مرتضی شانهای، در مشیریه تهران با شلیک گلوله به ناحیه سینه جان باخت
مرتضی شانهای، از کشتهشدگان تهران، ۱۸ دیماه در محله مشیریه با شلیک گلوله به ناحیه سینه جان باخت. پیکر او دو روز بعد، ۲۰ دیماه، در کهریزک و در میان حدود سه هزار جسد شناسایی شد.
مرتضی شانهای، از کشتهشدگان تهران، ۱۸ دیماه در محله مشیریه با شلیک گلوله به ناحیه سینه جان باخت. پیکر او دو روز بعد، ۲۰ دیماه، در کهریزک و در میان حدود سه هزار جسد شناسایی شد.
بر اساس گزارش رسیده به ایراناینترنشنال، گلوله از سوی ماموران کلانتری مشیریه شلیک شده بود. با این حال، مامورانی از بنیاد شهید به خانواده اعلام کردند که مرتضی شانهای «شهید» شده است و هزینه گلوله نیز از خانواده دریافت نشد.
بر اساس این گزارش، وزارت کشور بریتانیا تایید کرده است که پیشنویس قانونی برای تروریستی اعلام کردن نهادهای دولتی متخاصم، از جمله سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، در دست تهیه است؛ هرچند این لایحه بهرغم نقش سپاه در سرکوب مرگبار اعتراضات اخیر در ایران، بهصورت فوری و خارج از روال عادی پارلمان بررسی نخواهد شد.
این تحولات پس از آن رخ میدهد که اتحادیه اروپا روز پنجشنبه سپاه پاسداران را در کنار گروههایی مانند القاعده، حماس و داعش در فهرست سازمانهای تروریستی قرار داد؛ اقدامی که با واکنش تند تهران همراه شد و وزیر امور خارجه حکومت ایران آن را «نمایشی» و «اشتباهی راهبردی» خواند.
به نوشته تایمز، سپاه پاسداران بهعنوان نیرویی شبیه «گارد پراتوری» عمل میکند که وفاداری مستقیم خود را به رهبر جمهوری اسلامی اعلام کرده و جدا از ارتش رسمی کشور فعالیت دارد. این نهاد طی سالهای اخیر نفوذ و قدرت اقتصادی گستردهای به دست آورده و بخشهای بزرگی از اقتصاد ایران را در اختیار گرفته است.
منابع دولتی به تایمز گفتهاند لایحه مورد نظر هنوز نهایی نشده، اما احتمالاً در سال جاری میلادی به پارلمان ارائه خواهد شد. وزارت کشور بریتانیا از ماه مه گذشته، همزمان با پذیرش توصیههای جاناتان هال، مشاور مستقل دولت در امور قانونگذاری ضدتروریسم، کار روی این قانون را آغاز کرده است؛ قانونی که به گفته مقامهای پیشین، امکان «اقداماتی بسیار قویتر علیه سازمانهای مورد حمایت دولتها مانند سپاه پاسداران» را فراهم میکند.
بر اساس این گزارش، حزب کارگر در دوران اپوزیسیون وعده ممنوعکردن سپاه پاسداران را داده بود، اما پس از دریافت مشاوره حقوقی، از استفاده از قوانین فعلی ضدتروریسم برای این کار صرفنظر کرد؛ زیرا این قوانین برای هدف قرار دادن نهادهایی که بازوی رسمی یک دولت محسوب میشوند، مناسب تشخیص داده نشدند. منتقدان نیز هشدار داده بودند که قوانین موجود میتواند به جرمانگاری کلی ارتباط با دولت ایران منجر شود.
قانون جدید، به نوشته تایمز، امکان اقداماتی هدفمندتر را فراهم خواهد کرد؛ از جمله اعطای اختیار به پلیس برای ضبط گذرنامه افراد مظنون به فعالیت برای سپاه پاسداران و انجام بازرسی و توقف بدون نیاز به ظن قبلی در «موقعیتها یا مناطق پرخطر»، مانند اطراف اماکن مرتبط با اهداف تهدید دولتی.
در عین حال، گزارش میافزاید که به دلیل پیچیدگیهای حقوقی و دیپلماتیکِ تروریستی اعلام کردن نهادهای دولتی، تدوین این قانون زمانبر بوده است. لرد بلانکت، وزیر کشور پیشین بریتانیا، خواستار تسریع این روند شده و گفته است این اقدام «مدتهاست که به تاخیر افتاده» است.
در صحنه سیاسی، پریتی پاتل، وزیر خارجه سایه، نیز از ممنوعیت فوری سپاه پاسداران حمایت کرده و سرکوب در ایران را «توهینی به بشریت» خوانده است. او از دولت خواسته با قاطعیت در کنار مردم ایران بایستد.
