آتشبس شکننده ایران و اسرائیل؛ آینده سیاسی خامنهای و دیگر پرسشهای سرنوشتساز
یک هفته پس از برقراری آتشبس میان جمهوری اسلامی و اسرائیل به میانجیگری آمریکا، سرنوشت این توافق هنوز در هالهای از ابهام قرار دارد.
یک هفته پس از برقراری آتشبس میان جمهوری اسلامی و اسرائیل به میانجیگری آمریکا، سرنوشت این توافق هنوز در هالهای از ابهام قرار دارد.
خبرگزاری آسوشیتدپرس دوشنبه ۹ تیر گزارش داد با وجود توقف درگیریها میان جمهوری اسلامی و اسرائیل پس از حمله آمریکا به سه سایت هستهای کلیدی ایران با بمبهای سنگرشکن، تردیدهایی جدی درباره دوام این توافق مطرح است.
این تحولات میتواند تاثیرات گستردهای بر آینده منطقه و معادلات جهانی داشته باشد.
میزان آسیب به برنامه هستهای تهران
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، بارها اعلام کرده سه سایت هستهای حکومت ایران «کاملا نابود» شدهاند و پیت هگست، وزیر دفاع ایالات متحده، نیز از «ویرانی» این تاسیسات سخن گفته است.
بر اساس گزارش مقدماتی آژانس اطلاعات دفاعی آمریکا، حملات اخیر آسیبهای چشمگیری به تاسیسات فردو، نطنز و اصفهان وارد کرده، اما این مراکز را بهطور کامل از بین نبرده است.
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، در این باره گفت این سه سایت که «قابلیتهایی در زمینه پردازش، تبدیل و غنیسازی اورانیوم» داشتند، «تا حد قابل توجهی تخریب شدهاند».
او در عین حال هشدار داد «بخشهایی هنوز پابرجا مانده» و چون قابلیتهای هستهای جمهوری اسلامی باقی است، «اگر بخواهند، قادر خواهند بود مجددا این کار را آغاز کنند.»
آینده نامشخص روابط واشینگتن و تهران
پس از برقراری آتشبس، ترامپ از احتمال کاهش تحریمهای تهران سخن گفت، اما این رویکرد مداراجویانه چندان دوام نیاورد.
علی خامنهای در نخستین پیام خود پس از آتشبس اعلام کرد تهران «سیلی محکمی به صورت آمریکا» زده است.
ترامپ در واکنش به این اظهارات گفت رهبر جمهوری اسلامی باید بپذیرد که «بهشدت شکست خورده است».
رییسجمهوری آمریکا همچنین اعلام کرد بهدلیل اظهارات تند خامنهای، از بررسی طرح کاهش تحریمهای حکومت ایران منصرف شده است.
مقامهای کاخ سفید میگویند واشینگتن و تهران در حال مذاکرات اولیه برای از سرگیری گفتوگوهایی هستند که پس از حملات اسرائیل متوقف شده بود.
در سوی مقابل، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، این موضوع را رد کرده است.
نقش مبهم رهبر جمهوری اسلامی
سن بالای خامنهای و ظاهر ضعیف او در ماههای اخیر، پرسشهایی را درباره میزان نقشآفرینیاش در تصمیمگیریهای کلان جمهوری اسلامی، از جمله واکنش به حملات آمریکا و اسرائیل و روابط با واشینگتن، برانگیخته است.
آسوشیتدپرس نوشت خامنهای سه برابر بیشتر از روحالله خمینی بر ایران حکومت کرده و تاثیر او بر زندگی بیش از ۹۰ میلیون ایرانی «بسیار عمیقتر» از بنیانگذار جمهوری اسلامی بوده است.
او نظام حکومت «آخوندها» یا روحانیون شیعه را نهادینه کرده و موقعیت خود را در میان تندروها بهعنوان «مرجع انکارناپذیر پس از خداوند» محکم کرده است.
احتمال تلافی تهران
کاخ سفید حمله موشکی جمهوری اسلامی به پایگاه نظامی آمریکا در قطر را که در واکنش به بمباران تاسیسات هستهای در ایران صورت گرفت، اقدامی نمایشی با هدف حفظ وجهه داخلی حکومت ارزیابی کرد.
با این حال، تهدید سایبری حکومت ایران همچنان بهعنوان یکی از چالشهای جدی در نظر گرفته میشود.
هکرهای وابسته به جمهوری اسلامی پیشتر بانکها، پیمانکاران دفاعی و شرکتهای نفتی ایالات متحده را هدف قرار دادهاند، هرچند تاکنون موفق به ایجاد اختلال گسترده در زیرساختها نشدهاند.
