای نیز عامل محدودکننده مهمی است. همانگونه که رقابت هند و پاکستان بر افغانستان اثر دارد، رقابت تاریخی میان کشورهای عربی و ایران نیز بیتاثیر نیست. اگرچه طالبان حملات ایران به کشورهای عربی را مستقیما محکوم نکردهاند، اما بهطور غیرمستقیم آنها را بحرانزا و ناعادلانه دانستهاند.
یکی از مقامهای وزارت خارجه طالبان اخیرا گفت که تنش میان ایران و کشورهای عربی آنان را در یک دوراهی قرار داده است. طالبان میکوشند دستکم با سه کشور عربی، عربستان سعودی، قطر و امارات متحده عربی، روابط خوب و نزدیک داشته باشند؛ اما با تشدید بحران ناشی از جنگ آمریکا و اسرائیل، حفظ توازن میان ایران و جهان عرب برای طالبان آسان نخواهد بود.
طالبان همزمان به دنبال بهبود روابط با آمریکا هستند؛ زیرا گشایش درهای بسته واشنگتن میتواند به کشورهای اروپایی نیز فرصت دهد تا دستکم در موضوعاتی چون مهاجران، وارد تعامل مستقیم شوند.
از نگاه طالبان، اروپا به موضع آمریکا مینگرد؛ اگر واشنگتن نرمش نشان دهد، اروپا نیز ممکن است در تعامل نرمتر شود. با این حال، بسیاری از کشورهای اروپایی بهسبب مسائل مرتبط با آموزش زنان، حقوق زنان، آزادی بیان و سایر آزادیها موضع سختی در برابر طالبان دارند.
در عرصه داخلی و روابط دوجانبه، مسئله مهاجران و آب رود هلمند، که پایه زندگی روستایی دو کشور است، همچنان عوامل چالشزا باقی ماندهاند. در عین حال، طالبان امیدوارند ایران آنها را به رسمیت بشناسد، اما تهران تاکنون این کارت را بهعنوان اهرم امتیاز حفظ کرده است.
خبرگزاری رویترز دوشنبه ۲۱ اردیبهشت گزارش داد دومین نفتکش حامل گاز طبیعی مایع قطر در روزهای اخیر در حال عبور از تنگه هرمز است.
بر اساس دادههای رهگیری شرکت اطلاعات مالی الاساییجی، نفتکش «میهزم» با ظرفیت ۱۷۴ هزار متر مکعب، دوشنبه بندر راس لفان قطر را ترک کرده و به سمت بندر قاسم پاکستان در حرکت است.
این دومین محموله گاز طبیعی مایع قطر است که از زمان آغاز جنگ ایران با موفقیت از تنگه هرمز عبور میکند.
پیشتر نفتکش «الخریطیات» نیز از مسیر شمالی مورد تایید جمهوری اسلامی وارد تنگه هرمز شده بود و یکشنبه موفق شد از این آبراه عبور کند.
دو منبع آگاه به رویترز گفتند این محمولهها در چارچوب توافق دولتی میان قطر و پاکستان فروخته شدهاند و جمهوری اسلامی برای «اعتمادسازی» با دوحه و اسلامآباد با عبور آنها موافقت کرده است.
به گفته این منابع، دو نفتکش دیگر حامل گاز طبیعی مایع قطر نیز در روزهای آینده راهی پاکستان خواهند شد.
یک منبع مطلع از مذاکرات تهران و اسلامآباد نیز گفت پاکستان برای مقابله با کمبود گاز، با جمهوری اسلامی درباره عبور تعداد محدودی از نفتکشهای گاز از تنگه هرمز گفتوگو کرده است.
عبور نفتکشهای نفت خام با ردیاب خاموش
رویترز همچنین در گزارشی جداگانه نوشت سه نفتکش حامل نفت خام عراق و امارات متحده عربی در روزهای اخیر با خاموش کردن سیستمهای رهگیری خود از تنگه هرمز عبور کردهاند تا خطر حملات جمهوری اسلامی را کاهش دهند.
بر اساس دادههای شرکتهای کپلر و الاساییجی، دو نفتکش بسیار بزرگ «آگیوس فانوریوس یک» و «کیارا ام» که هر کدام حامل دو میلیون بشکه نفت خام عراق بودند، یکشنبه از تنگه هرمز عبور کردند.
