خبرگزاری رویترز به نقل از ناشران اوکراینی گزارش داد در ماههای اخیر، بیش از ۱۰ میلیون جلد کتاب در حملات روسیه به انبارها و چاپخانهها نابود شدهاند. این حملات یکی از صنایع پررونق اوکراین در دوران جنگ را با بحرانی جدی روبهرو کردهاند.
بر اساس این گزارش که دوشنبه ۱۹ مرداد منتشر شد، هدف قرار گرفتن مراکز نگهداری و تولید کتاب در کشوری که بسیاری از مردم آن، جنگ را نبردی برای بقا و حفظ هویت ملی میدانند، بازتاب گستردهای داشته است.
حمله پهپادی ۱۰ مرداد روسیه به انبار انتشارات «رانوک» در خارکیف، واقع در شمالشرق اوکراین، حدود هشت میلیون جلد کتاب را نابود کرد.
این حمله بزرگترین ضربه به صنعت نشر اوکراین در چهار سال جنگ به شمار میرود.
آندری بوتنکو، وزیر آموزش اوکراین، این حملات را تلاشی برای نابودی زبان، تاریخ و حافظه اوکراینی دانست.
در سوی دیگر، ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، بارها موجودیت اوکراین را بهعنوان کشوری مستقل زیر سوال برده و اعلام کرده روسها و اوکراینیها یک ملت هستند.
صنعت نشر اوکراین زیر آتش روسیه
به گزارش رویترز، ویکتور کروهلوف، مدیر انتشارات «رانوک»، هنگام تماشای کتابهایی که در برابر چشمانش به خاکستر تبدیل میشدند، بهسختی جلوی اشکهای خود را گرفت.
او که یکی از بزرگترین ناشران کتاب کودک در اوکراین است، تماشای سوختن کتابها را «منظرهای وحشتناک» خواند و گفت اندکی پس از انفجار نخست، انفجار دیگری همان نقطه را هدف قرار داد.
این ناشر تاکید کرد: «این حملهای برنامهریزیشده و عمدی علیه انبار کتاب بود.»
انتشارات رانوک حدود یکسوم کتابهای درسی مدارس اوکراین را چاپ میکند.
اقتصاددانان و مدیران شرکتها میگویند حملات به صنعت نشر، علاوه بر پیامدهای نمادین آن، هزینههای فزاینده جنگی را آشکار میکند که بیش از پیش به نبردی فرسایشی و آزمونی برای سنجش تابآوری دو طرف تبدیل شده است.
یوهن شیرینوس، سردبیر انتشارات «بوکشف»، گفت: «نشانههایی از بحران در بازار دیده میشود. هنوز نمیدانیم اوضاع چگونه پیش خواهد رفت. همهچیز به وضعیت کلی اقتصاد اوکراین بستگی دارد.»
این انتشارات در حمله ۱۱ تیر روسیه به کییف بخش عمده موجودی خود، حدود ۸۰۰ هزار جلد کتاب، را از دست داد.
در حملهای دیگر به انبار پشتیبان این شرکت در هفته جاری نیز ۱۰۰ هزار جلد کتاب نابود شدند.
اقتصاد اوکراین در طول جنگ توانسته است خود را با قطعی برق، کمبود نیروی کار و حملات مکرر به زیرساختها سازگار کند. حمایت متحدان غربی نیز به سرپا ماندن اقتصاد این کشور کمک کرده است.
با این حال، تولید اقتصادی سالانه اوکراین که حدود ۲۱۵ میلیارد دلار برآورد میشود، همچنان نزدیک به ۲۰ درصد پایینتر از سطح پیش از حمله روسیه است.
اوکراین نیز برای کشاندن جنگ به داخل خاک روسیه، حملات به زیرساختهای اقتصادی این کشور را افزایش داده و تاسیسات نفتی، انبارهای لجستیکی و مراکز تولید تسلیحات را هدف قرار داده است.
اولگا پیندیوک، پژوهشگر موسسه مطالعات اقتصادی بینالمللی وین، گفت: «این نبردی برای بقاست؛ هر طرف که بتواند مدت بیشتری دوام بیاورد، پیروز خواهد شد.»