به نوشته تایمز، در داخل دولت بریتانیا همچنان اختلافنظرهایی درباره نحوه برخورد با سپاه پاسداران وجود دارد. گزارش میگوید برخی نهادها، از جمله سرویس اطلاعات خارجی بریتانیا (امآیسیکس) و وزارت خارجه، نگراناند که تروریستی اعلام کردن سپاه به قطع کانالهای دیپلماتیک حیاتی و اخراج دیپلماتهای بریتانیایی از تهران منجر شود. تاکنون لندن ترجیح داده با تحریمهای هدفمند، بیش از ۵۵۰ فرد و نهاد ایرانی — از جمله سپاه پاسداران — را تحت فشار قرار دهد.
در پایان، تایمز به فرود یک هواپیمای ویژه نیروی هوایی آمریکا موسوم به «ردیاب هستهای» در پایگاه «راف میلدنهال» در سافولک بریتانیا اشاره میکند؛ رخدادی که همزمان با افزایش تنشها با ایران اتفاق افتاده است. با این حال، به گفته منابع دفاعی، حضور این هواپیما لزوماً نشانه اقدام نظامی فوری نیست.
روزنامه تلگراف پنجشنبه ۹ بهمن گزارش داد هواپیمای ویژه شناسایی نیروی هوایی آمریکا با نام «دبلیوسی-۱۳۵آر کانستنت فونیکس» در پایگاه هوایی «راف میلدنهال» در سافولک بریتانیا فرود آمده است.
این هواپیما که برای شناسایی تشعشعات هستهای و ذرات رادیواکتیو در جو استفاده میشود، همزمان با تجمع تجهیزات نظامی آمریکا در خاورمیانه و پس از تهدیدهای چهارشنبه دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، علیه جمهوری اسلامی وارد بریتانیا شده است.
ماموریت «ردیاب هستهای» چیست؟
به نوشته تلگراف، هواپیمای جت «دبلیوسی-۱۳۵آر کانستنت فونیکس» که تحت اختیار «اسکادران شناسایی ۴۵» نیروی هوایی آمریکا فعالیت میکند، برای نمونهبرداری از هوا و شناسایی ذرات رادیواکتیو به کار میرود.
منابع دفاعی اعلام کردند استقرار این هواپیما در بریتانیا به تنهایی نشانه اقدام فوری نظامی نیست. یک مقام آگاه به تلگراف، ماموریت این هواپیما پایش سطح تشعشعات و اطمینان از انجام نشدن آزمایشهای هستهای زمینی و رعایت توافقهای بینالمللی منع آزمایش هستهای است.
بر اساس این گزارش، این هواپیما پیشتر نیز در ژانویه ۲۰۲۲، چند هفته پیش از آغاز تهاجم گسترده روسیه به اوکراین، در بریتانیا فرود آمده بود. همچنین گفته شده این هواپیما روزهایی پیش از حملات سال گذشته آمریکا به تاسیسات هستهای ایران، از ایالات متحده به خاورمیانه اعزام شده بود.
همزمانی تهدید ترامپ با تحرکات اروپا
رییسجمهوری آمریکا روز چهارشنبه هشتم بهمن به جمهوری اسلامی هشدار داد فرصت باقیمانده برای مذاکره بر سر توافقی تازه با هدف جلوگیری از دستیابی به سلاح هستهای رو به پایان است. ترامپ همچنین تاکید کرد در صورت انجام هرگونه حمله احتمالی در آینده، شدت آن از حملات ماه ژوئن بهمراتب بیشتر خواهد بود. ایالات متحده در آن زمان سه سایت هستهای فردو، نطنز و اصفهان را حدف حمله قرار داد.
همچنین در رویکردی هماهنگ اتحادیه اروپا روز پنجشنبه نهم بهمن اعلام کرد سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را در فهرست سازمانهای تروریستی قرار میدهد. این تصمیم با واکنش شدید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه حکومت ایران، روبهرو شد. او اروپا را به «دامن زدن به آتش بحران» متهم کرد.
در همین حال، تصاویر منتشرشده از پایگاه راف میلدنهال نشان میدهد نیروهای ویژه آمریکا در حال تمرین عملیات نظامی، از جمله فرود سریع با طناب از هواپیمای «وی-۲۲ اوسپری»، هستند.
