مارکو روبیو گفت که ۱۰ ملوان غیرنظامی در نتیجه درگیریهای جاری در تنگه هرمز جان خود را از دست دادهاند. او افزود: «در نتیجه، بسیاری از کشورها از ایالات متحده خواستهاند کمک کند تا کشتیهایشان آزاد شوند و آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز و این شریان حیاتی تجارت جهانی بازگردانده شود.»
محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی، سهشنبه ۱۵ اردیبهشت در شبکههای اجتماعی نوشت که «نقض آتشبس» چهار هفتهای از سوی آمریکا و متحدانش، امنیت کشتیرانی و انتقال انرژی از این آبراه حیاتی را به خطر انداخته است.
او افزود: «میدانیم ادامه این وضعیت برای آمریکا غیرقابل تحمل است، در حالی که ما هنوز حتی شروع نکردهایم.»
درگیریها در خلیج فارس
ارتش آمریکا اعلام کرد ۱۴ اردیبهشت شش قایق تندروی ایرانی، بههمراه موشکهای کروز و پهپادها را منهدم کرده است. اقدامی که پس از اعزام ناوهای آمریکایی برای اسکورت نفتکشهای گرفتار در قالب طرحی موسوم به «پروژه آزادی» انجام شد.
عبور از تنگه هرمز که مسیر بخش قابل توجهی از تجارت جهانی نفت و کالاهاست، از زمان آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در ۹ اسفند ۱۴۰۴ عملا مختل شده و این وضعیت باعث افزایش قیمتها در بازارهای جهانی شده است.
در همین حال، چند کشتی تجاری از وقوع انفجار یا آتشسوزی در خلیج فارس خبر دادند و یک پایانه نفتی در امارات متحده عربی که میزبان یک پایگاه بزرگ نظامی آمریکاست، بر اثر حملات موشکی جمهوری اسلامی دچار حریق شد.
سپاه پاسداران با تهدید به استفاده از مین، پهپاد، موشک و قایقهای تندرو، عملا تنگه هرمز را بسته نگه داشته و آمریکا نیز در پاسخ، محاصره بنادر ایران را ادامه داده است.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، گفت تحولات اخیر نشان میدهد که این بحران راهحل نظامی ندارد.
او افزود مذاکرات صلح با میانجیگری پاکستان در جریان است و به آمریکا و امارات درباره گرفتار شدن در «باتلاق» هشدار داد.
ارتش آمریکا اعلام کرد دو کشتی تجاری آمریکایی با حمایت ناوشکنهایش از تنگه عبور کردهاند، اما تهران این موضوع را رد کرد.
شرکت کشتیرانی مرسک اعلام کرد یکی از کشتیهای تحت پرچم آمریکا ۱۴ اردیبهشت با اسکورت نظامی، از خلیج فارس خارج شده است.
گزارشها درباره درگیریها متناقض است.
فرمانده نیروهای آمریکایی از انهدام قایقهای ایرانی خبر داد، در حالی که رسانهها در ایران این موضوع را رد کردند و گفتند هدف حمله، قایقهای تجاری بوده و پنج غیرنظامی کشته شدهاند.
تهران همچنین اعلام کرد به یک ناو آمریکایی که به تنگه هرمز نزدیک شده بود شلیک هشدار کرده و آن را وادار به عقبنشینی کرده است.
خبرگزاری رویترز نوشت که نتوانسته است بهطور مستقل این گزارشها را تایید کند.
حملات و اختلال در کشتیرانی
کره جنوبی اعلام کرد یکی از کشتیهایش در تنگه هرمز دچار انفجار و آتشسوزی در موتورخانه شده، اما کسی آسیب ندیده است.
هنوز مشخص نیست این حادثه ناشی از حمله بوده یا نه.
همزمان، سازمان امنیت دریایی بریتانیا از هدف قرار گرفتن دو کشتی در نزدیکی سواحل امارات خبر داد و شرکت نفتی ایدیاناوسی (ADNOC) نیز اعلام کرد یکی از نفتکشهای خالیاش هدف پهپادهای ایرانی قرار گرفته است.
