عبدالرحیم موسوی، رییس ستاد کل نیروهای مسلح، گفت که دشمنان میدانند هرگونه ماجراجویی و اقدام برای تحمیل جنگ، با شکست قطعی و راهبردی آنان همراه خواهد شد و موجب گسترش دامنه جنگ به سراسر منطقه شده و هزینههای سنگین و جبرانناپذیری را بر طراحان و حامیان آن تحمیل خواهد کرد.
او افزود: «جمهوری اسلامی هرگز آغازگر جنگ نخواهد بود، اما در دفاع قاطع از امنیت ملی، منافع حیاتی و تمامیت ارضی خود، لحظهای تردید به خود راه نمیدهد.»
عباس عراقچی که برای شرکت در نشست الجزیره به دوحه، پایتخت قطر، سفر کرده، شنبه ۱۸ بهمنماه در مصاحبهای با شبکه الجزیره گفت: «ما به کشورهای همسایه حمله نمیکنیم، بلکه پایگاههای آمریکا در آن کشورها را هدف قرار میدهیم. بین این دو موضوع تفاوت زیادی وجود دارد.»
او افزود: «اگر واشینگتن به ما حمله کند، امکان حمله به خاک آمریکا وجود ندارد، اما به پایگاههای آنها در منطقه حمله خواهیم کرد.»
وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی در ادامه گفت: «احتمال جنگ همیشه وجود دارد و ما آمادهایم؛ هم برای جنگ و هم برای جلوگیری از وقوع جنگ.»
این اظهارات عراقچی در شرایطی است که جمهوری اسلامی پیشتر در اوایل تیرماه و در واکنش به حملات آمریکا به تاسیسات اتمی خود، پایگاه آمریکا در قطر را هدف قرار داد.
با این حال، همه موشکهای سپاه پاسداران که با اطلاعرسانی قبلی به سمت العدید، پایگاه هوایی ایالات متحده، شلیک شده بود، رهگیری شدند.
در واکنش به این حمله، قطر سفیر جمهوری اسلامی در دوحه را احضار کرد.
درباره موشکها مذاکره نمیکنیم
وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی همچنین در بخش دیگری از مصاحبه خود به الجزیره گفت: «واشینگتن پس از آن که از طریق تهدید به حملات نظامی به ما فشار آورده بود، کوتاه آمد و به مذاکرات بازگشت.»
عراقچی اضافه کرد: «غنیسازی حق مسلم ماست و باید ادامه یابد و غنیسازی صفر برای ما خارج از چارچوب مذاکرات است.»
به گفته وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، میزان غنیسازی به نیاز ایران بستگی دارد و اورانیوم غنیشده از کشور خارج نمیشود.
او افزود: «مذاکره درباره موشکها نه اکنون و نه در آینده، ممکن نیست.»
۱۷ بهمن، یک دیپلمات منطقهای که نامش فاش نشد، به خبرگزاری رویترز گفت ایران در جریان مذاکرات عمان، درخواستهای ایالات متحده را برای توقف غنیسازی اورانیوم در خاک خود رد کرده است.
او افزود که تهران اعلام کرده آمادگی دارد درباره «سطح و درجه خلوص» غنیسازی یا ایجاد یک کنسرسیوم منطقهای گفتوگو کند.
این دیپلمات گفت که تهران معتقد است به نظر میرسد مذاکرهکنندگان آمریکایی «موضع ایران درباره غنیسازی را درک کردهاند و در قبال خواستههای تهران انعطافپذیری نشان دادهاند».
او همچنین اضافه کرد توانمندیهای موشکی ایران در جریان این مذاکرات در مسقط مطرح نشده است.
پیشتر والاستریت ژورنال به نقل از افراد آگاه از مذاکرات جمهوری اسلامی و آمریکا گزارش داد که هیچ یک از طرفین از مواضع اولیه خود فاصله زیادی نگرفتند.
