ضربه پیشدستانه و جنگ ابدی؛ گزارش رویترز از تغییر دکترین امنیتی اسرائیل
در حالی که دیپلماسی میان تهران و واشینگتن برای آغاز گفتوگو و تثبیت یک آتشبس به آرامی و با شک و تردید جلو میرود، نشانههای میدانی حکایت از سیاست متفاوت اسرائیل دارد.
در حالی که دیپلماسی میان تهران و واشینگتن برای آغاز گفتوگو و تثبیت یک آتشبس به آرامی و با شک و تردید جلو میرود، نشانههای میدانی حکایت از سیاست متفاوت اسرائیل دارد.
بر اساس گزارش تحلیلی خبرگزاری رویترز که پنجشنبه ۲۰ فروردین منتشر شد، اسرائیل با نادیده گرفتن فضای کاهش تنش، خود را برای «یک درگیری فرسایشی و بیانتها» آماده میکند.
ایجاد «مناطق حائل» در غزه، سوریه و جنوب لبنان، فراتر از یک تاکتیک نظامی، نشاندهنده یک چرخش راهبردی در دکترین امنیتی اسرائیل پس از وقایع هفتم اکتبر ۲۰۲۳ است. چرخشی که این کشور را از وضعیت دفاع مرزی به وضعیت «جنگ نیمهدائمی» سوق داده است.
گذار به استراتژی مهار
مقامات نظامی و دفاعی اسرائیل در گفتوگو با رویترز گفتند که استراتژی مهار برخاسته از درکی «واقعگرایانه و تلخ» از شرایط میدانی است: «پس از دو سال و نیم نبرد سنگین، اکنون برای سران این کشور روشن شده که حذف کامل ساختارهای قدرت جمهوری اسلامی، حزبالله لبنان و حماس، عملا غیرممکن است.»
ناتان براون، پژوهشگر ارشد بنیاد کارنگی، این وضعیت را چنین تحلیل میکند: «رهبران اسرائیل به این نتیجه رسیدهاند که در جنگی ابدی علیه دشمنانی گرفتار شدهاند که تنها با ارعاب، متفرق کردن و ضربات پیشدستانه میتوان آن را مدیریت کرد.»
به همین دلیل، در حالی که واشینگتن و تهران، چهارشنبه بر سر آتشبس دو هفتهای توافق کردند، اسرائیل صراحتا راه خود را جدا کرد.
دولت اسرائیل اگرچه پذیرفته حملات مستقیم به خاک ایران را متوقف کند، اما اعلام کرده است کارزار نظامیاش علیه حزبالله تحت هیچ شرایطی متوقف نخواهد شد.
ارتش این کشور هماکنون در حال پیادهسازی نقشهای است که حدود هشت درصد از خاک لبنان را تا رودخانه لیتانی، به یک منطقه جنگی خالی از سکنه تبدیل میکند.
دکترین «زمین سوخته»؛ مدل غزه در جنوب لبنان
رویترز نوشت که اسرائیل با صدور فرمان تخلیه برای صدها هزار غیرنظامی لبنانی، «تخریب سیستماتیک روستاهای شیعهنشین» را کلید زده است.
هدف، ایجاد یک «منطقه پاکسازی شده» به عمق پنج تا ۱۰ کیلومتر فرای مرزهاست تا شهرکهای اسرائیلی دیگر در تیررس مستقیم راکتها و موشکهای ضدتانک نباشند.
یک مقام ارشد نظامی اسرائیل گفت که در بازرسی از خانههای تخلیهشده، در ۹۰ درصد موارد شواهدی از انبار تسلیحات یا ستادهای عملیاتی حزبالله یافتهاند.
با همین پیشفرض، اسرائیل این خانهها را نه محل سکونت، بلکه «اهداف نظامی» تعریف کرده است.
یسرائیل کاتز، وزیر دفاع اسرائیل، تاکید کرد روستاهای مرزی لبنان دقیقا طبق الگوی «رفح و خان یونس» با خاک یکسان خواهند شد تا هرگونه امکان بازگشت یا تهدید در آینده از بین برود.
این استراتژی یعنی «امنیت مرزها دیگر در خود مرز تامین نمیشود، بلکه در عمق خاک دشمن جستوجو میگردد».
ایجاد کمربندهای امنیتی
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در پیامهای اخیر خود با افتخار از ایجاد «کمربندهای امنیتی» یاد کرده است.
