دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، بار دیگر این احتمال را رد کرد که جمهوری اسلامی بخشی از اورانیوم غنیشده خود را قبل از حمله، از سایتهای هستهای هدف قرار داده شده، خارج و پنهان کرده باشد.
ترامپ در مصاحبهای با فاکسنیوز که بخشی از آن شنبه هفتم تیر پخش شد، درباره احتمال خروج اورانیوم غنیشده از سایت فردو گفت جمهوری اسلامی چیزی را از سایتهای هستهای خود جابهجا نکرده است چون در لحظه حمله، همه «سعی میکردند زنده بمانند».
او گفت: «فکر نمیکنم این کار را کرده باشند.»
رییسجمهوری آمریکا در ادامه با تکرار مواضع قبلی خود گفت: «به نظرم اول از همه، این کار (جابهجا کردن اورانیم غنیشده) خیلی سخت و خیلی خطرناک بوده است، چون این حجم از اورانیوم واقعا خیلی سنگین است.»
ترامپ در ادامه افزود: «ضمن اینکه ما هم زیاد هشدار حمله نداده بودیم و آنها تا لحظه آخر نمیدانستند که ما داریم حمله میکنیم. هیچکس فکر نمیکرد ما به آن سایت حمله کنیم، چون همه میگفتند آن سایت نفوذناپذیر است.»
آمریکا بامداد یکم تیر با استفاده از بمبهای سنگرشکن و موشکهای تاماهاوک به تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی در فردو، نطنز و اصفهان حمله کرد.
ترامپ بلافاصله پس از حمله، این عملیات را موفقیتآمیز خواند.
در یک هفته گذشته گزارشهای ضد و نقیضی درباره خسارات وارد شده به این سایتهای هستهای و احتمال انتقال اورانیوم غنیشده پیش از حمله، منتشر شده است.
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، چهارم تیر اعلام کرد محل نگهداری حدود ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده جمهوری اسلامی پس از حملات نامشخص است.
با اینحال رییسجمهوری آمریکا پنجم تیر در واکنش به گزارشها درباره انتقال اورانیوم از فردو گفت خودروهای حاضر در محل متعلق به کارگران پوشش بتنی بودند و انتقال این مواد «خطرناک و زمانبر» است.
پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا نیز همان روز گفت هیچ گزارشی از جابهجایی اورانیوم غنیشده ایران پیش از حملات اخیر ندیده و همه چیز در محل خود بوده است.
با وجود تاکید آمریکا و اسرائیل مبنی بر عقب راندن برنامه هستهای جمهوری اسلامی، اولی هاینونن، مقام پیشین آژانس بینالمللی انرژی اتمی، هشدار داد خطر همچنان بالاست زیرا حدود ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم ۶۰ درصدی ایران مفقود شده و محل نگهداری آن مشخص نیست.
هاینونن تاکید کرد این مقدار اورانیوم در صورت غنیسازی بیشتر، برای ساخت ۱۰ سلاح هستهای کافی است.
ترامپ ششم تیر خواستار بازرسی آژانس بینالمللی انرژی اتمی از تاسیسات هستهای بمباران شده جمهوری اسلامی شد و در عینحال گفت یقین دارد که این سایتها «نابود شدهاند».
مقامهای اسرائیلی نیز میگویند حملات آمریکا به تاسیسات اتمی جمهوری اسلامی همراه با حملات اسرائیل به بخشهای دیگر برنامه نظامی هستهای، توان تهران را برای ساخت سلاح اتمی، سالها عقب انداخته است.
در پایان معاملات شنبه هفتم تیر، صف فروش یا همان فرار از بازار سرمایه ایران به بیش از ۳۵ هزار میلیارد تومان رسید.
شاخص کل بورس تهران با افتی معادل ۶۲ هزار و ۵۰۳ واحد برابر با ۲.۱ درصد کاهش، به عدد دو میلیون و ۹۲۲ هزار و ۱۰۱ واحد رسید.
شاخص هموزن نیز ۱۵ هزار و ۵۲۲ واحد کاهش یافت و در سطح ۹۰۸ هزار و ۱۶۳ واحد ایستاد.
بهنظر میرسد بورس تهران که همواره نسبت به تحولات سیاسی و امنیتی حساس بوده، اینبار وارد فاز عمیقتری از بیاعتمادی و اضطراب شده است.
بورس ایران پیش از این نیز با ماجراجوییهای خارجی جمهوری اسلامی مدام ریزش کرده بود.