گسترش تنش به سواحل امارات
جمهوری اسلامی نقشهای منتشر کرده است که نشان میدهد دامنه کنترل دریایی خود را فراتر از تنگه هرمز و به بخشهایی از سواحل امارات گسترش داده است.
پس از حملات پهپادی و موشکی به خاک امارات، از جمله آتشسوزی در بندر فجیره، ابوظبی این اقدامات را «تشدید جدی تنش» خواند و اعلام کرد حق پاسخگویی را برای خود محفوظ میداند.
این نقشه شامل فجیره و بندر خورفکان است؛ دو بندری که امارات از آنها برای دور زدن تنگه هرمز استفاده میکند.
کنترل این مسیرها میتواند بهمعنای محاصره تقریبا کامل دریایی امارات باشد.
صداوسیمای جمهوری اسلامی اعلام کرد حملات به امارات در پاسخ به «ماجراجویی نظامی آمریکا» انجام شده است.
انور قرقاش، مشاور ریاست امارات، گفت کشورش پیامهای حمایتی از متحدان دریافت کرده که نشان میدهد تهران مسئول تشدید بحران در خلیج فارس است.
بنبست در تلاشهای دیپلماتیک
جنگ در خاورمیانه هزاران کشته بر جا گذاشته و اقتصاد جهانی را دچار تلاطم کرده است.
آمریکا و حکومت ایران یک دور مذاکره مستقیم در اسلامآباد برگزار کردند، اما تلاشها برای ادامه گفتوگوها ناکام مانده است.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، گفته است هدف حملات آمریکا و اسرائیل، «حذف تهدیدهای فوری ناشی از برنامه هستهای و موشکی حکومت ایران و حمایت آن از گروههایی مانند حماس و حزبالله» بوده است.
رسانهها در ایران گزارش دادند واشینگتن پاسخ خود به پیشنهاد ۱۴ مادهای تهران را از طریق پاکستان منتقل کرده و جمهوری اسلامی در حال بررسی آن است.
این پیشنهاد شامل به تعویق انداختن مذاکرات هستهای تا پس از توافق بر سر پایان جنگ و امنیت کشتیرانی است.
ترامپ گفته این طرح را بررسی میکند اما احتمالا آن را رد خواهد کرد.
در همین حال مقامهای آمریکایی به رویترز گفتند ارزیابیهای اطلاعاتی جدید نشان میدهد برنامه هستهای جمهوری اسلامی در این جنگ آسیب محدودی دیده است.
واشینگتن خواستار حذف ذخایر اورانیوم غنیشده در ایران است تا امکان دستیابی به سلاح هستهای از سوی حکومت از بین برود، اما تهران تاکید دارد برنامهاش صلحآمیز است و بهدنبال ساخت بمب نیست.
وزارت خارجه سوئد سهشنبه ۱۵ اردیبهشت اعلام کرد طرح تاسیس یک نهاد غیرنظامی برای جمعآوری اطلاعات خارجی، که نخست در قالب یک تحقیق عمومی مطرح شده بود، اکنون وارد مرحله اجرایی شده است.
خبرگزاری رویترز نوشت این پیشنهاد سال گذشته بهطور اولیه تایید شده بود و اکنون دولت تصمیم گرفته آن را پیش ببرد.
ماریا مالمِر استنرگارد، وزیر خارجه سوئد، در یک نشست خبری گفت: «همانطور که میدانید، ما با وضعیت امنیتی جدی روبهرو هستیم و هر روز با طیف گسترده و پیچیدهای از تهدیدها مواجهیم. این وضعیت نیازهای جدید و فزایندهای برای توانمندیهای ما ایجاد میکند.»
او افزود: «همچنین بهعنوان یک عضو ناتو، انتظارات تازهای از خود داریم و با توسعه ساختار اطلاعاتیمان، تلاش میکنیم آن را با ساختارهای موجود در ناتو و میان متحدانمان هماهنگتر کنیم.»