نگاهی به نقشه جدید منطقه، عمق این پیشروی را نشان میدهد.
اسرائیل هماکنون کنترل بیش از نیمی از مساحت غزه را در دست دارد و علیرغم فشارهای بینالمللی، قصدی برای عقبنشینی کامل ندارد.
در جبهه سوریه، از قلههای راهبردی جبلالشیخ (مرتفعترین نقطه حرمون) تا امتداد رودخانه یرموک، تحت نظارت و کنترل شدید نظامی اسرائیل قرار گرفته است.
در جنوب لبنان نیز، اسرائیل با ایجاد یک منطقه حائل وسیع، عملا حاکمیت دولت لبنان را بر بخش بزرگی از اراضی جنوبیاش زیر سوال برده است.
این سیاست نظامی اسرائیل با هشدارهای جدی حقوقی همراه شده است.
عران شامیر-بورر، متخصص حقوق بینالملل، هشدار میدهد که تخریب گسترده املاک غیرنظامی بدون بررسیهای دقیق حقوقی، نقض آشکار قوانین جنگی است.
با این حال، به نظر میرسد در دکترین جدید اسرائیل، ملاحظات امنیتی بر هرگونه تعهد بینالمللی ارجحیت یافته است.
فرسودگی ارتش و جامعهای بدبین
اگرچه دکترین امنیتی جدید ممکن است در کوتاهمدت از شدت حملات بکاهد، اما هزینههای پنهان آن زیاد است.
تحلیلگران نظامی هشدار میدهند مدیریت همزمان چهار جبهه فعال (لبنان، غزه، سوریه و کرانه باختری)، فشار طاقتفرسایی بر نیروی انسانی ارتش و منابع مالی وارد میکند.
از سوی دیگر، شکاف عمیقی میان دیدگاههای بینالمللی و باورهای عمومی در اسرائیل شکل گرفته است.
نظرسنجیهای جدید نشان میدهد تنها ۲۱ درصد از اسرائیلیها به امکان همزیستی مسالمتآمیز با یک دولت فلسطینی باور دارند و اکثریت جامعه، آتشبسهای فعلی را تنها «تنفسی کوتاه» پیش از دور بعدی نبرد میدانند.
در حقیقت، در غیاب یک افق سیاسی روشن، «جنگ ابدی» به واقعیت این روزهای خاورمیانه تبدیل شده است.
ژاننوئل بارو، وزیر خارجه فرانسه، پنجشنبه ۲۰ فروردین حملات گسترده اسرائیل به لبنان را «به شدت» محکوم کرد.
او همچنین گفت که جمهوری اسلامی باید از حمایت از گروههایی مانند حزبالله، حماس و حوثیها دست بردارد و تنگه هرمز را باز کند.
به گفته بارو، مساله لبنان نیز باید در توافق آتشبس میان آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی، گنجانده شود.
بارو افزود: «فکر نمیکنم بتوانیم از یک برنده در جنگ کنونی سخن بگوییم؛ در حال حاضر آتشبس برقرار است.»
وزیر خارجه فرانسه همچنین خواستار کنار گذاشتن برنامه دستیابی به سلاح هستهای و توقف استفاده از موشکها و پهپادها از سوی جمهوری اسلامی شد.
جورجیا ملونی، نخستوزیر ایتالیا، نیز اعلام کرد هرگونه نقض آتشبس در خاورمیانه محکوم است و بازگشت آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز برای ایتالیا و اتحادیه اروپا «یک منفعت حیاتی» به شمار میرود.
او گفت: «ما تا یک قدمی نقطه بیبازگشت پیش رفتیم، اما اکنون با چشمانداز شکنندهای از صلح روبهرو هستیم.»
بریتانیا هم موضع مشابهی اتخاذ کرد و کییر استارمر، نخستوزیر این کشور، برای بررسی نزدیکتر تحولات، ۲۰ فروردین وارد امارات متحده عربی شد.
ایوت کوپر، وزیر خارجه بریتانیا، نیز اعلام کرد عبور کشتیها از تنگه هرمز باید بدون دریافت عوارض باشد.
او گفت: «آزادیهای بنیادین در دریاها نباید بهصورت یکجانبه لغو یا واگذار شود.»
کوپر همچنین بر حمایت از پیشنهادهای سازمان بینالمللی دریانوردی برای کشتیهای گرفتار در این آبراه تاکید کرد و خواستار گنجاندن لبنان در موضوع آتشبس شد.
