شاهزاده رضا پهلوی در نوزدهمین اجلاس سالانه جیپی مورگان که از ۲۸ تا ۳۰ ژانویه در میامی فلوریدا برگزار شد، بهعنوان یکی از سخنرانان حضور داشت.
در حاشیه این نشست، جیانی اینفانتینو، رییس فدراسیون بینالمللی فوتبال نیز با شاهزاده رضا پهلوی دیدار کرد.
به گفته چهار منبع حاضر در این نشست که با اکسیوس گفتوگو کردهاند، خالد بن سلمان تاکید کرده است عقبنشینی آمریکا پس از هفتهها تهدید نظامی، پیام ضعف ارسال میکند و میتواند به تقویت موقعیت حکومت ایران منجر شود. این موضعگیری، به نوشته اکسیوس، چرخشی معنادار نسبت به مواضع علنی اخیر عربستان است که بر پرهیز از تشدید تنش و یافتن راهحل دیپلماتیک تاکید داشت.
اکسیوس مینویسد این تغییر لحن، همچنین با هشدارهایی که محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، سه هفته پیش در تماس با ترامپ درباره خطر جنگ منطقهای مطرح کرده بود، در تضاد قرار دارد؛ هشداری که یکی از عوامل تعویق حمله احتمالی آمریکا به ایران عنوان شده بود.
بر اساس این گزارش، خالد بن سلمان که برادر ولیعهد و از نزدیکترین افراد به اوست، در شرایطی به واشینگتن سفر کرده که منطقه خود را برای اقدام نظامی احتمالی آمریکا و پاسخی که تهران آن را «بیسابقه» توصیف کرده، آماده میکند. در همین حال، ترامپ دستور تقویت گسترده حضور نظامی آمریکا در خلیج فارس را صادر کرده، هرچند مقامهای کاخ سفید میگویند هنوز تصمیم نهایی گرفته نشده و گزینه دیپلماسی روی میز است.
اکسیوس به نقل از مقامهای آمریکایی گزارش داده است که در حال حاضر هیچ مذاکره مستقیم و جدیای میان واشینگتن و تهران جریان ندارد و ایران تمایلی به پذیرش شروط حداکثری آمریکا نشان نمیدهد. یک مقام حوزه خلیج فارس نیز گفته است اختلاف اصلی بر سر نوع توافق است و فعلاً نشانهای از نزدیکشدن دیدگاهها دیده نمیشود.
در بخش دیگری از گزارش آمده است که خالد بن سلمان روز پنجشنبه در کاخ سفید با مارکو روبیو، پیت هگست، استیو ویتکاف و رییس ستاد مشترک ارتش آمریکا دیدار کرده و محور اصلی گفتوگوها احتمال حمله آمریکا به ایران بوده است.
با این حال، به نوشته اکسیوس، موضع علنی ریاض همچنان محتاطانه باقی مانده است. ولیعهد عربستان در تماس اخیر خود با رییس دولت جمهوری اسلامی ایران گفته بود عربستان اجازه استفاده از حریم هواییاش برای حمله به ایران را نخواهد داد و مقامهای سعودی نیز بر احترام به حاکمیت ایران و ترجیح راهحل دیپلماتیک تاکید کردهاند.
اکسیوس در عین حال گزارش میدهد که خالد بن سلمان در دیدار غیرعلنی دیگری با کارشناسان اندیشکدهها و نمایندگان سازمانهای یهودی، صریحتر سخن گفته و تاکید کرده است اگر آمریکا پس از هفتهها تهدید دست به اقدام نزند، این امر تنها به جسورتر شدن جمهوری اسلامی منجر خواهد شد. او در عین حال گفته است که پس از دیدارهایش در واشینگتن، همچنان تصویر روشنی از راهبرد نهایی دولت ترامپ در قبال ایران ندارد.
در جمعبندی، اکسیوس مینویسد منطقه در وضعیتی «دوگانه» قرار گرفته است: حمله آمریکا به ایران میتواند پیامدهای خطرناکی بههمراه داشته باشد، اما خودداری از آن نیز ممکن است به تقویت جایگاه جمهوری اسلامی بینجامد؛ معادلهای که به نظر میرسد در محاسبات جدید ریاض وزن بیشتری یافته است.