رشد صنایع دفاعی، رکود دیگر بخشها
اکثر اقتصاددانان انتظار دارند رشد اقتصادی اوکراین در سال ۲۰۲۶، همزمان با تشدید حملات روسیه به زیرساختها و شبکههای لجستیکی، بیش از پیش کاهش یابد.
بر اساس نظرسنجی مرکز راهبرد اقتصادی در کییف که هفته گذشته منتشر شد، میانه پیشبینی رشد اقتصادی سال آینده میلادی از ۲.۴ درصد به ۱.۱ درصد کاهش یافته است. اقتصاد اوکراین در سال ۲۰۲۵ حدود ۱.۸ درصد رشد کرد.
صنایع دفاعی بهدلیل تقاضای گسترده جبهههای جنگ، یکی از معدود بخشهای روبهرشد اقتصاد اوکراین محسوب میشوند. حدود ۶۰ درصد هزینههای دولت در سال جاری به امور دفاعی اختصاص یافته است.
بانک مرکزی اوکراین پیشبینی میکند صنایع دفاعی ۱.۴ واحد درصد از رشد اقتصادی ۱.۸ درصدی این کشور در سال جاری را تامین کنند. این بدان معناست که دیگر بخشهای اقتصاد عملا در رکود به سر میبرند.
بخش کشاورزی که بیشترین سهم را در صادرات اوکراین دارد، بیش از سایر حوزهها با مشکلات جدی دستوپنجه نرم میکند.
تاراس ویسوتسکی، وزیر کشاورزی اوکراین، گفته است حملات روسیه به زیرساختهای بندری دریای سیاه ممکن است امسال بین ۱.۵ تا سه میلیارد دلار به این بخش خسارت وارد کند.
پایان رونق صنعت نشر اوکراین؟
صنعت نشر اوکراین با چالشهای گوناگونی مواجه است، زیرا تولید و عرضه یک کتاب ممکن است بین ۶ تا ۱۸ ماه زمان ببرد.
ناشران اوکراینی در آغاز جنگ، بهدنبال افزایش تقاضا برای آثار اوکراینیزبان و ممنوعیت واردات کتاب از روسیه، دورهای از رونق را تجربه کردند.
اکنون اما افزایش هزینهها، طولانی بودن روند جایگزینی کتابهای نابودشده و خسارتهای مکرر ناشی از حملات، ادامه فعالیت آنها را دشوار کرده است.
هزینه چاپ در دو سال گذشته حدود ۴۰ درصد بیشتر شده و توان خرید کتاب در میان شهروندان اوکراینی کاهش یافته است.
شیرینوس پیشبینی کرد صنعت نشر اوکراین وارد دورهای از رکود شود: «همه بخشهای اقتصاد ما تا پایان جنگ راکد خواهند ماند و کوچکتر خواهند شد. جنگ ورطهای عظیم و بیانتهاست که هر میزان منابع مالی را به آن اختصاص دهید، میبلعد.»
روسیه اسفند ۱۴۰۰ کارزار نظامی خود را علیه اوکراین کلید زد و از آن زمان، درگیریهای مرگبار میان دو کشور ادامه داشته است.
یک مقام آمریکایی به خبرگزاری رویترز گفت ایران و عمان به توافقی نزدیک شدهاند که میتواند زمینه بازگشت عبور ایمن کشتیها را فراهم کند. تهران پس از آغاز حملات آمریکا و اسرائیل در ۹ اسفند، تنگه هرمز را که مسیر مهم انتقال نفت و گاز است، مسدود کرد.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، ۱۸ مرداد گفت توافق با عمان در «مراحل نهایی» است، اما تهران تا زمان تحقق شروطش آبراه را بازگشایی نخواهد کرد.
به گزارش خبرگزاری مهر، توافق تهران و مسقط مسیرهای تازهای را تعیین میکند که «پس از اجرای شروط از سوی آمریکا»، مورد استفاده قرار میگیرند.
عراقچی گفت جمهوری اسلامی و آمریکا مذاکره مستقیم ندارند و تا زمانی که واشینگتن تفاهمنامه اسلامآباد را نقض میکند، چنین مذاکراتی آغاز نخواهد شد؛ با این حال، پیامها از طریق واسطهها ردوبدل میشوند.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، نیز به اکسیوس گفت آمریکا فقط «بهطور نیمبند» با ایران مذاکره میکند و تهران را با توجه به تورم بالا و کمبود منابع مالی زیر نظر دارد.
