عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، اعلام کرد یادداشت تفاهم ۱۴ مادهای میان جمهوری اسلامی و آمریکا هنوز امضا نشده، اما در صورت نهایی شدن، امضای آن بهصورت دیجیتالی و از راه دور انجام خواهد شد.
او گفت این تفاهم احتمالی، که از آن با عنوان «یادداشت تفاهم اسلامآباد» یاد کرد، ممکن است «در یکی دو روز آینده» یا «در چند روز آینده» امضا شود.
عراقچی جمعه ۲۲ خرداد در گفتوگو با شبکه خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی گفت متن تفاهم احتمالی در قالب یک بسته ۱۴ بندی تنظیم شده و هنوز در مرحله نهاییسازی قرار دارد. او افزود جزئیات کامل این متن پس از امضای نهایی اعلام خواهد شد، زیرا ممکن است برخی بندها تا لحظه آخر تغییر کند.
وزیر خارجه جمهوری اسلامی گفت: «برای اورانیومهای غنیشده هنوز تصمیمی گرفته نشده است و در توافق آینده موضوعات هستهای و رفع تحریمها مطرح و تعیین تکلیف میشود.»
او افزود: «موضوع هستهای را به مرحله دوم توافق منتقل کردهایم که ۶۰ روز طول میکشد.» به گفته عراقچی، ورود به مرحله دوم مذاکرات و تمدید دوره ۶۰ روزه، نیازمند تایید هر دو طرف است.
عراقچی توضیح داد که روند فعلی دو مرحله دارد: در مرحله نخست، یادداشت تفاهم میان [حکومت] ایران و آمریکا امضا میشود و در مرحله دوم، مذاکرات برای رسیدن به توافق نهایی آغاز خواهد شد. او گفت اگر تعهدات مرحله نخست عملی نشود، جمهوری اسلامی وارد مرحله دوم نخواهد شد.
او در پاسخ به نگرانیهای مجری صدا و سیما درباره تکرار تجربه برجام گفت: «تفاوت این بار با توافقات قبلی این است که هنوز به توافق نهایی نرسیدهایم و این گام اول یا مرحله اول است.» عراقچی افزود: «اگر توافقات مرحله اول عملی نشود به گام دوم نخواهیم رفت.»
وزیر خارجه جمهوری اسلامی با انتقاد از طرف مقابل گفت: «ذات طرف مقابل بدعهدی است؛ در اجرا هزار و یک مشکل ایجاد میکنند و این تجربه را داریم.» او ادامه داد: «باید انتظار اشکالات مختلف در اجرای طرف مقابل را داشته باشیم» و افزود: «با موجوداتی روبهرو هستیم که به تعهدات خود عمل نمیکنند. ما باید راه آنها را در این زمینه ببندیم.»
عراقچی گفت مسئولیت مذاکرات به محمدباقر قالیباف واگذار شده و وزارت امور خارجه و سایر نهادهای مرتبط در خدمت این روند بودهاند. او افزود متن یادداشت تفاهم بارها در شورای عالی امنیت ملی و نهادهای تصمیمگیر بررسی شده است.
به گفته او، شورای عالی امنیت ملی بر روند مذاکرات «اشراف کامل» دارد و همه بندها و کلمات یادداشت تفاهم در این شورا بررسی شده است. عراقچی همچنین گفت کمیتهای متشکل از شماری از اعضای شورا بر مذاکرات نظارت دارد و نیروهای نظامی نیز بر موضوعاتی از جمله تنگه هرمز و خاتمه جنگ نظارت داشتهاند.
عراقچی گفت رفع کامل محاصره دریایی آمریکا علیه ایران نخستین بند این تفاهم است. او افزود که در متن یادداشت تفاهم، موضوع تنگه هرمز، رفع محاصره دریایی، چارچوب دور بعدی مذاکرات، پرونده هستهای، رفع تحریمها، داراییهای مسدودشده ایران و طرح بازسازی و توسعه اقتصادی مطرح شده است.
وزیر خارجه جمهوری اسلامی درباره داراییهای مسدودشده ایران گفت پس از امضای یادداشت تفاهم، این داراییها آزاد خواهد شد و «هیچیک از داراییهای ما نمیتواند مجدداً مسدود بماند.»
او همچنین گفت برای جبران خسارات جنگ، «طرح بازسازی» در توافق پیشبینی شده است؛ طرحی که به گفته او میتواند منابع قابل توجهی را به اقتصاد ایران تزریق کند.
عراقچی درباره موضوع هستهای گفت تصمیم نهایی درباره غنیسازی، ذخایر مواد غنیشده و نحوه تعیین تکلیف آنها به توافق نهایی موکول شده است. او افزود موضع جمهوری اسلامی درباره مواد غنیشده سطح بالا، بهویژه اورانیوم ۶۰ درصد، این است که تنها راهحل قابل قبول، «رقیقسازی آنها در داخل ایران» است.