در موارد مشابه مانند اجرای عملیاتهای موسوم به «وعده صادق» و مرگ ابراهیم رئیسی، سازمان بورس برای جلوگیری از ریزش شدید، دامنه نوسان را کاهش میداد.
دامنه نوسان در بورس ایران به این معناست که معاملهگران نمیتوانند در یک روز سهامشان را کمتر یا بیشتر از این دامنه به فروش برسانند.
دامنه نوسان در حالت عادی پنج درصد است.
آرش حسننیا، روزنامهنگار اقتصادی، به ایراناینترنشنال گفت: «واقعیت این است که انتظار میرفت بازار بورس، کار خود را پس از ۹ روز تعطیلی منفی شروع کند. البته مقامات و مدیران تلاش کردند افت ناشی از حمله اسرائیل را تا حدی کنترل کنند اما موفق نبودند.»
۹۹ درصد بازار در وضعیت قرمز
بازار سهام که شنبه و پس از تعطیلی ۹ روزه به دلیل جنگ بازگشایی شد، در ۹۰ دقیقه ابتدایی با نشانههای آشکار بحران مواجه شد و بیش از ۹۹ درصد نمادهای بورسی در محدوده منفی معامله شدند.
شاخص کل بورس حدود یک درصد افت کرد و به دو میلیون و ۹۵۷ هزار واحد کاهش یافت.
شاخص هموزن نیز با افتی سه هزار و ۸۰۰ واحدی، در آستانه از دست دادن مرز ۹۲۰ هزار واحد قرار گرفت.
ارزش معاملات در ۹۰ دقیقه نخست، بیش از دو هزار میلیارد تومان برآورد شد که از این میزان، حدود هزار و ۲۰۰ میلیارد تومان، خروج پول حقیقی بوده است.
در میان گروههای فعال، بانکها با ۶۶۰ میلیارد تومان و شرکتهای سرمایهگذاری با ۲۸۰ میلیارد تومان، بیشترین ارزش معاملات را به خود اختصاص دادند.
اقتصادنیوز در مطلبی، وضعیت کنونی بازار سرمایه را «بحرانی تمامعیار» توصیف کرد و نوشت بورس تهران امروز یکی از تلخترین روزهای معاملاتی خود را پشت سر گذاشت.
اقتصادآنلاین نیز در مطلبی نوشت پایان درگیریهای نظامی بهجای بازگرداندن آرامش به بازار، موجب تشدید ابهامات شد چرا که فعالان بازار سرمایه هنوز تداوم آتشبس را باور نکرده و در تحلیلهای خود، سهم بیشتری را برای آغاز مجدد درگیریها قائل شدند.
این رسانه هشدار داد این ریزش میتواند به موجی بلندمدتتر تبدیل شود.
حجم عظیم صفهای فروش، نبود خریدار، خروج گسترده نقدینگی و سرخی فراگیر بازار، تنها بخشی از نشانههایی هستند که تحلیلگران آن را «آغاز یک بحران روانی و ساختاری» توصیف میکنند.
قادر معصومی خانقاه، مدیر نظارت بر بورسهای سازمان بورس، همزمان با این تحولات، از فعال شدن صندوق تثبیت بازار خبر داد و گفت این صندوق با استفاده از منابع در اختیار، خریدهای حمایتی را آغاز کرده و این روند ادامه خواهد یافت.
او همچنین اعلام کرد تحرکات بازارگردانها و حقوقیها بهدقت رصد میشود اما هنوز تغییری در زیرساخت بازار در دستور کار نیست.
اطلاعات رسیده به ایراناینترنشنال حاکی است با گذشت حدود ۱۰ روز از بازداشت حسن باقرینیا، استاد معترض و اخراجی دانشگاه حکیم سبزواری مشهد، اطلاعی از وضعیت او در دسترس نیست.
ماموران اطلاعات سپاه پاسداران عصر ۲۸ خرداد با هجوم به منزل یاقرینیا، او و همسرش را دستگیر و تلفنهای همراه و لپتاپهای این دو نفر را نیز ضبط کردند.
همسر باقرینیا پس از یک شبانهروز آزاد شد اما خود او همچنان در محلی نامعلوم نگهداری میشود.
باقرینیا اواسط اسفند سال گذشته به ۱۰ سال و ۹ ماه حبس، دو سال محرومیت از تدریس در دانشگاهها و دیگر موسسات آموزشی و دو سال ممنوعیت خروج از کشور محکوم شده بود.
در جریان جنگ، شماری از فعالان مدنی و سیاسی از سوی دستگاه قضایی جمهوری اسلامی احضار یا به دست نهادهای امنیتی بازداشت شدهاند که مانند باقرینیا، درباره وضعیت اغلب آنان خبری در دست نیست.
