عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس خواستار ممنوعیت ورود رافائل گروسی به ایران شد
فداحسین مالکی، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس، به خانه ملت گفت تا زمانی که وضعیت جمهوری اسلامی در میز مذاکره شفاف نشده، هرگونه همکاری با آژانس بینالمللی انرژی اتمی «فاقد وجاهت» است.
او همچنین خواستار ممنوعیت ورود رافائل گروسی، مدیرکل آژانس، به ایران شد و دلیل آن را «اظهارنظرهای غیرفنی و غیرحقوقی» او عنوان کرد.
مالکی توضیح بیشتری درباره منظور خود از نتایج مذاکرات یا چارچوب احتمالی توقف همکاریها با آژانس ارائه نکرد.
شرق دوشنبه هشتم تیر نوشت حدود ۱۸۵ هزار کیلومتر مربع، معادل نزدیک به ۱۱ درصد از مساحت ایران، با پدیده فرونشست زمین مواجه است.
حدود ۳۹ میلیون نفر، یعنی نزدیک به ۴۹ درصد جمعیت کشور، در این مناطق زندگی میکنند و در معرض پیامدهای این بحران قرار دارند. بیش از ۳۸۰ شهر و ۹۲۰۰ روستا نیز در مناطق درگیر با فرونشست یا در مسیر گسترش آن قرار دارند.
شرق افزود این آمار نشان میدهد فرونشست دیگر محدود به چند دشت و منطقه خاص نیست و به بحرانی ملی تبدیل شده که امنیت سرزمینی و چشمانداز توسعه کشور را تهدید میکند.
پیشتر در شهریور ۱۴۰۴، مهدی زارع، استاد پژوهشگاه بینالمللی زلزلهشناسی و مهندسی زلزله، هشدار داد ایران در زمینه فرونشست زمین بهسوی یک «فاجعه شهری» پیش میرود.
اسکندر صیدایی، رییس سازمان نقشهبرداری، آذر ۱۴۰۴ اعلام کرد به استثنای استانهای ساحلی دریای خزر، مانند گیلان، همه مناطق کشور با درجات مختلفی از فرونشست زمین روبهرو هستند.
عوامل اصلی فرونشست
شرق در ادامه به نقل از مرکز پژوهشهای مجلس نوشت برداشت بیرویه از منابع آب زیرزمینی عامل اصلی فرونشست زمین در ایران است و کاهش بارندگی و تداوم خشکسالی نیز این روند را تشدید کرده است.
در نتیجه این فشار، آبخوانها بهتدریج متراکم میشوند و سطح زمین فرو مینشیند؛ فرایندی که در بسیاری از موارد غیرقابل بازگشت است و به نابودی دائمی ظرفیت ذخیره آب در آبخوانها میانجامد.
این پدیده همچنین تهدیدی علیه زیرساختهای حیاتی کشور به شمار میرود و میتواند به جادهها، خطوط راهآهن، شبکههای آب، گاز، برق و مخابرات، ساختمانها و حتی آثار تاریخی، آسیب جدی وارد کند.
شرق افزود فرونشست با افزایش هزینه نگهداری و تعمیر زیرساختها، کاهش ارزش املاک، اختلال در فعالیتهای اقتصادی، افت کیفیت آب و تشدید مهاجرت، پیامدهای اقتصادی، اجتماعی و بهداشتی گستردهای به دنبال دارد.
گزارشهای منتشرشده در سالهای اخیر حاکی از آن است که فرونشست زمین به یکی از تهدیدهای جدی برای بناهای تاریخی کشور تبدیل شده است.
۲۴ خرداد، وبسایت «قلمرو رفاه» گزارش داد ایران اکنون یکی از شدیدترین بحرانهای آب را در تاریخ معاصر خود تجربه میکند.
وضعیت بحرانی تهران
شرق در ادامه نوشت تهران بحرانیترین استان کشور از نظر نرخ فرونشست محسوب میشود و ۱۲.۵ درصد از مساحت آن، معادل حدود ۱۶۳۰ کیلومتر مربع، درگیر این پدیده است.
دو کانون اصلی فرونشست در تهران، پهنه ورامین و نواحی جنوب غربی استان شامل مناطق ۱۷، ۱۸، ۱۹ و ۲۱ شهرداری تهران و شهرهای اسلامشهر و شهریار و ملارد هستند.
بر اساس این گزارش، «برداشت بیرویه و متمرکز» از آبهای زیرزمینی یکی از مهمترین عوامل فرونشست زمین در تهران به شمار میرود.
