در حالی که مهاجرت دانشجویان و استادان دانشگاههای ایران بهدلیل افت آموزشی و دیگر مشکلات از جمله مسائل معیشتی افزایش یافته است، محمود کمرهای، معاون آموزشی دانشگاه تهران، اعلام کرد حدود ۳۰ درصد دانشجویان این دانشگاه بر اساس «ضوابط قانونی سهمیه» پذیرفته میشوند.
کمرهای شنبه سوم آبانماه به خبرگزاری ایسنا گفت: «با توجه به اینکه دانشجویان ورودی جدید، تازه وارد دانشگاه شدهاند، هنوز برآوردی نداریم از اینکه چند درصد این ورودیها بر اساس سهمیه پذیرش شدند؛ اما در سالهای گذشته حدود ۳۰ درصد دانشجویان دانشگاه تهران بر اساس ضوابط قانونی سهمیه در این دانشگاه پذیرش شدند.»
او در ادامه گفت: «بیش از ۱۵۰ نفر از رتبههای برتر گروههای آزمایشی کنکور وارد دانشگاه تهران شدند و توزیع پذیرش رتبههای برتر در رشتههای مختلف یکسان نیست.»
از سوی دیگر اواسط تیر سال گذشته گزارشهایی رسمی درباره «همکاری و توافق» گروه حشد الشعبی با دانشگاه تهران برای تحصیل نیروهایش در این دانشگاه منتشر شد که واکنشهایی بهدنبال داشت.
جمعی از فعالان دانشجویی دانشگاه تهران با انتشار بیانیهای، حضور این نیروها و امثال آنان را در دانشگاههای ایران، «لشکرکشی به دانشگاه» خواندند و گفتند در برابر پذیرش آنان مقاومت خواهند کرد.
طی دو دهه، بین ۶۶ هزار تا ۲۰۰ هزار دانشجو از ایران مهاجرت کردند
کارن ابرینیا، دبیر کانون صنفی استادان دانشگاهی ایران، اعلام کرد که بنا بر آمار رسمی، از سال ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۰ حدود ۶۶ هزار دانشجو از ایران مهاجرت کردند اما آمارهای غیررسمی میگویند در این فاصله حدود ۲۰۰ هزار دانشجو مهاجرت کردهاند.
ابرینیا در گفتوگویی با خبرآنلاین گفت بیشتر این دانشجویان، «دانشجویان دانشگاههای برتر» بودند که «نخبههای ایران هستند و هر کدامشان میتوانند محور یک تحول باشند».
او افزود: «نه فقط دانشگاه تهران، بهطور کلی از سال ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۳ از میان شش هزار استاد در رشتههای فنی-مهندسی در دانشگاههای برتر، یک هزار و ۵۰۰ نفر - بهعبارتی ۲۵ درصد آنها - مهاجرت کردند.»
به گفته دبیر کانون صنفی استادان دانشگاهی ایران، در دانشکده مهندسی مکانیک دانشگاه تهران حدود ۱۰ نفر از اساتید یا خودشان را بازنشسته کردند و مهاجرت کردند یا اینکه در فرصت مطالعاتی بودند و برنگشتند.
این اولین بار نیست که در مورد مهاجرت دانشجویان و دانشگاهیان از ایران هشدار داده میشود.
فروردین امسال، محمد جلیلی، رییس مرکز جذب اعضای هیات علمی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، هشدار داد خروج اعضای هیات علمی به دانشگاههای مادر کشور رسیده است.
به گفته جلیلی، این استادان پس از خروج از دانشگاه، در حوزه تخصص خود مشغول به کار میشوند یا از کشور مهاجرت میکنند.
مهاجرت ۷۰ استاد دانشگاه صنعتی شریف طی سه سال
ابراهیم آزادگان، استاد دانشگاه صنعتی شریف نیز به خبرآنلاین گفت: «در سه سال اخیر ما با یک فاجعه در دانشگاه شریف مواجه شدیم. نزدیک به ۷۰ نفر از اساتید، دانشگاه را ترک کردند و هنوز نتوانستهایم جایگزین مناسبی برای آنها پیدا کنیم.»
ابرینیا نیز درباره فشار بر استادان دانشگاه در ایران گفت که در دولت ابراهیم رئیسی «یکی از همکاران را در اتاقی نشانده بودند و کلی سوال و جواب کرده بودند، بعد به او گفته بودند تو اصلا بلدی قرآن بخوانی، این استاد هم گفته بود بله، بعد قرآن جلویش گذاشته بودند و گفته بودند بخوان».
او افزود: «یا در مورد دیگری به یکی از استادان جوان ما گفته بودند چرا تا حالا ازدواج نکردی، گفته اتفاقا دوست دارم ازدواج کنم اما تا حالا برایم موقعیت مناسب ایجاد نشده. به استاد جوان ما گفته بودند اگر تا سال آینده ازدواج نکنی قراردادت را تمدید نمیکنیم.»
پیشتر مسعود تجریشی، سرپرست دانشگاه صنعتی شریف، از قطع همکاری کامل ۲۶ عضو هیات علمی این دانشگاه خبر و هشدار داد این اتفاق، به معنای از دست دادن ۱۳۰ مقاله در سال است.
تجریشی سهشنبه ۱۵ مهر در مصاحبهای گفت از ۴۶۰ عضو هیات علمی، ۲۶ نفر بهطور کامل قطع همکاری کردهاند و «مطمئنا» دیگر به دانشگاه برنمیگردند.
او ابراز نگرانی کرد که اگر اقدام فوری انجام نشود، اساتید دانشگاه آرامآرام به «بهانههای فرصت مطالعاتی یا مرخصی بدون حقوق» به خارج از کشور میروند و دیگر برنمیگردند.
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