غرامت، لغو تحریمها و پایان محاصره
عراقچی پرداخت غرامت برای خسارتهای ناشی از حملات آمریکا را یکی از شروط بازگشایی تنگه هرمز دانست.
محمدباقر ذوالقدر، دبیر شورای عالی امنیت ملی، پایان تهدیدهای آمریکا، توقف حملات علیه ایران و متحدان لبنانی، فلسطینی، یمنی و عراقی آن، رفع محاصره دریایی، لغو تحریمها و آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران را نیز خواستار شد.
ترامپ بارها گفته است حملات آمریکا و اسرائیل با هدف جلوگیری از دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح هستهای و کاهش توان آن برای تهدید منطقه انجام شده است.
واشینگتن و تهران در ماه ژوئن بر سر آتشبس توافق کردند، اما آمریکا در ژوئیه محاصره کشتیرانی ایران در خلیج فارس را دوباره برقرار کرد. تهران این اقدام را نقض آتشبسی دانست که تا آن زمان عملا فروپاشیده بود.
مقام آمریکایی به رویترز گفت پس از اعلام توافق برای ازسرگیری بدون مانع کشتیرانی تجاری در تنگه هرمز، آمریکا محاصره بنادر ایران را برمیدارد و اقدامات واشینگتن به اجرای تعهدات تهران وابسته خواهد بود.
این اظهارات از ترتیب حساسی برای اجرای توافق حکایت دارد.
منابع رویترز گفتهاند توافق احتمالا کنترل رفتوآمد کشتیهای ورودی به خلیج فارس را در اختیار تهران میگذارد؛ سازوکاری که به گفته فعالان کشتیرانی بهآسانی قابل اجرا نیست.
امارات متحده عربی ۱۷ مرداد اعلام کرد ایران به کشتی وابسته به شرکت ملی نفت این کشور حمله کرده است. تهران واکنشی فوری به این ماجرا نشان نداد.
سپاه پاسداران پیشتر کشتیهایی را هدف گرفته بود که به گفته این نهاد، بدون اجازه ایران قصد عبور از تنگه را داشتند.
تشدید حملات حوثیها
حملات جمهوری اسلامی به کشتیرانی در هرمز با افزایش عملیات حوثیهای یمن همراه شده است.
آنها کشتیها را در گذرگاه میان دریای سرخ و خلیج عدن هدف گرفتهاند و ماه گذشته در واکنش به آنچه «محاصره یمن» خواندند، محاصره دریایی عربستان سعودی را اعلام کردند.
حوثیها اعلام کردند ۱۸ مرداد پالایشگاه جازان شرکت آرامکو را هدف قرار دادهاند. وزارت انرژی عربستان سعودی از وقوع آتشسوزی و مهار آن بدون تلفات خبر داد، اما علت را اعلام نکرد.
این حمله دو روز پس از امضای پیمان دفاعی عربستان سعودی با ترکیه و پاکستان انجام شد.
هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه، گفت که ائتلاف تازه علیه ایران یا کشور دیگری نیست و تعهدی عمومی برای حمایت از امنیت است.
درگیری میان حوثیها و نیروهای دولتی یمن نیز تشدید شده است.
ارتش یمن ۱۹ مرداد اعلام کرد حمله حوثیها به شهر بندری مخا هفت کشته، شامل نظامیان و غیرنظامیان، بر جا گذاشته است.
بر اساس این اعلام، پدافند هوایی ۱۱ پهپاد مشارکتکننده در حمله را سرنگون کرده است.
به گزارش واینت، هفتهنامه فرانسوی اکسپرس برای تهیه این رتبهبندی با ۶۰ افسر شاغل و بازنشسته از ۲۵ سازمان اطلاعاتی گفتوگو کرده است؛ ۱۶ نفر از آنان ریاست کنونی یا پیشین یک سازمان را بر عهده داشتهاند. سرویسها بر اساس توانایی جذب عوامل نفوذی، رخنه در مراکز قدرت، اجرای عملیات مخفی و خرابکاری و همچنین قابلیتهای سایبری ارزیابی شدند.