سهم آب تامینشده از منابع زیرزمینی برای پایتخت در ابتدای دهه ۱۳۹۰ حدود ۲۶ درصد بود، اما اکنون به حدود ۴۵ درصد افزایش یافته است.
برخی آمارها نشان میدهد وابستگی تهران به منابع زیرزمینی حتی فراتر از این است؛ به گونهای که ۶۲ درصد آب مصرفی پایتخت از سفرههای زیرزمینی و تنها ۳۸ درصد از منابع آب سطحی تامین میشود.
۲۶ خرداد، خبرگزاری ایسنا گزارش داد تهران بهعنوان بزرگترین مرکز جمعیتی کشور، بهدلیل کاهش چشمگیر بارشها، محدودیت منابع آب تجدیدپذیر و برداشت بیرویه از منابع زیرزمینی، با چالش تامین آب مواجه است.
شش سال خشکسالی پیاپی و فقر شدید منابع تجدیدپذیر، تهران را در وضعیتی بحرانی قرار داده است. چالشی که انتقال آب بینحوضهای نیز از حل ریشهای آن ناتوان بوده و به تخریب زیستمحیطی حوضههای مبدا انجامیده است.
مقامهای محلی اوکراین اعلام کردند در تازهترین حملات روسیه به مناطق جنوبشرقی و شمالشرقی این کشور در یکشنبه هفتم تیر، دستکم پنج نفر کشته شدند.
به گفته مقامهای اوکراینی، حمله به شهر زاپوریژیا دو کشته و ۱۶ زخمی بر جا گذاشت. در منطقه خارکیف نیز یک نفر در حمله موشکی به شهر زمییف جان خود را از دست داد و هشت نفر، از جمله دو کودک، زخمی شدند.
راهبرد کییف، انتقال فشار به عمق خاک روسیه
در سوی دیگر، اوکراین حملات دوربرد خود به پالایشگاهها و زیرساختهای انرژی روسیه را افزایش داده است.
مقامهای اوکراینی اعلام کردند دو پالایشگاه در مناطق کراسنودار و یاروسلاول هدف قرار گرفتهاند. اهدافی که به گفته ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، حدود ۳۰۰ و ۷۰۰ کیلومتر از خاک این کشور فاصله دارند.
در پی حمله به پالایشگاه اسلاویانسک-نا-کوبانی در جنوب روسیه، آتشسوزی رخ داد و مقامهای محلی از کشته شدن یک نفر و زخمی شدن فردی دیگر خبر دادند.
اهمیت این حملات تنها در خسارت مستقیم به چند پالایشگاه خلاصه نمیشود.
کییف با این حملات تلاش میکند جنگ را از میدانهای نبرد شرق و جنوب اوکراین به عمق خاک روسیه منتقل کند. جایی که کرملین در سالهای نخست جنگ تلاش داشت آن را از پیامدهای مستقیم تهاجم به اوکراین دور نگه دارد.
به بیان دیگر، کییف میکوشد این پیام را منتقل کند که ادامه جنگ برای روسیه فقط هزینه نظامی در خط مقدم ندارد، بلکه میتواند به بحران در سوخت، حملونقل، کشاورزی و زنجیره تامین داخلی نیز منجر شود.
زلنسکی این حملات را بخشی از تلاش برای کاهش توان مالی و لجستیکی ماشین جنگی روسیه توصیف کرده است.
آسوشیتدپرس نیز گزارش داده حملات پهپادی اوکراین به زیرساختهای انرژی روسیه بخشی از راهبرد گستردهتر کییف برای تضعیف ظرفیت نظامی و صنعتی مسکو است.
پوتین و اعتراف کمسابقه به کمبود سوخت
ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، برای نخستین بار بهطور علنی اذعان کرد حملات اوکراین به تاسیسات انرژی روسیه باعث «کمبود مشخص» در عرضه سوخت شده است.
او کوشید این وضعیت را بحرانی جلوه ندهد، اما همزمان از تشکیل کارگروهی ویژه برای تامین سوخت، کنترل قیمتها و رسیدگی شبانهروزی به مشکل خبر داد.
پوتین افزود کرملین در حال بررسی ممنوعیت کامل صادرات دیزل است تا عرضه داخلی سوخت حفظ شود.
این اعتراف از نظر سیاسی برای کرملین هم هزینه دارد و هم اهمیت. روسیه یکی از بزرگترین تولیدکنندگان نفت جهان است و کمبود سوخت در داخل این کشور، آن هم در میانه جنگ، تصویری متناقض از قدرت انرژی روسیه ارائه میدهد.
