رییس موسسه تحقیقات خاک و آب هشدار داد خاک ایران به «نقطه هشدار» رسیده و سالانه دهها هزار هکتار از اراضی کشور در حال فرسایش است. او گفت با وجود آگاهی عمومی از بحران، اقدامی جدی انجام نشده و کشور برای جلوگیری از تکرار فاجعههای زیست محیطی، نیازمند سرمایهگذاری فوری است.
هادی اسدی رحمانی، رییس موسسه تحقیقات خاک و آب ایران، گفت بحران فرسودگی خاک در ایران به مرحلهای رسیده که دیگر «مرثیهسرایی» درباره آن کافی نیست.
به گفته او، همه میدانند حفاظت از خاک حیاتی است اما «با وجود این آگاهی، اقدام عملی صورت نگرفته و روند تخریب همچنان ادامه دارد».
او با اشاره به اینکه از وسعت ایران تنها ۲۴ میلیون هکتار قابلیت کشت دارد، توضیح داد سهم هر ایرانی از خاک قابل کشت حدود دو هزار متر مربع است اما: «خاک هر سال فقیرتر میشود.»
ایرج سلیمانزاده، نماینده آذربایجان غربی در شورای عالی استانها، ۲۲ مهر درباره پیامدهای برداشت بیرویه از منابع آب زیرزمینی و خشکسالیهای مکرر هشدار داد و گفت میزان فرونشست زمین در دشتهای این استان و بهویژه دشت سلماس، به ۱۷ سانتیمتر رسیده است.
سلیمانزاده علت اصلی این بحران را «اشتباهات مدیریتی» و ساخت ۳۲ سد در حوزه رودخانههای شرقی دریاچه ارومیه دانست که جریان طبیعی آب به سمت آذربایجان غربی را مختل کرده است.
اسدی رحمانی گفت بخش بزرگی از تولیدات کشاورزی ایران در اراضی درجه سه و چهار انجام میشود و اکنون «۷۵ درصد خاکهای کشور کمتر از یک درصد کربن آلی دارند»؛ وضعیتی که نشاندهنده فرسودگی شدید خاک است.
به گفته او، ایران در حفاظت از خاک همان مسیری را طی میکند که درباره منابع آب تجربه شد.
او هشدار داد سالانه حدود ۳۰ هزار هکتار از اراضی کشور تحت تاثیر فرسایش و تخریب قرار میگیرد و این روند در نبود سیاستهای اصلاحی ادامه خواهد یافت.
علی بیتاللهی، رییس بخش زلزلهشناسی مهندسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، اول شهریور هشدار داد که ایران بهدلیل کاهش شدید منابع آب زیرزمینی، اکنون در میان سه کشور اول جهان از نظر تعدد مناطق فرونشست زمین است.
او با بیان اینکه عامل اصلی فرونشست در ایران پایین رفتن سطح آب زیرزمینی است، گفت: «در اطراف تهران جاهایی داشتیم که سطح آب ۲۰ تا ۳۰ متر بود، الان ۱۲۰ متر هم چاه میزنیم اما دیگر آب نیست. آب استخراج شده و جایگزین نشده. به این میگویند بیلان منفی آب.»
نیاز خاک به بازنشستگی
اسدی رحمانی با اشاره به تجربه آمریکا در دهه ۱۹۳۰ میلادی گفت: «توسعه بیرویه کشاورزی مکانیزه در آن کشور به پدیده طوفانهای گردوغبار و نابودی میلیونها هکتار زمین انجامید؛ بحرانی که بعدها با تصویب قانون حفاظت از خاک و کاشت میلیونها درخت مهار شد.»
او گفت که آمریکا امروز بیش از ۴۲ میلیون هکتار کشت حفاظتی دارد، درحالیکه این رقم در ایران تنها حدود ۶۰۰ هزار هکتار است.
اسدی رحمانی همچنین از برنامه «بازنشستگی خاک» در آمریکا یاد کرد که طی آن میلیونها هکتار زمین کشاورزی از چرخه بهرهبرداری خارج شد و به احیای آبخوانها و رونق کشاورزی انجامید.
صفدر نیازی شهرکی، معاون آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی، شهریور ۱۴۰۳ گفته بود: «فرسایش خاک در ایران تقریبا معادل دو تا ۲/۵ برابر آسیا و پنج تا شش برابر میانگین جهانی است.»
به گفته او، میانگین فرسایش خاک در کشور «حدود ۱۶/۵ تن در هکتار» تخمین زده شده است.
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
