کاظم غریبآبادی، معاون قوه قضاییه، با اشاره به آتشسوزی زندان اوین گفت: «اگر واکنش سریع مسئولان نبود، قطعا آمار کشتهها بیش از اینها بود.» او در واکنش به خیزش سراسری افزود: «در این روزها شاهدیم برخی کشورهای اروپایی و آمریکاییها با تجمعهای مسالمتآمیز خود هم برخورد میکنند.»
اولف کریسترشون، نخستوزیر جدید سوئد، روز سهشنبه کابینه جدید دولت را اعلام کرد که در آن رومینا پورمختاری و پریسا لیلجستراند، دو سیاستمدار ایرانیتبار به ترتیب به عنوان وزیر اقلیم و محیط زیست و وزیر فرهنگ این کشور منصوب شدند.
با این انتصاب، پورمختاری، وزیر اقلیم و محیط زیست جدید، با ۲۶ سال سن به عنوان جوانترین وزیر در تاریخ کابینه سوئد شناخته میشود.
پورمختاری که رییس شاخه جوانان حزب لیبرال سوئد است، طی هفتههای اخیر در حمایت از خیزش سراسری مردم ایران موضعگیریهای زیادی کرده است.
پریسا لیلجستراند، وزیر جدید فرهنگ سوئد، نیز که یک مدرس ۳۹ ساله است، ریاست شورای شهر ولنتونا را بر عهده دارد.
با گذشت سه روز از آتشسوزی گسترده در زندان اوین، سازمان عفو بینالملل در بیانیهای خواستار حمایت بینالمللی فوری از زندانیان شکنجه شده در این زندان شد. از سوی دیگر شرایط جسمی برخی زندانیان مانند مهدی وفایی، یاشار توحیدی، محمد خانی، سپهر امامجمعه و رضا قلندری وخیم گزارش میشود.
سازمان عفو بینالملل در بیانیه روز سهشنبه ۲۶ مهر خود اعلام کرد مقامهای جمهوری اسلامی باید هرچه سریعتر به ناظران مستقل بینالمللی اجازه دسترسی بدون مانع به زندانهای ایران بدهند.
این بیانیه با تاکید بر ضرورت تحقیق این ناظران در مورد «اقدامات وحشتناک» نیروهای امنیتی در زندان اوین در تاریخ ۱۵ اکتبر (۲۳ مهر)، خواستار محافظت از زندانیان در برابر قتلهای غیرقانونی، شکنجه و سایر بدرفتاریها شد.
گزارش عفو بینالملل از آنچه در زندان اوین اتفاق افتاد بر خلاف روایت رسمی جمهوری اسلامی و از دیگر بخشهای مهم این بیانیه است: «نگرانیهایی جدی وجود دارد که مقامات [جمهوری اسلامی] به دنبال توجیه سرکوب خونین زندانیان تحت عنوان مقابله با آتشسوزی و جلوگیری از فرار زندانیان هستند.»
در ادامه این گزارش بر اساس شواهدی که عفو بینالملل به دست آورده، تاکید شد: «ماموران زندان اوین و پلیس ضدشورش بارها به سمت صدها زندانی شلیک کردند و با باتون به سر و صورت زندانیان ضربه زدند.»
این سازمان به نقل از گزارشهای شاهدان عینی از داخل زندان و در شب حادثه نوشت: «نیروهای امنیتی اسلحهها را به سمت سر چند زن زندانی نشانه رفته و به سمت برخی از زندانیان مرد، گلولههای واقعی [جنگی] شلیک کردند.»
عفو بینالملل همچنین خواستار تشکیل فوری یک جلسه ویژه در مورد ایران از سوی شورای حقوق بشر سازمان ملل شد.
در این گزارش نقل قولهایی از زندانیان و بستگان آنها نیز مطرح شد. از جمله یک زندانی که در تماس با خانواده خود گفته مقامهای جمهوری اسلامی به مجروحان اجازه درمان نمیدهند: «و بدتر از همه این است که بمیری و هیچ اتفاقی نیفتد.»
او همچنین با تاکید بر این که زندانیان در اوین امنیت ندارند، گفته: «اگر مردم فراموشمان کنند، مسوولان همه ما را سلاخی میکنند.»
خانواده یکی از زندانیان محبوس در اوین هم به عفو بینالملل گفت: «ما نیازی به انتقاد و محکومیت نداریم. ما اقدامی فراتر از این میخواهیم.»