گزارشها از برخی مناطق این کشور، از جمله ایرکوتسک در سیبری، حاکی از محدودیت در فروش سوخت و تشکیل صف در جایگاههاست.
از منظر جنگ فرسایشی، همین نقطه میتواند برای اوکراین مهم باشد. اگر کییف نتواند در کوتاهمدت پیشروی میدانی بزرگی در جبهه داشته باشد، میتواند با هدف قرار دادن زیرساختهای حیاتی روسیه، هزینه سیاسی و اقتصادی جنگ را برای مسکو بالا ببرد. بهویژه در این شرایط، فشار بر سوخت و حملونقل روسیه میتواند بر کشاورزی، قیمتها و نارضایتی عمومی اثر بگذارد.
روسیه عقبنشینی نمیکند
با وجود این فشارها، پوتین تاکید کرده روسیه از اهداف میدانی خود عقبنشینی نخواهد کرد.
او پیشنهاد اوکراین برای توقف متقابل حملات دوربرد را رد کرده و گفته مسکو همچنان هدف «تصرف کامل» چهار منطقه دونتسک، لوهانسک، خرسون و زاپوریژیا را دنبال میکند؛ مناطقی که روسیه در سال ۲۰۲۲ الحاق آنها را اعلام کرد، اما هنوز کنترل کامل آنها را در اختیار ندارد.
این موضع نشان میدهد کرملین هنوز تصور میکند که زمان، دستکم در کوتاهمدت، میتواند به سود روسیه عمل کند.
مسکو در تلاش است با فشار در خطوط مقدم، حملات هوایی گسترده و فرسایش توان دفاعی اوکراین، کییف را به پذیرش شروط سختتر در هر مذاکره احتمالی وادار کند.
در مقابل، اوکراین میکوشد نشان دهد حتی اگر مسکو در خط مقدم فشار نظامی وارد کند، خاک روسیه از پیامدهای جنگ در امان نخواهد بود.
این همان تغییری است که جنگ را وارد مرحلهای چندلایهتر کرده است: نبرد زمینی در شرق و جنوب اوکراین، جنگ پهپادی در عمق خاک روسیه و فشار اقتصادی بر زیرساختهای انرژی.
بنبست در مسیر دیپلماسی
در سطح دیپلماتیک نشانهای از پیشرفت فوری دیده نمیشود. پوتین گفته انتظار دارد پس از کاهش تنشها در ایران و خاورمیانه، نمایندگان آمریکا بار دیگر برای گفتوگو درباره جنگ اوکراین به مسکو سفر کنند.
او در عین حال تاکید کرده هیچ توافق رسمی در گفتوگوهای پیشین با واشینگتن امضا نشده است.
این اظهارات نشان میدهد مسکو هنوز مسیر دیپلماسی را کاملا بسته نمیداند، اما آن را جایگزین فشار نظامی نکرده است.
به بیان دیگر، کرملین میخواهد پیش از ورود جدیتر به هر مذاکرهای، موقعیت میدانی خود را تقویت کند.
اوکراین نیز با حملات دوربرد به خاک روسیه، در پی آن است که توازن فشار را تغییر دهد و نشان دهد ادامه جنگ برای مسکو بدون هزینه داخلی نخواهد بود.
لوکاشنکو، متحد روسفید پوتین در روسیه سفید
در کنار مسکو و کییف، نقش بلاروس همچنان یکی از عوامل مهم در محاسبات جنگ اوکراین است.
الکساندر لوکاشنکو، رهبر اقتدارگرای بلاروس و از نزدیکترین متحدان پوتین، از زمان آغاز جنگ اوکراین در فوریه ۲۰۲۲، خاک کشورش را در اختیار بخشی از عملیات نظامی روسیه قرار داد.
این اقدام به نیروهای روسیه امکان داد از محور شمالی و از مسیر بلاروس به سمت اوکراین حرکت کنند.
هرچند لوکاشنکو بارها گفته نیروهای بلاروس مستقیما وارد جنگ اوکراین نخواهند شد، اما نقش مینسک تنها به بیطرفی ظاهری محدود نمانده است.
بلاروس در سالهای اخیر از تسلیحات تاکتیکی هستهای روسیه میزبانی کرده و به گزارش رویترز، استقرار موشکهای مافوق صوت «اورشنیک» روسیه نیز در این کشور مطرح بوده است.