این در حالی است که یک منبع مطلع به ایراناینترنشنال گفته است علی لاریجانی تهدید کرده در صورت حمله آمریکا، سفارتهای آمریکا در عربستان، قطر و امارات هدف قرار میگیرند.
در ادامه تشدید تنشهای منطقهای، یک منبع مطلع در دولت مسعود پزشکیان به ایراناینترنشنال گفت لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، هفته گذشته با مقامهای کشورهای منطقه از جمله عربستان سعودی، قطر و امارات متحده عربی تماس گرفته و هشدار داده است در صورت حمله آمریکا به ایران، تهران سفارتخانههای ایالات متحده در این کشورها را هدف قرار خواهد داد.
پنجشنبه ۹ بهمن نیویورکتایمز گزارش داد که رییسجمهوری ایالات متحده، در روزهای اخیر با مجموعهای گستردهتر از گزینههای نظامی علیه حکومت ایران روبهرو شده است؛ گزینههایی که فراتر از طرحهایی است که او چند هفته پیش و در بحبوحه اعتراضات سراسری در ایران بررسی میکرد.
به گفته چند مقام آمریکایی، این سناریوها از وارد آوردن آسیب بیشتر به تاسیسات هستهای و موشکی ایران تا تضعیف یا حتی کنار زدن رهبر جمهوری اسلامی را دربر میگیرد.
به گفته فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام)، این رزمایش قرار است از روز یکشنبه ۱۱ بهمن آغاز شود. سنتکام تاکید کرده است که انتظار دارد سپاه پاسداران این تمرین نظامی را «به شکلی ایمن و حرفهای» انجام دهد و از ایجاد خطرهای غیرضروری برای آزادی کشتیرانی و تردد دریایی بینالمللی پرهیز کند.
در بیانیه سنتکام آمده است که تنگه هرمز یک گذرگاه بینالمللی و یکی از مهمترین شریانهای تجارت جهانی به شمار میرود و نقش اساسی در رونق اقتصادی منطقه دارد. بر اساس این بیانیه، بهطور متوسط روزانه حدود ۱۰۰ کشتی تجاری از این آبراه باریک عبور میکنند.
فرماندهی مرکزی آمریکا در عین حال اعلام کرده است که نیروهای ایالات متحده حق ایران را برای فعالیت «حرفهای» در آبها و حریم هوایی بینالمللی به رسمیت میشناسند، اما هشدار داده هرگونه رفتار ناایمن یا غیرحرفهای در نزدیکی نیروهای آمریکایی، شرکای منطقهای یا کشتیهای تجاری میتواند خطر برخورد، تشدید تنش و بیثباتی را افزایش دهد.
سنتکام تصریح کرده است که امنیت نیروها، شناورها و هواگردهای آمریکا در خاورمیانه را تضمین خواهد کرد و اقداماتی را که «ناایمن» تلقی میشوند تحمل نخواهد کرد. از جمله این اقدامات، پرواز بر فراز شناورهای نظامی آمریکا در جریان عملیات پروازی، پروازهای کمارتفاع یا مسلحانه بر فراز تجهیزات نظامی آمریکا در شرایطی که نیتها مشخص نیست، نزدیکشدن قایقهای تندرو با مسیر برخورد به شناورهای نظامی آمریکا و یا نشانهگرفتن سلاحها به سمت نیروهای آمریکایی عنوان شده است.
در پایان این بیانیه، ارتش ایالات متحده تاکید کرده است که آموزشدیدهترین و قدرتمندترین نیروی نظامی جهان را در اختیار دارد و همچنان با بالاترین سطح حرفهایگری و پایبندی به هنجارهای بینالمللی به فعالیت خود ادامه خواهد داد. سنتکام افزوده است که انتظار دارد سپاه پاسداران نیز به همین استانداردها پایبند باشد.
این بیانیه در حالی منتشر شده است که تنش بین ایالات متحده و جمهوری اسلامی در روزهای اخیر بالا گرفته و گمانهزنیها در مورد احتمال حملات نظامی آمریکا علیه اهداف مختلف در ایران همچنان ادامه دارد.