استقرار تجهیزات نظامی آمریکا در خاورمیانه
واشینگتنپست گزارش داد که ناو هواپیمابر «یواساس آبراهام لینکلن» به همراه سه ناوشکن اسکورتکننده وارد شمال دریای عرب شده است. یک مقام دفاعی آمریکا نخواست نامش فاش شود، اعلام کرد این گروه شامل ناوشکنهای «یواساس فرانک ای. پیترسن جونیور»، «یواساس اسپروئنس» و «یواساس مایکل مورفی» است که هر یک به دهها موشک کروز «توماهاوک» و سامانههای پدافند هوایی مجهز هستند.
به نوشته این روزنامه، ناو هواپیمابر «یواساس آبراهام لینکلن» دهها فروند جت جنگنده و حدود پنج هزار ملوان را حمل میکند، هدایت این گروه ضربتی را بر عهده دارد.
همچنین ناوشکن دیگری به نام «یواساس دلبرت دی. بلک» که از پایگاه دریایی «میپورت» در ایالت فلوریدا اعزام شده، وارد منطقه شد و پنجشنبه در دریای سرخ قرار گرفت. بر اساس این گزارش، تعدادی دیگر از ناوشکنها در نزدیکی تنگه هرمز و شرق دریای مدیترانه مستقر شدند.
واشینگتنپست نوشت پنتاگون یک اسکادران از جنگندههای «اف-۱۵ ایی استرایک ایگل» را از پایگاه «لیکنهیث» در بریتانیا به خاورمیانه منتقل کرده است. این جنگندهها متعلق به «اسکادران شکاری ۴۹۴» هستند که در جریان حمله جمهوری اسلامی در آوریل ۲۰۲۴ نقش اصلی در دفاع از اسرائیل ایفا کردند و پهپادهای انتحاری را هدف قرار دادند.
وزارت دفاع بریتانیا نیز اعلام کرد این کشور شماری از جنگندههای «تایفون» خود را با هدف دفاعی به قطر منتقل کرده است.
به گزارش واشینگتنپست، ناوشکن «یواساس روزولت» که پیشتر وارد خلیج فارس شده بود، اکنون از دریای سرخ به شرق مدیترانه منتقل شده است. این ناوشکن میتواند در صورت حمله تلافیجویانه جمهوری اسلامی با پهپاد یا موشک بالستیک، در دفاع از اسرائیل مشارکت کند.
دو ناوشکن دیگر به نامهای «یواساس میتشر» و «یواساس مکفال» نیز در روزهای اخیر در دریای عرب حضور داشتند.
همچنین انتظار میرود ناو هواپیمابر «یواساس جورج اچ. دابلیو. بوش» در ماههای آینده اعزام شود. این ناو در روزهای اخیر در سواحل اقیانوس اطلس مستقر بوده و خلبانان آن در حال انجام تمرینهای فرود روی عرشه بودند.
به گزارش تلگراف، منابع دیپلماتیک اروپایی اعلام کردند هنوز مشخص نیست ترامپ دستور حمله نظامی به جمهوری اسلامی را صادر خواهد کرد یا نه، اما امکان چنین اقدامی را رد نکردند.
در حالی که نیروی نظامی بزرگی از ایالات متحده در منطقه خاورمیانه مستقر شده است، دونالد ترامپ رییسجمهوری آمریکا در نشست پنجشنبه نهم بهمن کابینه این کشور از هگست خواست درباره این وضعیت اظهار نظر کند.
هگست در اظهارات هشدارآمیز خود درباره ایران، به حمله اخیر نیروهای نظامی آمریکا برای بازداشت نیکلاس مادورو رییسجمهوری ونزوئلا، اشاره کرد.
او گفت: «آنها همه گزینهها برای رسیدن به یک توافق را دارند. آنها نباید به دنبال تواناییهای هستهای باشند. و ما آمادهایم هر آنچه را رییسجمهوری از وزارت جنگ انتظار دارد انجام دهیم. همانگونه که در مورد ونزوئلا کردیم.»
مقامهای آمریکایی میگویند ترامپ در حال بررسی گزینههای خود است، اما هنوز تصمیم نگرفته است که آیا به جمهوری اسلامی حمله کند یا نه.
هشدار وزیر جنگ آمریکا در پی اظهارات رییسجمهوری این کشور درباره حرکت یک نیروی دریایی آمریکا به سوی ایران مطرح شد.
ترامپ هشدار چهارشنبه خود به جمهوری اسلامی را درباره حرکت یک ناوگان بزرگ کشتیهای جنگی آمریکا به سمت خاورمیانه و رو به پایان بودن زمان برای تهران، در صفحه تروثسوشال خود پین کرد.