نفتکش «آگیوس فانوریوس یک» به سمت ویتنام در حرکت است تا محموله خود را در پالایشگاه «نگی سون» تخلیه کند. این کشتی پس از بارگیری نفت خام عراق در ۲۸ فروردین، دستکم در دو تلاش قبلی نتوانسته بود از تنگه هرمز عبور کند.
رویترز نوشت نفتکش «کیارا ام» با پرچم سنمارینو نیز در حالی که سیستم فرستنده خود را خاموش کرده بود، از خلیج فارس خارج شد.
پیشتر نیز نفتکش «بصره انرژی» که حامل دو میلیون بشکه نفت خام امارات بود، پس از عبور از تنگه هرمز، محموله خود را در پایانه نفتی فجیره تخلیه کرد.
شرکت ادنوک در امارات متحده عربی و خریداران نفت آن در هفتههای اخیر چندین نفتکش را برای انتقال نفتهای متوقفشده در خلیج فارس، از تنگه هرمز عبور دادهاند.
ناوگان ششم نیروی دریایی آمریکا یکشنبه ۲۰ اردیبهشت در بیانیهای کوتاه اعلام کرد یک زیردریایی کلاس «اوهایو» وارد جبلالطارق، قلمرو بریتانیا در جنوب اسپانیا، شده است.
بیانیه ناوگان ششم ایالات متحده پهلو گرفتن این زیردریایی را نشاندهنده توانمندی، انعطافپذیری و تعهد مستمر آمریکا به متحدان خود در ناتو خوانده است.
در ادامه این بیانیه آمده است: «زیردریاییهای موشک بالستیک کلاس اوهایو، سکوهایی پنهان و شناساییناپذیر برای پرتاب موشکهای بالستیک از زیر دریا هستند و بخشی از سهگانه هستهای آمریکا به شمار میروند که در برابر حمله دشمن بیشترین امکان بقا و پاسخدهی را دارد.»
پنتاگون نام این زیردریایی را اعلام نکرد.
به نوشته رسانه آمریکایی هیل، محل استقرار زیردریاییهای هستهای آمریکا معمولا از محرمانهترین اطلاعات نظامی این کشور به شمار میرود و انتشار عمومی آن اقدامی نادر محسوب میشود.
این خبر در حالی منتشر شد که دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، دوشنبه گفت آتشبس میان آمریکا و جمهوری اسلامی در وضعیت شکنندهای قرار دارد و آن را چون بیماری در حال احتضار توصیف کرد که احتمال زنده ماندنش، به گفته او، کمتر از یک درصد است.
بر اساس این گزارش، جمهوری اسلامی در پیشنهاد متقابل خود خواستار دریافت غرامت جنگی، به رسمیت شناختن حاکمیت جمهوری اسلامی بر تنگه هرمز و پایان تحریمهای آمریکا شده بود.
ترامپ یکشنبه این پیشنهاد را «کاملا غیرقابل قبول» خوانده بود.
کلاس اوهایو شامل ۱۴ زیردریایی حامل موشکهای بالستیک و چهار زیردریایی مجهز به موشکهای هدایتشونده است.
این زیردریاییها قابلیت حمل موشکهای بالستیک «ترایدنت ۲» را دارند و برای ماموریتهای بازدارندگی طولانیمدت طراحی شدهاند.
زیردریاییهای هدایتشونده این کلاس همچنین میتوانند بیش از ۱۵۰ موشک کروز «تاماهاک» حمل کنند.
در جریان جنگ آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی، یک زیردریایی آمریکایی ۱۳ اسفند در نزدیکی سریلانکا یک ناو جنگی ایرانی به نام «دنا» را هدف قرار داد که در نتیجه آن دستکم ۸۷ نفر کشته شدند.
این ناو پس از شرکت در یک رزمایش دریایی چندجانبه به میزبانی هند در حال بازگشت به ایران بود؛ رزمایشی که ۱۸ کشتی از کشورهای مختلف در آن حضور داشتند.
این نخستین بار پس از جنگ جهانی دوم بود که یک زیردریایی آمریکایی با شلیک اژدر یک کشتی جنگی را هدف قرار میدهد.
