محمدمهدی حسینی همدانی، نماینده خامنهای در استان البرز گفت: «ما به مذاکره به عنوان یکی از عرصههای جنگ ترکیبی نگاه میکنیم و در این بخش هم وارد میشویم و نباید این عرصه را ترک کنیم و در کشور ثالث در مورد موضوعی که مورد نظر خودمان است، مذاکره میکنیم.»
او افزود: «متاسفانه هنوز در داخل کشور قلم و زبان عدهای غربزده و مذاکرهطلب از مذاکره به عنوان چاره تمام دردها میگوید. مگر ایران به هر مذاکرهای تن میدهد؟»
روزنامه تلگراف بریتانیا جمعه ۱۷ بهمن در این گزارش اختصاصی نوشت یک بانک دولتی روسیه تنها چند روز پس از آنکه دونالد ترامپ، رییسجمهوری وقت آمریکا، فرمان اجرایی بازگرداندن تحریمهای سختگیرانه علیه تهران را در سال ۲۰۱۸ امضا کرد، ارسال محمولههای بزرگ اسکناس به جمهوری اسلامی را آغاز کرد.
بر اساس این گزارش، مجموع ارزش این انتقالها حدود ۲.۵ میلیارد دلار بود که طی چهار ماه و در قالب دهها محموله انجام شد و مقصد نهایی همه آنها بانک مرکزی ایران در تهران بود.
این گزارش همزمان با برگزاری نشست عمان در چارچوب مذاکرات میان واشینگتن و تهران منتشر شده است؛ نشستی که با میانجیگری این کشور برگزار شد و تاکنون جزییاتی از نتایج آن اعلام نشده است.
نحوه ارسال محمولههای پول نقد
تلگراف گزارش داد نخستین محموله پول نقد ۱۳ اوت ۲۰۱۸، حدود یک هفته پس از امضای فرمان تحریمهای جدید علیه تهران، ارسال شد. این محموله شامل ۱۱۰ کیلوگرم اسکناس به ارزش ۵۷.۳ میلیون دلار بود.
طبق اسناد بهدستآمده، این پول احتمالا ابتدا با قطار از مسکو به بندر آستراخان منتقل شد، سپس از طریق کشتی از دریای کاسپین به بندر امیرآباد رسید و در نهایت بار دیگر با قطار به تهران انتقال یافت.
در مجموع نزدیک به پنج تن اسکناس در قالب ۳۴ محموله از مسکو به تهران ارسال شده است. ارزش هر محموله بین ۵۷ تا ۱۱۵ میلیون دلار برآورد میشود. اسناد نشان میدهند این انتقالها بین بانک روسی «پرومسویازبانک» واقع در خیابان اسمیرنوفسکایا مسکو و بانک مرکزی ایران در بلوار میرداماد تهران انجام شده است.
کارشناسان با توجه به وزن و ارزش هر محموله معتقدند اسکناسهای ارسالی عمدتا از نوع ۵۰۰ یورویی بودهاند، هرچند ارزش آنها به دلار آمریکا ثبت شده است.
همزمانی پرداختها با سرکوب اعتراضات
تلگراف این پرداختهای پنهانی را نشانهای از روابط بسیار عمیقتر روسیه و جمهوری اسلامی نسبت به برآوردهای پیشین دانسته و نوشت این همکاری با هدف دور زدن تحریمها و حفظ جریان مالی برای حکومت ایران انجام شده است.
بر اساس این گزارش، ارسال این محمولهها پس از سرکوب شدید اعتراضات مردمی در دی ماه ۱۳۹۶ صورت گرفت؛ اعتراضاتی که فشار اقتصادی و سیاسی بر جمهوری اسلامی را بهطور چشمگیری افزایش داد.
ایران اینترنشنال پیشتر در گزارشهایی به افت مداوم ارزش ریال و ناتوانی بانک مرکزی در مهار بازار ارز پرداخته است. وضعیتی که پس از جنگ ۱۲روزه، بازگشت مکانیسم ماشه و تشدید تحریمهای آمریکا، به بروز اعتراضات سراسری در دیماه انجامید. این اعتراضات که از بازار تهران آغاز شد، بهسرعت به مطالبه تغییر حکومت از سوی جامعه ایران گسترش یافت.