امآی۶ بیشترین امتیاز را به دلیل توانایی در جذب و پرورش منابع بلندمدت در کشورهایی مانند روسیه، چین، ایران و ترکیه به دست آورد. یک مقام اطلاعاتی فرانسه گفت بریتانیا گاهی فارغالتحصیلان دانشگاههای نخبه را ۱۰ سال پیش از فعال کردنشان جذب میکند و مدعی شد علیرضا اکبری، معاون پیشین وزیر دفاع حکومت ایران، نیز از سوی بریتانیا به خدمت گرفته شده بود.
فرانسه به دلیل گستره جهانی فعالیتها و ترکیب اطلاعات انسانی با عملیات مخفی و تواناییهای فنی در جایگاه دوم قرار گرفت. یک افسر اطلاعاتی لهستانی گفت فرانسه از معدود کشورهایی است که میتواند هدفی را «بیسروصدا خنثی کند». پنج شرکتکننده نیز سرویس اطلاعاتی فرانسه را در رتبه نخست قرار دادند.
هلند با کسب رتبه سوم بالاتر از انتظار ظاهر شد. اکسپرس نوشت سرویس اطلاعاتی این کشور در شمار زیادی از عملیاتهای بزرگ سایبری اروپا مشارکت دارد و به گزارشها درباره نقش احتمالی هلند در کارگذاری بدافزار استاکسنت در ایران در سال ۲۰۰۷ اشاره کرد. آلمان در مقابل پنجم شد و یک منبع آمریکایی، سازمان اطلاعات این کشور را بیشتر شبیه «موسسهای پژوهشی متشکل از دیوانسالاران» توصیف کرد.
اوکراین نیز به دلیل تحول سریع سرویسهای اطلاعاتیاش در دوران جنگ و اجرای عملیاتهای پیچیده و خلاقانه تحسین شد؛ روندی که برخی افسران اروپایی آن را «موسادیشدن» دستگاه اطلاعاتی اوکراین نامیدند. سازمانهای اسکاندیناوی و حوزه بالتیک نیز به دلیل تجربه مقابله با نفوذ روسیه امتیاز بالایی گرفتند.
اسرائیل رسما در این رتبهبندی حضور نداشت، اما یوسی کوهن، رییس پیشین موساد، در نظرسنجی شرکت کرد. اتین ژیرار، معاون سردبیر اکسپرس، در ارزیابی شخصی خود گفت اگر رتبهبندی جهانی بود، آمریکا اول و موساد احتمالا پس از بریتانیا در جایگاه دوم یا سوم قرار میگرفت. او موساد را در نفوذ میدانی در خاورمیانه، عملیات هدفمند و تواناییهای سایبری کمرقیب دانست، اما گفت حمله هفتم اکتبر نشان داد نبود هماهنگی میان دستگاه اطلاعاتی و مقامهای سیاسی میتواند حتی قدرتمندترین سرویسها را آسیبپذیر کند.
تردد نفتکشها در تنگه هرمز در پی افزایش حملات، خطر مینهای شناور و اختلال در سامانههای ناوبری بهشدت کاهش یافته است؛ وضعیتی که نهادهای دریایی میگویند ممکن است در روزهای آینده به حملهای تازه منجر شود.
گلفنیوز به نقل از «مرکز مشترک اطلاعات دریایی» گزارش داد احتمال وقوع یک حمله عمدی در تنگه هرمز طی روزهای آینده «بسیار بالا» ارزیابی شده است. از اول مارس تاکنون ۸۴ حادثه تاییدشده در این آبراه ثبت شده که تازهترین مورد، حمله ۱۷ مرداد به یک نفتکش است.
بر اساس این گزارش، تردد نفتکشها در هر دو جهت تنگه هرمز به اعداد تکرقمی رسیده است. از ۱۵ تا ۱۷ مرداد تنها ۴۰ مورد عبور کشتی با هماهنگی آمریکا ثبت شد؛ در حالی که در سال ۲۰۲۵ بهطور میانگین روزانه حدود ۱۳۸ کشتی از این آبراه عبور میکردند. ۱۷ مرداد نیز فقط هشت کشتی باری و دو نفتکش از تنگه گذشتند.
گلفنیوز نوشت یکی از شناورهای شرکت ملی نفت ابوظبی، ادنوک، بامداد ۱۷ مرداد در تنگه هرمز هدف قرار گرفت. در این حمله کسی آسیب ندید و آتش ایجادشده مهار شد. نفتکش نیز سفر خود را ادامه داد و سالم به فجیره بازگشت. «عملیات تجارت دریایی بریتانیا» این رویداد را حمله به یک نفتکش ناشناس ثبت کرده است.