پیش از این یک منبع غربی که در جریان نشستهای هماهنگی میان مقامهای آمریکایی و اسرائیلی قرار دارد، به ایراناینترنشنال گفت که در محافل تصمیمگیری در واشینگتن و اورشلیم، اقدام نظامی علیه ایران «عملا قطعی» تلقی میشود و اختلاف اصلی تنها بر سر زمان آغاز عملیات است.
به گفته این منبع که بهدلیل حساسیت موضوع و نداشتن اجازه نخواست نامش فاش شود، اکنون پرسش اصلی در جلسات این نیست که آیا حمله انجام میشود یا نه، بلکه این است که چه زمانی پنجره مناسب عملیاتی و سیاسی فراهم خواهد شد؛ پنجرهای که ممکن است طی چند روز آینده باز شود یا در بازهای چند هفتهای شکل بگیرد.
رییسجمهوری آمریکا، جمعه ۱۰ بهمن بار دیگر اعلام کرد: «ناوگان عظیمی از نیروهای دریایی آمریکا بهسوی ایران در حال حرکت است و این ناوگان بزرگتر از ناوگانی است که برای ونزوئلا فرستاده شده بود.»
در ادامه تشدید تنشهای منطقهای، یک منبع مطلع در دولت مسعود پزشکیان به ایراناینترنشنال گفت لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، هفته گذشته با مقامهای کشورهای منطقه از جمله عربستان سعودی، قطر و امارات متحده عربی تماس گرفته و هشدار داده است در صورت حمله آمریکا به ایران، تهران سفارتخانههای ایالات متحده در این کشورها را هدف قرار خواهد داد.
پیش از این علی شمخانی، نماینده علی خامنهای در شورای عالی دفاع، اعلام کرده بود هر اقدام «خصمانهای» با پاسخ قاطع مواجه میشود. او تاکید کرده بود که پاسخ متناسب ایران میتواند شامل «هدف قرار دادن عمق اسرائیل» باشد و افزود دامنه رویارویی صرفاً به جغرافیای دریا محدود نخواهد ماند و تهران برای «سناریوهای گسترده و پیشرفتهتر» آمادگی کامل دارد.
در خبری دیگر، یک منبع غربی که در جریان نشستهای هماهنگی میان مقامهای آمریکایی و اسرائیلی قرار دارد، به ایراناینترنشنال گفت که در محافل تصمیمگیری در واشینگتن و اورشلیم، اقدام نظامی علیه ایران «عملا قطعی» تلقی میشود و اختلاف اصلی تنها بر سر زمان آغاز عملیات است.
به گفته این منبع که بهدلیل حساسیت موضوع و نداشتن اجازه نخواست نامش فاش شود، اکنون پرسش اصلی در جلسات این نیست که آیا حمله انجام میشود یا نه، بلکه این است که چه زمانی پنجره مناسب عملیاتی و سیاسی فراهم خواهد شد؛ پنجرهای که ممکن است طی چند روز آینده باز شود یا در بازهای چند هفتهای شکل بگیرد.
در تحولی دیگر، کاظم جلالی، سفیر جمهوری اسلامی در روسیه، از دیدار ولادیمیر پوتین با لاریجانی در کاخ کرملین خبر داد و گفت محور اصلی گفتوگوها «گسترش روابط دوجانبه، بهویژه روابط اقتصادی» و همچنین «مسائل مهم منطقهای و بینالمللی» بوده است. به گزارش کرملین، این دیدار در مسکو انجام شده و جلالی یادآور شد که لاریجانی پیشتر نیز پیام علی خامنهای را به پوتین منتقل کرده بود. پیش از این نیز رییسجمهوری روسیه از انتقال پیام اسرائیل به تهران خبر داده بود.
در داخل ایران، لحن تهدیدآمیز مقامهای حکومتی ادامه دارد. کامران غضنفری، نماینده مجلس، به سایت دیدهبان ایران گفت در صورت هرگونه تعرض آمریکا، «تمام پایگاههای آمریکا در کشورهای اطراف» هدف قرار خواهد گرفت و آمریکاییها «تلفات و خسارات سنگینی» متحمل خواهند شد.