جان و سلامت پنج زندانی، در خطر
در حالی که پس از آتشسوزی در زندان اوین تنها به شمار اندکی از زندانیان اجازه تماسهایی چند ثانیهای با خانوادههایشان داده شده و از شمار زیادی از زندانیان خبری در دست نیست، فضای زندان اوین همچنان امنیتی است.
پس از وقوع آتشسوزی، دستکم ۴۸ زندانی از زندان اوین به زندان رجاییشهر کرج منتقل شدند اما برخی زندانیان از جمله مهدی وفایی، یاشار توحیدی، محمد خانی، سپهر امامجمعه و رضا قلندری، به دلیل وخیم بودن حالشان از سوی زندان رجاییشهر پذیرش نشدند.
شماری از زندانیان منتقل شده به رجاییشهر از جمله امیرعباس آزرموند با ساچمههای در بدنشان زندانی شدهاند و برای درمان آنها اقدامی انجام نشده است.
از سوی دیگر، بر اساس گزارشها اکبر باقی، وحید بنیعامریان، میثم دهبانزاده، آرش جوهری، افخم ابراهیمی، پوریا مضروب، پریا قبادی، مهدی وفایی، حسین کیهانی، یاشار دارالشفا، کاوه دارالشفا، لقمان ایمانپور، نعمتالله حکیمی و ... از جمله زندانیانی هستند که به خاطر آثار کبودی یا ساچمه در بدن، در بهداری رجاییشهر بستری شدند.
از سوی دیگر از آخرین وضعیت سلامتی مهدی وفایی، یاشار توحیدی، محمد خانی، سپهر امامجمعه و رضا قلندری که شرایطشان وخیم گزارش شده بود، همچنان اطلاعی در دست نیست.
دستکم ۱۲ زندانی هم در بهداری زندان اوین بستری شدهاند و بر اساس گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال، برخی دیگر از مجروحان آتشسوزی زندان اوین به بیمارستانهای طالقانی و مدرس منتقل شدند.
همچنین برخی منابع گزارش دادهاند آرش رجایی که در جریان درگیریها ضربات شدید باتون به سرش زدهاند، همچنان ممنوعالملاقات است.
برخی از زندانیان نیز هنوز در بدنشان ساچمه است.
در روزهای گذشته به برخی زندانیان اجازه داده شد تماسهایی چند ثانیهای با خانواده برقرار کنند و از حال خود خبر دهند اما شماری از زندانیان سیاسی و امنیتی از جمله داود رضوی، عضو هیات مدیره سندیکای کارگران شرکت واحد هنوز با خانواده خود تماس نگرفتهاند.
با وجود گذشت سه روز، اطلاعات کاملی درباره وضعیت بسیاری از زندانیان بند هفت و هشت اوین در اختیار خانوادهها قرار نگرفته و سردرگمی و نگرانی باعث شده تعدادی از خانوادهها به دادسرای اوین مراجعه کنند که تاکنون پاسخی به آنان داده نشده است.
بر اساس آخرین خبری که قوه قضاییه روز دوشنبه ۲۵ مهر ماه اعلام کرد، تعداد جانباختگان آتشسوزی اوین به هشت نفر رسیده است.
مقامهای قوه قضاییه بدون این که نام این هشت زندانی را اعلام کنند، اتهام آنان را سرقت عنوان کردند.
خبرگزاریهای دولتی و وابسته به سپاه پاسداران در ویدیویی کوتاه با نام «آتش سارقان» از وقایع روز شنبه با عنوان «روایتی از تلاش زندانیان بند سرقت برای فرار از زندان اوین» یاد کردند.
در این ویدیو به نقل از حشمتالله حیاتالغیب، مدیر کل زندانهای استان تهران، آمده است: «حوالی ساعت ۲۰:۴۵ تعدادی از زندانیان جرایم مربوط به سرقت، در زندان درگیری ایجاد کردند.»
حیاتالغیب که مدعی شده زندانیان «با شکستن و سابیدن میلههای تخت» وسیله حمله درست کردهاند، با اشاره به سرکوب زندانیان گفت: «بعد از درگیری، قسمت کارگاه اشتغال زندانیان آتش زده میشود اما با حضور نیروهای امنیتی، قضایی، بسیج و یگان ویژه، زندانیان به محل دیگری انتقال پیدا میکنند.»
این گزارشهای ویدیویی از سوی این رسانهها در حالی است که گزارشگران صداوسیما و خبرگزاریهای وابسته به حکومت برای گفتوگو با زندانیان به بند چهار مراجعه کرده بودند اما زندانیان حاضر به گفتوگو با آنها نشدند.
