وبسایت خبری-تحلیلی اکسیوس به نقل از یک مقام بلندپایه دولت آمریکا نوشت که این کشور پیش از آغاز «پروژه آزادی» برای هدایت کشتیها در تنگه هرمز، این عملیات را به اطلاع تهران رسانده و به آنها هشدار داده بود که مداخله نکنند.
این رسانه آمریکایی در گزارشی که عصر سهشنبه ۱۵ اردیبهشت منتشر شد، نوشت که ارسال این پیام به مقامهای ایران نشان میدهد کاخ سفید در تلاش برای «کاهش خطر تشدید احتمالی تنش» است، با این وجود، طرف مقابل در نخستین ساعات اجرای این عملیات، حملاتی علیه «کشتیهای نیروی دریایی آمریکا، شناورهای تجاری و امارات متحده عربی» پیاده کرد.
اکسیوس نوشت، هرچند مقامهای آمریکایی از جمله وزیر جنگ و رییس ستاد مشترک ارتش در اظهارات خود طی نخستین روز اجرای پروژه آزادی حملات جمهوری اسلامی را کماهمیت جلوه دادند و مدعی شدند آتشبس نقض نشده است، با این حال برخی مقامهای آمریکایی و اسرائیلی بر این باورند که اگر بنبست دیپلماتیک ادامه یابد، ممکن است رییسجمهوری ایالات متحده اواخر همین هفته دستور از سرگیری جنگ را صادر کند.
پیت هگست، وزیر جنگ ایالات متحده، سهشنبه در نشست رسانهای مشترک با رییس ستاد مشترک ارتش آمریکا بهنوعی به این اطلاعرسانی خصوصی به مقامهای آمریکا درباره تحولات نظامی در تنگه هرمز اشاره کرد. او گفت: «آمریکا هم بهصورت علنی و هم بیسروصدا با ایرانیها در تماس است تا اجازه دهند این عملیات دفاعی به نمایندگی از جهان انجام شود.»
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، بامداد دوشنبه ۱۴ اردیبهشت از طرحی به نام «پروژه آزادی» برای کمک به کشتیهای گرفتار در خلیج فارس خبر داد.
او در پیامی در شبکه اجتماعی خود، تروثسوشال، اعلام کرد این طرح از صبح دوشنبه به وقت خاورمیانه آغاز خواهد شد. به گفته او، نیروهای آمریکا مامور شدهاند تا با «حداکثر تلاش» خروج امن کشتیها و خدمه آنها را تضمین کنند.
در نخستین روز این عملیات، جمهوری اسلامی حملاتی علیه کشتیهای نیروی دریایی آمریکا که از تنگه عبور میکردند، دیگر شناورهای تجاری در منطقه و اهدافی در امارات انجام داد.
وزارت دفاع امارات متحده عربی حوالی ۷ عصر دوشنبه ۱۴ فروردین در بیانیهای اعلام کرد که چهار موشک کروز را که از سوی ایران شلیک شده بود، شناسایی کرده است. بر اساس این بیانیه، سه موشک بر فراز آبهای سرزمینی امارات رهگیری و منهدم شدند و موشک چهارم نیز در دریا سقوط کرد.
در دومین روز از اجرای پروژه آزادی نیز امارات از دور دیگری از حملات موشکی و پهپادی از سوی ایران خبر داد و اعلام کرد که این حملات به آتشسوزی در یک منطقه نفتی در این کشور منجر شده است. حملات دوشنبه نیز سبب وارد آمدن خسارتهایی به منطقه صنایع نفتی فجیره شده بود.
وزارت امور خارجه این کشور، حملات سهشنبه را «تشدید جدی تنش» و «تهدیدی مستقیم برای امنیت کشور» خواند.
هگست: این سطح از درگیری قابل پیشبینی بود
با وجود ادامه حملات از سوی جمهوری اسلامی، مقامهای نظامی آمریکا در اظهارات خود این سطح از تنش را قابل پیشبینی میخوانند. کین در نشست خبری سهشنبه حملههای حکومت ایران در نخستین روز عملیات پروژه آزادی را «پایینتر از آستانه ازسرگیری عملیاتهای رزمی عمده» خواند.