پیش از این در واکنش به قرار گرفتن سپاه پاسداران در فهرست سازمانهای تروریستی اتحادیه اروپا نیز لاریجانی ارتش کشورهای مشارکتکننده در این تصمیم را «تروریستی» خواند و هشدار داد عواقب این اقدام متوجه همان کشورها خواهد بود.
در همین حال، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، جمعه دهم بهمن در نشست خبری مشترک با هاکان فیدان در استانبول اعلام کرد جمهوری اسلامی «همانطور که آماده مذاکرات است، آماده جنگ هم هست» و افزود سطح آمادگی تهران حتی نسبت به پیش از جنگ ۱۲روزه نیز افزایش یافته است.
پنجشنبه ۹ بهمن نیویورکتایمز گزارش داد که رییسجمهوری ایالات متحده، در روزهای اخیر با مجموعهای گستردهتر از گزینههای نظامی علیه حکومت ایران روبهرو شده است؛ گزینههایی که فراتر از طرحهایی است که او چند هفته پیش و در بحبوحه اعتراضات سراسری در ایران بررسی میکرد.
به گفته چند مقام آمریکایی، این سناریوها از وارد آوردن آسیب بیشتر به تاسیسات هستهای و موشکی ایران تا تضعیف یا حتی کنار زدن رهبر جمهوری اسلامی را دربر میگیرد.
خبرگزاری آسوشیتدپرس جمعه ۱۰ بهمن، بر اساس تصاویر ماهوارهای شرکت «پلنت لبز» نوشت جمهوری اسلامی در سایتهای هستهای نطنز و اصفهان اقدام به احداث سقف بر روی ساختمانهای آسیبدیده کرده است. این ساختمانها در جریان جنگ ۱۲روزه اسرائیل و جمهوری اسلامی هدف حملات هوایی اسرائیل و سپس آمریکا قرار گرفتند.
به گزارش آسوشیتدپرس این نخستین نشانه فعالیت عمده در این مراکز از زمان آن حملات است.
این تحولات در حالی رخ میدهد که دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، پنجشنبه شب در مراسم نمایش مستندی درباره همسرش ملانیا به خبرنگاران گفت در دوره نخست ریاستجمهوری خود ارتش آمریکا را تقویت کرده و اکنون «گروهی از نیروهای ایالات متحده» به سمت ایران اعزام شدهاند. او ابراز امیدواری کرد که نیازی به استفاده از این نیروها نباشد.
ترامپ همچنین افزود آمریکا در حال حاضر «ناوگان بزرگ و قدرتمندی» را به سوی ایران اعزام کرده است و تاکید کرد: «اگر مجبور به استفاده از آنها نباشیم، عالی خواهد بود.»
تلاش برای پنهانسازی فعالیتها
سقفهای جدید امکان مشاهده مستقیم آنچه در داخل این ساختمانها میگذرد را از ماهوارهها سلب میکند؛ موضوعی که در شرایط فعلی تنها ابزار نظارتی جامعه بینالمللی بر وضعیت تاسیسات هستهای ایران به شمار میرود.
جمهوری اسلامی پس از جنگ ۱۲ روزه اجازه دسترسی بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی به سه سایت فردو، نطنز و اصفهان را نداده است.
کارشناسانی که این تصاویر را بررسی کردهاند، بازسازی کامل تاسیسات را محتمل نمیدانند. به گفته آندریا استریکر، پژوهشگر بنیاد دفاع از دموکراسیها در واشینگتن، این اقدامات احتمالا با هدف «بررسی این موضوع است که آیا داراییهای کلیدی، از جمله ذخایر محدود اورانیوم با غنای بالا، از حملات جان سالم به در بردهاند یا نه.»
استریکر افزود تهران میکوشد بدون آنکه اسرائیل یا آمریکا متوجه شوند، به هر آنچه از این مواد باقی مانده دسترسی پیدا کند.
اهمیت نطنز و اصفهان در برنامه هستهای
پیش از آغاز جنگ خرداد ماه، ایران دستکم سه سایت اصلی هستهای داشت. نطنز در حدود ۲۲۰ کیلومتری جنوب تهران قرار دارد و مرکز اصلی غنیسازی اورانیوم به شمار میرود.