این مواضع در حالی مطرح شد که جمهوری اسلامی اعلام کرده قصد دارد از کشتیهای عبوری از تنگه هرمز عوارض دریافت کند.
همزمان وزارت نفت عراق تایید کرد که پس از آتشبس میان جمهوری اسلامی و آمریکا، هیچ نفتکش عراقیای از تنگه هرمز عبور نکرده است.
این وزارتخانه اعلام کرد در حال حاضر روزانه بیش از ۲۰۰ هزار بشکه نفت از طریق اقلیم کردستان به بندر جیهان ترکیه ارسال میشود.
تهدیدها در تهران و واشینگتن
محمد اکبرزاده، معاون سیاسی نیروی دریایی سپاه پاسداران، گفت درباره آینده تنگه هرمز «اتفاق نظر کامل» وجود دارد و جمهوری اسلامی «تهدید دشمن را به خودش برگردانده» است.
او با تاکید بر اینکه «از این به بعد ما تعیین میکنیم کدام کشتی از تنگه هرمز عبور کند»، گفت «یک رژیم حقوقی جدید» برای این آبراه در نظر گرفته خواهد شد.
همزمان، رییسجمهوری آمریکا هشدار داد در صورت شکست توافق با جمهوری اسلامی، حملات به ایران از سر گرفته خواهد شد.
او با اشاره به اینکه ارتش آمریکا در حال آمادهسازی برای مراحل بعدی است، نوشت: «اگر توافق اجرا نشود، تیراندازی آغاز خواهد شد؛ گستردهتر و قدرتمندتر از هر آنچه پیش از این دیده شده است.»
ترامپ در عین حال تاکید کرد توافقی حاصل شده که بر اساس آن «سلاح هستهای وجود نخواهد داشت» و تنگه هرمز «باز و امن» خواهد بود.
نواف سلام، نخست وزیر لبنان، پنجشنبه ۲۰ فروردین گفت ادارات دولتی تعطیل و پرچمها نیمهافراشته خواهند شد.
سخنگوی ارتش اسرائیل ۲۰ فروردین اعلام کرد نیروهای تیپ چتربازان در جنوب لبنان انبارهایی از تجهیزات رزمی را کشف کردند و دهها نفر از نیروهای حزبالله را کشتند.
رسانههای لبنانی نیز گزارش دادند حمله به الدوییر پس از آن انجام شد که حزبالله اعلام کرد در پاسخ به حملات ۱۹ فروردین اسرائیل به لبنان، موشکها و راکتهایی به شمال این کشور شلیک کرده است.
اسرائیل ۱۹ فروردین سنگینترین موج حملات خود به لبنان را از زمان آغاز جنگ با حزبالله انجام داد.
در این حملات و بر اساس اعلام نیروهای دفاع مدنی لبنان، در مجموع ۲۵۴ نفر در سراسر کشور کشته و بیش از ۱۱۰۰ نفر زخمی شدند.
بیشترین تلفات در بیروت ثبت شد؛ جایی که دستکم ۹۱ نفر جان باختند.
وزارت بهداشت لبنان نیز در آخرین به روز رسانی، شمار کشتهها را ۱۸۹ نفر اعلام و تاکید کرد این آمار نهایی نیست.
آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، این حملات را محکوم کرد و گفت این اقدامات به کشته و زخمی شدن صدها غیرنظامی از جمله کودکان و وارد شدن خسارت به زیرساختهای غیرنظامی منجر شده است.
در بیانیهای مشترک، استرالیا، برزیل، کلمبیا، اندونزی، اردن، سیرالئون و بریتانیا بر لزوم حفاظت از کارکنان امدادی در لبنان تاکید کردند.
این بیانیه نسبت به وخامت اوضاع انسانی و بحران آوارگی در لبنان ابراز نگرانی کرده و ضمن استقبال از آتشبس موقت میان ایالات متحده، اسرائیل و جمهوری اسلامی، خواستار پایان فوری درگیریها در لبنان شده است.
همچنین تاکید شده است غیرنظامیان و زیرساختهای غیرنظامی باید از پیامدهای درگیریها محافظت شوند.
اختلاف بر سر شمول لبنان در آتشبس
به گزارش خبرگزاری رویترز، این حملات در حالی انجام شد که حزبالله در چارچوب آتشبس دو هفتهای میان حکومت ایران و آمریکا، حملات خود را متوقف کرده بود.