واکنش جمهوری اسلامی
همزمان با این هشدارها، محمد اکرمینیا، سخنگوی ارتش جمهوری اسلامی اعلام کرد: «در خصوص حمله احتمالی دشمن، دستورات صادر شده، طرحهای لازم تدوین شده و برای سناریوهای مختلف، پاسخ مناسب و متناسب را خواهیم داشت.»
او تهدید کرد که «ناوهای هواپیمابر آمریکا مقابل موشکهای هایپرسونیک آسیبپذیری جدی دارند.»
مسعود پزشکیان نیز در گفتوگوی تلفنی با امیر قطر و نخستوزیر پاکستان گفت: «معتقدیم جنگ و درگیری به نفع هیچ طرفی نیست و بر مسیر تعامل و دیپلماسی تاکید داریم اما در دفاع از خود تردید نمیکنیم.»
او افزود: «اگر امریکا بهدنبال دیپلماسی واقعی است، باید به اقدامات تحریک آمیز پایان دهد.»
تلاش بینتیجه میانجیگران
وال استریت ژورنال پنجشنبه در گزارشی نوشت شماری از دولتهای خاورمیانه شامل قطر، عمان و عربستان سعودی در تلاشاند با میانجیگری میان آمریکا و جمهوری اسلامی، گفتوگوهایی را برای جلوگیری از بروز یک درگیری احتمالی آغاز کنند، اما این تلاشها تاکنون راه به جایی نبرده است.
به گزارش این روزنامه، بدر عبدالعاطی، وزیر امور خارجه مصر نیز چهارشنبه تماسهای تلفنی جداگانهای با همتای ایرانی خود و استیو ویتکاف، نماینده ویژه ترامپ، برقرار کرد، اما این گفتوگوها نیز بدون نتیجه پایان یافت.
بر اساس گفته افراد آگاه، جمهوری اسلامی بهشدت با شروط آمریکا مخالفت کرده و هشدار داده است در صورت حمله آمریکا، اهدافی در سراسر منطقه میتوانند هدف قرار گیرند.
این گزارش میافزاید رجب طیب اردوغان، رییسجمهوری ترکیه، نیز در تماس تلفنی چهارشنبه با ترامپ پیشنهاد برگزاری گفتوگویی سهجانبه میان خود، رییسجمهوری آمریکا و رییسدولت در جمهوری اسلامی را مطرح کرده است.
آنکارا بهطور مستمر از راهحلهای دیپلماتیک و کاهش تنش حمایت کرده و هشدار داده است که یک درگیری نظامی میتواند پیامدهایی فاجعهبار برای کل منطقه داشته باشد؛ از جمله ایجاد موجهای جدید پناهجویی و اختلال در تأمین انرژی حیاتی و مسیرهای تجاری.
اتحادیه اروپا پنجشنبه ۹ بهمن در نشست وزیران امور خارجه کشورهای عضو در بروکسل، در واکنش به سرکوب خونین انقلاب ملی ایران، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را در فهرست سازمانهای تروریستی قرار میدهد.
بهگزارش روزنامه تایمز این تصمیم که با حمایت کشورهایی چون فرانسه، آلمان، ایتالیا و اسپانیا همراه بوده اکنون لندن را با فشار فزایندهای برای اتخاذ موضع مشابه روبهرو کرده است.
تصمیم سیاسی اروپا و مسیر تبدیل به اقدام الزامآور
کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، با دفاع از این تصمیم گفت: «اگر مانند یک سازمان تروریستی عمل میکنید، باید بهعنوان تروریست هم با شما برخورد شود.»
او تاکید کرد که این اقدام، سپاه پاسداران را در جایگاهی همسطح با گروههایی مانند القاعده، حماس و داعش قرار میدهد.
یوهان وادهفول، وزیر امور خارجه آلمان، نیز در بیانیهای اعلام کرد: «اتحادیه اروپا سرانجام سپاه پاسداران را بهعنوان یک سازمان تروریستی طبقهبندی خواهد کرد.»
او تصمیم نشست بروکسل را یک «نشانه سیاسی قوی» توصیف کرد و افزود اتحادیه اروپا با این اقدام در کنار مردم ایران ایستاده است.
در بیانیه وادهفول آمده است: «ما برای بشریت و علیه ظلم و ستم ایستادهایم.» او تاکید کرد گام بعدی اتحادیه اروپا، تبدیل سریع این تصمیم سیاسی به یک اقدام الزامآور قانونی خواهد بود.
فشار بر لندن و تردید دولت بریتانیا
بر اساس گزارش روزنامه تایمز و بهگفته یک منبع نزدیک به مذاکرات، این اقدام اتحادیه اروپا «مقاومت بریتانیا در برابر این اقدام را بسیار دشوار میکند».
کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا، که در سفر سهروزه به چین به سر میبرد، بدون اشاره به تصمیمی فوری برای تروریستی اعلام کردن سپاه پاسداران، اعلام کرد اولویت دولت او جلوگیری از دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح هستهای است.
استارمر پیش از رسیدن به قدرت وعده داده بود سپاه پاسداران را در فهرست گروههای تروریستی قرار دهد، اما پس از تشکیل دولت با این استدلال که قوانین موجود برای مقابله با نهادهای وابسته به دولتهای خارجی کارآمد نیست، از اجرای این وعده خودداری کرد.
دولت بریتانیا در عوض اعلام کرد در حال تدوین قانون جدیدی برای مقابله با نهادهایی مانند سپاه پاسداران است، با این حال تاکنون جدول زمانی روشنی برای برای تصویب و اجرای این قانون ارائه نشده است.
سپاه پاسداران و نقش آن در سرکوب انقلاب ملی ایران
بر اساس گزارشی ۲۰۲۲ وزارت کشور بریتانیا، سپاه پاسداران حدود ۶۴۰ هزار نیرو در اختیار دارد که شامل ۴۵۰ هزار نیروی ذخیره بسیج است. سپاه بهعنوان نیروی نخبه نظامی جمهوری اسلامی، نفوذ گستردهای در بخشهای مختلف اقتصاد و سیاست ایران دارد و بسیاری از فعالیتهای خارجی جمهوری اسلامی را نیز مدیریت میکند.
وادهفول در ادامه بیانیه خود سپاه پاسداران و نیروهای وابسته به آن را «مزدوران رژیم ایران» توصیف کرد و افزود: «آنها مسئول نقش بیثباتکنندهای هستند که جمهوری اسلامی در منطقه ایفا میکند.»
او تاکید کرد: «آنها پشت حملات ناموفق در آلمان و اروپا قرار دارند. به طور خلاصه، دستانشان به خون آلوده است.»
سپاه پاسداران و بازوی بسیج آن نقش محوری در سرکوب خونین انقلاب ملی ایرانیان دارد. بر اساس بیانیه یکشنبه پنجم بهمن شورای سردبیری ایراناینترنشنال، دستکم ۳۶ هزار و ۵۰۰ نفر در جریان انقلاب ملی ایران به دست نیروهای سرکوب جمهوری اسلامی و دستور شخص علی خامنهای، دیکتاتور تهران، کشته شدند.
ژان-نوئل بارو، وزیر خارجه فرانسه، در واکنش به این آمار گفت: «سرکوب غیرقابل تحمل قیام مسالمتآمیز مردم ایران نباید بدون پاسخ بماند.» بارو افزود: «شجاعت بیسابقه آنان در برابر خشونتی که کورکورانه اعمال میشود، نباید بیثمر باشد.»
واکنش مقامهای جمهوری اسلامی
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، اقدام اتحادیه اروپا را «دمیدن در آتش بحران» توصیف کرد و آن را «اشتباهی راهبردی» دانست. او هشدار داد اروپا از پیامدهای یک جنگ احتمالی در منطقه، از جمله افزایش شدید قیمت انرژی، متاثر خواهد شد و تبعات این تصمیم متوجه سیاستمداران اروپایی است.
ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی نیز در بیانیهای این اقدام را «غیرمسئولانه و بغضآلود» خواند و تاکید کرد «تبعات خطرناک» آن بر عهده تصمیمگیران اروپایی خواهد بود.
همزمان، وزیران خارجه کشورهای عضو اتحادیه اروپا تحریمهای تازهای را علیه ۲۱ فرد و نهاد ایرانی به دلیل نقض حقوق بشر و علیه ۱۰ نهاد دیگر به دلیل همکاری نظامی با روسیه تصویب کردند.
پیشتر بحرین و عربستان سعودی در پاییز ۱۳۹۷ سپاه پاسداران را در فهرست سازمانهای تروریستی قرار دادند و ایالات متحده نیز در فروردین ۱۳۹۸ این نهاد نظامی را بهطور رسمی یک سازمان تروریستی معرفی کرد. کانادا و سوئد نیز اقدام مشابهی انجام دادهاند.
تصمیم اتحادیه اروپا برای تروریستی اعلام کردن سپاه پاسداران نهتنها پیام سیاسی روشنی درباره سرکوب خونین انقلاب ملی ایران به همراه دارد بلکه اکنون این پرسش را مطرح میکند که دولت بریتانیا در شرایط کنونی چه رویکردی را در پیش خواهد گرفت.