بر اساس اعلام آژانس بینالمللی انرژی اتمی جمهوری اسلامی در این مرکز اورانیوم را تا سطح ۶۰ درصد غنیسازی میکند؛ سطحی که فاصله فنی اندکی با غنای ۹۰ درصدی مورد نیاز برای سلاح هستهای دارد.
تاسیسات اصفهان نیز بیشتر محل تولید گاز اورانیوم برای تزریق به سانتریفیوژهاست. سومین سایت، فردو، در ۹۵ کیلومتری جنوب غربی پایتخت در زیر کوه قرار دارد و در جریان حملات نیز هدف بمبافکنهای سنگرشکن بی۲ ایالات متحده قرار گرفت.
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، پیشتر اعلام کرده بود در سایت نطنز ساختمان اصلی در سطح زمین که با عنوان «کارخانه غنیسازی سوخت آزمایشی» شناخته میشد، در جریان حمله ۲۳ خرداد اسرائیل «از نظر عملیاتی» از کار افتاده و به سالنهای زیرزمینی محل استقرار آبشارهای سانتریفیوژ نیز «خسارت جدی» وارد آمده است.
تصاویر جدید نشان میدهد جمهوری اسلامی از آذر ماه ساخت سقف بر این ساختمان را آغاز و تا پایان همان ماه آن را تکمیل کرده است.
در اصفهان نیز ساخت سقفی مشابه در نزدیکی بخش شمالشرقی سایت در اوایل دی ماه پایان یافت. همزمان، تصاویر ماهوارهای نشان میدهد برخی تونلهای منتهی به کوه در نزدیکی این سایت با خاک پر شدهاند. اقدامی که به گفته کارشناسان برای کاهش آسیبپذیری در برابر حملات موشکی انجام میشود.
بر پایه تصاویر ماهوارهای، ایران به عملیات حفاری در منطقه «کوه کلنگ گزلا» در چند صد متری جنوب حصار پیرامونی مجتمع نطنز ادامه داده است؛ پروژهای که از سال ۲۰۲۳ آغاز شد. افزایش تودههای خاک ناشی از این حفاریها نشان میدهد این فعالیتها همچنان جریان دارد و ارزیابیها حاکی از آن است که تهران در حال احداث یک تاسیسات هستهای زیرزمینی جدید در این محل است.
بازسازی همزمان برنامه موشکی
گزارش آسوشیتدپرس همچنین به فعالیتهای تازه در مجتمع نظامی پارچین اشاره میکند؛ جایی که سایت موسوم به «طالقان ۲» پس از تخریب در حمله هوایی اسرائیل در مهر ۱۴۰۳ در حال بازسازی است.
به گفته موسسه علوم و امنیت بینالمللی، این مرکز پیشتر محل آزمایشهای انفجاری مرتبط با تحقیقات تسلیحات هستهای بوده است.
این موسسه سوم بهمن از ساخت یک «پوسته ضخیم بتنی» عظیم پیرامون تاسیسات طالقان ۲ در مجموعه نظامی پارچین خبر داد.
لوئیس اسمارت، تحلیلگر موسسه جینز، میگوید بازسازی در سایت طالقان ۲ «با سرعت بسیار بالا» در حال انجام است و هدف آن افزایش مقاومت در برابر نفوذ و بمباران است.
گزارشها از فعالیتهای پنهانی موشکی و هستهای جمهوری اسلامی در حالی منتشر میشود که مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، ۳۰ دی نسبت به نامعلوم بودن سرنوشت حدود ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد متعلق به جمهوری اسلامی ابراز نگرانی کرد هشدار داد ادامه این وضعیت در بلندمدت قابل پذیرش نیست.
آمریکا پیشتر با تکرار شروط سهگانه خود تاکید کرده بود جمهوری اسلامی باید برنامه هستهای و غنیسازی اورانیوم را بهطور کامل کنار بگذارد، نیروهای نیابتی خود را منحل کند و محدود شدن برنامه موشکیاش را بپذیرد.