به گفته شورای سردبیری ایران اینترنشنال، جمهوری اسلامی در واکنش به این اعتراضات، حدود ۳۶ هزار و ۵۰۰ شهروند ایرانی را در جریان سرکوبی خونین کشت؛ سرکوبی که ابعاد و جزییات دقیق آن همچنان بهطور کامل روشن نشده است.
نقش پرومسویازبانک در دور زدن تحریمها
پرومسویازبانک که پیشتر یک بانک خصوصی بود، در سال ۲۰۱۷ توسط کرملین تصاحب شد و به نهادی برای تامین مالی بخش دفاعی روسیه و دور زدن تحریمهای آمریکا تغییر کاربری داد. بانک مرکزی روسیه پس از این اقدام اعلام کرد این بانک به یک «بانک با هدف ویژه برای خدمترسانی به کسبوکارهای مجتمع نظامی-صنعتی» تبدیل خواهد شد.
در زمان انجام این پرداختها، مدیریت پرومسویازبانک بر عهده پتر فرادکوف بود که ژانویه ۲۰۱۸ به این سمت منصوب شد. او پس از حمله تمامعیار روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ از سوی بریتانیا و آمریکا تحریم شد. این بانک همچنین به نقشآفرینی در کارزارهای انتخاباتی حامی کرملین متهم شده است.
فایننشال تایمز روز پنجشنبه گزارش داد پرومسویازبانک از اواخر سال ۲۰۲۴ با یک الیگارش مولداوی برای انتشار اسکناسهای تقلبی همکاری کرده است؛ اسکناسهایی که با هدف حفظ گردش پول روسیه در سطح جهانی، با وجود محدودیتهای غربی، طراحی شدهاند.
بر اساس این گزارش، این اسکناسها قابلیت بازخرید در قالب یک توکن ارز دیجیتال را نیز دارند؛ توکنی که سال گذشته راهاندازی شد و بهعنوان یک استیبلکوین وابسته به روبل، با پشتوانه سپردههای بانک دولتی، به بازار عرضه شده است.
گمانهزنیها درباره هدف انتقال پول
کارشناسان دلایل مختلفی را برای این پرداختها مطرح کردهاند. آنا بورشچفسکایا، عضو ارشد موسسه واشنگتن، به تلگراف گفت این انتقالها نشان میدهد مسکو چگونه در دورههای بحرانی بهدنبال «سرپا نگه داشتن» جمهوری اسلامی است.
او افزود روسیه اگرچه در مداخله نظامی تردید دارد، اما ابزارهای متعددی در اختیار دارد که میتواند از آنها برای حمایت از یک حکومت استفاده کند.
آشا کسلبری-هرناندز، مشاور ارشد پیشین وزارت خارجه آمریکا در امور خاورمیانه، نیز گفت ارسال پول نقد به روسیه این امکان را میدهد که حمایت خود از تهران را پنهان نگه دارد. به گفته او، این محمولهها نشاندهنده میزان سرمایهگذاری کرملین بر بقای حکومت ایران است و احتمالا «از سر استیصال» انجام شدهاند.
نقش بانک مرکزی ایران
بر اساس سوابق تجاری که شرکت «ایمپورت جینیوس» در اختیار تلگراف قرار داده، محمولههای پول نقد مستقیما به بانک مرکزی ایران تحویل داده شده است. در آن زمان عبدالناصر همتی ریاست بانک مرکزی را بر عهده داشت؛ دورهای پرتنش که با پیامدهای مستقیم تحریمهای آمریکا همراه بود.
همتی ۱۰ دی ماه بار دیگر به ریاست بانک مرکزی منصوب شد؛ موضوعی که به باور برخی ناظران، احتمال تکرار انتقالهای مالی مشابه میان روسیه و ایران را تقویت میکند.
همتی در آن زمان «مهار تورم، کنترل نرخ ارز از طریق برچیدن فساد و رانت ارز چندنرخی، مدیریت ناترازی بانکها و جلوگیری از رشد اضافهبرداشت» را از مهمترین محورهای برنامههای خود عنوان کرد.
پیشتر کانال ۱۴ اسرائیل ۲۵ دی به نقل از منبعی آگاه گزارش داد طی ۴۸ ساعت حدود یک و نیم میلیارد دلار از ایران خارج شده است. به گفته این منبع، این انتقالها نه از طریق شبکه بانکی، بلکه از مسیر رمزارز و با مقصد مشخص دبی انجام شده است.
