بررسی ایراناینترنشنال از محتوای کتابهای توزیعشده در مدارس ایران در رابطه با جنگ ۱۲ روزه نشان میدهد مقامهای حکومت دانشآموزان را به فعالیت مدرسهای در حمایت از برنامه اتمی و موشکی، غنیسازی در داخل کشور و فیلمنامهنویسی درباره حمله سایبری به اسرائیل ترغیب کردهاند.
با وجود آنکه دو ماه پس از آغاز سال تحصیلی، بسیاری از کتابهای درسی هنوز به دانشآموزان نرسیده، مقامهای حکومت کتابهای خاص جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل را به سرعت میان دانشآموزان توزیع کردهاند.
بررسیها نشان میدهد وزارت آموزش و پرورش در کتابهایی با عنوان «از ایرانمان دفاع میکنیم»، برای هر مقطع اصلی تحصیلی محتوای خاصی را برای دانشآموزان تهیه و توزیع کرده است.
هرچند جمهوری اسلامی در جریان نبرد با اسرائیل متحمل شکستهای گسترده اطلاعاتی و نظامی شد و شمار قابل توجهی از فرماندهان ارشدش را از دست داد اما میکوشد با ارائه روایتی متفاوت از این رخداد، خود را «پیروز» میدان نبرد معرفی کند.
ویدیوی رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهد که یک شهروند از انتشار کتابی درباره جنگ ۱۲ روزه برای دانشآموزان دبیرستانی در سال جاری انتقاد میکند.
این شهروند میگوید در حالی که مشکلات اساسی مانند آلودگی هوا، کیفیت خدمات عمومی و کمبود زیرساختهای آموزشی همچنان حل نشده، اولویت آموزش و پرورش چاپ کتابی درباره این جنگ و گرفتن امتحان از دانشآموزان درباره آن بوده است.
به گفته او، فرزندش در حالی این کتاب را دریافت کرده که بسیاری از کتابهای اصلی سال تحصیلی هنوز بهدست دانشآموزان نرسیده و مدارس ناچارند از جزوههای غیررسمی استفاده کنند.
این شهروند میافزاید محتوای کتاب، شامل «روایتهایی از پیروزی در جنگ»، برای بسیاری از دانشآموزان باورپذیر نیست، زیرا بهگفته او کودکان هنوز از تجربه شنیدن صدای موشکها و حملات آن روزها دچار اضطراباند.
بر اساس روایتهای دریافتی، برخی خانوادهها نیز گفتهاند نمیخواهند «فضای جنگ» دوباره برای کودکانشان یادآوری شود.
در توصیف محتوای کتاب آمده است که در آن، کاریکاتورهایی از دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو، رییسجمهوری آمریکا و نخستوزیر اسرائیل، چاپ شده و در بخشهایی به دانشآموزان توصیه شده: «از جنگ نترسید چون رهبر جمهوری اسلامی پشت شماست.»
شماری از مخاطبان ایراناینترنشنال گفتهاند فرزندانشان هنگام مطالعه کتاب مورد نظر دچار عصبانیت شدهاند و یکی از آنها حتی «کتابش را پاره کرده»، زیرا به گفته خانواده، این محتوا برای کودک یادآور روزهای حمله و اضطراب است.
والدین دانشآموز دیگری تاکید کردند که فرزندشان «نمیداند چگونه باید آنچه را در کتاب آمده توضیح دهد یا به خاطر بسپارد»، چون آن را «در تضاد با تجربه شخصیاش از جنگ» میبیند.
این اعتراضها در حالی مطرح است که طی ماههای گذشته انتقادهای گستردهای از تاخیر در توزیع کتابهای درسی و مشکلات ساختاری آموزش و پرورش شده است.
پیامهای رسیده به ایراناینترنشنال حاکی است که بسیاری از خانوادهها هنوز نتوانستهاند کتابهای اصلی را برای سال تحصیلی جدید فرزندان خود تهیه کنند.
منتقدان میگویند اولویت دادن به انتشار سریع کتابی با مضمون سیاسی، در مقایسه با نیازهای آموزشی پایه، نشاندهنده جهتگیری تبلیغاتی در محتوای مدارس است.
پیشتر علیرضا کاظمی، وزیر آموزش و پرورش، از تدوین سه کتاب درسی درباره جنگ ۱۲ روزه برای دورههای تحصیلی خبر داد و گفت: «این منابع با هدف تبیین واقعیات مقاومت و آشنایی دانشآموزان با عدالت و ایستادگی تهیه شدهاند.»
او افزود: «باید تمام ابعاد جنگ ۱۲ روزه را برای دانشآموزان روایت کنیم.»