وزارت امنیت داخلی آمریکا هفته گذشته با هشدار درباره تشدید تهدیدات سایبری جمهوری اسلامی، از مدیران زیرساختهای حیاتی ایالات متحده از جمله شبکههای آب و برق خواست اقدامات احتیاطی را افزایش دهند و نسبت به حملات احتمالی هوشیار باشند.
تداوم آتشبس؟
ترامپ بلافاصله پس از حملات آمریکا با بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، تماس گرفت و به او اطلاع داد که واشینگتن برنامهای برای حملات نظامی بیشتر به مواضع جمهوری اسلامی ندارد.
در مقابل، نتانیاهو هشدار داد در صورت تلاش جمهوری اسلامی برای ازسرگیری فعالیتهای هستهای، اسرائیل حملات خود را ادامه خواهد داد.
این آتشبس در شرایطی برقرار شده که تهران هیچ تعهدی برای توقف فعالیتهای هستهای خود ارائه نداده است.
با این حال، ترامپ معتقد است که جمهوری اسلامی در شرایط کنونی تمایلی به بازگشت به فعالیتهای هستهای ندارد: «آخرین چیزی که اکنون به آن فکر میکنند، اورانیوم غنیشده است.»
به گزارش پایگاه خبری ساینس دیلی، نتایج این تحقیق که در مجله «ایجییو ادونسز» منتشر شد، نخستین شواهد علمی قاطع را درباره کارآمدی روش آتشسوزیهای کنترلشده ارائه میدهد.
ماکوتو کلپ، محقق ارشد این مطالعه و پژوهشگر پسادکترای علوم سیستم زمین در دانشگاه استنفورد، گفت: «آتشسوزی کنترلشده اغلب در نظریه، راهحلی امیدوارکننده معرفی میشود، اما ما شواهد تجربی روشنی ارائه دادیم که ثابت میکند این روش در عمل نیز موثر است.»
او افزود هرچند این شیوه راهحل نهایی نیست، اما میتواند آسیبهای ناشی از آتشسوزیهای بزرگ را بهطور چشمگیری کاهش دهد.
روش علمی تحلیل آتشسوزیها
در این پژوهش، کلپ به همراه نوآ دیفنبا، متخصص اقلیم و مارشال برک، اقتصاددان محیط زیست، با استفاده از تصاویر ماهوارهای دقیق، سوابق مربوط به نحوه مدیریت زمین و دادههای انتشار دود، به بررسی تاثیر آتشسوزیهای کنترلشده پرداختند.
تیم پژوهشی در این مطالعه مناطقی را که بین اواخر سال ۲۰۱۸ تا بهار ۲۰۲۰ تحت آتشسوزیهای کنترلشده قرار گرفته بودند، با مناطق مجاوری که هیچ مداخلهای در آنها صورت نگرفته بود، مقایسه کرد.
تیم تحقیق سپس تاثیر این مداخله را در مواجهه با آتشسوزیهای طبیعی سال ۲۰۲۰ مورد ارزیابی قرار داد.
بررسیها نشان داد که مناطق تحت آتشسوزی کنترلشده نهتنها با شدت کمتری دچار حریق شدند، بلکه میزان انتشار دود در آنها بهطور قابل توجهی کمتر بود.
برک گفت: «مردم معمولا تنها به شعلهها و هشدار تخلیه توجه میکنند، اما دود ناشی از این آتشسوزیها خطری خاموش و گسترده است و آتشسوزی کنترلشده یکی از معدود ابزارهایی است که مواجهه کلی با دود را کاهش میدهد.»
آتش هدفمند در مناطق دور از شهر موثرتر است
این تحقیق نشان داد که اثرگذاری آتشسوزیهای کنترلشده بسته به موقعیت جغرافیایی متفاوت است؛ در مناطقی دور از مرز میان شهر و جنگل، این روش نتایج بسیار بهتری داشته است.
در نواحی مرزی که سکونتگاههای انسانی به جنگل نزدیکاند، بهدلیل نگرانی از خطرهای ایمنی و دود ناشی از حریق، معمولا بهجای آتشسوزیهای هدفمند از روشهای مکانیکی برای مدیریت پوشش گیاهی استفاده میشود.
بررسیها نشان میدهد در این مناطق، شدت آتشسوزیها تنها ۸.۵ درصد کاهش یافته، در حالیکه در مناطق دور از بافت شهری، این کاهش به حدود ۲۰ درصد رسیده است.
کاهش چشمگیر آلودگی دود
یکی از نگرانیهای رایج درباره آتشسوزیهای کنترلشده، تاثیر آن بر کیفیت هواست. اما یافتههای این پژوهش نشان میدهد که این نوع حریقها تنها ۱۷ درصد ذرات معلق تولید میکنند؛ رقمی که معادل یکپنجم آلودگی ناشی از آتشسوزیهای غیرکنترلشده است.
