روزنامه هاآرتص در گزارشی نوشت که با وجود ضربات سنگینی که در جنگ اخیر به حزبالله وارد شده، این گروه توانسته بخشی از توان نظامی خود را بازیابی کند و دوباره به میدان نبرد بازگردد؛ روندی که به گفته کارشناسان تا حد زیادی به منابع مالی گسترده و شبکههای اقتصادی این گروه وابسته است.
این گزارش در پی حمله موشکی روز سهشنبه حزبالله با استفاده از موشکهای فاتح-۱۱۰ به مناطق مرکزی اسرائیل منتشر شد؛ حملهای که با هدف قرار دادن زیرساختهای راهبردی انجام شد و بار دیگر توجهها را به پروژه موشکهای دقیق حزبالله جلب کرد. به نوشته هاآرتص، این پروژه سالهاست که یکی از مهمترین نگرانیهای امنیتی اسرائیل بوده است.
بر اساس این گزارش، ایران از سال ۲۰۱۳ تلاش کرده بود موشکهایی با سامانه هدایت پیشرفته در اختیار حزبالله قرار دهد؛ موشکهایی که قادر بودند اهداف را با دقتی در حد چند متر مورد اصابت قرار دهند. اسرائیل بخش عمدهای از این تلاشها را با حملات هوایی خنثی کرد. در نتیجه، حکومت ایران در سال ۲۰۱۶ راهبرد خود را تغییر داد و تلاش کرد قطعاتی را به لبنان منتقل کند تا موشکهای معمولی حزبالله در داخل لبنان به موشکهای دقیق تبدیل شوند؛ روندی که اسرائیل طی یک دهه گذشته برای متوقف کردن آن تلاش کرده است.
با وجود این اقدامات، ارتش اسرائیل در آستانه جنگ غزه برآورد کرده بود که در میان بیش از ۱۰۰ هزار موشک و راکت حزبالله، صدها موشک دقیق نیز وجود دارد. با آغاز جنگ اخیر میان اسرائیل و حزبالله، ارزیابی ارتش اسرائیل نشان میداد که اگرچه بخش بزرگی از این موشکها نابود شده یا مورد استفاده قرار گرفتهاند، اما این گروه همچنان چند ده موشک دقیق در اختیار دارد؛ موضوعی که به گفته تحلیلگران حملات اخیر را ممکن کرده است.
اورنا میزرخی، پژوهشگر ارشد موسسه مطالعات امنیت ملی در دانشگاه تلآویو و مشاور پیشین امنیت ملی در شورای امنیت ملی اسرائیل، به هاآرتص گفته است که در جریان جنگ «شمشیرهای آهنین» ارتش اسرائیل بخش بزرگی از این توان را از بین برده است. با این حال او میگوید حتی اگر اسرائیل اعلام کرده باشد که ۸۰ درصد توان آتش حزبالله نابود شده است، همان ۲۰ درصد باقیمانده نیز شامل حدود ۲۰ هزار موشک و راکت و دهها هزار نیروی عملیاتی است که همچنان تهدیدی قابل توجه به شمار میرود.
به گفته میزرخی، افزایش حملات حزبالله در شرایطی رخ میدهد که جمهوری اسلامی ایران با فشارهای شدید روبهرو است. او معتقد است با کاهش حملات مستقیم ایران، حجم حملات از لبنان افزایش یافته و این روند احتمالاً هماهنگ است؛ زیرا هرچه حزبالله بیشتر احساس کند حامی اصلیاش با بحران مواجه شده، تلاش بیشتری برای اقدام نظامی انجام میدهد.
گزارش هاآرتص همچنین تاکید میکند که حزبالله از زمان آتشبس اواخر سال ۲۰۲۴ با اسرائیل توانسته بخشی از ساختار نظامی و فرماندهی خود را بازسازی کند. این موضوع بهویژه در حملات پهپادی اخیر علیه اسرائیل قابل مشاهده است. به گفته تحلیلگران، پهپادها نسبت به موشکها ارزانتر هستند، بهراحتی جابهجا میشوند و در بازار نیز دسترسی بیشتری به آنها وجود دارد.
