حسین ساجدینیا، رییس سازمان مدیریت بحران کشور، اعلام کرد که تاکنون هیچ کشوری برای کمک به مهار آتش جنگلهای الیت در شمال ایران حضور پیدا نکرده است. پیشتر، شینا انصاری، رییس سازمان حفاظت محیط زیست از درخواست کمک از ترکیه خبر داده بود.
ساجدینیا یکشنبه دوم آذر به صداوسیمای جمهوری اسلامی گفت که چندین کشور برای کمک به مهار آتشسوزی در جنگلهای مازندران اعلام آمادگی کردهاند، اما هنوز هیچ کشوری نیرو نفرستاده است.
او دلیل این امر را توضیح نداد و افزود که جمهوری اسلامی در تلاش است که خودش آتش را مهار کند.
در ادامه این حریق، مدیرکل حفاظت محیط زیست آذربایجان شرقی هم از آتشسوزی در جنگلهای جلفا خبر داد.
با ادامه آتشسوزی گسترده در جنگل الیت مازندران و ناتوانی مقامهای جمهوری اسلامی در مهار آن، انصاری از درخواست تهران از آنکارا برای اعزام نیرو و تجهیزات بهمنظور کنترل این بحران خبر داد.
او ۳۰ آبان در این زمینه گفت: «مطابق هماهنگیهای بهعملآمده فردا دو فروند هواپیما و یک هلیکوپتر به همراه هشت نیرو از ترکیه به محل آتشسوزی اعزام خواهند شد.»
پس از این اظهارات، کامران پولادی، نماینده چالوس در مجلس اول آذر گفت: «دو فروند هواپیمای ایلیوشین از کشور ترکیه نیز به منطقه رسیدند. انتظار میرود عملیات اطفای حریق به نتایج خوبی برسد.»
آتشسوزی ادامه دارد
رسانههای جمهوری اسلامی گزارش دادهاند که آتشسوزی در جنگلهای هیرکانی پس از بیش از سه هفته همچنان ادامه دارد.
در حالی که کارشناسان میگویند تداوم این حریق میتواند یکی از مهمترین ذخایر طبیعی ایران را با آسیبهای جبرانناپذیر روبهرو کند، انتقاد شهروندان ایرانی از ناتوانی و ناکارآمدی حکومت در مهار آتش افزایش یافته است.
همچنین علاوه بر کاربران شبکههای اجتماعی، چهرههای مطرح هنری و ورزشی در این زمینه واکنش نشان دادهاند.
علی دایی، چهره برجسته و پیشکسوت فوتبال ایران، ویدیویی از آتشسوزی در جنگلهای هیرکانی، در اینستاگرام منتشر کرد و نوشت: «جنگلهای هیرکانی، میراث سبز ایرانمان، میسوزد.»
حیف و میل بودجه خرید بالگردهای اطفای حریق
حسن نتاج صلحدار، نماینده بابل، درباره نبود امکانات برای خاموشکردن آتش جنگلهای هیرکانی گفت: «بودجه رسمی برای خرید بالگردهای اطفای حریق وجود داشته اما باید مشخص شود این بودجه کجا هزینه شده و چرا تجهیزات لازم پیش از وقوع حادثه تأمین نشده است.»
او افزود: «تاخیر در تصمیمگیری، ضعف مدیریت، و کمبود تجهیزات از عوامل اصلی گسترش حریق بودهاند.»
این نماینده مجلس از نبود سامانه پایش لحظهای آتش انتقاد کرد و گفت چنین سامانهای میتوانست به پیشگیری و واکنش سریع کمک کند.
معاون پزشکیان جنگلهای هیرکانی را «علفزار» خواند
استفاده از واژه «علفزار» در مورد آتشسوزی در جنگلهای الیت منطقه چالوس از سوی محمدجعفر قائمپناه، معاون اجرایی مسعود پزشکیان در شبکه ایکس، با واکنش گسترده کاربران مواجه شده است.
بسیاری از او انتقاد کردند که با استفاده از این واژه، قصد دارد این آتشسوزی را بیاهمیت جلوه دهد.
کاربری در انتقاد از معاون پزشکیان نوشت: «یکی از کهنترین جنگلهای کره زمین رو میگن علفزار، چوبهای این رو هم صادر کردید؟ هیرکانی کی تبدیل به علفزار شد؟»
جنگلهای الیت در حوزه ادارهکل منابع طبیعی مازندران-نوشهر قرار دارد؛ حوزهای با بیش از ۶۶۰ هزار هکتار جنگل، مرتع و ساحل که ۲۸ درصد مساحت استان مازندران را شامل میشود و شهرستانهای نور، نوشهر، چالوس، عباسآباد، تنکابن، رامسر و کلاردشت را در بر میگیرد.
ارتفاعات چالوس در محدوده روستای الیت یکی از عرصههای حساس جنگلهای هیرکانی است. بخشی از میراث جهانی یونسکو که به عنوان قدیمیترین جنگلهای جهان شناخته میشود.
تحقیقات ایراناینترنشنال با بررسی فروشهای آنلاین و خیابانی در ایران نشان میدهد «داروهای تجاوز» به شکل گستردهای در دسترس قرار دارد.
در چنین شرایطی، نبود واکنش رسمی از سوی حکومت و فقدان برنامههای آگاهیرسانی عمومی زمینه را برای گسترش این رفتار مجرمانه بدون مانع جدی فراهم کرده است.
برای ارزیابی میزان سهولت دسترسی، یکی از افراد مورد اعتماد ایراناینترنشنال در نقش خریدار در خیابان ناصرخسرو، بازار سیاه فروش دارو در تهران، قدم زد و از فروشندگان «داروی بیهوشی» خواست؛ اصطلاحی کنایهآمیز برای «داروهای تجاوز».
