یک سایت بررسی کننده محتوای ویکیپدیا نوشت همزمان با کشته شدن حداقل ۲۰ هزار تن از شهروندان ایران به دست نیروهای امنیتی در روزهای اخیر، نبرد دیگری در عرصه دیجیتال در جریان است و جمهوری اسلامی تلاش میکند ویکیپدیا را به بخشی از دستگاه تبلیغاتی خود تبدیل کند.
سایت «انپیاووی» با اشاره به اینکه همزمان با کشتار معترضان در ایران، «ویراستاران طرفدار رژیم در تلاش هستند تا نحوه ثبت این وقایع را در ویکیپدیا کنترل کنند»، نوشت: «این استراتژی دوگانه، عمدی است؛ خشونت جنبشی، مخالفان را در داخل ساکت میکند و تبلیغات دیجیتال، روایت خارج از کشور را شکل میدهد.»
بر اساس این گزارش، این استراتژی دوگانه، چیزی را تشکیل میدهد که علی خامنهای، آن را «جهاد تبیین» مینامد؛ یک جنگ نرم در فضای اطلاعرسانی که برای بازنویسی خود واقعیت طراحی شده است.
بهنوشته این سایت، یک تحقیق در مورد الگوهای ویرایش ویکیپدیا، نشانگر یک کمپین هماهنگ و چند ساله برای پاکسازی سابقه حقوق بشری جمهوری اسلامی است.
بر این اساس، طبق تحقیقات سال گذشته روزنامه تایمز، ورودیها بهطور سیستماتیک ویرایش شدهاند تا جنایات جمهوری اسلامی را کماهمیت جلوه دهند. از جمله جزئیات کلیدی در مورد اعدامهای دستهجمعی در سال ۱۳۶۷، از جمله اینکه قربانیان، زنان و کودکانی بودند که به صورت فراقضایی به قتل رسیدند و اینکه مقامات ارشد فعلی در کمیسیونهای مرگ دست داشتند، حذف شدند.
براساس این گزارش اطلاعات مربوط به حکم حبس ابد حمید نوری، مقام قضایی جمهوری اسلامی، در حدود چهار سال قبل در سوئد به جرم دو اتهام «جنایت جنگی» و «قتل»، ناپدید شده است. علاوه بر این، ارجاعات به اخراج دو دیپلمات جمهوری اسلامی از آلبانی در حدود شش سال قبل بهدلیل دست داشتن آنها در توطئه بمبگذاری علیه مخالفان، حذف شده است.
به نوشته «انپیاووی»، این موضوع فراتر از ویکیپدیا اهمیت دارد؛ وقتی از سیستمهای هوش مصنوعی در مورد رهبران یا رویدادهای ایران سوال میشود، آنها اغلب از این مقالات دستکاریشده استفاده میکنند. این تبلیغات محدود نمیماند، بلکه به جریان اطلاعاتی وسیعتری که میلیونها نفر روزانه به آن متکی هستند، جریان مییابد.
این سایت با اشاره به «مکانیسم دستکاری حافظه» از طریق «حذف تدریجی» در ویکیپدیا، نوشت ویرایشهای کوچکی در طول زمان انجام میشود که به تدریج همه بخشها را از بین میبرد.
در این گزارش، از جمله به حذف پاراگرافهای کامل در صفحه اعتراضات سراسری در ایران از سوی «ویراستاران طرفدار رژیم» از جمله «ویراستار پرکاری» مانند «مححسین» اشاره شده است.
این سایت در ادامه به یک پرونده داوری ویکیپدیا اشاره کرد، مبنی بر اینکه ویراستارانی از رسانههای دولتی به عنوان منبع استفاده کردهاند، و افزود: «گروهی موسوم به باند ۴۰ نفره - ویراستارانی که موضوعات اسرائیل و فلسطین را از دیدگاه طرفدار رژیم ایران بررسی میکنند - بیش از ۹۰ درصد از دهها مقاله را کنترل میکنند.»
