شهباز شریف، نخست وزیر پاکستان: تفاهم‌نامه ایران و آمریکا امضا شد و از هم‌اکنون اجرایی است

مقایسه «متن تبیینی» منتشرشده از سوی جمهوری اسلامی با توضیحات مقام‌های آمریکایی نشان می‌دهد دو طرف اگرچه به یک متن واحد استناد می‌کنند، اما برداشت‌های کاملاً متفاوتی از مفاد کلیدی آن دارند. تهران این تفاهم‌نامه را نشانه عقب‌نشینی آمریکا و تثبیت قدرت ایران معرفی می‌کند، در حالی که مقام‌های آمریکایی آن را چارچوبی مشروط، مرحله‌ای و قابل بازگشت برای آزمودن رفتار ایران می‌دانند.

انتقام خون خامنه‌ای؛ ادامه مبارزه تا تحقق «هدف انقلاب»
در مقدمه این متن تبیینی، کمیته رسانه مذاکرات تاکید کرده است که حتی اجرای کامل تفاهم‌نامه نیز به معنای پایان مسیر «انتقام خون علی خامنه‌ای» نیست. در این متن، خروج احتمالی نیروهای آمریکایی از منطقه، تثبیت موقعیت ایران، تضعیف آمریکا و اسرائیل و تقویت «جبهه مقاومت» به عنوان گام‌هایی در مسیر این انتقام توصیف شده، اما تصریح شده است که انتقام کامل تنها زمانی محقق خواهد شد که هدف نهایی خامنه‌ای، یعنی برتری جهانی «اسلام سیاسی انقلاب» بر «نظام سلطه» و در نهایت آزادی قدس محقق شود. این متن همچنین تاکید می‌کند که مبارزه برای تحقق این هدف در همه عرصه‌ها، از جمله نظامی، دیپلماتیک و مردمی، ادامه خواهد داشت و تفاهم‌نامه صرفاً یکی از مراحل این مسیر به شمار می‌رود.

ماهیت تفاهم‌نامه؛ «پیروزی ایران» یا آزمون مشروط آمریکا؟
در روایت جمهوری اسلامی، تفاهم‌نامه نتیجه شکست آمریکا در جنگ و ناکامی واشینگتن در تحمیل «تسلیم بدون قید و شرط» معرفی شده است. این متن می‌گوید آمریکا به اقدامات عینی و بازگشت‌ناپذیر متعهد شده و [حکومت] ایران تنها پس از اجرای آنها وارد مراحل بعدی می‌شود.

• 

  آمریکا سرانجام متن رسمی یادداشت تفاهم با جمهوری اسلامی را منتشر کرد

اما مقام‌های آمریکایی روایت معکوسی ارائه کردند. آنها گفتند تفاهم‌نامه هنوز توافق نهایی نیست، هیچ امتیاز قطعی و رایگانی به [حکومت] ایران نمی‌دهد و هرگونه کاهش فشار یا آزادسازی منابع فقط در برابر «رفتار خوب»، اقدامات قابل راستی‌آزمایی و پیشرفت در موضوع هسته‌ای انجام خواهد شد.

مذاکرات مستقیم یا غیرمستقیم؟
متن جمهوری اسلامی تاکید دارد که به جز نشست سه‌جانبه اسلام‌آباد، هیچ مذاکره مستقیمی با آمریکا انجام نشده و متن از طریق میانجی ردوبدل شده است.

در مقابل، مقام آمریکایی در نشست توجیهی اخیر گفت پس از جنگ، کانال‌های ارتباطی مستقیم‌تری میان دو طرف شکل گرفته و تماس‌هایی در سطوح مختلف، از جمله با مقام‌های ارشد جمهوری اسلامی، فرماندهان سپاه و برخی شخصیت‌های مذهبی برقرار شده است. این یکی از روشن‌ترین اختلاف‌های روایی دو طرف است: تهران بر غیرمستقیم بودن روند تاکید می‌کند، واشینگتن از افزایش تماس‌های مستقیم سخن می‌گوید.