سریت زهاوی، رییس مرکز تحقیقاتی آلما و از مقامهای پیشین اطلاعات نظامی اسرائیل، به هاآرتص گفته است که حزبالله توانسته ساختار فرماندهی میدانی خود را پس از شوکهای اولیه جنگ بازسازی کند. به گفته او، این گروه حتی بدون افزایش قابل توجه زرادخانه خود توانسته توان عملیاتیاش را احیا کند.
این گزارش تاکید میکند که عامل اصلی این بازسازی، بهبود وضعیت مالی حزبالله بوده است. به گفته وزارت خزانهداری آمریکا، حکومت ایران در سال ۲۰۲۵ بیش از یک میلیارد دلار به حزبالله کمک مالی کرده است. علاوه بر این، این گروه از درآمدهای ناشی از فعالیتهای غیرقانونی، قاچاق و کمکهای مالی لبنانیهای مقیم خارج نیز بهره میبرد.
با وجود این منابع مالی، تحلیلگران میگویند حزبالله بخش عمده منابع خود را صرف بازسازی توان نظامی کرده است. به نوشته هاآرتص، این گروه حتی در پرداخت هزینه اجاره خانه برای آوارگان جنگی یا بازسازی خانههای تخریبشده در جنوب لبنان و حومه جنوبی بیروت با مشکل مواجه شده است. در حالی که پس از جنگ دوم لبنان، بازسازی مناطق آسیبدیده بسیار سریعتر پیش رفت.
با این حال، شبکه اجتماعی و خدماتی حزبالله همچنان فعال است. مدارس، نهادهای اجتماعی و برنامههای مربوط به معلمان، دانشآموزان و زنان همچنان توسط این گروه اداره میشوند؛ ساختاری که به گفته کارشناسان به حزبالله کمک میکند هم پایگاه اجتماعی خود را حفظ کند و هم نیروی انسانی برای بخش نظامی خود جذب کند.
گزارش هاآرتص همچنین به نقش شبکههای مالی جهانی حزبالله اشاره میکند. به گفته کارشناسان، این گروه از فعالیتهای قاچاق و شبکههای مالی در کشورهای مختلف برای تامین منابع مالی خود استفاده میکند. حتی پس از آنکه اسرائیل اعلام کرد شعبههای بانک وابسته به حزبالله، القرض الحسن، را هدف قرار داده است، این موسسه تنها چند ماه بعد شعبههای جدیدی افتتاح کرد.
کارشناسان امنیتی به هاآرتص گفتهاند که مقابله با حزبالله تنها با ابزار نظامی ممکن نیست. به گفته آنان، در کنار عملیات نظامی باید نبرد مالی و دیپلماتیک برای قطع منابع مالی این گروه نیز در سطح جهانی دنبال شود.
با وجود این احیای نسبی، تحلیلگران میگویند حزبالله هنوز با قدرتی که پیش از هفتم اکتبر داشت فاصله دارد. در عین حال گزارشهایی منتشر شده است که دولت لبنان در تلاش است با میانجیگری آمریکا به آتشبس جدیدی با اسرائیل دست یابد.
با این حال برخی کارشناسان معتقدند تغییر موازنه سیاسی در لبنان آسان نخواهد بود. به گفته تحلیلگران، حدود نیمی از جمعیت لبنان شیعه هستند و حزبالله همچنان قدرتمندترین سازمان شیعی در این کشور به شمار میرود. به همین دلیل، نشانهای وجود ندارد که پایگاه اجتماعی شیعیان لبنان در حال فاصله گرفتن از این گروه باشد. کارشناسان میگویند بسیاری از حامیان حزبالله مانند هواداران یک تیم فوتبال رفتار میکنند: حتی اگر رهبری تغییر کند، آنها همچنان به گروه وفادار میمانند و جایگزین سیاسی روشنی برای خود نمیبینند.
به گفته مقامات آمریکایی، این موسسات با سوءاستفاده از فعالیتهای به ظاهر بشردوستانه، منابع مالی قابل توجهی را برای حمایت از عملیات تروریستی حماس فراهم کردهاند.