این موضوع موقعیت بلاروس را از یک متحد سیاسی روسیه به بخشی از معماری بازدارندگی و فشار نظامی مسکو علیه اوکراین و ناتو تبدیل کرده است.
از نگاه کییف، خطر اصلی این نیست که ارتش بلاروس در کوتاهمدت بهطور مستقیم وارد جنگ شود، بلکه این است که خاک بلاروس به پایگاهی پایدار برای عملیات روسیه تبدیل شود.
زلنسکی در روزهای اخیر از مینسک خواسته است ایستگاههایی را که به هدایت حملات پهپادی روسیه علیه اوکراین کمک میکنند، برچیند.
او همچنین گفته اوکراین از وجود چند ایستگاه از این نوع و کارخانههایی در بلاروس که به اقدامات نظامی روسیه کمک میکنند، آگاه است.
با این حال، لوکاشنکو در هفتههای اخیر تلاش کرده تصویری میانجیگرانه از خود ارائه دهد و گفته است مسکو و کییف هر دو باید برای پایان جنگ «مصالحه» کنند.
او تاکید کرده اوکراین «هیچ دلیلی برای ترس از بلاروس ندارد» و نیروهای این کشور وارد جنگ نخواهند شد.
اما این موضع با وابستگی عمیق مینسک به مسکو و نقش بلاروس در پشتیبانی از ماشین جنگی روسیه در تضاد قرار دارد.
در نتیجه، بلاروس را میتوان «جبهه خاموش» جنگ اوکراین دانست؛ کشوری که رسما خود را طرف مستقیم جنگ معرفی نمیکند، اما خاک، زیرساخت و موقعیت ژئوپولیتیک آن بخشی از فشار راهبردی روسیه بر اوکراین است.
برای کییف، این وضعیت به معنای آن است که دفاع از شمال کشور همچنان باید در کنار جبهههای شرق و جنوب حفظ شود. موضوعی که منابع نظامی، سامانههای پدافندی و توان انسانی اوکراین را بیش از پیش پراکنده میکند.
جنگی که فرسایشیتر شده است
تحولات اخیر نشان میدهد جنگ روسیه و اوکراین وارد مرحلهای فرسایشیتر شده است.
در این مرحله، حملات زمینی در امتداد خط درگیریها با حملات پهپادی و موشکی در عمق خاک دو کشور همراه شده و زیرساختهای انرژی، نظامی و لجستیکی به یکی از محورهای اصلی درگیری تبدیل شدهاند.
هیچ یک از دو طرف در مقطع کنونی نشانهای از پیروزی سریع در اختیار ندارد.
روسیه همچنان از برتری در حجم آتش، توان موشکی و فشار زمینی استفاده میکند، اما اوکراین با پهپادهای دوربرد و حملات هدفمند به زیرساختهای انرژی روسیه، تلاش دارد نقاط آسیبپذیر مسکو را برجسته کند.
برای روسیه، چالش اصلی این است که چگونه همزمان جبهه اوکراین را حفظ کند، به دفاع از پالایشگاهها و مسیرهای سوخترسانی خود بپردازد و فشار اقتصادی داخلی را کنترل کند.
برای اوکراین نیز چالش اصلی، حفظ خطوط دفاعی، محافظت از شهرها و ادامه عملیات دوربرد بدون تشدید بیش از حد هزینههای انسانی و زیرساختی در داخل کشور است.
از تهاجم ۲۰۲۲ تا جنگ فرسایشی امروز
نیروهای روسی در فوریه ۲۰۲۲ از خاک روسیه، بلاروس و شبهجزیره کریمه وارد اوکراین شدند و حمله گسترده نظامی خود را به این کشور آغاز کردند.
بیش از چهار سال پس از آغاز جنگ، نه مسکو به اهداف اعلامشده خود در اوکراین رسیده و نه کییف توانسته همه مناطق اشغالی را بازپس بگیرد.
در ماههای اخیر، بنبست در مذاکرات صلح، ادامه حملات هوایی روسیه به شهرهای اوکراین و افزایش حملات دوربرد اوکراین به خاک روسیه، چشمانداز پایان جنگ را مبهمتر کرده است.
جنگ اکنون بیش از آن که در آستانه حلوفصل سیاسی باشد، به رقابتی برای افزایش هزینههای طرف مقابل تبدیل شده است. رقابتی که هم در میدان نبرد جریان دارد و هم در پالایشگاهها، مسیرهای سوخترسانی و میزهای احتمالی مذاکره.
