پس از چند روز گمانهزنی و سکوت مقامهای رسمی، وزیر راه و شهرسازی سرانجام تایید کرد در پی بروز برخی «ناهماهنگیها» در روند بازرسی از او در فرودگاه اردبیل، از پرواز صرفنظر کرده و تصمیم گرفته از مسیر زمینی راهی تهران شود. ایراناینترنشنال پیشتر گزارشی در این خصوص منتشر کرده بود.
فرزانه صادق چهارشنبه ۳۰ مهر در مصاحبه با خبرنگاران پس از جلسه هیات دولت، به حواشی فرودگاه اردبیل اشاره کرد و گفت: «بهدلیل عدم آگاهی تیم بازرسی از پروتکلها و تشریفات مربوط به مقامات سیاسی، وزرا و مسئولان دولتی، ناهماهنگیهایی پیش آمد که امکان انجام پرواز را از بین برد.»
او افزود: «این مساله میتوانست باعث معطلی مسافران داخل هواپیما شود. به همین دلیل، تصمیم گرفتیم بهصورت زمینی بازگردیم.»
ایراناینترنشنال پیشتر گزارش داد وزیر راه و شهرسازی ۲۲ مهر پس از تن ندادن به بازرسی در روند اجرای پروتکلهای امنیتی و مشاجره با ماموران در فرودگاه اردبیل، از پرواز صرفنظر کرد.
بر اساس این گزارش، صادق ساعاتی بعد از این حادثه، مدیرکل فرودگاههای استان و رییس فرودگاه اردبیل را شبانه عزل کرد.
روابط عمومی شرکت فرودگاهها و ناوبری هوایی ایران ۲۴ مهر با انتشار بیانیهای، تغییر مدیر فرودگاه اردبیل را تایید کرد اما نوشت: «تغییرات مدیریتی در تمامی بخشها امری طبیعی است و بر اساس ارزیابیها و ملاحظات مدیریتی انجام میشود.»
شرکت فرودگاهها هرگونه ارتباط میان برکناری مدیر فرودگاه اردبیل و درگیریهای پیشآمده بر سر بازرسی از وزیر راه را تکذیب کرد و آن را «شایعه»، «محتوای حاشیهای» و «برداشت نادرست» خواند.
در ادامه این بیانیه آمده بود: «مطابق قوانین و دستورالعملهای رسمی، بازرسی وسایل همراه شخصیتهای کشوری از جمله اعضای هیئت دولت، وزرا و مقامات عالیرتبه، تابع ضوابط مشخص و مصوب مراجع ذیصلاح انجام میشود.»
پایگاه خبری عصر ایران ۲۶ مهر بیانیه شرکت فرودگاهها را «غیرحرفهای و پرخطا» توصیف کرد و نوشت این اطلاعیه و همچنین سکوت شخص صادق، روابط عمومی وزارت راه و فرودگاه اردبیل مهر تاییدی بر حواشی رخداده به شمار میرود.
این رسانه افزود: «اگر اتفاق رخ نداده، چرا وزیر و وزارت راه تکذیب نمیکنند؟ اگر اتفاق رخ داده، چرا با تایید خبر از عملکرد خود دفاع نمیکنند؟»
با این حال، وزیر راه در مصاحبه ۳۰ مهر خود با خبرنگاران تنها به «ناهماهنگیها» در تشریفات بازرسی اشاره کرد و سخنی از برکناری رییس فرودگاه اردبیل به میان نیاورد.
این نخستین بار نیست که نام وزیر راه و شهرسازی در مرکز یک جنجال رسانهای قرار میگیرد. پیشتر در خردادماه، افشای هزینه حدود یک میلیارد تومانی سفر او و خانوادهاش به جزیره کیش از محل بودجه عمومی، واکنشهای گستردهای را برانگیخته بود.
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