هگست هم روی پابرجا ماندن آتشبس تاکید کرد و گفت «حدی از آشفتگی و نوسان» در آغاز این عملیات قابل پیشبینی بود.
با این حال، هم هگست و هم کین گفتند که ارتش آمریکا آماده است در صورتی که ترامپ دستور دهد، بهسرعت جنگ را از سر بگیرد.
اکسیوس نوشت که عملیات آمریکا در ۲۴ ساعت نخست در جریان انتقال نفت یا محمولههای باری از طریق تنگه هرمز تغییرات معناداری ایجاد نکرد. سنتکام نیز گزارش داد که دوشنبه دو کشتی با پرچم آمریکا از تنگه عبور کردند و سهشنبه هیچ کشتیای عبور نکرد.
با این حال هگست در نشست رسانهای مدعی شد «صدها کشتی دیگر در صف حرکت قرار دارند.»
شرکت آلمانی «هاپاگ-لوید» که از بزرگترین شرکتهای حملونقل کانتینری جهان، سهشنبه به خبرگزاری آسوشیتدپرس گفت که ارزیابی این شرکت از ریسک تغییری نکرده و عبور از تنگه هرمز فعلا برای کشتیهای این شرکت امکانپذیر نیست.
بر اساس پیامهای رسیده به ایراناینترنشنال، هزینههای معمول زندگی در ماههای اخیر به شکل قابل توجهی افزایش یافته است.
یک شهروند از کرمان گفت هزینه ثابت سوپرمارکتی او که تا پیش از این حدود ۳۵۰ هزار تومان در هر نوبت خرید بود، اکنون با حدود ۲.۵ برابر افزایش، به ۸۰۰ هزار تومان رسیده است.
بر اساس دادههای رسمی، تورم نقطه به نقطه در فروردین به ۷۳.۵ درصد رسیده است.
خبرگزاری ایلنا سهشنبه ۱۵ اردیبهشت گزارش داد تورم سالانه اقلام خوراکی، بر اساس دادههای رسمی، بین ۱۱۷ تا ۱۶۵ درصد است.
فرامرز توفیقی، فعال کارگری، در گفتوگو با ایلنا این عدد را «عجیب» خواند اما یادآوری کرد دادههای میدانی نشان میدهند تورم واقعی خوراکیها در عرض یک سال بیش از ۲۰۰ درصد بوده است.
جهش هزینه سبد غذایی
افزایش قیمت مواد غذایی یکی از اصلیترین محورهای نگرانی شهروندان است.
یک مخاطب گزارش داد هزینه خرید ۱۰ روزه برای یک خانواده دو نفره به ۱۱ میلیون تومان رسیده است.
به گفته او، گوشت و آجیل بیشترین سهم را در این افزایش قیمت داشتهاند.
شهروندی از زاهدان که در حوزه فروش فعالیت دارد، گفت لوبیا با قیمت کیلویی ۴۵۰ هزار تومان به فروش میرسد.
گزارشهای مشابهی از شهرهای دیگر نیز به دست ایراناینترنشنال رسیده است.
مخاطبی ساکن پاکدشت از پرداخت یک میلیون تومان برای یک مرغ و یک تن ماهی خبر داد و گفت در کنار مواد خوراکی، هزینه کانفیگ برای دور زدن فیلترینگ نیز به شکل چشمگیری افزایش یافته است.
یک شهروند فعال در صنف پخش مواد غذایی با اشاره به افزایش روز به روز قیمتها، گفت بهای تن ماهی به ۳۵۰ هزار تومان رسیده و مردم و فروشندگان دیگر توان خرید ندارند.
قیمت یک کیلوگرم مرغ ماشینی حدود ۲۹۰ هزار تومان و گوشت گاو یا گوساله حدود یک میلیون و ۵۴۰ هزار تومان است.