یووال اشتاینیتز، رییس این شرکت، دوشنبه ۲۱ اردیبهشت در کنفرانس «مرکز امور امنیتی و خارجی اورشلیم» گفت از زمان حمله هفتم اکتبر، حماس از نوار غزه و حزبالله از لبنان در مجموع حدود ۴۰ هزار راکت به سوی اسرائیل شلیک کردهاند.
او افزود گنبد آهنین توانسته بیشتر این راکتها را با دقتی حدود ۹۸ تا ۹۹ درصد رهگیری کند؛ سامانهای که به گفته او «کامل نیست، اما تقریبا به کامل شدن نزدیک است».
به گفته رییس شرکت رافائل، حکومت ایران از سال ۲۰۲۴ در دو مرحله حدود ۱۵۰۰ موشک بالستیک به سوی اسرائیل شلیک کرده که تنها «چند ده فروند» از آنها رهگیری نشدهاند.
اشتاینیتز همچنین تاکید کرد اسرائیل با کمبود موشکهای رهگیر مواجه نیست.
شرکت دولتی رافائل از بزرگترین صنایع دفاعی اسرائیل است که در زمینه توسعه سامانههای پدافندی، موشکی و فناوریهای نظامی، از جمله گنبد آهنین، فعالیت میکند.
ادامه تنشها در منطقه
اظهارات اشتاینیتز در حالی مطرح میشود که تنشها در منطقه ادامه دارد و اسرائیل و حزبالله همچنان دست به حملات متقابل میزنند.
ارتش اسرائیل ۲۱ اردیبهشت اعلام کرد یک سرباز این کشور در حملهای پهپادی به منطقه المناره در نزدیکی مرز لبنان کشته شد. بدین ترتیب، شمار نظامیان کشتهشده اسرائیلی از ابتدای درگیریهای اخیر به ۱۸ نفر رسید.
سه سرباز اسرائیلی نیز در حمله پهپادی حزبالله به جنوب لبنان زخمی شدند. جراحات این نظامیان «سطحی» گزارش شده است.
در سوی دیگر، ارتش اسرائیل برای ۹ روستا و شهرک در جنوب لبنان هشدار تخلیه صادر کرد و مواضع حزبالله را در این منطقه هدف قرار داد.
همزمان، چشمانداز آتشبس موقت در جنگ ایران در هالهای از ابهام قرار دارد.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، ۲۰ اردیبهشت پاسخ جمهوری اسلامی به پیشنهاد واشینگتن برای پایان دادن به جنگ را رد کرد و آن را «کاملا غیرقابل قبول» خواند.
در مقابل، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، ۲۱ اردیبهشت در نشست رسانهای روزانه خود آمریکا را به «پافشاری بر خواستههای نامعقول» متهم کرد و گفت طرح تهران برای پایان درگیریها «سخاوتمندانه» بوده است.
بقایی افزود طرح تهران شامل «پایان جنگ در منطقه، توقف راهزنی دریایی علیه کشتیهای ایران، آزادسازی داراییهای متعلق به مردم ایران و تردد ایمن در تنگه هرمز» میشود.
رویترز ۲۱ اردیبهشت خبر داد که در پی تحولات اخیر، بهای نفت بیش از ۳.۵ درصد افزایش یافت.
بنبست دیپلماتیک تهران و واشینگتن
پایگاه خبری ارمنیوز امارات ۲۱ اردیبهشت به نقل از مقامهای آمریکایی گزارش داد پاسخ منفی جمهوری اسلامی به پیشنهاد واشینگتن، مسیر دستیابی به راهحل دیپلماتیک با تهران را مسدود کرده است.
این مقامها گفتند هنوز مشخص نیست ترامپ پس از دریافت پاسخ مقامهای ایران چه اقداماتی انجام خواهد داد.
همچنین به گزارش رسانههای اسرائیلی، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر این کشور، در پی پاسخ جمهوری اسلامی به طرح پیشنهادی آمریکا، قرار است ظهر ۲۱ اردیبهشت یک نشست امنیتی برگزار کند.
جلسه دادگاه نتانیاهو نیز بهدلیل حضور او در این نشست امنیتی، زودتر از زمان تعیینشده پایان یافت.