بر اساس این گزارش، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی به مذاکرهکنندگان آمریکایی اعلام کرد که تهران با توقف غنیسازی یا انتقال آن به خارج از کشور موافقت نخواهد کرد و بدین ترتیب یکی از خواستههای اصلی آمریکا را رد کرد.
به نوشته والاستریت ژورنال، هنوز مشخص نیست که گفتوگوهای جمعه چه تاثیری در یافتن راهحل دیپلماتیک برای برنامه هستهای حکومت ایران خواهد داشت.
پس از مذاکرات جمعه، کاخ سفید اعلام کرد دونالد ترامپ با امضای یک فرمان اجرایی تازه، وضعیت «اضطرار ملی» علیه ایران را تمدید و همزمان سازوکاری جدید برای اعمال تعرفه بر کشورهایی که با ایران دادوستد اقتصادی دارند، ایجاد کرد.
خبرگزاری رویترز شنبه ۱۸ بهمن در گزارشی به بررسی هفت رویداد کلیدی در روابط تهران و واشینگتن از زمان خروج آمریکا از توافق هستهای تا مذاکرات کنونی پرداخت.
خروج آمریکا از توافق هستهای - اردیبهشت ۱۳۹۷
ترامپ ۱۸ اردیبهشت ۱۳۹۷ و در دوره نخست ریاستجمهوری خود، آمریکا را از توافق هستهای موسوم به «برنامه جامع اقدام مشترک» خارج کرد.
این توافق در ازای محدود شدن برنامه هستهای حکومت ایران با هدف جلوگیری از دستیابی به بمب اتم، بخشی از تحریمها علیه تهران را لغو کرده بود.
جمهوری اسلامی اعلام کرده بهدنبال ساخت سلاح هستهای نیست اما آژانس بینالمللی انرژی اتمی پیوسته از فعالیتهای مشکوک و ادامه غنیسازی اورانیوم بیش از نیاز برای برنامههای غیرنظامی در ایران خبر داده است.
کشته شدن قاسم سلیمانی در حملهای به دستور ترامپ - دی ۱۳۹۸
قاسم سلیمانی، فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران، ۱۳ دی ۱۳۹۸ در حمله پهپادی در عراق که به دستور ترامپ انجام شد، کشته شد.
چند روز بعد، ایالات متحده این اقدام را دفاع از خود توصیف کرد.
ویلیام بار، دادستان کل وقت آمریکا، گفت ترامپ به روشنی اختیار انجام این حمله را داشته و سلیمانی «هدف نظامی مشروع» بوده است.
یک گزارشگر حقوق بشر سازمان ملل این اقدام را نقض حقوق بینالملل دانست.
مقامهای ایرانی پیشتر خواستار محاکمه ترامپ شده بودند.
تلاش آمریکا برای فعالسازی «اسنپبک» و بازگشت تحریمهای سازمان ملل - مرداد ۱۳۹۹
ایالات متحده در ۲۹ مرداد ۱۳۹۹ روندی را برای بازگرداندن همه تحریمهای سازمان ملل علیه ایران آغاز کرد، اما شورای امنیت با تلاش واشینگتن برای تمدید تحریم تسلیحاتی متعارف ایران مخالفت کرد.
۱۳ عضو از ۱۵ عضو شورای امنیت در آن زمان گفتند تلاش آمریکا فاقد اعتبار است، چرا که به سازوکاری متکی بود که در چارچوب توافق برجام (۲۰۱۵) تعریف شده بود. توافقی که آمریکا در سال ۲۰۱۸ از آن خارج شده بود.
اتهام آمریکا به یک شهروند ایرانی در طرح ترور ترامپ - آبان ۱۴۰۳
ایالات متحده ۱۸ آبان ۱۴۰۳، فرهاد شاکری، شهروند ایرانی، را به ارتباط با طرحی منتسب به سپاه پاسداران برای ترور ترامپ متهم کرد.
به گفته وزارت دادگستری آمریکا، شاکری به نیروهای انتظامی گفته بود قصد نداشته در بازه زمانی تعیینشده از سوی سپاه پاسداران چنین طرحی را تدوین کند.
وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی آن زمان در بیانیهای این ادعا را «نفرتانگیز» خواند و آن را «طرحی از سوی اسرائیل و مخالفان تهران در خارج از کشور» برای «پیچیده کردن روابط آمریکا و ایران» توصیف کرد.
حملات آمریکا به سایتهای هستهای ایران - تیر ۱۴۰۴
ایالات متحده اول تیر ۱۴۰۴ به سایتهای کلیدی هستهای ایران حمله کرد و در کنار اسرائیل، بزرگترین اقدام نظامی غرب علیه جمهوری اسلامی از زمان انقلاب ۳۵۷ا را رقم زد. اقدامی که با تهدید به تلافی همراه شد.
میزان خسارات وارده از این حمله همچنان محل اختلاف است.
یک روز بعد، تهران حملهای موشکی به پایگاه هوایی العدید آمریکا در قطر انجام داد که تلفاتی نداشت و اندکی بعد، جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل پایان یافت.
بازگشت تحریمهای سازمان ملل علیه تهران
پاییز ۱۴۰۴، بریتانیا، فرانسه و آلمان با استناد به نقض توافق هستهای برجام از سوی تهران، روند بازگشت تحریمهای بینالمللی را فعال کردند و تحریمهای سازمان ملل علیه جمهوری اسلامی دوباره اعمال شد. در این میان تلاش چین و روسیه برای به تعویق انداختن آن، به نتیجه نرسید.
تداوم دیپلماسی
گفتوگوهای دو طرف میان تهران و واشینگتن که جمعه ۱۷ بهمن در عمان برگزار شد، از سوی عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، «آغازی خوب» توصیف شد و قرار است ادامه یابد؛ گرچه او هشدار داد: «هر گفتوگویی مستلزم پرهیز از تهدید و فشار است.»
در عین حال، رهبران تهران همچنان عمیقا نگرانند که ترامپ پس از تقویت حضور نیروی دریایی آمریکا در منطقه، تهدیدهای خود را برای حمله به جمهوری اسلامی عملی کند.
ترامپ گفته است اگر توافقی حاصل نشود، احتمالا «اتفاقات بدی» رخ خواهد داد.
با وجود مذاکرات، ایالات متحده جمعه اعلام کرد ۱۵ نهاد و ۱۴ کشتی «ناوگان سایه» مرتبط با تجارت غیرقانونی نفت، فرآوردههای نفتی و محصولات پتروشیمی ایران را تحریم کرده است.
در بخشی از فرمان اجرایی تازه ترامپ، ريیسجمهوری آمریکا با استناد به دریافت اطلاعات جدید از مقامهای ارشد ایالات متحده اعلام کرده است که وضعیت اضطراری ملی علیه ایران، که نخستینبار با فرمان اجرایی ۱۲۹۵۷ برقرار شد و در سالهای بعد گسترش یافت، همچنان به قوت خود باقی است. بر اساس این فرمان، دولت آمریکا تاکید میکند که اقدامات و سیاستهای حکومت ایران همچنان «تهدیدی غیرمعمول و فوقالعاده» علیه امنیت ملی، سیاست خارجی و اقتصاد ایالات متحده به شمار میرود؛ تهدیدی که منشأ آن بهطور کامل یا عمده در خارج از خاک آمریکا قرار دارد و توجیهکننده تداوم و تشدید اقدامات تنبیهی و محدودکننده علیه تهران است.
بر اساس این فرمان که با هدف حفاظت از امنیت ملی، سیاست خارجی و اقتصاد آمریکا صورت گرفته است، ایالات متحده میتواند بر واردات هر کشوری که بهطور مستقیم یا غیرمستقیم هرگونه کالا یا خدماتی از ایران خریداری، وارد یا تحصیل کند، تعرفههای اضافی اعمال کند. کاخ سفید اعلام کرده است این سازوکار، دامنه فشار اقتصادی بر ایران و شبکههای تجاری مرتبط با آن را بهطور قابل توجهی گسترش میدهد.