در گزارش شهروندان به قیمت برخی مواد غذایی دیگر نیز اشاره شده است؛ از جمله بسته ۷۵۰ گرمی ماکارونی حدود ۶۴ هزار تومان، روغن جامد چهار کیلویی با قیمت دو میلیون و ۳۰۰ هزار تومان، نوشابه کوچک ۸۰ هزار تومان، کنسرو لوبیا ۱۲۰ هزار تومان، تخممرغ دانهای ۲۵ هزار تومان و کرانچی ۸۰ هزار تومان.
به گفته یک مخاطب، صبحانه یک خانواده شامل پنیر، شیر، شکر و چند عدد تخممرغ، حدود ۵۰۰ هزار تومان آب میخورد.
شهروند دیگری در همین زمینه گفت: «برای صبحانه یک بسته بیسکویت و یک پاکت کوچک شیر خریدم، شد ۱۹۰ هزار تومان. به عنوان یک جوان، امیدی به آینده برایم باقی نمانده است.»
اکو ایران نیز ۱۵ اردیبهشت در گزارشی نوشت هزینه سبد حداقل خوراک برای یک نفر در فروردین امسال حدود هفت میلیون تومان بوده که نسبت به مدت مشابه سال گذشته، بیش از دو برابر شده است.
چند مخاطب اشاره کردند با این شرایط، تامین مایحتاج اولیه زندگی برای کارگران بسیار دشوار شده است.
افزایش قیمت کالاهای وابسته به پتروشیمی
برخی شهروندان به افزایش گسترده قیمت کالاهایی اشاره کردهاند که به مواد پتروشیمی وابستهاند.
به گفته یک شهروند از تبریز، بهای هر محصولی که به نوعی به پلاستیک، سوخت یا فرآیندهای پتروشیمی مرتبط بوده، چند برابر شده است.
افزایش قیمت اقلام ساده نیز قابل توجه است؛ از جمله بطریهای آب معدنی و کیسههای پلاستیکی مصرف که اکنون با قیمتهای چند برابری عرضه میشوند.
بر اساس گزارش شهروندان در هفتههای اخیر، نانواییها عموما از مشتریان میخواهند با خودشان کیسه خرید ببرند. در غیر اینصورت، هر کیسه پلاستیکی را با قیمت حدود شش هزار تومان میفروشند.
از سوی دیگر، به گفته یک مخاطب، سوپرمارکتها که پیشتر لیوان یکبار مصرف را رایگان ارائه میدادند، اکنون آن را دانهای ۱۲ هزار تومان میفروشند.
قیمت فروش عمده این لیوان دو هزار تومان است.
نمونههای عینی این افزایش قیمتها در مواردی اینچنینی دیده میشود: یک بطری آب معدنی کوچک به ۲۰ هزار تومان و بطری آب معدنی بزرگ به ۵۰ هزار تومان رسیده است.
به گفته یک شهروند، قیمت دستکش لاتکس از دانهای هزار تومان، بسته به جنس و فروشنده، به ۱۰ تا ۲۰ هزار تومان افزایش یافته است.
دارو و درمان و کالاهای عمومی دیگر
پیامهای رسیده نشان میدهند بسیاری از شهروندان ناچار به تغییر الگوی خرید و مصرف خود شدهاند.
برخی مخاطبان گفتند مواد شوینده مانند صابون را بهصورت تکی خریداری میکنند.
به گفته یک مخاطب، قیمت مایع شوینده لباس از حدود ۳۰۰ هزار تومان به ۶۰۰ هزار تومان افزایش یافته است.
شهروندی به قیمت ۸۵ هزار تومانی خودکار آبی و مخاطبی دیگر به قیمت ۶۵۰ هزار تومانی بسته پوشک اشاره کرد.
افزایش قیمتها تنها به کالاهای مصرفی محدود نشده و بر سایر حوزهها و مشاغل نیز تاثیر گذاشته است.