دولت بریتانیا دوشنبه ۲۱ اردیبهشت در بیانیهای به امضای وزیر امور خارجه این کشور اعلام کرد افراد و نهادهایی که تحریمشدند در فعالیتهای خصمانه مورد حمایت جمهوری اسلامی از جمله تهدید، طراحی و اجرای حملات بیثباتکننده در بریتانیا و دیگر نقاط جهان مشارکت داشتند.
به غیر از اعضا و همکاران «شبکه جنایی زیندشتی»، همچنین چندین صرافی و فعالان مالی تحریم شدهاند. طبق بیانیه وزارت امور خارجه بریتانیا این افراد و نهادها در حمایت مالی از فعالیتهای بیثباتکننده نقش داشتند.
منصور زرینقلم، ناصر زرینقلم، اکرم عبدالکریم اوزتونچ، نیهات عبدال قادر آسان، رضا حمیدیراوری، نامیق صالیفوف، فضلالله زرینقلم، پوریا زرینقلم و فرهاد زرینقلم، افرادی هستند که در فهرست تحریمهای بریتانیا قرار گرفتند.
همچنین صرافی برلیان، صرافی جیسیام و شبکه زیندشتی، سه نهادی هستند که بریتانیا آنها را تحریم کرده است.
ایوت کوپر، وزیر خارجه بریتانیا در بیانیهای که در این زمینه منتشر شد گفت: «این بسته تحریمی بهطور مستقیم سازمانها و افرادی را هدف قرار میدهد که امنیت در خیابانهای بریتانیا و ثبات در خاورمیانه را تهدید میکنند.»
او افزود: «نیروهای نیابتی جنایتکاری که از سوی بخشهایی از رژیم ایران حمایت میشوند و امنیت در بریتانیا و اروپا را تهدید میکنند، تحمل نخواهند شد؛ همانطور که شبکههای مالی غیرقانونی نیز تحمل نخواهند شد. ما این اقدامات را در سراسر اروپا هماهنگ میکنیم.»
وزیر خارجه بریتانیا تاکید کرد: «ما همچنان به تلاش برای دستیابی به یک توافق مذاکرهشده و یک راهحل دیپلماتیک بلندمدت در خاورمیانه ادامه میدهیم؛ راهحلی که آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز را بهسرعت بازگرداند.»
بریتانیا تاکنون بیش از ۵۵۰ فرد و نهاد مرتبط با جمهوری اسلامی را تحریم کرده است. بیش از ۹۰ فرد و نهاد تحریمشده به دلیل نقض حقوق بشر در این فهرست قرار گرفتهاند.
ناجی شریفی زیندشتی کیست؟
ناجی شریفی زیندشتی، شهروند ایرانی و قاچاقچی مواد مخدر، که خودش نیز پیشتر از سوی بریتانیا تحریم شده است، به گفته دولت این کشور، در فعالیتهای خصمانه حکومت ایران، از جمله تهدید، برنامهریزی برای حذف مخالفان یا انجام این برنامهها و تهدید افراد خارج از مرزهای ایران دخیل بوده است.
بیشتر بخوانید: ناجی شریف زیندشتی کیست؟
پیشتر ایراناینترنشنال در گزارشی اختصاصی افشا کرده بود که شریفی زیندشتی با کمک مقامات سپاه به بازیگر شماره یک بازار مواد مخدر ایران تبدیل شده است.
طبق این گزارش، زیندشتی حدود ۲۰ درصد قاچاق مواد مخدر ایران را در اختیار دارد و مواد مخدر اندکی که گاهی توقیف میشود و بخشی از آن متعلق به زیندشتی است، در پی برخورد دیگر باندهای مواد مخدر سپاه افشا میشوند.
با این حال باند زیندشتی در نزاع گروههای مافیا دست برتر را دارد.
بهمن ۱۴۰۲، وزارت دادگستری آمریکا اعلام کرد ناجی شریفی زیندشتی و دو شهروند کانادایی به توطئه در استفاده از امکانات تجاری در آمریکا در ارتکاب یک طرح قتل در مقابل پول متهم شدهاند. آنها با یکدیگر توطئه کرده بودند تا دو ایرانی مخالف جمهوری اسلامی ساکن در ایالت مریلند را به قتل برسانند.