همچنان ابهامات بسیاری درباره میزان صدمات وارد شده به زندانیان بر اثر آتشسوزی اوین و جزییات این واقعه وجود دارد و مقامات و رسانههای حکومت گزارشهای متناقضی درباره آتشسوزی در زندان اوین منتشر میکنند؛ از کشته شدن تعدادی از زندانیان فراری در «میدان مین» تا توصیف این حادثه با عنوان «درگیری صوری» میان زندانیان دو بند هفت و هشت و درگیری بین زندانیان با پرسنل زندان.
به گفته شاهدان عینی اما از ساعت هشت شب شنبه آتشسوزی در زندان اوین مشاهده و همزمان صدای آژیر و تیراندازی در زندان به صورت ممتد آغاز شد.
این در حالی است که به گفته شاهدان، آژیر زندان از صبح چندین بار به صدا درآمده بود.
به گفته مقامهای جمهوری اسلامی، این آتشسوزی در محدوده بندهای هفت و هشت زندان اوین و در یک کارگاه رخ داد اما پس از آن، تعدادی از زندانیان دیگر بندها از جمله بند چهار و بند زنان، برای خروج از بندها به سمت محوطه اقدام کردند که با شکلیک گاز اشکآور از سوی ماموران گارد امنیتی مواجه شدند.
دمیترو کولبا، وزیر امور خارجه اوکراین به ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری این کشور پیشنهاد داد تا روابط دیپلماتیک کییف با تهران را قطع کند. همزمان خبرگزاری رویترز به نقل از منابع آگاه از قصد جمهوری اسلامی برای فروش بیشتر تسلیحات به روسیه خبر داد.
کولبا روز سهشنبه ۲۶ مهر در ویدیویی که در حساب فیسبوک خود منتشر کرد گفت با توجه به خسارات گسترده وارد آمده از سوی پهپادهای ایرانی به زیرساختهای غیرنظامی اوکراین و نظر به کشتهها و جراحات بر جای مانده بر شهروندان، پیشنهاد قطع روابط دیپلماتیک با ایران را برای بررسی به رییسجمهوری ارائه میکند.
به گفته رییس دستگاه دیپلماسی اوکراین، تهران پهپادهای ایرانی را در اختیار روسیه قرار داده، در حالی که به اوکراین گفته است «مخالف جنگ» است و از هیچ یک از طرفین حمایت نمیکند.
در روزهای اخیر، کییف بارها استفاده روسیه از پهپادهای ساخت ایران - از جمله پهپادهای انتحاری شاهد ۱۳۶ - را برای حمله به زیرساختهای انرژی غیرنظامی در اوکراین محکوم کرده است.
کولبا در توضیح پیشنهاد خود به رییسجمهور زلنسکی پس از گزارشهای رسانهها مبنی بر ارسال قریبالوقوع موشکهای زمین به زمین ایران به مسکو، بر «گزارشهایی درباره ادامه احتمالی ارسال تسلیحات از سوی ایران به روسیه» تاکید کرد.
او در این ویدیو با انتقاد از اینکه «اقدامات ایران شرارت و دروغی است که ما آن را تحمل نخواهیم کرد»، گفت: «تهران مسوولیت کامل تخریب روابط با اوکراین را بر عهده دارد.»
وزیر امور خارجه اوکراین با این حال گفت که اگر ایران ارسال تسلیحات به روسیه را متوقف کند، در این پیشنهاد تجدید نظر کند.
همزمان با این اظهارات وزیر امور خارجه اوکراین اما خبرگزاری رویترز از موافقت جمهوری اسلامی برای ارسال موشکها و پهپادهای بیشتر به روسیه، با وجود مخالفت غرب خبر داد.
رویترز بر اساس اظهارات دو مقام ارشد و دو دیپلمات ایرانی نوشت این کشور قول داده علاوه بر پهپادهای بیشتر، موشکهای زمین به زمین به روسیه ارسال کند؛ اقدامی که احتمالا خشم آمریکا و دیگر متحدان غربی آن را برمیانگیزاند.
بر اساس این گزارش، این توافق روز ششم اکتبر، در سفر محمد مخبر، معاون اول ابراهیم رئیسی به همراه دو مقام سپاه پاسداران و یک مقام شورای عالی امنیت ملی به مسکو، امضا شده است.
یکی از دیپلماتهای ایرانی که در جریان این سفر قرار گرفته به رویترز گفت روسها پهپادهای بیشتری همراه موشکهای بالستیک ایرانی، به ویژه از نوع فاتح و ذوالفقار و با دقت بالا، درخواست کردهاند.