بر اساس این گزارش، نام مجتبی خامنهای، فرزند علی خامنهای، دیکتاتور تهران، نیز در میان افرادی مطرح شده که در انتقال بخشی از این منابع مالی نقش داشتهاند. کانال ۱۴ اسرائیل همچنین گزارش داد پنج بانک بزرگ در ایران، از جمله بانک سپه که ارتباط نزدیکی با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی دارد، در آستانه فروپاشی کامل قرار گرفتهاند.
نگرانی از تداوم انتقالهای مالی
این گزارش در حالی منتشر شده که همکاری نظامی جمهوری اسلامی و روسیه پس از آغاز جنگ اوکراین گسترش یافته و تهران پهپادهای شاهد-۱۳۶ و موشکهای بالستیک کوتاهبرد فتح-۳۶۰ را در اختیار مسکو قرار داده است.
برخی کارشناسان معتقدند انتقالهای نقدی مشابه ممکن است همچنان ادامه داشته باشد. بورشچفسکایا گفت پول نقد «قابلیت ردیابی بسیار کمتری دارد» و تاکید کرد حمایت روسیه از جمهوری اسلامی ممکن است اکنون حتی بیش از سال ۲۰۱۸ باشد، زیرا حکومت ایران با اعتراضات گستردهتری روبهرو است و به حمایت بیشتری نیاز دارد.
او افزود این اعتراضات بزرگترین اعتراضاتی است که جمهوری اسلامی در سالهای اخیر تجربه کرده و حتی شایعاتی درباره فرار احتمالی خامنهای به مسکو مطرح شده است.
پیامدهای ژئوپلیتیک
تلگراف نوشت برخی ناظران بر این باورند که سقوط احتمالی حکومت ایران میتواند روسیه را با «زیان ژئوپلیتیک جدی» مواجه کند. از همین رو، مسکو حتی بدون مداخله مستقیم نظامی، از ابزارهای مالی پنهان برای حمایت از تهران استفاده میکند؛ حمایتی که به گفته کارشناسان «دقیقا همان نوع پشتیبانی است که باید نسبت به آن نگران بود.»
این در حالی است که دونالد ترامپ، رییسجمهوری اسلات متحده، جمهوری اسلامی را به رویارویی نظامی بزرگ تهدید کرده و واشنگتن هفتهها صرف استقرار ناوگانی از کشتیهای جنگی در خلیج فارس کرده است؛ اقدامی که در واکنش به سرکوب خونین انقلاب ملی ایران انجام شد.
روزنامه گاردین جمعه ۱۷ بهمن نوشت قطع اینترنت در ۱۸ دی باعث شد روشن شدن ابعاد آنچه رخ داد، بر پایه گزارش شاهدان، ویدیوها، عکسها و شهادتهای بیمارستانی، زمانبر شود.
در زمان آغاز خشونتها، بنا بر گزارش نهادهای حقوق بشری، در بیش از ۲۰۰ شهر ایران تظاهرات جریان داشت. این روایت، داستان آن چیزی است که در شهر رشت رخ داد.
پنجشنبه ۱۸ دی، ساعت پنج بعدازظهر
در لحظهای که مقامهای جمهوری اسلامی اینترنت را قطع کردند، علی، ۳۶ ساله، همراه دوستانش در حال حرکت به سمت خیابان شریعتی بود؛ خیابانی که در امتداد لبه بازار بزرگ رشت در مرکز ایران قرار دارد. وقتی به خیابان رسیدند، هزاران نفر پیش از آنجا تجمع کرده بودند و شعار آزادی سر میدادند.
اعتراضها از سهشنبه شدت گرفته بود و مردم شهرهای اطراف برای پیوستن به تجمعها راهی رشت شده بودند.
جمعیت به بازار بزرگ شهر سرازیر شد؛ بازاری تاریخی و پرجنبوجوش که شبکهای از خیابانها و گذرهای درهمتنیده را در بر میگیرد.
موقعیت بازار در نزدیکی مسجد حاج مجتهد و در تقاطع شریانهای اصلی شهر، آن را به قلب زندگی پرتکاپوی رشت، و به کانونی طبیعی برای معترضان، بدل کرده بود.
آن شب، کوچههای باریک بازار مملو از جمعیت بود. علی گفت: «برآورد میکنم بیش از ۲۰ هزار نفر اطراف کوچهها و بلوارهای نزدیک بازار بودند.»