محققان بر اساس مدلسازیهای خود برآورد کردهاند که اگر ایالت کالیفرنیا سالانه حدود ۴۰۵ هزار هکتار زمین را با روش آتشسوزی کنترلشده مدیریت کند، طی پنج سال میتوان مانع از تولید ۶۵۵ هزار تُن آلودگی ناشی از دود شد.
این رقم معادل بیش از نیمی از کل آلودگی ناشی از فصل حریق ویرانگر سال ۲۰۲۰ در کالیفرنیا است.
به گفته پژوهشگران، این دادهها اهمیت بالایی در سیاستگذاری دارند. در حالی که دولت فدرال آمریکا نزدیک به دو میلیارد دلار برای اجرای آتشسوزیهای کنترلشده و روشهای مکانیکی مدیریت اراضی اختصاص داده، اما اجرای گسترده این رویکردها در ایالتهای غربی آمریکا هنوز در مراحل ابتدایی باقی مانده است.
بقایی دوشنبه ۹ تیر در نشستی خبری گفت: «انتظار ما همیشه از آژانس و شخص مدیرکل این بوده که به دور از فضاسازیهای سیاسی، مسئولیت خودش را انجام بدهد. متاسفیم که درخواستهای ما مورد توجه قرار نگرفت و گزارش آژانس گزارش نامناسبی بود و یکی از بهانهها برای تجاوز نظامی اسرائیل و آمریکا بود.»
او افزود: «برخورد دوگانه یکی از بدترین رویکردها و سیاستها در قبال هنجارهای بینالمللی است. آژانس قصور پرتبعاتی را مرتکب شد. آژانس با ارائه گزارش بهانهای را فراهم کرد و در قبال اقدام علیه ایران موضع شایستهای را اتحاذ نکرد.»
سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی مصاحبههای گروسی را «توجیهکننده تجاوزات» خواند و از او خواست در قبال «تبعات اقدامات غیرقانونی» آمریکا و اسرائیل موضعگیری کند.
این اظهارات در شرایطی مطرح میشوند که در روزهای اخیر، بسیاری از کشورهای غربی به تهدیدات مقامهای حکومت ایران علیه مدیرکل آژانس واکنش نشان دادهاند.
بریتانیا، فرانسه و آلمان، موسوم به تروئیکای اروپایی، ۹ تیر در بیانیهای مشترک، ضمن اعلام حمایت از گروسی و ماموریت آژانس بینالمللی، تهدیدات مقامهای جمهوری اسلامی علیه او را محکوم کردند.
در این بیانیه آمده است: «ما از مقامهای ایرانی میخواهیم از هرگونه اقدامی برای توقف همکاریها با آژانس خودداری کنند. همچنین از ایران میخواهیم فورا همکاری کامل با آژانس را مطابق با تعهدات قانونی خود از سر بگیرد و تمام اقدامات لازم را برای تامین ایمنی و امنیت کارکنان آژانس انجام دهد.»
بقایی: اصرار گروسی برای ادامه بازرسیها غیرمنطقی و نادرست است
بقایی در ادامه نشست خبری خود اعلام کرد قانون اخیر مجلس شورای اسلامی در خصوص تعلیق همکاریها با آژانس بینالمللی برای دولت «لازمالاجرا» است.
او گفت: «در شرایطی که تاسیسات هستهای ایران مورد تعرض قرار گرفته، انتظار تداوم همکاریهای متعارف از سوی آژانس، بدون توجه به امنیت بازرسان و سکوت در برابر اقدامات غیرقانونی، غیرمنطقی است.»
سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی اضافه کرد: «اصرار مدیرکل در این مقطع زمانی برای ما قابل درک نیست. هنوز چند روز نگذشته از تجاوز، در این شرایط انتظار دارد که بازرسیها مانند گذشته انجام شود که انتظار نادرستی است. هنوز در مورد خسارت وارده ارزیابی درستی نداریم.»
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، پس از حمله به سایتهای نطنز، فردو و اصفهان بارها اعلام کرده که تاسیسات اتمی جمهوری اسلامی نابود شدهاند. با این حال، برخی ناظران و رسانهها نسبت به درستی این گفتهها ابراز تردید کردهاند.
روزنامه واشینگتنپست هشتم تیر گزارش داد تماسهای شنودشده از مقامهای جمهوری اسلامی نشان میدهد که آنها حملات نظامی آمریکا به تاسیسات هستهای در ایران را «کماثرتر از حد انتظار» توصیف کردهاند.
