روزنامه واشینگتنپست با اشاره به سفر مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، به کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس نوشت این سفر در حالی انجام میگیرد که مواضع او درباره توافق با جمهوری اسلامی زیر ذرهبین قرار گرفته است.
این روزنامه نوشت وزیر امور خارجه آمریکا که سالها به عنوان یکی از سرسختترین منتقدان حکومت ایران شناخته میشد، تا حد زیادی بحث عمومی درباره توافق اخیر با تهران را به جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، واگذار کرده است، اما این وضعیت احتمالا با سفر او به خاورمیانه در هفته جاری تغییر خواهد کرد.
مارکو روبیو از روز سهشنبه تا پنجشنبه به امارات متحده عربی، کویت و بحرین سفر خواهد کرد. هر سه کشور پس از آغاز جنگ ایران در ۹ اسفند، زمانی که نیروهای آمریکا و اسرائیل حملات خود علیه جمهوری اسلامی را آغاز کردند، هدف حملات سنگین سپاه قرار گرفتند و همچنین از پیامدهای اقتصادی ناشی از اقدام تهران در مسدود کردن تردد از تنگه هرمز، یکی از حیاتیترین مسیرهای صادراتی برای کشورهای وابسته به تجارت منطقه، آسیب جدی دیدند.
روبیو علاوه بر دیدارهای دوجانبه در این سه کشور، در بحرین با اعضای شورای همکاری خلیج فارس نیز دیدار خواهد کرد.
این سفر پس از دیدار جیدی ونس با مقامهای جمهوری اسلامی در سوئیس در روز یکشنبه انجام میشود؛ دیداری که آغازگر تلاش ۶۰ روزهای برای گسترش آتشبسی بود که در قالب یادداشت تفاهم جنجالی امضاشده از سوی دونالد ترامپ در هفته گذشته اعلام شد. این نشست چند روز به تعویق افتاد، زیرا جمهوری اسلامی اعلام کرد که حملات اسرائیل به حزبالله لبنان را بهمعنای نقض یادداشت تفاهم میداند و بار دیگر تنگه هرمز را خواهد بست.
با این حال، دونالد ترامپ تاکید کرده که تنگه هرمز کاملا باز است.
بهنوشته واشینگتنپست، نتیجه مذاکرات آمریکا و جمهوری اسلامی تاثیر قابل توجهی بر سراسر خاورمیانه خواهد داشت. بر اساس یادداشت تفاهم امضاشده، جمهوری اسلامی ذخایر اورانیوم با غنای بالا را که میتواند برای ساخت سلاح هستهای مورد استفاده قرار گیرد، کنار خواهد گذاشت و در مقابل از مزایای اقتصادی متعددی از جمله رفع تحریمها، دسترسی به داراییهای مسدودشده و یک صندوق ۳۰۰ میلیارد دلاری بازسازی بهرهمند خواهد شد.
این روزنامه تاکید کرده اینکه چهره اصلی دفاع از توافق ونس بوده و نه روبیو، در واشینگتن بسیار مورد توجه قرار گرفته است.
کریس کونز، سناتور دموکرات ایالت دلاور، هفته گذشته در نشستی با خبرنگاران که از سوی بلومبرگ برگزار شده بود، گفت: «فکر میکنم مارکو وقتی یک توافق بد را ببیند، آن را تشخیص میدهد.»
کونز که سابقه همکاری با روبیو در کمیته روابط خارجی سنای آمریکا را دارد، گفت روبیو عمدا درباره این موضوع اظهارنظر نمیکند تا با توافقی که او آن را «تقریبا تسلیم کامل در برابر تهران» توصیف کرد، مرتبط نشود.
وزارت امور خارجه آمریکا این برداشت را گمانهزنی بیپایه دانست و تامی پیگوت، سخنگوی این وزارتخانه، گفت: «وزیر امور خارجه روبیو و کل دولت آمریکا صددرصد در حمایت از رییسجمهوری ترامپ همنظر و هماهنگ هستند.»
بهنوشته واشینگتنپست هرگونه دفاع علنی روبیو از مذاکرات با جمهوری اسلامی میتواند اهمیت زیادی داشته باشد؛ زیرا او یکی از سرسختترین منتقدان توافق هستهای سال ۲۰۱۵ موسوم به برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) بود که در دولت باراک اوباما به دست آمد.
روبیو پیش از امضای آن توافق گفته بود: «یک توافق بد با ایران تقریباً جنگ را تضمین میکند، زیرا اسرائیل هرگز به توافقی که آن را تهدیدی برای موجودیت خود بداند تن نخواهد داد.»