با این حال، مقامهای اسرائیلی و آمریکایی تاکید کردند لبنان شامل این آتشبس نمیشود.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در یک سخنرانی تلویزیونی اعلام کرد لبنان بخشی از آتشبس موقت با حکومت ایران نیست و عملیات علیه حزبالله ادامه خواهد یافت.
مقامهای کاخ سفید، از جمله جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، نیز این موضوع را تایید کردند و گفتند تصور [حکومت] ایران درباره شمول لبنان در توافق، «یک سوءتفاهم» بوده است.
در مقابل، منابع نزدیک به حزبالله گفتند این گروه بر اساس اطلاع دریافتی، حملات خود را متوقف کرده بود.
یکی از نمایندگان حزبالله گفت: «ما به آتشبس پایبند بودیم، اما اسرائیل آن را نقض کرد و در سراسر لبنان دست به کشتار زد.»
در سوی دیگر، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی هشدار داد در صورت ادامه حملات، «پاسخ پشیمانکنندهای» به آمریکا و اسرائیل خواهد داد.
در همین حال، جوزف عون، رییسجمهوری لبنان، این حملات را محکوم کرد و گفت امانوئل مکرون، رییسجمهوری فرانسه، آماده است برای گنجاندن لبنان در آتشبس تلاش دیپلماتیک انجام دهد.
۱۰۰ هدف، ۱۰ دقیقه
ارتش اسرائیل ۱۹ فروردین اعلام کرد در عملیات خود در لبنان، که آن را بزرگترین حمله هماهنگ جنگ توصیف کرد، بیش از ۱۰۰ مرکز فرماندهی و مواضع نظامی حزبالله در بیروت، دره بقاع و جنوب لبنان، طی کمتر از ۱۰ دقیقه هدف قرار گرفتهاند.
در بیروت، دستکم پنج انفجار پیاپی بخشهایی از پایتخت را لرزاند و ستونهای دود به آسمان برخاست.
این مرگبارترین روز از جنگی بود که از ۱۱ اسفند (دوم ماه مارس) آغاز شد؛ زمانی که حزبالله در حمایت از تهران و پس از حملات آمریکا و اسرائیل به مواضع جمهوری اسلامی، به اسرائیل حمله کرد و در پی آن، اسرائیل یک کارزار گسترده هوایی و زمینی را آغاز کرد.
صحنههای ویرانی و بحران انسانی
خبرنگاران رویترز در بیروت گزارش دادند نیروهای امدادی یک زن سالخورده را با جرثقیل از ساختمانی نیمهویران خارج کردند؛ ساختمانی که نیمی از آن در حملات فرو ریخته و ساکنان طبقات بالایی در آن گرفتار شده بودند.
همچنین بهدلیل کمبود آمبولانس، شهروندان با موتورسیکلت مجروحان را به بیمارستان منتقل میکردند و یکی از مراکز درمانی بزرگ شهر، خواستار اهدای خون از همه گروهها شد.
ولکر تورک، کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل، گفت: «ابعاد کشتار و ویرانی در لبنان امروز بهطرز وحشتناکی گسترده است .... چنین حمامی از خون، تنها چند ساعت پس از توافق آتشبس با ایران، باورکردنی نیست.»
هدف قرار گرفتن مناطق مسکونی و زیرساختها
ارتش اسرائیل اعلام کرد بخش زیادی از حملات در مناطق پرجمعیت غیرنظامی انجام شده است.
با وجود صدور برخی هشدارها برای جنوب بیروت، برای مرکز شهر هشداری داده نشده بود.
در یکی از محلههای غرب بیروت، یک شهروند گفت: «امشب نمیخوابم. میترسم دوباره تکرار شود. دارم در کابوس زندگی میکنم.»
در تحولی مهم، اسرائیل آخرین پل ارتباطی جنوب لبنان با سایر مناطق کشور را نیز هدف قرار داد. این پل بر روی رود لیتانی قرار داشت و به گفته منابع امنیتی، اکنون مناطق جنوب این رودخانه عملا از بقیه کشور جدا شدهاند.
اسرائیل اعلام کرده قصد دارد این منطقه را بهعنوان «منطقه حائل» در اختیار بگیرد. همچنین گزارشهایی از حمله به بیمارستانها و نیروگاهها منتشر شده و ساکنان از کمبود شدید غذا و دارو خبر دادهاند.