سوئد ۱۷ اسفند ۱۴۰۲ در واشینگتن، بهطور رسمی به ناتو پیوست.
واکنش به یک ناکامی اطلاعاتی
تصمیم برای ایجاد این نهاد در شرایطی اتخاذ شده که نهادهای اطلاعاتی سوئد، مانند بسیاری از کشورهای دیگر، نتوانستند تهاجم تمامعیار روسیه به اوکراین را پیشبینی کنند. موضوعی که در گزارشهای رسمی و از سوی برخی سیاستمداران مورد انتقاد قرار گرفت.
سرویس اطلاعات و امنیت نظامی سوئد (MUST) از جمله نهادهایی بود که بهدلیل ارزیابیهای نادرست، زیر فشار قرار گرفت.
این ناکامی، بحثهایی درباره ضرورت بازنگری در ساختار اطلاعاتی کشور را تقویت کرد.
جایگاه نهاد جدید در ساختار امنیتی
سازمان جدید قرار است در کنار نهادهای موجود فعالیت کند.
این نهادها شامل سرویس اطلاعات نظامی (MUST)، سرویس امنیتی سوئد (SAPO) که زیرمجموعه پلیس است، و سازمان رادیویی دفاع ملی (FRA) که مسئول جمعآوری اطلاعات سیگنالی است، میشوند.
به گفته مقامهای سوئدی، هدف از ایجاد این نهاد، تقویت ظرفیت تحلیل و جمعآوری اطلاعات خارجی و بهبود هماهنگی میان دستگاههای مختلف است، بدون آنکه جایگزین نهادهای موجود شود.
هزینه و زمانبندی اجرا
وزیر خارجه سوئد اعلام کرد هزینه راهاندازی این سازمان حدود ۲.۸ میلیارد کرون، معادل حدود ۳۰۲ میلیون دلار، برآورد شده است.
این منابع عمدتا از بودجه نیروهای مسلح تامین خواهد شد.
بر اساس برنامهریزی دولت، این سازمان قرار است از ابتدای سال آینده میلادی فعالیت خود را آغاز کند.
این اقدام در چارچوب تلاش گستردهتر سوئد برای تقویت ساختارهای امنیتی و اطلاعاتی، بهویژه پس از پیوستن به ناتو، ارزیابی میشود. تلاشی که هدف آن انطباق بیشتر با استانداردهای امنیتی متحدان غربی و پاسخ دادن موثرتر به تهدیدهای فزاینده در محیط بینالمللی است.
خبرگزاری رویترز دوشنبه ۱۴ اردیبهشت در گزارشی نوشت که اقدامات حزبالله، پیامدهای سیاسی قابل توجهی نیز به همراه داشته است: در بیروت، مخالفتها با وضعیت حزبالله بهعنوان یک گروه مسلح تشدید شد.
رقیبان داخلی، این گروه را عامل قرار گرفتن لبنان در معرض جنگهای مکرر با اسرائیل میدانند.
فروردین ۱۴۰۵، دولت لبنان برای نخستین بار در چند دهه گذشته، وارد گفتوگوهای مستقیم با اسرائیل شد. تصمیمی که حزبالله بهشدت با آن مخالفت کرد.
با این حال، بیش از ۱۰ مقام حزبالله گفتند این گروه همچنان فرصتی برای تغییر شرایط میبیند؛ از جمله از طریق همراستایی با تهران در جنگ با اسرائیل و آمریکا.
گروه مسلح شیعه حزبالله که در سال ۱۹۸۲ (۱۳۶۱) بهوسیله سپاه پاسداران تاسیس شد، دو روز پس از آغاز درگیریها با جمهوری اسلامی در ۹ اسفند ۱۴۰۴، وارد جنگ شد.
به گفته منابع مطلع، هدف این است که موضوع لبنان وارد دستور کار مذاکرات آمریکا و حکومت ایران شود و فشار تهران، به آتشبس قویتری بینجامد.