بر اساس بیانیه وزارت خزانهداری، حماس همچنان از روشهای فریبکارانه برای پنهان کردن فعالیتهای درآمدزای خود در پشت سازمانهای غیرنظامی استفاده میکند و از طریق شبکهای از موسسات خیریه صوری، منابع مالی مورد نیاز برای ادامه عملیات نظامی و تروریستی خود را تامین میکند. این منابع در نهایت برای تقویت شاخه نظامی حماس، «گردانهای عزالدین القسام»، مورد استفاده قرار میگیرد.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، در این باره گفت: «حماس همچنان با سوءاستفاده از موسسات خیریه صوری برای حمایت از عملیات تروریستی، شاخه نظامی خود را تامین مالی میکند.» او افزود که وزارت خزانهداری اجازه نخواهد داد این گروه از بخش خیریه برای اهداف خشونتآمیز خود استفاده کند و واشینگتن به هدف قرار دادن شبکههای تامین مالی حماس در هر کجا که فعالیت کنند ادامه خواهد داد.
این اقدام در ادامه مجموعهای از اقدامات قبلی آمریکا علیه شبکه جهانی موسسات خیریه مرتبط با حماس انجام شده است. وزارت خزانهداری پیش از این نیز در ژانویه ۲۰۲۶ و ژوئن ۲۰۲۵ اقداماتی مشابه برای تحریم نهادهای مرتبط با این شبکه انجام داده بود. به گفته این وزارتخانه، تکیه مداوم حماس بر چنین سازمانهایی نشاندهنده استفاده این گروه از احساسات و همدلی اهداکنندگان برای تامین مالی فعالیتهای خود است.
تحریمهای جدید بر اساس اختیارات مقابله با تروریسم و در چارچوب «فرمان اجرایی ۱۳۲۲۴» اعمال شده است. دولت آمریکا پیشتر نیز حماس را بر اساس این فرمان به دلیل ارتکاب یا ایجاد خطر جدی برای اقدامات تروریستی که امنیت ملی و شهروندان آمریکا را تهدید میکند، در فهرست تحریمها قرار داده بود. این گروه همچنین بر اساس قوانین ایالات متحده بهعنوان یک «سازمان تروریستی خارجی» شناخته میشود.
در بیانیه وزارت خزانهداری آمده است که شبکه مالی حماس بهطور گسترده از سازمانهای غیرانتفاعی در خارج از غزه برای جمعآوری کمکهای مالی استفاده میکند و سپس این منابع را به موسسات خیریه محلی در غزه منتقل میکند؛ موسساتی که تحت کنترل حماس قرار دارند.
بر اساس این گزارش، سه سازمان غیرانتفاعی مستقر در ترکیه شامل «غازی دستک درنهگی» (Ghazi Destek Dernegi)، «حیات یولو» (Hayat Yolu) و «انجمن کمک و همبستگی دستان سفید فلسطین» (Palestinian White Hands Assistance and Solidarity Association) در این شبکه نقش داشتهاند و حمایت مادی قابل توجهی از حماس ارائه دادهاند. به گفته وزارت خزانهداری، این موسسات به حماس کمک کردهاند منابع مالی خارجی را برای حمایت از شاخه نظامی این گروه تامین کند.
به عنوان نمونه، اسناد داخلی به دست آمده از حماس نشان میدهد که «غازی دستک درنهگی» در همکاری با برخی نهادهای دیگر، از جمله «جمعیت وعد غزه»، در ارائه حمایت مادی به اعضای حماس نقش داشته و در پروژههای ساختمانیای مشارکت کرده که مستقیماً به نفع این گروه بوده است. همچنین اسناد جداگانهای نشان میدهد «انجمن دستان سفید فلسطین» در ساختار امنیتی شاخه نظامی حماس ادغام شده است.
وزارت خزانهداری آمریکا همچنین اعلام کرد «کمیته ملی برای مردم فلسطین» (KNRP) که در اندونزی مستقر است، در تأمین مالی پروژههایی در غزه مشارکت داشته که حماس از آنها بهره برده است. بر اساس اسناد داخلی شاخه نظامی حماس، این سازمان در هماهنگی با حماس اقلامی را تامین و توزیع کرده که منحصراً برای نیروهای رزمی این گروه در نظر گرفته شده بودند.