مطابق متن فرمان اجرایی، رییسجمهوری آمریکا این اختیار را دارد که در صورت تغییر شرایط، اقدام تلافیجویانه طرف مقابل، یا در صورتی که ایران یا کشورهای ذینفع گامهای معناداری برای رفع وضعیت اضطراری ملی بردارند و در حوزههای امنیتی، سیاسی و اقتصادی با واشینگتن همسو شوند، مفاد این فرمان را اصلاح یا تعدیل کند.
اجرای این نظام تعرفهای به وزارت امور خارجه، وزارت بازرگانی و نماینده تجاری ایالات متحده واگذار شده و این نهادها مجاز شدهاند برای اجرای کامل فرمان، تمامی اقدامات لازم از جمله تدوین مقررات و دستورالعملهای اجرایی را انجام دهند.
کاخ سفید در توضیح زمینههای این تصمیم، ایران را به پیگیری توانمندیهای هستهای، توسعه برنامه موشکهای بالستیک، حمایت از تروریسم و نقشآفرینی بیثباتکننده در منطقه متهم کرده و این اقدامات را تهدیدی مستقیم علیه امنیت آمریکا، متحدانش و منافع ایالات متحده دانسته است. در بیانیه کاخ سفید، ایران «بزرگترین حامی دولتی تروریسم در جهان» توصیف شده که از گروهها و شبهنظامیان نیابتی در سراسر خاورمیانه حمایت میکند؛ گروههایی که به گفته واشینگتن مسئول کشته و زخمی شدن شهروندان آمریکایی بوده و همچنان نیروهای آمریکا و متحدان منطقهای را هدف قرار میدهند.
در این بیانیه همچنین به آنچه «سوءمدیریت ساختاری منابع ایران» خوانده شده اشاره شده و تاکید شده است که حکومت ایران منابع مالی خود را صرف برنامههای هستهای و موشکی کرده، در حالی که زیرساختهای کشور و وضعیت معیشتی مردم با بحرانهای جدی روبهرو است. کاخ سفید همچنین سرکوب خونین اعتراضات داخلی، کشته شدن هزاران معترض، نقض گسترده حقوق بشر و استفاده از خشونت برای حفظ قدرت را از جمله دلایل تداوم وضعیت اضطراری علیه ایران عنوان کرده است.
دولت آمریکا این مجموعه اقدامات را «تهدیدی غیرمعمول، فوقالعاده و مستمر» علیه ایالات متحده دانسته که به گفته واشینگتن، نیازمند پاسخی پایدار و تشدیدشده برای حفاظت از شهروندان آمریکایی، متحدان و منافع این کشور است.
در بخش دیگری از این گزارش، کاخ سفید بر رویکرد «اول آمریکا» دونالد ترامپ تاکید کرده و یادآور شده است که رییسجمهوری آمریکا بارها تصریح کرده اجازه نخواهد داد ایران به سلاح هستهای دست یابد. این موضع، به گفته کاخ سفید، ادامه همان سیاستهایی است که ترامپ در دوره نخست ریاستجمهوری خود دنبال کرد؛ از جمله خروج از توافق هستهای ایران، اعمال سیاست فشار حداکثری و قرار دادن سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در فهرست سازمانهای تروریستی خارجی.
بر اساس این بیانیه، ترامپ پس از بازگشت به قدرت، فشار حداکثری بر ایران را احیا کرده تا تمامی مسیرهای دستیابی تهران به سلاح هستهای مسدود شود و نفوذ منطقهای ایران مهار گردد. کاخ سفید همچنین به عملیات «چکش نیمهشب» در ماه ژوئن اشاره کرده که به گفته دولت آمریکا، پس از خودداری ایران از رسیدن به توافق، با دستور ترامپ انجام شد و منجر به نابودی تاسیسات هستهای ایران و عقبنشینی جدی برنامه هستهای تهران شد.