بهنام بنطالبلو، پژوهشگر بنیاد دفاع از دموکراسیها، اندیشکدهای در واشینگتن که همواره خواستار سیاستهای سختگیرانهتر علیه تهران بوده است، به این روزنامه گفت: «بسیاری با نگرانی منتظرند ببینند یکی از بینالمللیگراترین و جنگطلبترین اعضای این دولت چگونه میخواهد این سند را توجیه کند.»
برت برون، عضو سابق شورای امنیت ملی کاخ سفید در دولت اوباما، نیز به واشینگتنپست گفت اینکه ونس به چهره اصلی توافق تبدیل شده قابل توجه است و احتمالا به این دلیل است که «معاون رییسجمهوری بهشدت بهدنبال پایان جنگ بود و از نظر ایدئولوژیک با این جنگ زاویه داشت.»
او افزود: «اما دلیل دیگر این است که روبیو از فاصله دور هم میتواند یک توافق دیپلماتیک احمقانه را تشخیص دهد و این توافق با ایران از هر طرف که نگاه کنید فریاد میزند: فاجعه.»
مقامهای نزدیک به هر دو نفر، یعنی روبیو و ونس، نقش پررنگ ونس را کماهمیت جلوه دادهاند و گفتهاند بخش عمده آن به زمانبندی مربوط میشود.
بهگفته این افراد، معاون رییسجمهوری همزمان در حال تبلیغ کتاب جدید خود بود و به همین دلیل در حال انجام یک تور رسانهای قرار داشت؛ در حالی که روبیو همراه ترامپ در نشست سران گروه هفت در فرانسه حضور داشت و طبیعتا رییسجمهوری در مرکز توجه قرار گرفته بود.
یکی از افرادی که با دیدگاههای روبیو آشناست و به شرط ناشناس ماندن صحبت کرد، به واشینگتنپست گفت: «تا جایی که من میدانم، او از توافق حمایت میکند.»
او افزود وزیر امور خارجه که همزمان سمت مشاور امنیت ملی کاخ سفید را نیز بر عهده دارد، «کاملا آگاه است که با ایرانیها طرف هستیم.»
بهنوشته واشینگتنپست، نقش محوری ونس در این پرونده پیامدهای سیاسی نیز دارد؛ زیرا بسیاری انتظار دارند او و روبیو در آینده برای جانشینی ترامپ در رقابتهای ریاستجمهوری به رقبای سیاسی یکدیگر تبدیل شوند.
جان هافمن، تحلیلگر اندیشکده لیبرترین کاتو، گفت روبیو و ونس نماد دو رویکرد متفاوت در حزب جمهوریخواه هستند.
او افزود: «در حزب جمهوریخواه شکافی میان جهانبینی سنتی نومحافظهکاران و جریان رو به رشدی دیده میشود که از درگیریهای خارجی، بهویژه در خاورمیانه، خسته شده است.»
هر سه کشوری که روبیو به آنها سفر میکند، از حملات تلافیجویانه جمهوری اسلامی پس از آغاز جنگ آسیب دیدهاند. بحرین، کوچکترین کشور منطقه، خسارات قابل توجهی را در نزدیکی ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا در منامه متحمل شد. همچنین گزارشها حاکی از آن است که امارات متحده عربی بیش از مجموع پنج کشور دیگر عضو شورای همکاری خلیج فارس هدف حملات یا تلاش برای حمله قرار گرفته است.
کارشناسان میگویند اگرچه این کشورها از آتشبس استقبال کردهاند، اما در میان دولتهای عربی حوزه خلیج فارس نگرانیهایی جدی درباره نبود بندهایی در یادداشت تفاهم وجود دارد که تهدیدهای غیرهستهای ایران، از جمله برنامه موشکهای بالستیک، را محدود کند. همچنین نگرانیهایی درباره انتقال مبالغ هنگفت به تهران بدون شروط سختگیرانه مطرح است.
ویلیام روباک، معاون اجرایی موسسه کشورهای عربی خلیج فارس در واشینگتن و سفیر پیشین آمریکا در بحرین، به واشینگتنپست گفت: «روبیو باید به آنها اطمینان دهد که این توافق نشانهای از تصمیم آمریکا برای ترک منطقه یا رها کردن امنیت آنها نیست.»
او افزود: «در واقع، این توافق میتواند فرصتی برای تقویت امنیت آنها باشد.»