وزیر خارجه جمهوری اسلامی همچنین گفت رفع تحریمها نیز به توافق نهایی ارجاع شده، اما ایران موارد مشخصی از تحریمها را که باید برداشته شود، در متن مذاکرات مورد اشاره قرار داده است.
عراقچی درباره آینده تنگه هرمز گفت اداره این آبراه به دوران پیش از جنگ بازنخواهد گشت. او گفت: «تنگه هرمز بدون تردید تحت حاکمیت ایران و عمان است. هیچ آبراه بینالمللی در تنگه هرمز نیست.»
او افزود ایران و عمان سالها امنیت عبور و مرور در تنگه هرمز را تامین کردهاند و خدماتی از جمله امداد و نجات و حفاظت محیط زیست ارائه دادهاند، اما این خدمات تاکنون رایگان بوده است. عراقچی گفت دریافت «عوارض» پذیرفته نیست، اما دریافت هزینه خدمات ارائهشده منطقی خواهد بود.
به گفته او، ایران و عمان در آستانه اعلام سازوکار جدیدی برای اداره تنگه هرمز هستند و در این زمینه با کشورهای ذینفع، از جمله چین، نیز مشورت شده است. عراقچی گفت حدود ۴۰ درصد عبور و مرور کشتیها در تنگه هرمز به چین مرتبط است.
وزیر خارجه جمهوری اسلامی همچنین گفت تنگه هرمز اکنون به یکی از ابزارهای مهم بازدارندگی ایران تبدیل شده است و حضور نیروهای مسلح ایران در این منطقه ادامه خواهد داشت.
عراقچی در بخش دیگری از این گفتوگو درباره حزبالله لبنان گفت: «ما در هر توافقی حزبالله لبنان را فراموش نخواهیم کرد، آنها در این جنگ در کنار ما جنگیدند و جمهوری اسلامی هرگز حزبالله را تنها نخواهد گذاشت.»
او گفت یادداشت تفاهم احتمالی شامل اعلام پایان جنگ در همه جبههها، از جمله لبنان، خواهد بود. عراقچی افزود که پایان جنگ به معنای عقبنشینی از مناطق اشغالی لبنان نیز هست.
وزیر خارجه جمهوری اسلامی همچنین گفت در متن تفاهم احتمالی، دو طرف به حاکمیت یکدیگر احترام خواهند گذاشت. او این موضوع را نخستین بار پس از ۴۷ سال دانست که آمریکا بهطور مکتوب به حاکمیت جمهوری اسلامی ایران احترام میگذارد.
عراقچی گفت این توافق دشمنانی دارد و «در رأس آنها رژیم صهیونیستی است.» او افزود که اسرائیل به دنبال ایجاد مانع در مسیر امضای توافق است و به همین دلیل، ترجیح میدهد جزئیات متن پیش از نهایی شدن منتشر نشود.
او همچنین درباره تهدیدهای اخیر علیه ایران گفت تهدید نهتنها مؤثر نیست، بلکه روند توافق را عقب میاندازد. عراقچی افزود: «هیچ شبی نبوده که تعرضی به نیروهای مسلح یا کشتیهای ما صورت گرفته باشد و پاسخی دریافت نکرده باشند.»
وزیر خارجه جمهوری اسلامی در توضیح چرایی وقوع جنگ گفت: «چرا جنگ شد؟ چون ما در مذاکره کوتاه نیامدیم.» او افزود که خواسته اصلی طرف مقابل «غنیسازی صفر» بود و چون ایران در مذاکرات آن را نپذیرفت، طرف مقابل به جنگ روی آورد.
عراقچی گفت جمهوری اسلامی در جنگهای اخیر از نظر راهبردی غافلگیر نشد، هرچند ممکن است غافلگیریهایی در سطح تاکتیکی رخ داده باشد. او گفت در جنگ ۱۲ روزه، پاسخ ایران کمتر از ۲۴ ساعت بعد آغاز شد و در جنگ ۴۰ روزه، کمتر از دو ساعت طول کشید تا ایران پاسخ دهد.
او تاکید کرد مذاکره و دیپلماسی بخشی از میدان هستند و وظیفه دیپلماسی، تثبیت دستاوردهای میدان است. عراقچی گفت جمهوری اسلامی در این جنگ «پیروز میدان» بوده و اکنون مذاکرات برای تثبیت این پیروزی دنبال میشود.
وزیر خارجه جمهوری اسلامی گفت اگر در پایان دوره ۶۰ روزه مذاکرات، توافق نهایی ممکن نباشد، هر طرف میتواند به وضعیت پیش از یادداشت تفاهم بازگردد. او افزود اگر دو طرف از روند مذاکرات رضایت داشته باشند، این دوره قابل تمدید خواهد بود.