بقایی: صدراعظم آلمان از ادبیات «رژیم نازی» استفاده میکند
سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی در ادامه اظهارات خود از مواضع فرانسه و آلمان در قبال جنگ اسرائیل و ایران انتقاد کرد و در عین حال گفت تماسها با تروئیکای اروپایی ادامه دارد، اگرچه هنوز تاریخی برای دور بعدی مذاکرات هستهای تعیین نشده است.
بقایی افزود فرانسه به پشتیبانی نظامی از اسرائیل «اعتراف» کرده و «یکی از طرفهایی است که در این جنگ تحمیلی نقش داشته» و به همین دلیل، «باید پاسخگو باشد».
او همچنین به حمایت فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، از عملیات نظامی اسرائیل در ایران اشاره کرد و گفت: «اینکه یک تجاوز آشکار علیه کشوری مستقل را با عباراتی چون "کار کثیف" توصیف کنند، بیانگر بیتوجهی به اصول اولیه حقوق بینالملل و اخلاق انسانی است... هرگز تصور نمیشد که صدراعظم آلمان از همان واژگانی استفاده کند که پیشتر برای توجیه اقدامات نژادپرستانه و نسلکشانه رژیم نازی به کار میرفت.»
مرتس ۲۷ خرداد با تمجید از حملات اسرائیل به ایران گفته بود: «آنها بخش سخت و کثیف کار را بهجای همه ما انجام دادند.»
بقایی همچنین به صحبتهای اخیر مقامهای اروپایی درباره احتمال فعالسازی مکانیسم ماشه علیه جمهوری اسلامی پرداخت و گفت «تهدید به سوءاستفاده» از این ساز و کار موجب نخواهد شد حکومت ایران در قبال «زیادهخواهی طرفهای مقابل» تسلیم شود.
ترامپ دوشنبه ۹ تیر با انتشار پستی در شبکه اجتماعی تروث سوشال با اشاره به انتقادات اخیر کریس کونز، سناتور دموکرات، نوشت: «من برخلاف اوباما که در چارچوب توافق احمقانه برجام میلیاردها دلار به آنها پرداخت کرد (توافقی که اگر ادامه یافته بود، اکنون منقضی شده بود)، هیچ امتیازی به ایران ندادهام.»
رییسجمهوری آمریکا تاکید کرد حتی با مقامهای جمهوری اسلامی مذاکره نمیکند، زیرا تاسیسات هستهای حکومت ایران «کاملا نابود» شدهاند.
این اظهارات در شرایطی مطرح میشوند که ترامپ پس از برقراری آتشبس میان جمهوری اسلامی و اسرائیل، مواضع متناقضی در قبال گفتوگو و رفع تحریمهای حکومت ایران اتخاذ کرده است.
شبکه خبری سیانان پنجم تیر گزارش داد دولت ترامپ در چارچوب تلاش برای بازگرداندن تهران به میز مذاکره، پیشنهادهایی از جمله دسترسی به ۳۰ میلیارد دلار سرمایه، آزادسازی داراییهای بلوکهشده و راهاندازی یک برنامه هستهای غیرنظامی را مطرح کرده است. ترامپ این گزارش را رد کرد و آن را «دروغ» خواند.
در روزهای اخیر گمانهزنیها درباره سرنوشت ذخایر اورانیوم غنیشده جمهوری اسلامی پس از حمله آمریکا بالا گرفته است.
کونز پنجم تیر هشدار داد هنوز برای ارائه «برآوردی قطعی» از میزان آسیبی که حملات هوایی آمریکا به برنامه غنیسازی حکومت ایران وارد کرده، زود است.
این سیاستمدار دموکرات که عضو کمیته روابط خارجی سنای آمریکا است، در مصاحبه با شبکه اماسانبیسی گفت: «مهم است که افراد حرفهای باسابقه جامعه اطلاعاتیمان را وارد بازیهای سیاسی نکنیم.»
کونز سخنان ترامپ در خصوص نابودی کامل تاسیسات اتمی ایران را «شتابزده» خواند و افزود صحبت درباره سایتها و توانمندیهای هستهای جمهوری اسلامی و آسیبی که به آنها وارد شده، نیازمند «دقت» بیشتری است.
در یکی از آخرین گزارشها درباره میزان موفقیت عملیات نظامی اخیر آمریکا، خبرگزاری آسوشیتدپرس ۹ تیر نوشت رییس سازمان سیا در جلسهای محرمانه گفته که حمله ایالات متحده ضربهای سنگین به برنامه هستهای تهران وارد کرده که جبران آن سالها به طول خواهد انجامید.
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، هشتم تیر گفت با وجود آسیب به تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی در حملات آمریکا و اسرائیل، تهران احتمالا ظرف چند ماه قادر خواهد بود تولید اورانیوم غنیشده را آغاز کند.