در گزارش به دو ویراستار فعال طرفدار حکومت ایران در ویکیپدیا: «مححسین و اسکندر۳۲۳» اشاره شده و آمده است: «مححسین ۲۱۷ بار، بیش از هر کاربر دیگر، صفحه علی خامنهای را ویرایش کرده و اطلاعات مربوط به برنامه هستهای ایران و اعتراضات را حذف کرده است.»
«انپیاووی» اضافه کرد:«او بیشترین مشارکت را در مطالب ترور دانشمندان هستهای ایران، بمبگذاری دفتر نخستوزیر ایران در سال ۱۹۸۱ و فتوای علی خامنهای علیه سلاحهای هستهای داشته است.»
بر این اساس، مححسین در مورد اعتراضات سراسری در ایران منابع رسانههای دولتی را تایید و اطلاعات رسانههای مخالف را حذف کرده است.
این سایت در مورد عملکرد اسکندر۳۲۳ از جمله به اعدامهای دسته جمعی زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷، و حمله حماس به اسرائیل به نوشت: «هفته گذشته، ما در مورد روند مداوم ویکیپدیا برای مسدود کردن سایت او - یکی از شدیدترین مجازاتهای این پلتفرم - پس از سالها دستکاری سیستماتیک روایت، گزارش دادیم.»
گزارش حاکی از آن است که او سه روز پس از جنایات هفتم اکتبر حماس، هزاران کلمه در مورد نقض حقوق بشر را حذف و آنها را با یک پاراگراف جایگزین کرد.»
کمپین فشار جمهوری اسلامی در ویکیپدیا
«انپیاووی» در مورد انقلاب ملی ایرانیان نوشت که از زمان آغاز اعتراضات، «ویکیپدیا از بیش از ۴۰۰ منبع استفاده کرده است اما صفحه گفتوگو، کمپین فشار را بلافاصله آشکار میکند. برخی معتقدند که با وجود اینکه اکثر منابع از این اصطلاح استفاده میکنند، نامیدن دولت ایران به عنوان "رژیم"، بیطرفی را نقض میکند. یکی از ویرایشگران ادعا میکند که رضا پهلوی، یک چهره برجسته مخالف، نباید به عنوان چهره سرشناس ذکر شود.»
بر این اساس، کاربری به نام SwedishDutch آمار تلفات گزارش شده را مورد مناقشه قرار داد و ادعا کرد که دو منبع که پوشش انتقادی از رژیم ارائه دادهاند: ساندی تایمز و ایران اینترنشنال غیرقابل اعتماد هستند. این حساب کاربری تنها دو ساعت قبل از آن ایجاد شده بود و سپس حذف شد.
«انپیاووی» در مورد «جنگ اطلاعاتی اقتدارگرایانه» جمهوری اسلامی در مورد انقلاب ملی ایرانیان نوشت: «خشونت در خیابانها برای خاموش کردن مخالفان بلافاصله انجام میشود، سپس قطعی اینترنت از راه میرسد، از مستندسازی بیدرنگ جلوگیری میکند و جریان شواهد به جهان خارج را قطع میکند. و به محض اینکه بحران از توجه بینالمللی محو شود - وقتی اجساد بیسروصدا دفن شوند و چرخه اخبار ادامه یابد - عملیات تبلیغاتی برای بازنویسی سیستماتیک آنچه اتفاق افتاده است، وارد عمل میشود.»
این سایت تاکید کرد: «جمهوری اسلامی فقط معترضان را نمیکشد بلکه شواهدی را که نشان میدهد آنها اصلا وجود داشتهاند، پاک میکند.»
بر اساس این گزارش، الگوی ویرایش آزاد ویکیپدیا، دانشنامهای که میلیونها نفر به آن اعتماد دارند، «به بخشی از دستگاه تبلیغاتی رژیم تبدیل شده است.»
«انپیاووی» این پرسش را مطرح کرد که ویکیپدیا و پلتفرمهایی که به آن متکی هستند، در مورد این موضوع چه خواهند کرد.
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