در ادامه آمده است که رییسجمهور آمریکا اخیراً با اعزام یک «ناوگان عظیم نظامی» به منطقه، از حکومت ایران خواسته برای دستیابی به توافقی «عادلانه و منصفانه» و بدون سلاح هستهای وارد مذاکره شود و هشدار داده در غیر این صورت، تهران با پیامدهایی شدیدتر مواجه خواهد شد.
کاخ سفید در پایان تاکید کرده است که این رویکرد سختگیرانه محدود به ایران نیست و ترامپ در ماههای اخیر اقدامات مشابهی علیه دیگر دولتهای متخاصم با منافع امنیت ملی آمریکا انجام داده است؛ از جمله صدور دستور عملیات علیه نیکلاس مادورو در ونزوئلا و اعمال تعرفه بر کشورهایی که به کوبا نفت میرسانند. به گفته کاخ سفید، پیام این اقدامات روشن است: دیکتاتورها و دولتهای حامی تروریسم، در برابر سیاستهای ایالات متحده پاسخگو خواهند بود.
یورونیوز جمعه ۱۷ بهمن گزارش داد که دستگاه اطلاعات نظامی آلمان سطح هوشیاری خود را پس از آن افزایش داد که جمهوری اسلامی، ارتش آلمان و دیگر نیروهای مسلح کشورهای عضو اتحادیه اروپا را در واکنش به قرار گرفتن سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در فهرست گروههای تروریستی اتحادیه اروپا، «گروه تروریستی» خواند.
این اقدام که تهران آن را «اقدام متقابل» توصیف کرد، به گفته قانونگذاران و کارشناسان، تهدید تازهای برای تاسیسات و نیروهای نظامی آلمان به شمار میرود.
همزمان در حالی که گزارشها از افزایش استقرار تجهیزات نظامی ایالات متحده در منطقه خبر میدهند؛ بیبیسی جهانی ۱۶ بهمن گزارش داد پایگاه هوایی اسپنگدالم در آلمان، از مراکز مهم ناتو تحت مدیریت نیروی هوایی آمریکا، بهدلیل افزایش سطح فعالیت بهصورت ۲۴ ساعته فعالیت میکند.
افزایش اقدامات ضدجاسوسی ارتش آلمان
سازمان ضدجاسوسی نظامی آلمان اعلام کرد نهادهای اطلاعاتی جمهوری اسلامی همچنان از «بازیگران اصلی» در اجرای عملیات جاسوسی علیه ارتش این کشور به شمار میروند.
سخنگوی این نهاد به یورونیوز گفت علاوه بر تهدیدهای میدانی، باید «خطر قابل توجهی از جاسوسی سایبری» را نیز در نظر گرفت. به گفته او، به همین دلیل تمرکز اصلی این سازمان بر اقدامات پیشگیرانه قرار دارد.
این اقدامات شامل برگزاری جلسات توجیهی، نشستهای مشورتی و ارائه محتوای آموزشی با هدف افزایش آگاهی نیروهای نظامی درباره خطر جاسوسی و روشهای مورد استفاده سرویسهای اطلاعاتی خارجی است. هدف این برنامهها، شناسایی و خنثیسازی عملیات اطلاعاتی «در سریعترین زمان ممکن» عنوان شد.
بر اساس این گزارش، یگانها و دفاتری که در معرض خطر بالاتری از فعالیت اطلاعاتی خارجی قرار دارند، پشتیبانی هدفمند دریافت میکنند و همین موضوع باعث افزایش هوشیاری نیروها و تسریع در گزارش موارد مشکوک شده است.
در همین چارچوب، فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، ۱۶ بهمن خواستار توقف آنچه «رفتار بیثباتکننده» جمهوری اسلامی خواند شد و تاکید کرد برلین آماده افزایش فشار بر تهران است.
او نگرانی درباره تشدید نظامی در خاورمیانه را «بسیار جدی» توصیف کرد و از حکومت ایران خواست تهدیدهای نظامی را متوقف کند.