از جمله بازداشتشدگان میتوان به مطهره گونهای، فعال پیشین دانشجویی و زندانی سیاسی سابق و مصطفی مهرآیین، جامعهشناس، اشاره کرد که پس از نوشتن مطالب انتقادی در خصوص جنگ میان جمهوری اسلامی و اسرائیل بازداشت شدند.
صفحه مهرآیین در رسانههای اجتماعی، شنبه هفتم تیر اعلام کرد پس از پیگیریهای خانواده، مشخص شد نام او در فهرست زندانیان فشافویه (تهران بزرگ) نیست و احتمالا در بازداشتگاه وزارت اطلاعات زندانی است.
از وضعیت گونهای نیز که ۲۴ خرداد بازداشت و به بند امنیتی زندان اوین منتقل شده بود، پس از حملات اسرائیل به این زندان، اطلاعی در دست نیست.
پس از تخریب بخشهایی از زندان اوین، شماری از زنان محبوس در آن به زندان قرچک ورامین منتقل شدند اما نام گونهای در میان آنها نیست.
گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال حاکی است طی روزهای گذشته تعدادی از زنانی که در جریان جنگ ۱۲ روزه از سوی نهادهای امنیتی بازداشت شده بودند در پی تخریب بند دو الف زندان اوین، ابتدا به زندان قرچک و پس از چند روز به مکان نامعلومی منتقل شدند.
محل نگهداری حسین رونقی، فعال سیاسی و برادرش حسن رونقی نیز که در جریان این جنگ دستگیر شدند، همچنان نامعلوم است.
از آغاز حملات اسرائیل در ایران، صدها شهروند بازداشت شدند که علاوه بر فعالان سیاسی و مدنی، نام دهها شهروند یهودی، بهائی و کُرد نیز در میان دستگیرشدگان دیده میشود.
علاوه بر بازداشتشدگان اخیر، از وضعیت دهها زندانی سیاسی دیگر که عمدتا در اوین محبوس بودند نیز خبری در دست نیست.
احمدرضا جلالی، علی یونسی و ارغوان فلاحی، از جمله این زندانیان هستند که به مکان نامعلومی منتقل شدهاند.
غلامحسین محسنی اژهای، رییس قوه قضاییه جمهوری اسلامی، شنبه هفتم تیرماه در این مراسم گفت: «طبیعی است که همکاری با آژانس بینالمللی انرژی اتمی باید تعلیق شود.»
او آژانس را به «همکاری با دشمن» متهم کرد و افزود حکومت ایران در این شرایط نمیتواند «مثل قبل» به روابط خود با این نهاد ادامه دهد.
حمیدرضا حاجی بابایی، نایب رییس مجلس، نیز در این مراسم از مواضع رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی، در قبال پرونده هستهای جمهوری اسلامی انتقاد کرد و گفت: «دیگر اجازه حضور گروسی و نصب دوربینهای آژانس در تاسیسات هستهای را نمیدهیم.»
او بهطور تلویحی آژانس را به جاسوسی برای اسرائیل متهم کرد و افزود: «اطلاعات تاسیسات خود را در اسناد بهدست آمده از اسرائیل مشاهده کردیم.»
در پی حمله آمریکا به تاسیسات هستهای حکومت ایران در نطنز، فردو و اصفهان، لفاظیهای مقامهای جمهوری اسلامی علیه آژانس و شخص گروسی شدت گرفته است.
مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی سوم تیر در نامهای به عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، خواستار بازدید از تاسیسات هستهای حکومت ایران شد.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، نیز ششم تیر تاکید کرد یا آژانس بینالمللی یا ایالات متحده باید امکان دسترسی و بازرسی از تاسیسات اتمی ایران را داشته باشند.
مقامهای جمهوری اسلامی تاکنون با این درخواست مخالفت کردهاند.
تهدید گروسی و تاکید بر «حق» غنیسازی
علی نیکزاد، نایبرییس مجلس، در مراسم تشییع جنازه فرماندهان سپاه و گردانندگان برنامه اتمی جمهوری اسلامی، گروسی را «دروغگو» خواند و تهدید کرد او «قطعا تاوان این کار خود را پس خواهد داد».
ابراهیم عزیزی، رییس کمیسیون امنیت ملی مجلس، هم گفت: «مجلس تصویب کرده تا زمانی که امنیت مراکز هستهای تامین نشود و حق غنیسازی به رسمیت شناخته نشود، دولت از همکاری با آژانس انرژی اتمی خودداری میکند.»