موضوع هسته‌ای؛ بدون تعهد تازه یا دستاورد بزرگ آمریکا؟
جمهوری اسلامی می‌گوید [حکومت] ایران در تفاهم‌نامه هیچ تعهد تازه‌ای درباره برنامه هسته‌ای خود نداده و فقط پذیرفته بعداً درباره «موضوع غنی‌سازی» و رقیق‌سازی مواد غنی‌شده گفت‌وگو کند. این روایت تاکید دارد که اصل غنی‌سازی پذیرفته شده و بحث فقط درباره ترتیبات آن است.

اما مقام‌های آمریکایی بند هسته‌ای را یکی از مهم‌ترین دستاوردهای واشینگتن دانستند. آنها گفتند متن، [حکومت] ایران را دست‌کم به تعیین تکلیف ذخایر غنی‌شده از طریق رقیق‌سازی تحت نظارت آژانس متعهد می‌کند و رفع تحریم‌ها نیز به حل موضوع هسته‌ای گره خورده است. از نگاه آمریکا، رقیق‌سازی کف خواسته‌هاست و واشینگتن در مذاکرات نهایی به دنبال محدودیت‌های بیشتر خواهد بود.

مواد غنی‌شده؛ ماندن در ایران یا نابودی ذخایر؟
در متن جمهوری اسلامی تاکید شده که آمریکا ابتدا خواهان خروج مواد غنی‌شده از ایران بود، اما عقب‌نشینی کرده و پذیرفته این مواد در خاک ایران رقیق‌سازی شود.

مقام‌های آمریکایی نیز پذیرفتند که حداقل روش، رقیق‌سازی در محل و تحت نظارت آژانس است، اما آن را به عنوان «نابودی ذخایر غنی‌شده» توصیف کردند. تفاوت اصلی در بار سیاسی تفسیر است: تهران آن را حفظ اصل حق و جلوگیری از انتقال مواد می‌داند؛ واشینگتن آن را پذیرش نابودی ذخایر از سوی ایران معرفی می‌کند.

رفع تحریم‌ها؛ لغو جامع یا امتیاز مشروط؟
روایت جمهوری اسلامی می‌گوید در توافق نهایی همه تحریم‌ها، بدون تفکیک موضوعی، لغو خواهد شد؛ از تحریم‌های هسته‌ای تا تروریسم، موشکی، پهپادی و حقوق بشری. همچنین متن روایت جمهوری اسلامی از امکان درآمد بیش از ۱۰ میلیارد دلار در دوره ۶۰ روزه از محل معافیت‌های نفتی سخن می‌گوید.

• 

  مقام‌های آمریکایی: تفاهم‌نامه ایران و آمریکا هیچ امتیاز یک‌جانبه‌ای به تهران نمی‌دهد

در توضیح مقام‌های آمریکایی، رفع تحریم‌ها قطعی و فوری نیست. آنها تاکید کردند که بند تحریم‌ها به بند هسته‌ای متصل است و هر میزان رفع تحریم به میزان اجرای تعهدات [حکومت] ایران بستگی دارد. همچنین صدور معافیت نفتی را اقدامی موقت و قابل بازگشت دانستند که در صورت شکست مذاکرات می‌تواند متوقف و با فشارهای شدیدتر جایگزین شود.

دارایی‌های بلوکه‌شده؛ آزادسازی کامل یا آزادسازی مرحله‌ای؟
متن جمهوری اسلامی مدعی است آمریکا به آزادسازی کامل اموال بلوکه‌شده طی ۶۰ روز متعهد شده و حتی قطر ۱۲ میلیارد دلار را پس از امضای تفاهم در دسترس ایران قرار خواهد داد.

مقام‌های آمریکایی اما گفتند [حکومت] ایران خواهان دسترسی به دارایی‌ها بلافاصله پس از امضا بود، ولی در نهایت پذیرفت که پولی دریافت نکند مگر در برابر اجرای تعهدات و نشان دادن رفتار مثبت. از نگاه آمریکا، دارایی‌های بلوکه‌شده اهرمی برای واداشتن ایران به اجرای تفاهم است، نه امتیازی فوری و تضمین‌شده.

برنامه ۳۰۰ میلیارد دلاری بازسازی؛ تعهد مالی آمریکا یا مجوز سرمایه‌گذاری؟
در روایت جمهوری اسلامی، آمریکا متعهد شده با شرکای منطقه‌ای طرحی حداقل ۳۰۰ میلیارد دلاری برای بازسازی ایران ارائه کند و موانع انتقال منابع مالی آن را بردارد.