یک شهروند فعال در حوزه موسیقی گفت بهدلیل هزینههای بالای تعمیر ساز، فعالیت گروه آنها متوقف شده است.
به گفته او، قیمت یک استیک درامز به چهار میلیون تومان رسیده است.
شهروند دیگری خود را کشاورز معرفی کرد و گفت نوار تیپ از ۴۰۰ هزار به سه میلیون و کود از ۸۰۰ هزار به بیش از ۱۰ میلیون تومان رسیده است.
افزایش هزینههای نگهداری خودرو و سایر خدمات نیز به فشارهای اقتصادی افزوده است.
به گفته یک شهروند، هزینه تعویض فیلتر هوا و روغن یک خودروی معمولی که پیشتر حدود یک میلیون تومان بود، اکنون به دو میلیون و ۲۰۰ هزار تومان رسیده است.
هزینه خدمات دندانپزشکی که تا پیش از گرانیهای اخیر نیز فشاری سنگین بر بخش بزرگی از جامعه وارد میکرد، اکنون به گفته شهروندان «کمرشکن» شده است.
یک شهروند از پرداخت ۱۲ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان برای عصبکشی یک دندان، پنج میلیون تومان برای پر کردن و ۱۰ میلیون تومان برای روکش دندان خبر داد.
هزینه بیش از ۲۷ میلیون تومانی یک دوره درمان دندان در حالی است که حقوق ماهانه این شهروند بهعنوان یک کارمند عادی در بخش خصوصی، حدود ۲۵ میلیون تومان است.
افزایش قیمت دارو و خدمات درمانی نیز از دیگر موضوعات مطرح شده در پیامهای مردمی است.
یک شهروند از قم گفت قیمت داروهای معمولی مانند استامینوفن کدئین تا سه برابر افزایش یافته و در عین حال، بسیاری از آنها در داروخانهها موجود نیستند.
پیشتر اطلاعاتی درباره رشد چند برابری قیمت داروهای بیماران مبتلا به سرطان، انسولین و همچنین مکملهای دارویی به دست ایراناینترنشنال رسیده بود. بررسی بهای حدود ۲۰۰ قلم دارو نشان داد این افزایش قیمت به ۳۸۰ درصد هم رسیده است.
محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی، سهشنبه ۱۵ اردیبهشت در شبکههای اجتماعی نوشت که «نقض آتشبس» چهار هفتهای از سوی آمریکا و متحدانش، امنیت کشتیرانی و انتقال انرژی از این آبراه حیاتی را به خطر انداخته است.
او افزود: «میدانیم ادامه این وضعیت برای آمریکا غیرقابل تحمل است، در حالی که ما هنوز حتی شروع نکردهایم.»
درگیریها در خلیج فارس
ارتش آمریکا اعلام کرد ۱۴ اردیبهشت شش قایق تندروی ایرانی، بههمراه موشکهای کروز و پهپادها را منهدم کرده است. اقدامی که پس از اعزام ناوهای آمریکایی برای اسکورت نفتکشهای گرفتار در قالب طرحی موسوم به «پروژه آزادی» انجام شد.
عبور از تنگه هرمز که مسیر بخش قابل توجهی از تجارت جهانی نفت و کالاهاست، از زمان آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در ۹ اسفند ۱۴۰۴ عملا مختل شده و این وضعیت باعث افزایش قیمتها در بازارهای جهانی شده است.
در همین حال، چند کشتی تجاری از وقوع انفجار یا آتشسوزی در خلیج فارس خبر دادند و یک پایانه نفتی در امارات متحده عربی که میزبان یک پایگاه بزرگ نظامی آمریکاست، بر اثر حملات موشکی جمهوری اسلامی دچار حریق شد.
سپاه پاسداران با تهدید به استفاده از مین، پهپاد، موشک و قایقهای تندرو، عملا تنگه هرمز را بسته نگه داشته و آمریکا نیز در پاسخ، محاصره بنادر ایران را ادامه داده است.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، گفت تحولات اخیر نشان میدهد که این بحران راهحل نظامی ندارد.
