انتقادها از تفاهمنامه آمریکا و جمهوری اسلامی، از کنگره تا اندیشکدهها و گروههای حامی اسرائیل، رو به گسترش است. منتقدان میگویند «توافق موقت» ترامپ ابهامهای جدی دارد و ممکن است امتیازهای گستردهای در اختیار تهران بگذارد.
همزمان با انتشار جزئیات تفاهمنامه میان آمریکا و جمهوری اسلامی، موجی از واکنشهای انتقادی در واشینگتن شکل گرفته است؛ واکنشهایی که تنها به دموکراتها محدود نمانده و بخشی از جمهوریخواهان، چهرههای محافظهکار، اندیشکدهها و نهادهای حامی اسرائیل را نیز دربر گرفته است.
خبرگزاری رویترز گزارش داد که کاخ سفید متن یادداشت تفاهم را برای اعضای کنگره ارسال کرده، اما تا روز پنجشنبه ۲۸ خرداد هنوز جلسه توجیهی مشخصی برای قانونگذاران برگزار نشده است. همین موضوع، درخواستها برای شفافیت بیشتر و دسترسی کامل کنگره به جزئیات توافق را افزایش داده است.
بخشی از انتقادها بر مفادی متمرکز است که به گفته منتقدان، شامل کاهش تحریمها، آزادسازی داراییهای مسدودشده حکومت ایران و ایجاد سازوکاری برای جذب صدها میلیارد دلار سرمایه در ایران است. مخالفان میگویند در برابر این امتیازها، تهران تنها به بازگشایی تنگه هرمز و تعهداتی مبهم درباره برنامه هستهای رضایت داده است.
بیل کسیدی، سناتور جمهوریخواه از لوئیزیانا، این تفاهم را «بدترین اشتباه سیاست خارجی در چند دهه اخیر» خواند و گفت جمهوری اسلامی آموخته است که تهدید تنگه هرمز میتواند نتیجه بدهد. راجر ویکر، رییس جمهوریخواه کمیته نیروهای مسلح سنا، نیز هشدار داد که توافق ممکن است دستاوردهای نظامی آمریکا را در میز مذاکره از بین ببرد.
در میان جمهوریخواهان، نگرانیها تنها به کنگره محدود نیست. بن شاپیرو، تحلیلگر محافظهکار، تفاهمنامه را «فاجعه» خوانده و گفته است متن توافق هیچیک از اهداف اصلی اعلامشده دولت ترامپ را محقق نمیکند. مارک لوین نیز از خارج ماندن برنامه موشکهای بالستیک جمهوری اسلامی از متن تفاهمنامه انتقاد کرده و آن را اقدامی «غیرمسئولانه» دانسته است.
در همین حال، بنیاد کارنگی در تحلیلی نوشت تفاهم اخیر با جمهوری اسلامی درسهای گذشته را نادیده گرفته است. به نوشته این اندیشکده، تجربه بیش از دو دهه مذاکره هستهای با تهران نشان داده که ابهام و کلیگویی میتواند زمینهساز اختلاف در تفسیر تعهدات و در نهایت فروپاشی توافقها شود. کارنگی بهویژه درباره روشن نبودن مفهوم «وضعیت موجود» در برنامه هستهای ایران و آینده غنیسازی اورانیوم هشدار داده است.
آیپک، کمیته امور عمومی آمریکا و اسرائیل، نیز اعلام کرد تفاهم اولیه پرسشهای مهمی درباره امتیازهای احتمالی به تهران ایجاد کرده است. این سازمان تاکید کرد کنگره باید به متن کامل توافق دسترسی داشته باشد و هر توافق نهایی باید بهطور دائمی و قابل راستیآزمایی به برنامه هستهای جمهوری اسلامی پایان دهد، ذخایر اورانیوم غنیشده را از ایران خارج کند و تاسیسات غنیسازی را برچیند. آیپک همچنین خواستار گنجاندن برنامه موشکی، پهپادی و حمایت جمهوری اسلامی از گروههای مسلح منطقهای در مذاکرات نهایی شد.