مقام‌های آمریکایی این برداشت را رد کردند. آنها گفتند این بند آمریکا را متعهد به پرداخت حتی یک سنت به ایران نمی‌کند و فقط در صورت توافق نهایی و تغییر رفتار [حکومت] ایران، امکان صدور مجوز برای سرمایه‌گذاری کشورهای منطقه، مانند امارات، در ایران فراهم می‌شود. اختلاف اصلی اینجاست: تهران این بند را تعهد اقتصادی بزرگ آمریکا می‌داند؛ واشینگتن آن را صرفاً اجازه مشروط برای سرمایه‌گذاری دیگران معرفی می‌کند.

تنگه هرمز؛ تثبیت کنترل ایران یا عبور رایگان و بدون عوارض؟
متن جمهوری اسلامی بند تنگه هرمز را مهم‌ترین بند تفاهم‌نامه معرفی کرده و می‌گوید واژه‌هایی مانند «arrangements»، «best efforts» و «commercial vessels» به ایران امکان می‌دهد نظم و قواعد خود را بر عبور کشتی‌ها اعمال کند، شناورها را طبقه‌بندی کند و پس از ۶۰ روز از آنها هزینه بگیرد.

اما مقام‌های آمریکایی تاکید کردند که اصل مهم این بند، عبور ایمن و بدون هزینه کشتی‌های تجاری برای ۶۰ روز است و کشورهای خلیج فارس هرگز با سازوکاری که عبور رایگان از تنگه را محدود کند موافقت نخواهند کرد. از نگاه آمریکا، این بند نشانه بازگشایی تنگه و توقف اخلال ایران است؛ از نگاه تهران، مقدمه تثبیت نقش مدیریتی ایران در تنگه هرمز.

لبنان و حزب‌الله؛ تضمین قدرت مقاومت یا مهار حزب‌الله؟
روایت جمهوری اسلامی می‌گوید آمریکا خواهان قطع رابطه [حکومت] ایران با گروه‌های مقاومت بود، اما این خواسته حذف شد و تفاهم‌نامه پایان جنگ علیه متحدان منطقه‌ای ایران، به‌ویژه حزب‌الله، را پذیرفته است. متن تفسیر جمهوری اسلامی همچنین عبارت مربوط به حاکمیت و تمامیت ارضی لبنان را تضمینی برای خروج اسرائیل از مناطق اشغالی لبنان می‌داند.

اما مقام‌های آمریکایی توضیح دادند که [حکومت] ایران باید حزب‌الله را مهار کند و اگر حزب‌الله به اسرائیل حمله کند، اسرائیل حق پاسخ نظامی خواهد داشت. آنها همچنین گفتند موضوع لبنان در چارچوب مذاکرات مستقیم اسرائیل و لبنان دنبال می‌شود. بنابراین تهران بند لبنان را تثبیت جایگاه حزب‌الله می‌خواند، اما واشینگتن آن را ابزاری برای جلوگیری از حملات حزب‌الله و تقویت روند اسرائیل-لبنان می‌داند.

خروج نیروهای آمریکا؛ تعهد منطقه‌ای یا بازگشت به وضعیت پیش از جنگ؟
جمهوری اسلامی خروج نیروهای آمریکایی از پیرامون ایران را نشانه «شکستن هیمنه آمریکا» و دستاورد راهبردی خود معرفی کرده است.

مقام‌های آمریکایی تفسیر محدودتری ارائه کردند. آنها گفتند این بند فقط در صورت رسیدن به توافق نهایی اجرا می‌شود و معنای آن بازگرداندن آرایش نیروهای آمریکا به وضعیت پیش از آغاز درگیری است، نه خروج کامل آمریکا از منطقه. این تفاوت، یکی از مهم‌ترین اختلاف‌های سیاسی در خوانش بند امنیتی تفاهم‌نامه است.

عدم مداخله؛ پایان حمایت آمریکا از اپوزیسیون یا اصل کلی حقوقی؟
متن جمهوری اسلامی بند عدم مداخله را پیروزی سیاسی می‌داند و آن را به معنای تضعیف جریان‌های مخالف جمهوری اسلامی و پایان حمایت آمریکا از اپوزیسیون خارج از کشور تفسیر می‌کند.