سابقه فعالیتهای اطلاعاتی جمهوری اسلامی در آلمان
گمانهزنیها درباره نقش جمهوری اسلامی در عملیات جاسوسی در آلمان، تنها به سالهای اخیر مربوط نمیشود.
در این ارتباط سازمان اطلاعات داخلی این کشور، به دویچهوله گفت سرویسهای اطلاعاتی جمهوری اسلامی در آلمان «بسیار فعال» هستند.
بر اساس ارزیابی مقامهای آلمانی، ایرانیان تبعیدی فعال در عرصه سیاسی، روزنامهنگاران و چهرههای مخالف حکومت ایران در معرض بیشترین خطر قرار دارند.
گزارشها حاکی از آن است که این افراد تحت نظارت، ارعاب و تخریب شخصیتی قرار میگیرند و در برخی موارد با تهدید به خشونت مواجه میشوند.
یکی از شاخصترین پروندهها در این زمینه، مربوط به جمشید شارمهد، شهروند ایرانی-آلمانی است که سال ۱۳۹۹ در دبی ربوده و به ایران منتقل شد. او به دست داشتن در طراحی عملیات انفجار در حسینیهای در شیراز متهم شد.
او در اسفند ۱۴۰۲ به اعدام محکوم شد. مقامهای جمهوری اسلامی اعلام کردند شارمهد پیش از اجرای حکم جان باخته است. ادعایی که امکان راستیآزمایی مستقل آن وجود ندارد. خانواده شارمهد و نهادهای حقوق بشری این اتهامها را رد و جمهوری اسلامی را به قتل او متهم کردند.
در این گزارش تاکید شد که همانند اهداف نظامی، نظارت سایبری در کنار جاسوسی سنتی نقش مهمی در فعالیتهای اطلاعاتی جمهوری اسلامی دارد. هک ایمیل و شبکههای اجتماعی با هدف شناسایی شبکه ارتباطات، ردیابی رفتوآمدها و بررسی تماسها از جمله این روشها عنوان شد.
تمرکز بر نهادهای یهودی و مرتبط با اسرائیل
فعالیتهای اطلاعاتی جمهوری اسلامی تنها مخالفان حکومت ایران را هدف قرار نمیدهد، بلکه نهادهای اسرائیلی و یهودی در آلمان را نیز شامل میشود.
کنستانتین فون نوتس، رییس کمیته نظارت پارلمانی آلمان، به یورونیوز گفت عملیات اطلاعاتی جمهوری اسلامی در آلمان پس از حمله هفتم اکتبر حماس شدت گرفت.
او به پروندهای اشاره کرد که در آن، تیر ۱۴۰۳ یک تبعه ۵۳ ساله دانمارکی با اصالت افغان به جرم جمعآوری اطلاعات از نهادها، افراد و مکانهای مرتبط با اسرائیل در برلین، به نیابت از سرویس اطلاعاتی جمهوری اسلامی، متهم شد.
بر اساس اعلام دادستانی فدرال آلمان، اطلاعات جمعآوریشده میتوانست برای آمادهسازی حملات احتمالی مورد استفاده قرار گیرد. به گفته مقامهای قضایی، این عملیات تحت هدایت نیروی قدس، شاخه برونمرزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، انجام شد.
فون نوتس در واکنش به این تحولات از دولت آلمان خواست تمام تدابیر امنیتی لازم را برای مهار فعالیتهای اطلاعاتی جمهوری اسلامی و تضمین امنیت ساکنان این کشور اتخاذ کند.
این هشدارها در شرایطی مطرح میشود که والاستریت ژورنال گزارش داد جمهوری اسلامی و آمریکا در مذاکرات جمعه ۱۷ بهمن به میزبانی عمان، از مواضع اولیه خود فاصله زیادی نگرفتند؛ موضوعی که به باور تحلیلگران، چشمانداز دستیابی به توافق را همچنان مبهم نگه داشته است.