مشارکت در اقدام خصمانه
بر اساس اطلاعیه دولت بریتانیا، شماری از افراد به دلیل مشارکت مستقیم در فعالیتهای خصمانه تحریم شدهاند و شماری دیگر نیز به ارائه خدمات مالی یا حمایتهای مادی دیگر برای تسهیل این فعالیتها متهم هستند.
بریتانیا اعلام کرد نهادهای مالی تحریمشده خدماتی به افراد و گروههای مرتبط با فعالیتهای بیثباتکننده ارائه کردهاند و به شبکههای مرتبط با جمهوری اسلامی اجازه دادهاند با وجود محدودیتهای بینالمللی، به جابهجایی و دسترسی به منابع مالی ادامه دهند.
اقدامات تحریمی بریتانیا شامل مسدود شدن داراییها، ممنوعیت سفر و دستورهای محرومیت از مدیریت شرکتها است.
ماه گذشته پلیس بریتانیا اعلام کرد در حال بررسی احتمال ارتباط جمهوری اسلامی با مجموعهای از حملات آتشسوزی عمدی اخیر علیه اهداف یهودی در لندن است؛ حملاتی که موجب آغاز تحقیقات ضدتروریسم و هشدارهایی درباره فعالیتهای خصمانه تهران یا گروههای نیابتی آن شده است.
نیمه اردیبهشت، همزمان با افزایش نگرانیها درباره نقش حکومت ایران در دامن زدن به یهودستیزی، کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا، هشدار داد تلاشهای جمهوری اسلامی برای بیثبات کردن جامعه بریتانیا «تحمل نخواهد شد».
او گفت: «پیام ما به ایران یا هر کشور دیگری که ممکن است در پی دامن زدن به خشونت، نفرت یا تفرقه در جامعه باشد، این است که چنین رفتاری تحمل نخواهد شد.»
بریتانیا سطح تهدید تروریستی ملی خود را به «شدید» افزایش داده است؛ دومین سطح بالای هشدار، و پلیس و وزرا درباره افزایش خطر حملات و نگرانی رو به رشد از فعالیتهای خصمانه مرتبط با دولتهای خارجی، از جمله جمهوری اسلامی، هشدار دادهاند.
بریتانیا در بهمن سال گذشته، ۱۰ فرد و یک سازمان را به دلیل سرکوب خشن معترضان ایرانی در ژانویه و اعتراضات دیماه گذشته تحریم کرده بود.
یک مدرس کاشت ناخن و مانیکور از توقف کسبوکار خود از اسفندماه سال گذشته تاکنون خبر داد.
به گفته این شهروند، گرچه مردمی که از تامین نیازهای اولیه خود درمانده شدهاند، کمتر به خدمات زیبایی میپردازند، اما عوامل دیگری نیز در این رکود موثر است؛ از جمله قطعی اینترنت که موجب شده تا او کسب درآمد از طریق فروش پکیجهای آموزشی را از دست بدهد.
او همچنین توضیح داد از همان زمان تاکنون آنتن دستگاه کارتخوانش قطع شده است و در پاسخ به پیگیریهایش گفتهاند سیگنال دستگاه کارتخوان «مشاغل غیرضروری» به دلایل «امنیتی» تا اطلاع ثانوی قطع خواهد بود.
بحران در صنایع پتروشیمی و بنادر
افزون بر این، پیامهای رسیده به ایراناینترنشنال حاکی از موج گسترده بیکاری و ورشکستگی در کسبوکارهای صنعتی و خدماتی وابسته به صنایع سنگین است.
بسیاری از فعالان این حوزهها که تعدیل، اخراج یا بیکار شدهاند، گفتند همچون دیگر صنفهایی که با مشکل اقتصادی مواجه شدهاند، به مشاغلی نظیر رانندگی در اسنپ یا کارهایی روی آوردهاند که امنیت شغلی پایینتری دارند.
یک شهروند شاغل در حوزه صنعت گفت: «هر کیلو پروفیل پیش از جنگ تا حدود قیمت ۷۰ هزارتومان خریدوفروش میشد، اما اکنون قیمت آن به ۱۵۵ هزار تومان رسیده است. به دلیل همین افزایش قیمت مدت سه ماه است که بیکاریم و توان پرداخت هزینه مواد اولیه را نداریم.»