علاوه بر این، مقامهای آمریکایی گفتهاند سازمان «حیات یولو» مستقر در ترکیه به عنوان یک پایگاه عملیاتی و همچنین مرکز بانکی و مالی برای اخوانالمسلمین شناسایی شده است.
در نتیجه این اقدام، چهار سازمان «غازی دستک درنهگی»، «حیات یولو»، «انجمن دستان سفید فلسطین» و «کمیته ملی برای مردم فلسطین» به دلیل ارائه کمک مالی، فنی یا لجستیکی به حماس یا حمایت از فعالیتهای این گروه، بر اساس فرمان اجرایی ۱۳۲۲۴ در فهرست تحریمهای آمریکا قرار گرفتهاند.
بر اساس تحلیل شرکت ردیابی کشتی TankerTrackers.com، ایران از زمان آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به این کشور در ۹ اسفند تاکنون حدود ۱۳.۷ میلیون بشکه نفت خام صادر کرده است. دادههای شرکت «کپلر» (Kpler) نیز نشان میدهد صادرات ایران در ۱۱ روز نخست ماه مارس به حدود ۱۶.۵ میلیون بشکه رسیده است.
در این گزارش آمده است که اقدامات تلافیجویانه حکومت ایران در پاسخ به حملات آمریکا و اسرائیل شامل حملات به کشتیها در تنگه هرمز و زیرساختهای انرژی در خاورمیانه بوده است. این وضعیت باعث شده عبور کشتیهای غیرایرانی از این مسیر حیاتی برای صادرات نفت خاورمیانه تقریباً متوقف شود و برخی تولیدکنندگان منطقه ناچار به کاهش تولید شوند.
با این حال، ادامه صادرات نفت ایران بدون گزارش توقیف نفتکشها، با رویکردی که آمریکا در گذشته در قبال کشورهایی مانند ونزوئلا اتخاذ کرده بود تفاوت دارد؛ جایی که واشینگتن با محاصره دریایی و توقیف نفتکشها تلاش کرد صادرات نفت این کشور را متوقف کند.
به گفته کارشناسان صنعت انرژی و کشتیرانی، تا زمانی که حکومت ایران همچنان نفت خود را از این مسیر صادر میکند، انگیزه دارد که تنگه هرمز را دستکم تا حدی باز نگه دارد. به نوشته رویترز در مقابل، هرگونه تلاش آمریکا برای توقیف نفتکشهای ایرانی ممکن است خطر حملات بیشتر به کشتیهای عبوری از این مسیر را افزایش دهد.
دادههای ردیابی کشتیها نشان میدهد صادرات نفت ایران از ۲۸ فوریه تا ۱۱ مارس (۹ تا ۲۰ اسفند) بین ۱.۱ تا ۱.۵ میلیون بشکه در روز بوده است؛ رقمی که نسبتاً نزدیک به میانگین صادرات سال گذشته ایران، یعنی حدود ۱.۶۹ میلیون بشکه در روز است.
تصاویر ماهوارهای همچنین نشان میدهد چندین نفتکش بسیار بزرگ همچنان در پایانه صادراتی جزیره خارک در حال بارگیری نفت هستند. پیش از آغاز حملات در (۹ اسفند) ۲۸ فوریه، ایران صادرات خود را در ماه فوریه به حدود ۲.۱۷ میلیون بشکه در روز افزایش داده بود.
طبق دادههای شرکتهای ردیابی کشتی، از زمان آغاز حملات تاکنون شش نفتکش حامل نفت خام ایران این کشور را ترک کردهاند. همچنین دستکم ۱۱ میلیون بشکه نفت خام ایران صادر شده و چهار ابرنفتکش حامل حدود ۸ میلیون بشکه نفت به آبهای اطراف سنگاپور رسیدهاند.
منابع کشتیرانی به رویترز گفتهاند نفتکشهای ایرانی اغلب در محدوده منطقه انحصاری اقتصادی ایران حرکت میکنند؛ مسیری که میتواند تا حدی به حفاظت از آنها در برابر اقدامات احتمالی خارجی کمک کند.