مجتبی ذوالنوری، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس، دیگر چهرهای بود که در این مراسم به مواضع آژانس تاخت و گفت گروسی به «ما و انپیتی» خیانت کرده است.
حمید رسایی، نماینده مجلس، نیز اعلام کرد مدیرکل و بازرسان آژانس دیگر اجازه ورود به ایران را نخواهند داشت.
سعید جلیلی عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام، با اتخاذ موضعی مشابه تاکید کرد: «تعلیق همکاری با آژانس باید انجام میشد.»
در روزهای اخیر گمانهزنیها درباره سرنوشت ذخایر اورانیوم غنیشده جمهوری اسلامی پس از حمله آمریکا بالا گرفته است.
اولی هاینونن، معاون پیشین مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی در مصاحبه با ایراناینترنشنال هشدار داد تا زمانی که آژانس محل نگهداری این مواد را تایید نکند، خطر جدی همچنان پابرجا خواهد ماند.
او گفت حدود ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد مفقود شده و هنوز مشخص نیست کجا نگهداری میشود.
هاینونن افزود: «نباید آرام گرفت، چون همین مقدار مواد اگر تا ۹۰ درصد غنی شود، برای تولید ۱۰ بمب اتمی کافی است.»
در این بیانیه که شنبه هفتم تیر آمده است: «در شرایطی که مردم ایران هنوز از فشارهای ناشی از جنگ اخیر رهایی نیافتهاند، موج تازه و گستردهای از بازداشت شهروندان آغاز شده است... این بازداشتها اغلب بدون رعایت اصول و تشریفات قانونی و بدون ارائه دلیل یا مدرک مشخص انجام میگیرند.»
این فعالان مدنی و حقوق بشر افزودند: «ظاهرا اتهام رایج در بسیاری از این موارد "جاسوسی" است. اما تجربه، شواهد تاریخی و حتی اعترافات شماری از مقامهای پیشین و کنونی جمهوری اسلامی نشان میدهد بیش از مردم عادی، لایههای درون ساختار قدرت سالهاست در معرض نفوذ اطلاعاتی بیگانگان قرار دارند.»
در میان امضاکنندگان این بیانیه اسامی شیرین عبادی، نرگس محمدی، جعفر پناهی، آرش صادقی، اکرم نقابی، نازنین زاغری، فاطمه ملکی، محمد رسولاف، عبدالفتاح سلطانی، محمد کریمبیگی، آتنا دائمی و محمد حبیبی دیده میشوند.
هرانا، رسانه مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران، ششم تیر گزارش داد طی دو هفته گذشته دستکم هزار و ۵۹۶ تن بهدست نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی در شهرهای مختلف ایران بازداشت شدند.
جمهوری اسلامی بهویژه موج تازهای از احضار، بازجویی و بازداشت اقلیتهای دینی از جمله یهودیان و بهائیان را به ظن «همکاری با اسرائیل» آغاز کرده و اتباع افغانستان را نیز با اتهامی مشابه هدف سرکوب قرار داده است.
هشدار نسبت به وضعیت مبهم و غیرانسانی زندانیان در پی انتقال از اوین
۲۲ فعال مدنی و حقوق بشر در ادامه بیانیه خود هشدار دادند جمهوری اسلامی بهجای «شفافیت و پاسخگویی»، سیاست «تشدید سرکوب در دوران پساجنگ» را در دستور کار قرار داده و به «تداوم رویکردهای امنیتی در سطح جامعه» روی آورده است.
در این بیانیه آمده است: «تاریخ گواه آن است که حکومتهای استبدادی در پی جنگها و بحرانهای خارجی، اغلب به سرکوب مردم خود روی میآورند. جنگها ویرانگری و نقض حقوق بشر را در پی دارند.»
آنها حمله اسرائیل به زندان اوین را «نمونه بارز جنایت جنگی» خواندند و نسبت به پیامدهای اقدام جمهوری اسلامی در انتقال زندانیان از اوین به زندانهای دیگر ابراز نگرانی کردند.
امضاکنندگان این بیانیه افزودند: «زندانیان بندهای عمومی زندان اوین به زندانهایی در اطراف تهران منتقل شدهاند و در شرایطی دشوار، غیرانسانی و طاقتفرسا نگهداری میشوند. همچنین هیچ اطلاعرسانی رسمی درباره وضعیت زندانیانی که پیشتر در بندهای امنیتی یا سلولهای انفرادی نگهداری میشدند، منتشر نشده است.»