قیمت پروفیل، بهعنوان ماده اولیه ساختوساز در صنایع طی یکسال گذشته افزایش قیمتی ۱۲۰ تا ۱۶۰ درصدی را تجربه کرده است.
مخاطب دیگری که فعال در صنف کابینتسازی است، نیز گفت قیمت هر ورق امدیاف از ۳ میلیون تومان در سال ۱۴۰۴ به ۱۵ تا ۱۷ میلیون تومان در سال جدید رسیده است.
این شهروند با اشاره به رشد ۴۰۰ تا ۴۷۰ درصدی قیمت مواد اولیه، گفت در چنین شرایطی دیگر امکان ادامه کار و پرداخت اجاره محل کسب وجود ندارد.
پیش از این نیز شهروندان از بحران بیکاری در مشاغل مرتبط با پتروشیمی و نبود ورق آهن و مواد پتروشیمی در شهرهایی از جمله اصفهان خبر داده بودند که باعث تعطیلی بسیاری از کارگاههای صنعتی شده است.
علاوه بر صنایع، گزارشهایی نیز از موج توقف کسب و کارها و تعدیل نیرو در بنادر به دست ایراناینترنشنال رسیده است.
یکی از کارکنان بندر رجایی گفت بسیاری از کارگران این منطقه اقتصادی تعدیل شدهاند و آنها که همچنان سر کار ماندهاند، حقوقهایشان بهصورت مرتب پرداخت نمیشود و بندر بسیار خلوت شده است.
بندر رجایی یکی از مهمترین بنادر تجاری ایران است که اردیبهشت سال ۱۴۰۴ با آنچه انفجار یکی از کانتینرهای حامل مواد شیمیایی خطرناک، از جمله سدیم پرکلرات اعلام شد، دچار آتشسوزی شد و به مرگ دهها نفر انجامید.
بسیاری از شرکتهای پیمانکاری وابسته به این بندر پس از انفجار و تا پیش از جنگ نیز با مشکلات اقتصادی بسیاری دست به گریبان بودهاند.
شهروند دیگری از سربندر در پیامی مشابه نوشت تمامی شرکتهای بندر نیروهای خود را تعدیل کردهاند و حقوق افرادی که کماکان بر سر کار ماندهاند هم به درستی پرداخت نمیشود.
پایگاه خبری رویداد ۲۴ نیز ۱۷ اردیبهشت در گزارشی درباره وضعیت مجموعه فولاد مبارکه پس از حملات آمریکا و اسرائیل نوشت که با وجود اطمیناندهی اولیه به کارکنان مبنی بر پرداخت بدون مشکل حقوق،دستمزد نیروها به حداقل دستمزد مصوب اداره کار تقلیل یافته است و بسیاری از نیروهای متخصص به رانندگی در تاکسیهای اینترنتی روی آوردهاند.
رستورانها تحت تاثیر گرانی
صنف رستوران و غذاخوریها نیز از جمله کسب و کارهایی هستند که با افزایش قیمت مواد اولیه و فشارهای اقتصادی آسیب زیادی دیدهاند.
یکی از مخاطبان ایراناینترنشنال که صاحب یک رستوران فستفود در لاهیجان است، نوشت: «مواد اولیه ساندویچی که اکنون به مبلغ ۱۰۰ هزارتومان فروخته میشود، چند روز بعد ۱۱۰ هزار تومان خریداری میشود. پس ناچار به افزایش قیمت روزانه هستیم که هم موجب نارضایتی مشتری است و هم خود از این مساله آسیب دیدهایم.»
رستوراندار دیگری از کیش نیز گفت اول ناچار شد بیش از ۱۰ نفر از نیروهایش را تعدیل کند و حالا چارهای جز تعطیلی برایش نمانده است.
همزمان، برخی مخاطبان از افزایش قیمت فستفود خبر دادند.
بر اساس این گزارشها، قیمت یک ساندویچ بهطور متوسط به ۵۰۰ هزار تومان و یک پیتزا به یک میلیون و ۲۰۰ هزار تومان رسیده است.