جیسون برک، خبرنگار گاردین در اورشلیم، چهارشنبه ۲۰ اسفند تاکید کرد این شرایط در حالی حاکم است که حزبالله لبنان و شبهنظامیان عراقی، حملات خود را علیه مواضع آمریکا و اسرائیل تشدید کردهاند.
بر اساس این گزارش، با مسدود شدن تنگه هرمز، مسیرهای کشتیرانی دریای سرخ اهمیت دوچندانی یافته است.
در این میان، عبور قریبالوقوع ناوگروه هواپیمابر ایالات متحده از تنگه باریک «بابالمندب»، لحظهای کلیدی برای سنجش نیت واقعی حوثیها خواهد بود.
مایکل نایتس، کارشناس مسائل استراتژیک، معتقد است حوثیها با در اختیار داشتن مجموعهای از مینهای دریایی، پهپادها و موشکها، فرصتی استثنایی برای هدف قرار دادن نیروهای نظامی آمریکا دارند؛ اما فعلا ترجیح دادهاند تنها نظارهگر باشند.
در بخش دیگری از این گزارش آمده است تحلیلگران بینالمللی بر این باورند که حوثیها صرفا تابع دستورات تهران نیستند.
آلیسون ماینر، از «شورای آتلانتیک»، معتقد است این گروه در حال سنجش هزینههای داخلی خود است، چرا که ورود به جنگ فعلی ممکن است منافعی را که در زمان جنگ غزه به دست آورده بودند، به خطر اندازد.
فیلیپ اسمیت، تحلیلگر مستقل، نیز معتقد است رهبران حوثی ممکن است در حال «محاسبه ریسک» باشند تا در صورت تضعیف جدی یا فروپاشی احتمالی رژیم حاکم بر ایران، آینده خود را به خطر نیندازند.
سناریوی محتمل دیگری که در گزارش گاردین به آن اشاره شده، حمله مجدد حوثیها به زیرساختهای نفتی عربستان سعودی است.
این اقدام، مشابه حملات سال ۱۴۰۱، میتواند بدون ورود به درگیری مستقیم و پرهزینه با آمریکا، فشار اقتصادی و سیاسی سنگینی را به متحدان منطقهای واشینگتن وارد کند.
در پی حمله گسترده حوثیها به زیرساختهای غیرنظامی عربستان سعودی، از جمله تاسیسات نفتی آرامکو در جده، واشینگتن و ریاض در آن زمان جمهوری اسلامی را مسئول حمایت از حوثیها در این حملهها دانستند.
علی خامنهای، دیکتاتور کشتهشده تهران، ۱۲ بهمن و حدود یک ماه قبل از هدف قرار گرفتنش در ۹ اسفند با حمله موشکی اسرائیل و آمریکا، اعلام کرد اگر آمریکا علیه جمهوری اسلامی دست به اقدام نظامی بزند، این بار جنگ، «منطقهای» خواهد بود.
برای پیشبرد این استراتژی رهبر کشته شده حکومت ایران، اکنون نیروهای مسلح جمهوری اسلامی و در راس آنها سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، همسایگان ایران را به ترتیبی درگیر جنگ کردهاند که حتی دوستان نزدیک دیروز تهران به دشمنان امروزش تبدیل شدهاند.
بهدنبال آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی، نوسانهای اولیه در بازار انرژی شدید بوده اما قابل مدیریت است. با این حال، هرچه این اختلال طولانیتر شود، خطر اینکه کمبودهای واقعی عرضه - و نه صرفا نوسان قیمت - عامل اصلی بحران شود، بیشتر خواهد شد.
در روزهای اخیر، حملات ایران به زیرساختهای انرژی در کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس گسترش یافته و همزمان بسته ماندن تنگه هرمز نیز ادامه داشته است.
دوشنبه ۱۸ اسفند، یک پالایشگاه نفت در امارات متحده عربی هدف حمله قرار گرفت.
قطر تولید گاز طبیعی مایع را متوقف کرده، در حالی که عراق و کویت هر یک تولید نفت خود را حدود ۷۰ درصد کاهش دادهاند.