به گفته او، مردم از همه سنین حضور داشتند: «دوست من همسرش و دو دخترش را آورده بود؛ یکی ۹ ساله و دیگری ۱۲ ساله. همه خوشحال بودیم و احساس همبستگی میکردیم که برای آزادی کنار هم هستیم.»
حتی وقتی متوجه قطع اینترنت شدند، علی نگران نشد: «مهم نبود اینترنت یا تماس نداشتیم. همه با هم بودیم و احساس خطر نمیکردیم.»
در حدود یک کیلومتری او در شمالغرب خیابان شریعتی، سیامک، ۴۰ ساله، قرار داشت. او برای پیوستن به تظاهرات محتاط بود و میگفت با افزایش جمعیت در شهر، فضا سنگین شده است. اما دلیل حضور مردم را درک میکرد.
او در حال رانندگی در شهر، سالمندان، کودکان و خانوادههای کامل را دید که به راهپیمایی میپیوندند، گروههایی از نوجوانان از خودروها پیاده میشدند و به سمت بازار میرفتند.
سیامک گفت: «شیشه ماشین را پایین دادم و گفتم: خدا نگهدارتان باشد، امیدوارم سالم بمانید.»
با گذشت روز، اما، احساس کرد جمعیت از نظر عددی دلگرمکننده است: «تا بعدازظهر پنجشنبه، حرفها عوض شد. مردم از ماندن در خانه خجالت میکشیدند. پدر و مادرها درباره بچههایشان حرف میزدند و میگفتند: چرا نرویم؟ دیگر فقط پول نبود؛ مساله کرامت بود.»
ساعت ۸ شب
با فرارسیدن شب، هیچکس از بازار و خیابانهای اطراف به خانه برنمیگشت. عبور از میان جمعیت زمان میبرد. سیامک از بلوار معلم که حدود ۱۵ دقیقه پیاده تا بازار فاصله داشت، از کوچههای فرعی خودش را آرامآرام به میدان شهرداری رساند که در همان بلوک بازار قرار دارد.
او به پشتبامی رفت تا از چشماندازی بهتر به خیابان نگاه کند: «جمعیت عظیم بود. همه خیابانها پر شده بود.»
در خیابان شریعتی، علی و دوستانش با نزدیک شدن به کوچههای اطراف بازار شعار میدادند.
فضا شاد و پرامید بود؛ تا اینکه ناگهان چیزی تغییر کرد. علی گفت: «احساس پیروزی به ترس تبدیل شد. نمیتوانم ثانیههای قبل از فاجعه را توضیح بدهم. قلبهایمان تند میزد. نیروهای امنیتی و لباسشخصیهای نقابدار ما را محاصره میکردند.»
او چند خودرو سفید تویوتا هایلوکس را دید که با تیربار وارد جمعیت میشدند. علی حتی آن لحظه هم، تصور آنچه را در راه بود نداشت.
کمی بیرون از بازار، سیامک صدای تیراندازی را تشخیص داد: «انفجار و رگبار ممتد از سمت بازار شنیدم. مردم به سمت خیابانهای اطراف میدویدند. بعضی فریاد میزدند. بعضی خونآلود بودند. از حرفهایشان فهمیدیم داخل چه خبر است.»
اندکی بعد، بوی دود را حس کرد و نوری سرخ در آسمان دید؛ آتش بازار را دربرگرفته بود.
ساعت ۸:۳۰ شب
علی گفت حدود ۸:۳۰ شب بود که دید بازار میسوزد. دقیقا روشن نیست آتش کجا و چگونه آغاز شد، اما «خیلی سریع گسترش یافت»، «مردم داخل بازار بین دو راهی مانده بودند؛ بدوند سمت ما یا بروند برای نجات کسانی که در آتش گرفتار شدهاند. وقتی دود پخش شد و ما تلاش میکردیم راه باز کنیم، موج بزرگی از مردم که از آتش میگریختند به سمت خیابان هجوم آورد». سپس نیروهای امنیتی شروع به شلیک کردند.
علی در ادامه گفت: «نیروهای امنیتی به سوی جمعیت در حال فرار تیراندازی کردند. دیدم که مستقیم به سر مردم شلیک میکردند؛ با کلاشنیکف، ژ۳ و حتی دوشکا. انگار جهنم را میدیدی که میسوزد. هنوز هم نمیتوانم آنچه دیدم را توضیح بدهم.»
گروهی از نیروها به سمت او آتش گشودند و علی و دوستانش برای پناه گرفتن دویدند.