سازمان «اتحاد علیه ایران هستهای» نیز با وجود حمایت از اقدامات نظامی دولت ترامپ علیه جمهوری اسلامی، اعلام کرد از تفاهمنامه فعلی پشتیبانی نمیکند. این سازمان متن تفاهمنامه را «کلی و مبهم» خواند و هشدار داد کاهش تحریمها، آزادسازی داراییهای ایران و صدور معافیتهای نفتی میتواند بخشی از اهرم فشار اقتصادی آمریکا را تضعیف کند.
در اردوگاه دموکراتها نیز انتقادها شدت گرفته است. چاک شومر، رهبر دموکراتهای سنا، ترامپ را متهم کرد که برای پایان دادن به جنگی که خود آغاز کرده، آماده واگذاری امتیازهای مالی گسترده به جمهوری اسلامی شده است. او تاکید کرد دموکراتها از هیچ طرحی که به گفته او به ارسال صدها میلیارد دلار به تهران منجر شود، حمایت نخواهند کرد.
جاش گاتهیمر، نماینده دموکرات نیوجرسی، تفاهمنامه را نشانه «ضعف و استیصال» دولت ترامپ خواند و گفت در آن توافق روشنی درباره برنامه هستهای، موشکهای بالستیک، پهپادها یا حمایت جمهوری اسلامی از گروههای مسلح منطقهای وجود ندارد. ریچارد نیل، نماینده دموکرات، نیز دولت ترامپ را به «وعدههای توخالی» و عقبنشینی در برابر تهران متهم کرد.
مارسی کپتور، نماینده دموکرات اوهایو، نسبت به منافع اقتصادی احتمالی جمهوری اسلامی هشدار داد و گفت اگر تهران از محل توافق و عوارض مرتبط با تنگه هرمز به صدها میلیارد دلار دسترسی پیدا کند، این رقم برای بسیاری از آمریکاییها بسیار سنگین خواهد بود. الکس پادیلا، سناتور دموکرات کالیفرنیا، نیز توافق را «فاجعهبار» توصیف کرد و گفت این تفاهم جمهوری اسلامی را در موقعیتی بهتر از آغاز جنگ قرار میدهد.
انگس کینگ، سناتور مستقل ایالت مین که با دموکراتها همسو است، پس از بررسی متن ۱۴ بندی تفاهمنامه گفت از میزان امتیازهای دادهشده به تهران شگفتزده شده است. او این توافق را فاقد سازوکار روشن نظارت و راستیآزمایی دانست و آن را در مقایسه با توافق هستهای سال ۲۰۱۵ ضعیفتر توصیف کرد.
با این حال، همه واکنشها منفی نبوده است. جان تون، رهبر اکثریت جمهوریخواهان در سنا، با احتیاط از تفاهمنامه به عنوان «گامی در مسیر درست» یاد کرده، هرچند تاکید کرده است هرگونه مشوق اقتصادی باید به اجرای تعهدات جمهوری اسلامی، بهویژه در حوزه هستهای، مشروط باشد. راجر مارشال، سناتور جمهوریخواه کانزاس، نیز از تصمیم ترامپ برای حرکت به سوی «صلح پایدار» به جای «یک جنگ بیپایان دیگر» دفاع کرده است.
دونالد ترامپ در واکنش به منتقدان خود، آنان را «احمق» خوانده و گفته است افزایش شاخصهای بورس و کاهش قیمت نفت نشان میدهد مسیر او در قبال ایران درست بوده است. اما دامنه واکنشها نشان میدهد تفاهم موقت با جمهوری اسلامی نهتنها در میان دموکراتها، بلکه در بخشی از پایگاه جمهوریخواه و محافظهکار ترامپ نیز به موضوعی مناقشهبرانگیز تبدیل شده است.