با آغاز معاملات ۱۸ اسفند، قیمت نفت برنت برای مدت کوتاهی بیش از ۲۵ درصد افزایش یافت و به ۱۱۵ دلار در هر بشکه رسید، اما پس از آنکه گروه هفت اعلام کرد در حال بررسی آزادسازی ۳۰۰ تا ۴۰۰ میلیون بشکه نفت از ذخایر راهبردی است، قیمتها عقب نشست.
بعدتر قیمتها به حدود ۹۸ دلار کاهش یافت - که همچنان حدود ۳۰ درصد بالاتر از سطح پیش از جنگ است - و نشان میدهد بازارها کمتر نگران فروپاشی فوری هستند و بیشتر خود را برای اختلالی پایدار آماده میکنند.
پیش از آنکه عبور و مرور در تنگه هرمز مختل شود، روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت و فرآوردههای نفتی از این گذرگاه عبور میکرد که بیشتر آن به مقصد آسیا بود.
افزون بر این، روزانه حدود ۳۳۰ میلیون متر مکعب گاز طبیعی مایع نیز از همین مسیر منتقل میشد.
عربستان سعودی و امارات متحده عربی بخشی از صادرات خود را از طریق مسیرهای جایگزین خط لوله منحرف کردهاند، اما این حجم همچنان بسیار کمتر از میزانی است که پیشتر از تنگه هرمز عبور میکرد.
محدودیت توان بازار برای تحمل بحران
شرکتهای مشاوره انرژی از جمله وود مکنزی و کپلر از همان ابتدا هشدار داده بودند بازارهای جهانی تنها برای سه تا چهار هفته میتوانند نوسان شدید را بدون بازگشایی این آبراه تحمل کنند.
آزادسازی ذخایر راهبردی میتواند بهطور موقت ضربه را کاهش دهد، اما حتی آزادسازی ۳۰۰ تا ۴۰۰ میلیون بشکه نیز تنها تسکینی محدود فراهم میکند؛ بهویژه اگر حملات همچنان به زیرساختها آسیب بزند یا بازگشت ظرفیت صادراتی را به تاخیر بیندازد.
این ذخایر آزادشده نیز باید نسبتا سریع دوباره پر شوند. موضوعی که کارایی بلندمدت آنها را بهعنوان یک سپر محافظ، محدود میکند.
بازار گاز حتی بیش از این در معرض خطر قرار دارد. پیشتر حدود یکپنجم تجارت جهانی گاز طبیعی مایع از تنگه هرمز عبور میکرد و برای عرضههای شرکت قطرانرژی جایگزینهای عملی اندکی وجود دارد.
قیمت جهانی گاز تقریبا دو برابر شده، آن هم در زمانی که سطح ذخیرهسازی در اروپا به پایینترین میزان از سال ۲۰۲۲ رسیده و مخازن کمتر از ۳۰ درصد پر هستند.
تنگه هرمز همچنین محل جابهجایی بخش قابل توجهی از تجارت جهانی گوگرد و کودهای شیمیایی است: یادآوری این نکته که اختلال طولانیمدت میتواند فراتر از شوک فوری انرژی، پیامدهای گستردهتری برای قیمت مواد غذایی و تورم داشته باشد.
ابعاد راهبردی بحران نیز هرچه بیشتر آشکار میشود.
۱۸ اسفند، دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، هشدار داد اگر عبور و مرور کشتیها از تنگه هرمز از سر گرفته نشود، ایالات متحده «۲۰ برابر شدیدتر» علیه جمهوری اسلامی واکنش نشان خواهد داد.
۱۹ اسفند، علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس با لحنی چالشبرانگیز پاسخ داد: «تنگه هرمز یا گذرگاهی برای صلح و شکوفایی برای همه خواهد بود یا گذرگاهی برای شکست و رنج جنگطلبان.»
او افزود: «هشدار که مبادا شما کسانی باشید که ناپدید میشوید.»
در حال حاضر بازارها هنوز در حال جذب شوک هستند اما هرچه اختلال طولانیتر شود، نتیجه کمتر به نوسان قیمت وابسته خواهد بود و بیشتر به عرضه واقعی گره خواهد خورد.
تحولی که ذخایر راهبردی و مسیرهای جایگزین، به تنهایی قادر به جبران آن نخواهند بود.