وقتی جمعیت از بازار به خیابانهای اطراف سرازیر شد، سیامک از فراریها پرسید چه شده است. به او «گفتند بازار شهرداری و بازار بزرگ را آتش زدهاند و اجازه ورود آتشنشانها را نمیدهند.»
کوچههای باریک بازار مردم را گیر انداخت. وقتی آتش گسترش یافت، مردم مجبور شدند انتخاب کنند؛ داخل بازار بمانند و بسوزند یا بیرون بیایند. وقتی بیرون آمدند، به آنها شلیک شد.
رسانههای حکومتی گفتند بازار و یکی از مسجدهای آن «بهدست آشوبگران وابسته به خارج» به آتش کشیده شد.
بیرون بازار، علی گفت شاهد یک کشتار عینی بود: «واقعا کلمهای برای گفتن ندارم. مردم میخواستند آتش را خاموش کنند، اما گروهی از لباسشخصیها به جمعیتی که برای خاموش کردن آتش تلاش میکردند حمله کردند و همانها جلوی ورود آتشنشانها را گرفتند. مردم را کاملا به دام انداخته بودند و به کسانی که فرار میکردند هم شلیک میکردند.»
علی گفت وقتی مسجد حاج مجتهد را در آتش دید، بازار از پیش شعلهور بود: «هنوز نمیتوانم آنچه جلو چشمم رخ داد را تحلیل کنم. دیدم به بچهها شلیک میکردند، به زنها، به سالمندان… نمیتوانم بگویم. دیدم خیلیها را به سرشان زدند و خون در خیابانها جاری شد.»
نیروهای امنیتی و مردان مسلح لباسشخصی «پشت سر فراریها میرفتند و شلیک میکردند؛ انگار خاکسترها را هم تعقیب میکردند و میسوزاندند»، «هرگز از آنچه دیدم رها نمیشوم. هرگز»
از ساعت ۹ شب تا نیمهشب
برای سیامک، پیامدها به اندازه آشوب اولیه فاجعهبار بود: «دیدم مردم در خیابانهای منتهی به بازار فرو میریختند. تیراندازی از چند جهت بود. انفجارهای بلندی شنیده میشد؛ چیزی که مردم به آن بمب صوتی میگفتند. خودروهای سفید تویوتا هایلوکس با نیروهای نقابدار زیر پلها و در خروجیها مستقر بودند.»
به گزارش گاردین در این زمان خبر پیچید که بازماندگان تیراندازی اولیه داخل بازار، اگر بیرون بیایند «تمام میشوند»، «اجازه نمیدادند زخمیها زنده بمانند».
چندین نهاد حقوق بشری گزارش دادهاند که مقامها تا پس از نیمهشب اجازه دسترسی مناسب به خودروهای آتشنشانی برای مهار آتش را ندادند. در حالی که مغازهها و خانهها میسوخت، علی و سیامک عقبنشینی کردند، اما همان شب دوباره بازگشتند تا ببینند چه باقی مانده است.
ساعت ۲ بامداد
در ساعات اولیه صبح، علی و دوستانش برای سرکشی به خیابانهای اطراف بازار برگشتند. به گفته او، حدود ۵۰۰ مغازه سوخته بود و لکههایی از آتش هنوز شعلهور بود: «انگار شهر به خاکستر نشسته بود. مثل یک کابوس.»
او گفت برخی اجساد از میان ویرانهها بیرون آورده شده و در خیابانها افتاده بودند؛ آنقدر سوخته که قابل شناسایی نبودند: «فکر نمیکنم راهی برای شناسایی عزیزان وجود داشته باشد، جز آزمایش دیانای.»
در بیمارستانها و درمانگاههای شهر، موج مجروحان سرازیر شد.
بنا بر گفته یک پزشک (که به دلیل ترس از پیامدها نامش فاش نشده) و گزارشهای گردآوریشده از اورژانسهای رشت، بیمارستانها «صدها مصدوم سوختگی از محدوده بازار رشت دریافت کردند؛ از جمله اجسادی با سوختگی جزئی و بیمارانی با سوختگیهای گسترده درجه سه و چهار که در روزهای بعد جان باختند».
همچنین «صدها بیمار با جراحات ترکیبی گلوله و سوختگی مراجعه کردند؛ الگویای سازگار با افرادی که هنگام فرار از منطقه در حال سوختن هدف گلوله قرار گرفتهاند».