• 

  ترامپ: بهره‌مندی از امتیازهای توافق با آمریکا به رفتار جمهوری اسلامی بستگی دارد

اما مقام‌های آمریکایی این بند را صرفاً یکی از اصول کلی و نسبتاً ساده تفاهم‌نامه معرفی کردند که چارچوب حقوقی احترام متقابل به حاکمیت را بیان می‌کند. آنها هیچ اشاره‌ای به توقف حمایت از اپوزیسیون یا تغییر سیاست حقوق بشری آمریکا نکردند.

موشک‌ها و نیروهای نیابتی؛ خروج کامل از دستورکار یا موضوع مرحله بعد؟
جمهوری اسلامی تاکید می‌کند که برنامه موشکی، پهپادی و حمایت از گروه‌های مقاومت کاملاً از دستورکار مذاکرات خارج شده است و فقط درباره بندهای تفاهم‌نامه مذاکره خواهد شد.

در مقابل، مقام آمریکایی گفت پس از موضوع هسته‌ای، مساله ثبات منطقه‌ای و تامین مالی نیروهای نیابتی نیز در مذاکرات مطرح خواهد شد. هرچند مقام‌های آمریکایی نگفتند برنامه موشکی مستقیماً در متن تفاهم‌نامه آمده، اما روشن کردند که موضوع نیروهای نیابتی و ثبات منطقه‌ای از نگاه واشینگتن حذف نشده است.

قطعنامه شورای امنیت؛ تضمین حقوقی کافی یا ابزار نهایی‌سازی مشروط؟
متن جمهوری اسلامی قطعنامه الزام‌آور شورای امنیت را بالاترین تضمین ممکن در حقوق بین‌الملل معرفی می‌کند، هرچند همزمان می‌گوید تضمین اصلی، قدرت جمهوری اسلامی است.

مقام‌های آمریکایی نیز تایید کردند که توافق نهایی با قطعنامه الزام‌آور شورای امنیت پشتیبانی خواهد شد، اما آن را مربوط به مرحله بعد و منوط به دستیابی به توافق نهایی دانستند. اختلاف در اینجاست که تهران این بند را دستاورد حقوقی مهم می‌داند، در حالی که واشینگتن آن را سازوکاری مشروط برای مرحله نهایی معرفی می‌کند.

دو روایت از یک متن
اختلاف اصلی دو روایت در این است که جمهوری اسلامی تفاهم‌نامه را سندی برای تثبیت پیروزی، گرفتن امتیازهای عینی از آمریکا و حفظ خطوط قرمز خود معرفی می‌کند. در مقابل، مقام‌های آمریکایی آن را توافقی مقدماتی، مشروط و قابل بازگشت می‌دانند که هدف آن آزمودن رفتار [حکومت] ایران، محدود کردن برنامه هسته‌ای، بازگشایی تنگه هرمز و حفظ اهرم فشار واشینگتن است.

در بسیاری از بندها، متن واحد به دو زبان سیاسی متفاوت تفسیر شده است: تهران بر «تعهدات آمریکا» و «دستاوردهای ایران» تاکید دارد؛ واشینگتن بر «مشروط بودن امتیازها»، «راستی‌آزمایی» و «حفظ گزینه‌های فشار». همین شکاف تفسیری می‌تواند در مرحله اجرای تفاهم‌نامه، به یکی از اصلی‌ترین منابع تنش میان دو طرف تبدیل شود.

اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، اعلام کرد برگزاری مذاکرات برنامه‌ریزی‌شده میان ایران و آمریکا در روز جمعه در سوئیس در حال حاضر تایید نشده است.

او گفت این نشست تا چند ساعت پیش در دستور کار قرار داشت، اما پس از تصمیم برای امضای توافق از سوی روسای جمهور دو کشور، بررسی برگزاری آن فعلا متوقف شده است.

اظهارات بقایی در حالی مطرح می‌شود که مقام‌های ایرانی و آمریکایی از امضای تفاهم‌نامه دیجیتال از سوی روسای جمهوری دو کشور و ادامه رایزنی‌ها برای دستیابی به توافق نهایی خبر داده‌اند.