مرکز مشترک اطلاعات دریایی اعلام کرد سپاه پاسداران با استفاده از پهپادها و تجهیزات نظارتی، کشتیهای تجاری عبوری را رصد میکند و از طریق بیسیم با آنها تماس میگیرد. اصابت پرتابهها و وقوع انفجار در نزدیکی مسیرهای ورودی جنوبی تنگه، در محدوده لیما، خصب و کمزار عمان، نیز ادامه داشته است.
خطر مینهای شناور یا ثبتنشده در خطوط کشتیرانی و اختلال در سیگنالهای موقعیتیابی و ناوبری از دیگر تهدیدهای گزارششدهاند. این اختلالات در تنگه هرمز، دریای عمان و خلیج فارس ادامه دارد و عبور ایمن کشتیها را دشوارتر کرده است.
در همین حال، ارتش آمریکا حضور خود را در دریای عمان افزایش داده است. بر اساس اعلام فرماندهی مرکزی آمریکا، سنتکام، تا ۱۸ مرداد مسیر ۵۳ کشتی تجاری تغییر داده شده، دو شناور از ادامه فعالیت بازمانده و دو کشتی برای بررسی رعایت مقررات بازرسی شدهاند. از شناورها نیز خواسته شده است به تماسهای نظامی پاسخ دهند و جز در موارد ضروری، سامانه شناسایی خودکار خود را روشن نگه دارند.
ارزیابی مرکز مشترک اطلاعات دریایی، سطح تهدید در تنگه هرمز را «شدید» و در دریای عمان، خلیج عدن، بابالمندب و جنوب دریای سرخ «قابل توجه» توصیف کرده است. فعالیت حوثیها و خطر دزدی دریایی نیز فشار بر مسیرهای جایگزین کشتیرانی را افزایش داده است.
این مرکز پیشبینی کرد تردد تجاری در تنگه هرمز دستکم طی ۲۴ تا ۴۸ ساعت آینده محدود بماند. به گفته این نهاد، کشتیها باید خود را برای ادامه نظارت سپاه، افزایش تماسهای رادیویی، احتمال بازرسی و حضور گسترده نیروی دریایی آمریکا آماده کنند.
نتانیاهو در آستانه انتخابات ۲۷ اکتبر در حال فعالیت انتخاباتی برای پیروزی مجدد است، اما از یک سو با وزیران راست افراطی روبهرو است که از امتیازدهی در غزه خشمگیناند و از سوی دیگر، ترامپ، مهمترین حامی نظامی اسرائیل، خواهان پیشرفت در مسیر پایان دادن به درگیریها بر اساس طرح صلح ۱۵بندی خود است.
اسرائیل از دوشنبه ۱۲ مرداد، همزمان با دیدار نیکلای ملادنوف، فرستاده هیات صلح ترامپ در امور غزه، با نتانیاهو، از شدت حملات در غزه کاسته است. هیات صلح بر آتشبس غزه نظارت دارد.
یک منبع آگاه از موضع اسرائیل به خبرگزاری رویترز گفت این کشور پذیرفته است ارتش تنها در برابر مواردی که آنها را تهدید فوری در غزه تشخیص میدهد، اقدام کند و دیگر مانند گذشته، ترورهای هدفمند تقریبا روزانه انجام ندهد.
اختلاف اسرائیل و حماس بر سر زمانبندی طرح ترامپ
ترامپ ماه گذشته اعلام کرد در اجرای طرح او برای پایان دادن به جنگ، که اسرائیل و حماس با آن موافقت کردهاند، پیشرفتهایی حاصل شده است. بر اساس این طرح، نیروهای اسرائیلی همزمان با خلع سلاح حماس عقبنشینی میکنند و یک نیروی بینالمللیِ تثبیت، همراه با نیروی پلیس جدید فلسطینی، امنیت این منطقه را تامین خواهد کرد.
با این حال، بهسرعت مشکلاتی پدید آمده است. اسرائیل اعلام کرده نیروهایش پیش از خلع سلاح حماس از غزه عقبنشینی نخواهند کرد. حماس نیز تاکید کرده است اسرائیل باید پیش از آغاز اجرای بخش مربوط به سلاحهای این گروه، حملاتش را متوقف کند.