به گفته این پزشک، الگوی جراحات و تلفات ثبتشده «بیشتر شبیه سناریوهای نبرد شهری است تا کنترل متعارف جمعیت».
سپیدهدم
وقتی علی حدود ساعت پنح صبح دوباره بازگشت، اجساد از خیابانها جمعآوری شده بودند.
محمود امیریمقدم، مدیر سازمان ایران حقوق بشر مستقر در نروژ، گفت آنچه در رشت رخ داد «هیچ تردیدی درباره نیت مقامها باقی نمیگذارد... شهر به میدان کشتار تبدیل شد؛ مردم در کوچهها شکار شدند، در خیابانها به گلوله بسته شدند، از مخفیگاهها با آتش بیرون رانده شدند و وقتی زخمی بودند اعدام شدند. این نمونهای آشکار از جنایت علیه بشریت طبق حقوق بینالملل است.»
برای سیامک، که از کشور گریخته، خاطره آن شب و آنچه خانوادهها در روزهای بعد با آن روبهرو شدند، جانکاه است: «خانوادهها مجبور بودند برای تحویل گرفتن پیکرها مبالغ سنگین بپردازند. کسانی که نمیتوانستند بپردازند، پیکرها را از دست دادند.»
برخی خانوادهها شبانه اجساد را در خودروها پنهان کردند. برخی دیگر عزیزانشان را مخفیانه دفن کردند؛ گاهی در باغها، گاهی در گورهای بینام.
او گفت: «بعد از کشتار، شهر ویران شده بود. نه اینترنت، نه ارتباط. هر جا میرفتم، میشنیدم کسی دیگر جان باخته است. مثل زندان بود؛ انزوای کامل.»
در این گزارش نامها برای حفظ امنیت تغییر داده شدهاند.
روزنامه نیویورکتایمز جمعه ۱۷ بهمن نوشت تفاوت سرعت در بازسازی سایتهای آسیبدیده در جنگ ۱۲ روزه، نشانهای از اولویتهای نظامی تهران در شرایطی است که آمریکا نیروهای خود را در منطقه افزایش داده و احتمال یک اقدام نظامی تازه وجود دارد.
کارشناسانی که برنامههای هستهای و موشکی ایران را بهدقت دنبال میکنند، تحلیل نیویورکتایمز را تایید کردهاند.
این روزنامه حدود ۲۴ نقطه را که در جنگ ۱۲ روزه در خرداد ماه گذشته هدف حملات اسرائیل یا آمریکا قرار گرفته بودند بررسی کرده و دریافته است که در بیش از نیمی از این نقاط، کارهای عمرانی و بازسازی در جریان است.
طبق این تحلیل، تعمیرات در چندین مرکز تولید و آزمایش موشکهای بالستیک خیلی زود پس از حملات آغاز شده است؛ امری که نشان میدهد بازسازی توان موشکی، اولویت کوتاهمدت حکومت ایران بوده است.
جان پی. کیوز، کارشناس مرکز مطالعات سلاحهای کشتارجمعی، گفت تهدید پایگاههای آمریکا و اسرائیل با موشکهای بالستیک، یکی از معدود ابزارهای بازدارندگی جمهوری اسلامی برای جلوگیری از حملات مجدد به تاسیسات هستهای است.
در مقابل، تصاویر ماهوارهای از سایتهای هستهای اصلی ایران حاکی از ترمیمهای محدود و عمدتا سطحی است.
کارشناسان گفتند در تاسیسات نطنز، اصفهان و فردو نشانهای از بازسازی گسترده برای ازسرگیری غنیسازی دیده نمیشود و این مراکز همچنان غیرعملیاتی به نظر میرسند.
از ماه دسامبر، سقفهایی بر روی برخی ساختمانهای آسیبدیده نصب شده که میتواند تلاشی برای پنهانسازی فعالیتهای داخلی از دید ماهوارهها باشد.
با این حال، بخش قابلتوجهی از خسارات سطحی همچنان قابل مشاهده است.
در نطنز، ساختمانی که بهعنوان واحد آزمایشی غنیسازی شناخته میشود با سازهای سفیدپوش پوشانده شده و در اصفهان نیز ساختمانهای تخریبشده با سقفهای موقت پوشیده شدهاند.