جمهوری اسلامی متن تبیینی خود درباره تفاهم‌نامه اسلام‌آباد میان ایران و آمریکا را منتشر کرد. در این سند، تفاهم‌نامه، چارچوبی دو مرحله‌ای توصیف شده که بر اساس آن، اجرای تعهدات آمریکا در زمینه توقف جنگ، رفع محدودیت‌های فروش نفت، آزادسازی دارایی‌های مسدودشده و کاهش تحریم‌ها، پیش‌شرط ورود به مذاکرات نهایی درباره برنامه هسته‌ای ایران خواهد بود.

در این متن تاکید شده است که مذاکرات درباره موضوعات هسته‌ای در یک دوره ۶۰ روزه انجام می‌شود و هرگونه اقدام ایران بر مبنای اصل «اقدام در برابر اقدام» خواهد بود.

در این سند همچنین آمده است که موضوعات موشکی، پهپادی و فعالیت‌های منطقه‌ای جمهوری اسلامی در دستور کار مذاکرات قرار ندارد و ایران درباره سطح غنی‌سازی یا انتقال مواد غنی‌شده تعهدی نپذیرفته است.

به نوشته این متن، موضوع غنی‌سازی و مواد هسته‌ای به مذاکرات بعدی موکول شده و گزینه رقیق‌سازی مواد غنی‌شده در داخل ایران به‌عنوان یکی از موضوعات قابل بررسی مطرح شده است.

متن تبیینی منتشرشده همچنین رفع محدودیت‌های نفتی، آزادسازی منابع مالی مسدودشده، ایجاد سازوکارهای جدید برای تردد دریایی در تنگه هرمز و تعهد آمریکا به خروج نیروهای خود از منطقه پس از دستیابی به توافق نهایی را از مهم‌ترین محورهای تفاهم‌نامه عنوان کرده است. این سند تاکید دارد که اجرای کامل تعهدات طرف مقابل، مبنای تصمیم‌گیری ایران برای ادامه مذاکرات و حرکت به سمت توافق نهایی خواهد بود.

اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، با حضور در یک برنامه تلویزیونی از امضای متن یادداشت تفاهم اسلام‌آباد میان روسای جمهور ایران و آمریکا به‌صورت دیجیتال و غیرحضوری خبر داد.

او همچنین گفت در بازه ۶۰ روزه پیش‌بینی‌شده در تفاهم‌نامه، مذاکرات تنها بر دو محور برنامه هسته‌ای و رفع تحریم‌ها متمرکز خواهد بود و موضوعات موشکی در دستور کار قرار ندارد.

به گفته بقایی، گفت‌وگوها درباره سازوکار اجرای سایر بندهای تفاهم نیز انجام خواهد شد.

بقایی با اشاره به بند ۱۳ تفاهم‌نامه گفت آغاز مذاکرات درباره توافق نهایی منوط به اجرای بندهای کلیدی سند، از جمله توقف جنگ، رفع محاصره دریایی، اجرای تعهدات مرتبط با تنگه هرمز، لغو تحریم‌های نفتی و دسترسی ایران به دارایی‌های مسدودشده است.

او افزود توقف عملیات نظامی علیه ایران محقق شده، اما حملات اسرائیل به لبنان همچنان ادامه دارد و در صورت تداوم، نقض تعهدات محسوب خواهد شد.

سخنگوی وزارت امور خارجه همچنین گفت اسرائیل مخالفت خود با این تفاهم را آشکارا اعلام کرده و آمریکا باید این کشور را به اجرای تعهداتی که در این سند پذیرفته است، وادار کند.

او تاکید کرد جمهوری اسلامی روند رفع تحریم‌های نفتی و آزادسازی دارایی‌های مسدودشده را رصد خواهد کرد و باید دسترسی کامل و بدون مانع به این منابع مالی تضمین شود.

گل‌های انگلیس را هری کین در دقایق ۱۱ (پنالتی) و ۴۱، جود بلینگام در دقیقه ۴۷ و مارکوس رشفورد در دقیقه ۸۵ به ثمر رساندند.

گل‌های کرواسی نیز توسط مارتین باتورینا در دقیقه ۳۶ و پتر موسا در دقیقه ۵+۴۵ به ثمر رسید.

هری کین تاکنون در جام‌های جهانی پنج گل از روی نقطه پنالتی (بدون احتساب ضربات پنالتی پایان بازی) به ثمر رسانده است. او اکنون رکورددار گلزنی از روی نقطه پنالتی در تاریخ جام جهانی است.