تبلیغ روایت پیروزی
از جمله محورهای اصلی که در این کتابهای مخصوص جنگ به دانشآموزان ارائه شده، برجستهسازی نقش علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، در جنگ، تاکید بر ضرورت مدیریت مصرف کالا از سوی مردم، تبلیغ روایت پیروزی جمهوری اسلامی و همچنین درخواست از شهروندان برای پیگیری نکردن اخبار از رسانههای مستقل و منتقد حکومت است.
این کتابها خامنهای را بهعنوان «عامل اتحاد قومیتهای مختلف» معرفی کرده است.
بخشهای خاصی از این کتابها برای القای روشهای مطالعه و دنبال کردن رسانهها تهیه شده و در آن، به گزارشها و رسانههای مستقل بهدلیل انتشار مطالب درباره ابعاد مختلف ضعفهای اقتصادی در ایران یا تاثیرات تحریمها حمله شده است.
در این کتابها همچنین چهرههای فرهنگی، رسانهای و هنری که در جنگ ۱۲ روزه از جمهوری اسلامی حمایت کردند، معرفی شدهاند که از جمله این افراد، خوانندگان و مداحان هستند.
این کتابهای توزیعشده در مدارس که با مشارکت نویسندگان و افراد وابسته به نهادهای دولتی و حکومتی تهیه شدهاند، در بخشهای مختلف، دانشآموزان را وادار به فعالیتهای عملی میکنند. از جمله، در بخشی از کتاب برای مقطع متوسطه، از دانشآموزان خواسته میشود قطعات موسیقی و مداحی که در جنگ ۱۲ روزه ساخته شده را تماشا کنند و خود ویدیوکلیپی در حمایت از جمهوری اسلامی بسازند.
این کتابها همچنین بهصورت مستقیم و غیرمستقیم فعالیتهای ضداسرائیلی را به دانشآموزان آموزش میدهند و به آن ترغیب میکنند.
در کتاب مخصوص مقطع متوسطه، از دانشآموزان خواسته شده فیلمنامهای کوتاه درباره حمله سایبری به کامپیوترهای پایگاههای نیروهای هوایی اسرائیل تهیه کنند.
این کتابها همچنین از دانشآموزان خواسته در کلاس درس بهصورت گروهی درباره ضرورت غنیسازی اورانیوم در داخل ایران بحث کنند.
عادیسازی فعالیتهای اتمی و ترغیب دانشآموزان به نوشتن درباره آن نیز بخشی از محتوای این کتابهاست.
در بخشی از کتاب از دانشآموزان مقطع متوسطه خواسته شده مستندی را درباره برنامه اتمی حکومت ببینند و احساس خود را درباره اینکه مراکز اتمی در نزدیکی شهر یا روستای آنهاست، بنویسند.
مقامهای حکومتی و دستاندرکاران برنامه اتمی جمهوری اسلامی که در جنگ ۱۲ روزه کشته شدند نیز در این کتابها معرفی شدهاند.
این کتابها همچنین روایت مقامهای حکومت از «پیروزی در جنگ» را تبلیغ میکنند. بهعنوان مثال، سخنان تکرار شده مقامهای نظامی جمهوری اسلامی که آمریکا و اسرائیل از جمهوری اسلامی تقاضای آتشبس کردند، مورد اشاره قرار گرفته است.
تضاد با تعهدات بینالمللی ایران
بر اساس کنوانسیون حقوق کودک، هر فرد زیر ۱۸ سال «کودک» محسوب میشود و آموزش یا بهکارگیری او در فعالیتهای نظامی ممنوع است.
جمهوری اسلامی نیز با پیوستن به این پیماننامه در سال ۱۳۷۳ تعهد داده از هرگونه «نظامیسازی کودکان» خودداری کند.
با این حال، محتوای کتابهای تبلیغاتی توزیعشده در مدارس درباره جنگ با اسرائیل که دانشآموزان را به فعالیتهای عملی در حمایت از برنامههای موشکی و هستهای، تولید محتوای ضداسرائیلی و حتی الگوبرداری از ساختارهای نظامی ترغیب میکند، نشان میدهد دولت در مسیر نادیدهگرفتن همین تعهد حرکت کرده است.
به گفته کارشناسان حقوق کودک و فعالان مدنی، این سیاست در امتداد رویهای گستردهتر از جمله کار کودکان، ازدواج و اعدام نوجوانان، آموزش استفاده از سلاح در مدارس، اعزام به میدان تیر و اردوهای شبهنظامی «راهیان نور» است.
به باور این کارشناسان، چنین اقداماتی علاوه بر نقض حقوق بینالملل، خطر «عادیسازی حضور کودکان در ساختارهای امنیتی» را در پی دارد و میتواند پیامدهای سنگین روانی و اجتماعی برای نوجوان کشور داشته باشد.
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