اسرائیل دستور تخلیه حدود ۱۵ درصد از خاک لبنان را صادر کرده و بیش از ۱.۲ میلیون نفر آواره شدهاند.
بسیاری از این افراد امیدوار بودند با برقراری آتشبس دو هفتهای به خانههای خود بازگردند، اما حملات جدید این امید را کمرنگ کرده است.
پیش از حملات چهارشنبه، بیش از ۱۵۰۰ نفر - از جمله بیش از ۱۳۰ کودک - در جریان عملیات هوایی و زمینی اسرائیل در لبنان کشته شده بودند.
یک شهروند آواره گفت: «امیدواریم آتشبس برقرار شود. لبنان دیگر توان تحمل این وضعیت را ندارد.»
رسانه دولتی کره شمالی پنجشنبه ۲۰ فروردین بدون اشاره به تعداد موشکهای بالستیک پرتابشده از سوی این کشور، اعلام کرد توان رزمی کلاهک موشک بالستیک تاکتیکی را نیز آزمایش کرده است.
این اقدام نقض تحریمهای سازمان ملل متحد محسوب میشود.
در گزارش این رسانه آمده است یکی از آزمایشها نشان داد موشک زمینبهزمین تاکتیکی موسوم به «هواسونگفو-۱۱ کا» که به کلاهک خوشهای مجهز است، میتواند هر هدفی را در محدودهای تا هفت هکتار «به خاکستر» تبدیل کند.
کیم جونگ سیک، ژنرال ناظر بر این آزمایشها، درباره سامانه الکترومغناطیسی و بمبهای فیبر کربنی گفت: «اینها داراییهایی ویژه برای ارتش کره شمالی هستند.»
ستاد مشترک ارتش کره جنوبی ۱۹ فروردین اعلام کرد پیونگیانگ طی چند روز چندین موشک را آزمایش کرده است.
تحلیلگران میگویند این آزمایشها احتمالا نمایش قدرت کره شمالی در حوزه سامانههای متعارف پیشرفته برای دشمنان و متحدان این کشور است.
پیونگیانگ همچنین بار دیگر کره جنوبی را «دشمن متخاصم» توصیف کرده و امیدهای اخیر را در سئول برای کاهش تنشها در شبهجزیره کره، کمرنگ کرده است.
ویژگیهای تجهیزات نظامی تازه کره شمالی
به گفته لیم اول چول، استاد دانشگاه کیونگنام، سامانه الکترومغناطیسی میتواند مدارهای الکترونیکی تجهیزات دشمن را از کار بیندازد و حتی جنگندههای اف-۳۵یی، یا ناوشکنهای مجهز به سامانه ایجیس کره جنوبی را مختل کند.
او گفت بمبهای فیبر کربنی که به دست ارتشهای پیشرفتهای مانند آمریکا و چین توسعه یافتهاند، با پخش رشتههای رسانا میتوانند زیرساختهایی مانند نیروگاههای برق را فلج کنند.
سونگ سئونگ جونگ، استاد دانشگاه دائجون و مقام پیشین وزارت دفاع کره جنوبی، نیز گفت رونمایی از این تسلیحات راهبرد دفاعی سئول را پیچیدهتر میکند.
در اظهار نظری دیگر، شین جونگ وو، دبیرکل مجمع دفاع و امنیت کره، گفت کره شمالی از درگیریهایی مانند جنگ اوکراین و جنگهای خاورمیانه درس گرفته است.
او گفت که «به نظر میرسد کره شمالی این تسلیحات را با تمرکز جدی بر مدل جنگ نامتقارن توسعه میدهد» و بر اهمیت تولید انبوه و استفاده از جنگ الکترونیک برای اختلال در شبکههای برق و زیرساختهای صنعتی تاکید کرد.
در همین حال، وانگ یی، وزیر خارجه چین، قرار است از ۲۰ فروردین سفری دو روزه به کره شمالی داشته باشد.
همزمان گمانهزنیهایی درباره احتمال دیدار دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، با کیم جونگ اون، رهبر کره شمالی، در حاشیه سفر ترامپ به چین در اواسط ماه می مطرح شده است.
ترامپ، پاییز گذشته در جریان سفر خود به آسیای شرقی برای دیدار از مالزی، ژاپن و کره جنوبی اعلام کرد برای دیدار با رهبر کره شمالی، آماده است، اما این دیدار میسر نشد.