به گزارش نیویورکتایمز، سم لایر، پژوهشگر مرکز مطالعات عدم اشاعه جیمز مارتین در مونتری، کالیفرنیا، گفت: «تاکید بر بازسازی برنامه موشکی در تضاد با برنامه هستهای است.»
لایر گفت که به نظر میرسد تاسیسات آزمایش موشکی شاهرود به سرعت بازسازی شده و اعتقاد بر این است که ظرف چند ماه پس از حملات دوباره عملیاتی شده است.
او خاطرنشان کرد که وقتی ماه گذشته برف بارید، جادههای این تاسیسات به سرعت پاکسازی و برف از روی سقفها آب شد، که نشان میدهد این سایت فعال است.
در عین حال، کارشناسان هشدار میدهند ایران همچنان ذخایری از اورانیوم غنیشده در اختیار دارد که بنا بر ارزیابیهای اطلاعاتی آمریکا و اسرائیل، زیر آوار سایتهای هدفقرارگرفته باقی مانده و دستنخورده است.
دیوید البرایت، رییس موسسه «علوم و امنیت بینالمللی»، با اشاره به تصاویر ماهوارهای گفته اقدام ایران به انباشتن خاک و پوشاندن ورودی تونلها در اصفهان احتمالا برای آمادهسازی در برابر حمله است و این کار «این سوءظن را تقویت میکند که چیزی باارزش در آنجا نگهداری میشود»؛ احتمالا اورانیوم غنیشده.
او تاکید کرده هنوز روشن نیست ایران دقیقا چه میکند، اما این تحرکات «شبهه بازسازی ظرفیتی برای حرکت به سمت ساخت سلاح هستهای را افزایش میدهد».
با این حال، البرایت افزوده که این روند را فوری یا قریبالوقوع نمیداند.
روزنامه فرانسوی فیگارو جمعه ۱۷ بهمن با اشاره به فضای مبهم و پرتنش مذاکرات جاری در عمان نوشت این گفتوگوها بیش از آنکه نشانه اعتماد متقابل باشد، به «پردهای از دود و گاز بیحسکننده» شباهت دارد.
به نوشته این روزنامه، حتی توافق بر سر محل برگزاری نشست نیز با دشواری همراه بوده و مقامهای آمریکایی هم امید چندانی به موفقیت آن ندارند.
فیگارو به نقل از جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، نوشت که برقراری دیپلماسی با ایران «بسیار دشوار» است، زیرا رهبر جمهوری اسلامی مستقیم مذاکره نمیکند و حاضر به گفتوگو با آمریکا نیست.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، نیز گفته است: «مطمئن نیستم بتوان با رهبران ایران به توافق رسید.»
این روزنامه ارزیابی کرده در بهترین حالت، مذاکرات ممکن است به «توافقی حداقلی، شکننده و موقت» منجر شود.
از نگاه فیگارو، جمهوری اسلامی پس از جنگ ۱۲ روزه، در موقعیتی ضعیفتر قرار دارد؛ نیروهای نیابتی آن در غزه و لبنان آسیب دیدهاند، روسیه بهدلیل جنگ اوکراین پشتیبان فعالی نیست و حتی بازگشت علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، از سفر اخیر به مسکو، بدون دستاورد بوده است.
با این حال، به نوشته فیگارو، هرچند برخی تاسیسات برای ازسرگیری غنیسازی آماده شدهاند، این اقدام هنوز به دستور علی خامنهای، دیکتاتور تهران، انجام نشده و پذیرش «غنیسازی صفر» در شرایط فعلی هزینه فوری برای تهران ندارد.
فیگارو تاکید کرده خواستههای دولت آمریکا پس از بازگشت دوباره دونالد ترامپ به کاخ سفید، سختتر شده است.
واشینگتن علاوه بر توقف کامل غنیسازی، خواهان محدودیت جدی برنامه موشکهای بالستیک و پایان حمایت ایران از گروههای نیابتی است. مطالباتی که از نگاه مقامهای ایرانی عبور از آنها بهمنزله تسلیم تلقی میشود.
این روزنامه در پایان نوشت مذاکرات ممکن است بیش از هر چیز به جمهوری اسلامی فرصت خرید زمان بدهد.
به باور فیگارو، اگر تهران بتواند با یک توافق کاغذی از حمله نظامی بگریزد، بهای آن را معترضان ایرانی خواهند پرداخت. معترضانی که مبارزهشان همچنان با سرکوب بیامان سپاه پاسداران روبهرو است.