خسارتهای سنگین و تلاش برای بازسازی
حزبالله در جنگ قبلی ضربات سنگینی متحمل شد؛ از جمله کشته شدن حسن نصرالله، دبیرکل پیشین این گروه و حدود پنج هزار نیروی آن و تضعیف نفوذش در دولت لبنان.
با این حال، این گروه که با کمک تهران دوباره مسلح شد، با تاکتیکهای جدید و پهپادها، پس از یک آتشبس شکننده ۱۵ماهه، بار دیگر وارد درگیری شد.
ابراهیم الموسوی، نماینده حزبالله، گفت که این گروه در پی «شکستن چرخهای» است که به گفته او، در آن اسرائیل بدون گرفتن پاسخ، حمله میکند.
او با اذعان به تلفات حزبالله گفت در شرایطی که «کرامت و حاکمیت» مطرح است، محاسبه تعداد کشتهها اولویت ندارد.
رویترز نوشت که دفتر رسانهای حزبالله، آمار کشته شدن چند هزار نیروی خود را رد کرد.
تلفات و فشار بر جامعه
وزارت بهداشت لبنان اعلام کرد از ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ تاکنون بیش از دو هزار و ۶۰۰ نفر در این کشور کشته شدهاند.
این آمار تفکیکی میان غیرنظامیان و نیروهای نظامی قائل نشده است.
منابعی گفتند تلفات حزبالله در این آمار لحاظ نشده و ممکن است به چند هزار نفر برسد.
در جنوب بیروت، پس از آتشبس ۲۷ فروردین ۱۴۰۵، دهها قبر تازه با پیکر نیروهای کشتهشده پر شد و در روستای یاطر، مرگ ۳۴ نیروی حزبالله ثبت شده است.
جامعه شیعه لبنان بیشترین آسیب را دیده و بسیاری به مناطق دیگر پناه بردهاند. جایی که برخی حزبالله را مسئول جنگ میدانند.
ادامه درگیری و بنبست سیاسی
اسرائیل اکنون حضور خود را در منطقهای تا عمق حدود ۱۰ کیلومتری لبنان تثبیت کرده و میگوید هدفش جلوگیری از حملات حزبالله است.
یک مقام اسرائیلی گفت حزبالله با حمله در ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ آتشبس را نقض کرد و اسرائیل قصد دارد تهدید را از میان بردارد.
ارتش اسرائیل از شلیک صدها راکت و پهپاد از سوی حزبالله خبر داده و کشته شدن ۱۷ نظامی خود را اعلام کرده است.
حزبالله نیز آتشبس فروردین ۱۴۰۵ را بیمعنا دانسته و به حملات ادامه داده است.
نقش ایران و چشمانداز مذاکرات
یک دیپلمات، اقدامات حزبالله لبنان را «خطرآفرینی بزرگ» و در عین حال تلاشی برای نقش داشتن در راهحل آینده تنشها میان آمریکا و اسرائیل و جمهوری اسلامی توصیف کرد.
تهران خواستار گنجاندن موضوع حزبالله در هر توافقی شده، اما دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، گفته است توافق با حکومت ایران، به لبنان «مرتبط نخواهد بود».
برخی مقامهای غربی نیز احتمال دادهاند توافقی حاصل شود که شامل لبنان نباشد.
اختلاف بر سر خلع سلاح
حزبالله میگوید به جمهوری اسلامی «اعتماد کامل» دارد و تهران، متحدانش را معامله نخواهد کرد.
در مقابل، آمریکا بر حق دفاع اسرائیل تاکید کرده و بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، خلع سلاح حزبالله را «شرط صلح» دانسته است.
حزبالله این موضوع را رد کرده و آن را به گفتوگوی ملی موکول کرده است.
مقامهای لبنانی هشدار دادهاند تلاش برای خلع سلاح اجباری میتواند به درگیری داخلی منجر شود.
در همین حال، مقامهای لبنان معتقدند گفتوگوهای مستقیم با اسرائیل با میانجیگری آمریکا بهترین مسیر برای دستیابی به آتشبس پایدار و خروج نیروهای اسرائیلی است.