او افزود مذاکرات صلح با میانجیگری پاکستان در جریان است و به آمریکا و امارات درباره گرفتار شدن در «باتلاق» هشدار داد.
ارتش آمریکا اعلام کرد دو کشتی تجاری آمریکایی با حمایت ناوشکنهایش از تنگه عبور کردهاند، اما تهران این موضوع را رد کرد.
شرکت کشتیرانی مرسک اعلام کرد یکی از کشتیهای تحت پرچم آمریکا ۱۴ اردیبهشت با اسکورت نظامی، از خلیج فارس خارج شده است.
گزارشها درباره درگیریها متناقض است.
فرمانده نیروهای آمریکایی از انهدام قایقهای ایرانی خبر داد، در حالی که رسانهها در ایران این موضوع را رد کردند و گفتند هدف حمله، قایقهای تجاری بوده و پنج غیرنظامی کشته شدهاند.
تهران همچنین اعلام کرد به یک ناو آمریکایی که به تنگه هرمز نزدیک شده بود شلیک هشدار کرده و آن را وادار به عقبنشینی کرده است.
خبرگزاری رویترز نوشت که نتوانسته است بهطور مستقل این گزارشها را تایید کند.
حملات و اختلال در کشتیرانی
کره جنوبی اعلام کرد یکی از کشتیهایش در تنگه هرمز دچار انفجار و آتشسوزی در موتورخانه شده، اما کسی آسیب ندیده است.
هنوز مشخص نیست این حادثه ناشی از حمله بوده یا نه.
همزمان، سازمان امنیت دریایی بریتانیا از هدف قرار گرفتن دو کشتی در نزدیکی سواحل امارات خبر داد و شرکت نفتی ایدیاناوسی (ADNOC) نیز اعلام کرد یکی از نفتکشهای خالیاش هدف پهپادهای ایرانی قرار گرفته است.
گسترش تنش به سواحل امارات
جمهوری اسلامی نقشهای منتشر کرده است که نشان میدهد دامنه کنترل دریایی خود را فراتر از تنگه هرمز و به بخشهایی از سواحل امارات گسترش داده است.
پس از حملات پهپادی و موشکی به خاک امارات، از جمله آتشسوزی در بندر فجیره، ابوظبی این اقدامات را «تشدید جدی تنش» خواند و اعلام کرد حق پاسخگویی را برای خود محفوظ میداند.
این نقشه شامل فجیره و بندر خورفکان است؛ دو بندری که امارات از آنها برای دور زدن تنگه هرمز استفاده میکند.
کنترل این مسیرها میتواند بهمعنای محاصره تقریبا کامل دریایی امارات باشد.
صداوسیمای جمهوری اسلامی اعلام کرد حملات به امارات در پاسخ به «ماجراجویی نظامی آمریکا» انجام شده است.
انور قرقاش، مشاور ریاست امارات، گفت کشورش پیامهای حمایتی از متحدان دریافت کرده که نشان میدهد تهران مسئول تشدید بحران در خلیج فارس است.
بنبست در تلاشهای دیپلماتیک
جنگ در خاورمیانه هزاران کشته بر جا گذاشته و اقتصاد جهانی را دچار تلاطم کرده است.
آمریکا و حکومت ایران یک دور مذاکره مستقیم در اسلامآباد برگزار کردند، اما تلاشها برای ادامه گفتوگوها ناکام مانده است.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، گفته است هدف حملات آمریکا و اسرائیل، «حذف تهدیدهای فوری ناشی از برنامه هستهای و موشکی حکومت ایران و حمایت آن از گروههایی مانند حماس و حزبالله» بوده است.
رسانهها در ایران گزارش دادند واشینگتن پاسخ خود به پیشنهاد ۱۴ مادهای تهران را از طریق پاکستان منتقل کرده و جمهوری اسلامی در حال بررسی آن است.