نتانیاهو در آغاز نشست هیات دولت گفت: «اسرائیل سند ۱۵بندی را نمیپذیرد. ارتش تا زمانی که حماس خلع سلاح نشده باشد، عقبنشینی نخواهد کرد؛ منظور سلاحهای سنگین، سلاحهای سبک و همه انواع سلاحهاست.»
او افزود: «ما درباره خلع سلاح واقعی صحبت میکنیم، نه خلع سلاح صوری.»
نتانیاهو گفت اسرائیل در حال مذاکره با آمریکا درباره این طرح است. او سهشنبه نیز اظهارات مشابهی را در رسانههای اجتماعی منتشر کرده بود.
نخستوزیر اسرائیل بدون ارائه توضیحات بیشتر گفت: «آمریکاییها ایدههایی دارند که برخی از آنها برای ما پذیرفتنی است و برخی دیگر قابل پذیرش نیست.»
باسم نعیم، از مقامهای ارشد حماس، یکشنبه ۱۸ مرداد به رویترز گفت این گروه همچنان به نقشه راهی پایبند است که هشتم مرداد با میانجیگران در قاهره بر سر آن توافق شد.
او گفت: «انتظار داریم میانجیگران و ضامن آمریکایی، نتانیاهو و دولتش را برای پایبندی به نقشه راه تحت فشار قرار دهند تا این روند را با انگیزههای سیاسی داخلی و انتخاباتی مختل نکنند و به بهخطر انداختن امنیت و ثبات منطقه ادامه ندهند.»
بتسالل اسموتریچ، وزیر دارایی اسرائیل از جناح راست افراطی، از نتانیاهو تمجید کرد.
او در بیانیهای گفت: «ما با یک هدف اصلی وارد جنگ شدیم: نابودی حماس. ارتش حتی یک میلیمتر هم نمیتواند از نوار غزه عقبنشینی کند. روند بازسازی در نوار غزه نباید پیش از انحلال کامل و خلع سلاح حماس و غیرنظامیسازی نوار غزه آغاز شود.»
ترامپ ماه گذشته گفت حماس، گروه تحت حمایت جمهوری اسلامی که نزدیک به دو دهه بر غزه حکومت کرد و با حمله ۱۵ مهر ۱۴۰۲ به اسرائیل زمینه آغاز جنگ غزه را فراهم آورد، پذیرفته است سلاحهایش را زمین بگذارد.
حماس از بهکار بردن اصطلاح «خلع سلاح» خودداری میکند. این گروه اعلام کرده است با تحویل سلاحها برای نگهداری تحت نظارت دولت فلسطینی تکنوکرات مورد حمایت آمریکا موافقت کرده است؛ دولتی که زیر نظر هیات صلح ترامپ اداره امور غزه را بر عهده خواهد گرفت.
حماس گفت برای جلوگیری از احتمال ازسرگیری جنگ و حفظ جان ساکنان غزه با این طرح موافقت کرده است، اما افزود اجرای توافق منوط به آن است که اسرائیل ابتدا تعهدات خود، از جمله عقبنشینی از غزه، را عملی کند.
اسرائیل پس از توافقی که مهرماه با میانجیگری آمریکا برای پایان دادن به جنگ حاصل شد، وعده داده بود پیش از توقف حملات هدفمند، همه شبهنظامیانی را که در حمله مهر ۱۴۰۲ مشارکت داشتند، پیدا کند و از میان بردارد. این حملات دوشنبه متوقف شد.
به گفته مقامهای بهداشت غزه، از زمان آغاز آتشبس تاکنون بیش از یکهزار و ۲۵۰ نفر در حملات اسرائیل کشته شدهاند که بیشترشان غیرنظامی بودهاند. حماس شمار اعضای مسلح کشتهشده خود را اعلام نکرده است.
نیروهای اسرائیلی دو سوم نوار غزه را اشغال و از سکنه خالی کردهاند و تقریبا همه جمعیت بیش از دو میلیون نفری این منطقه را در باریکهای کوچک و ساحلی تحت کنترل حماس محصور کردهاند. بیشتر این افراد در چادرهای موقت یا ساختمانهای آسیبدیده زندگی میکنند.