فروشندگان بلافاصله به درخواست او پاسخ دادند. یکی از آنها گفت: «این برای خواب عمیق خوبه. این قرص رو بنداز تو نوشیدنی. بیطعم. چند ساعت بیدار نمیشن.»
فروشنده دیگری شیشه کوچکی از مایعی شفاف نشان داد و افزود: «سه قطره برای بیشتر آدمها کافیه. گیج بیدار میشن. هیچی یادشون نمیمونه.»
در هیچیک از این گفتوگوها نشانهای از تردید، رمزگویی یا حتی پچپچ وجود نداشت؛ مردان فروشنده بهگونهای سخن میگفتند که گویی مشغول معامله دارویی معمولی هستند.
یک سمشناس که یافتههای ایراناینترنشنال را مورد بررسی قرار داد و به دلایل امنیتی خواست نامش فاش نشود، گفت این مواد شبیه خانوادههای شناختهشده «داروهای شکارچی» هستند.
به گفته او، این قرصها به احتمال زیاد تقلیدی از «فلونیترازپام»، معروف به «روفینول» یا «روفیز»، هستند.
او افزود: «این داروها روی همان مسیرهای عصبی اثر میگذارند. رفلکسها را سرکوب و حافظه را تکهتکه میکنند. فرد ممکن است بیدار و همراه به نظر برسد، اما بعدا هیچ خاطره قابل اتکایی از آنچه رخ داده، نخواهد داشت.»
او ادامه داد این مواد اغلب با نوشیدنیهای الکلی مخلوط میشوند و این ترکیب «آنها را بسیار خطرناکتر و در برخی موارد مرگبار» میکند.
به گفته این سمشناس، یک نوع دیگر از این مواد «گاما هیدروکسی بوتیرات (جیاچبی)» است؛ تضعیفکننده دستگاه عصبی مرکزی که بیبو و با طعم کمی شور است و بهسادگی در نوشیدنی پنهان میشود.
در کنار تجارت خیابانی، تجارت آنلاین این مواد نیز پررونق است. تصاویر بستههای قرص و قطره در تبلیغات شبکههای اجتماعی به نمایش درمیآید و پرداخت با رمزارز اغلب بهعنوان روش ترجیحی پیشنهاد میشود.
قیمت یک شیشه کوچک از این نوع مایع اکنون از هزینه یک وعده غذای دو نفره در رستوران کمتر است.
انتشار برخی گزارشها در رسانههای ایرانی درباره توزیع این داروها موجی از بهت و خشم در شبکههای اجتماعی ایجاد کرده است.
یک کاربر در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «هر چیزی که از این جمهوری اسلامی بیرون میاد، دیگه تعجبآور نیست.»
کاربر دیگری هشدار داد: «وقتی مجبور باشی هر ثانیه حواست به لیوانت باشه، شاید هیچجا واقعا امن نیست.»
کاربر سومی صریحتر نوشت: «شکارچیها دیگه پنهان نمیشن. این داروها کار رو براشون در روز روشن راحتتر کرده.»
بعضی کاربران نیز به مواردی اشاره کردند که قبلا رخ داده است. یکی از آنها نوشت: «آدمهایی رو میشناسم که فقط با یک نوشیدنی بیدار شدن و هیچ خاطرهای نداشتن.»
دیگری هم خطاب به فروشندگان نوشت: «چقدر باید ذهنت مريض باشه که همچین چیزی بفروشی؟ حالم رو به هم میزنه.»
در اروپا و آمریکای شمالی، کارزارهای آگاهیرسانی درباره این داروها بهطور گسترده تبلیغ میشود.
برخی از مچبندهای مصرفکنندهمحور میتوانند با تغییر رنگ، وجود دارو در نوشیدنی آلوده را تشخیص دهند؛ نمونهای از ابزارهایی که جوانان برای پایش امنیت خود استفاده میکنند.
اما در ایران ساختار مشابهی وجود ندارد؛ نه آموزش گسترده، نه ابزار آزمایش نوشیدنی، نه جمعآوری منظم داده. در نتیجه، خودمراقبتی تنها سپر باقیمانده است.
متخصصان میگویند جوانان، بهویژه زنان، نباید نوشیدنی خود را بدون مراقبت رها کنند، بهتر است نوشیدنی پلمبشده با خود به مهمانی ببرند و از جمعهایی که همه افراد حاضر را نمیشناسند دوری کنند.
الگوی پیشگیری که در غرب آموزش داده میشود، روشن است: همیشه نوشیدنی را کنار خود نگه دارید، از بطریهای دربسته استفاده کنید، هرگز نوشیدنی باز یا از قبل ریختهشده قبول نکنید، کنار دوستان مورد اعتماد بمانید، نسبت به طعم یا بوی غیرعادی حساس باشید و هر نوشیدنی مشکوک را بدون تردید دور بریزید.
اما در ناصرخسرو، فروشندگان بدون هیچ مزاحمتی به کارشان ادامه میدهند. قرصها و قطرهها در میان جمعیت روزانه مثل هر کالای دیگری دستبهدست میشوند.
فعلا تجارت «داروهای شکارچی» در ایران رو به گسترش است؛ نه چون پنهان شده، بلکه چون کسی جلوی آن را نمیگیرد. معاملهها در روز روشن، در فضای باز و با ریتم عادی یک کسبوکار روزمره انجام میشود.
این وضعیت بازتاب واقعیتی است که بسیاری در تهران بهطور غیرمستقیم به آن اشاره میکنند: بقای این بازار نه نتیجه پنهانکاری، بلکه حاصل نبود نظارت و مداخله فعال از سوی نهادهای مسئول است.