این پیشنهاد شامل به تعویق انداختن مذاکرات هستهای تا پس از توافق بر سر پایان جنگ و امنیت کشتیرانی است.
ترامپ گفته این طرح را بررسی میکند اما احتمالا آن را رد خواهد کرد.
در همین حال مقامهای آمریکایی به رویترز گفتند ارزیابیهای اطلاعاتی جدید نشان میدهد برنامه هستهای جمهوری اسلامی در این جنگ آسیب محدودی دیده است.
واشینگتن خواستار حذف ذخایر اورانیوم غنیشده در ایران است تا امکان دستیابی به سلاح هستهای از سوی حکومت از بین برود، اما تهران تاکید دارد برنامهاش صلحآمیز است و بهدنبال ساخت بمب نیست.
سیانان در گزارشی که سهشنبه ۱۵ اردیبهشت منتشر شد، هدف این حملات را به نقل از این منبع «اعمال فشار برای امتیازگیری بیشتر در مذاکرات» توصیف کرد.
این منبع تاکید کرد هرچند تصمیم نهایی برای ازسرگیری درگیریها با دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکاست، با این حال بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در روزهای گذشته نشستهای امنیتی محرمانه برگزار کرده و به وزیران دستور داده داده است.
این منبع افزود: «هدف این خواهد بود که یک کارزار کوتاه انجام شود که با هدف اعمال فشار بر ایران برای امتیازات بیشتر در مذاکرات صورت گیرد.»
در این گزارش آمده است که بسیاری از این طرحها پیش از آتشبس در اوایل ماه آوریل آماده شده بودند.
پیشتر ترامپ گفته است که احتمال ازسرگیری حملهها به جمهوری اسلامی وجود دارد و افزود: «نمیتوانم چنین چیزی را به یک خبرنگار بگویم. اگر آنها رفتاری نادرست داشته باشند یا اقدام اشتباهی انجام دهند؛ اما در حال حاضر باید صبر کنیم و ببینیم چه پیش میآید. این سناریویی است که قطعاً میتواند رخ دهد.»
ترامپ همچنین درباره ۱۵ درصد باقیمانده از توان تولید موشکی ایران گفت: «دوست دارم آن را از بین ببرم... این میتواند نقطه شروعی باشد تا آنها دوباره شروع به بازسازی کنند؛ و بله، مایلم آن را بهطور کامل نابود کنم.»
او ادامه داد: «... اگر همین الان برویم، ۲۰ سال طول میکشد تا ایران را بازسازی کنند. اما ما همین الان نمیرویم. ما این کار را خواهیم کرد تا هیچکس مجبور نباشد دو سال یا پنج سال دیگر برگردد.»
ترامپ افزود که رژیم «در تشخیص رهبر خود مشکل دارد.»
همچنین یک مقام ارشد دولت ترامپ پیشتر اعلام کرده برای رعایت «اهداف قطعنامه اختیارات جنگی»، درگیریهایی که از ۲۸ فوریه با جمهوری اسلامی آغاز شده بود، پیش از مهلت ۶۰ روزه آن پایان یافت.
این مقام گفت: «دو طرف روز سهشنبه ۱۸ فروردین با یک آتشبس دو هفتهای موافقت کردند که این آتشبس از آن زمان تمدید شده و تاکنون هیچ تبادل آتشی میان نیروهای مسلح آمریکا و جمهوری اسلامی صورت نگرفته است.»
این موضع ادامه استدلالی است که پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا در جریان ادای شهادت در سنا مطرح کرد و گفت آتشبس عملا جنگ را متوقف کرده است.
بر اساس این استدلال، دولت هنوز مشمول الزام قانونی سال ۱۹۷۳ برای دریافت تایید رسمی کنگره در صورت ادامه اقدام نظامی بیش از ۶۰ روز نشده است.
این تفسیر از قانون به کاخ سفید اجازه میدهد برای ازسرگیری درگیری با جمهوری اسلامی، از درخواست تاییدیه کنگره پرهیز کند.