همچنین یک مقام غربی که در جریان این موضوع قرار گرفته تایید کرد توافقی بین ایران و روسیه برای ارائه موشکهای بالستیک کوتاهبرد سطح به زمین از جمله ذوالفقار وجود دارد.
پیشتر واشینگتن پست نیز گزارش داد که ایران در حال آمادگی برای افزایش ارسال مخفیانه تسلیحات سنگین خود به مسکو از جمله موشکهای زمین به زمین است.
روزنامه آمریکایی واشینگتن پست روز یکشنبه ۲۴ مهر به نقل از مقامهای امنیتی آمریکا و متحدانش، نوشت این برای اولین بار است که جمهوری اسلامی موشکهای زمین به زمین به روسیه ارسال میکند.
مقامهای امنیتی آمریکا و همپیمانانش به این روزنامه گفتند جمهوری اسلامی و روسیه در این زمینه به طور مخفیانه به توافق رسیدند و این توافق شامل موشکهای فاتح-۱۱۰ و ذوالفقار نیز میشود که به ترتیب قادر به اصابت به اهدافی در فاصلههای ۳۰۰ و ۷۰۰ کیلومتر هستند.
پس از تهاجم روسیه به اوکراین، جمهوری اسلامی بارها گزارشهای مربوط به ارسال تسلیحات از ایران به روسیه را رد کرده است.
حسین امیرعبداللهیان، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی در گفتوگوی تلفنی با جوزپ بورل، مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا گفت: «ما با روسیه همکاری دفاعی داریم اما سیاست ما در قبال جنگ اوکراین، عدم ارسال سلاح به طرفین درگیر، توقف جنگ و پایان دادن به آوارگی مردم است.»
این در حالی است که به تازگی فاکسنیوز خبر داد روسیه، بلاروس را با دهها پهپاد ساخت ایران تجهیز کرده است.
همچنین دوشنبه هفته گذشته، ولودیمیر زلنسکی اعلام کرد روسیه در حملات مرگبار اخیر به زیرساختهای انرژی و غیرنظامیان در چند شهر اوکراین از جمله کییف، از دهها موشک و پهپادهای شاهد ساخت ایران استفاده کرد.
استفاده از پهپادهای ایرانی در این حملات در حالی است که اواسط مهر ماه نیز مقامهای شهر بیلا تسرکفا در استان کییف اوکراین اعلام کردند شش پهپاد انتحاری ساخت ایران یک ساختمان بلند را هدف قرار دادند که این حمله موجب به آتشسوزی شدید در این برج شد.
آن حمله، اولین حمله روسیه با پهپادهای ساخت ایران در استان کییف و در نزدیکی پایتخت اوکراین بود.
ارتش اوکراین ۲۲ شهریور اعلام کرد برای اولین بار با «پهپادهای انتحاری» ساخت ایران که از سوی روسیه در تهاجم به اوکراین مورد استفاده قرار گرفتهاند مواجه شده و یکی از آنها را سرنگون کرده است.
سازمان حقوق بشر ایران در تازهترین گزارش خود درباره قربانیان سرکوب خیزش سراسری علیه جمهوری اسلامی در شهرهای مختلف ایران، شمار کشتهشدگان را دستکم ۲۱۵ تن از جمله ۲۷ کودک اعلام و تاکید کرد حمله به مدرسهها و سرکوب خشونتبار کودکان، خشم عمومی را در بسیاری از شهرها برانگیخته است.
سازمان حقوق بشر ایران روز سهشنبه ۲۵ مهر با انتشار بیانیهای ضمن محکوم کردن سرکوب خشونت بار کودکان و زندانیان در اعتراضات سراسری اخیر، بار دیگر بر ضرورت تشکیل یک سازوکار مستقل تحت نظارت سازمان ملل، برای حسابرسی مسوولان جنایات انجام شده از سوی نیروهای امنیتی و سرکوبگر، تاکید کرد.
محمود امیری مقدم، مدیر این سازمان در این باره گفت: «خشونت بیپروای حکومت که حتی کودکان و زندانیان را نیز هدف قرار میدهد، همراه با روایت دروغین مقامات جمهوری اسلامی، نیاز فوری به ورود جامعه جهانی و تشکیل مکانیزم پاسخگویی آمران و عاملان جنایتها و تحقیق مستقل تحت نظارت سازمان ملل را بیش از پیش کرده است.»
شامگاه ۲۳ مهر ماه، زندان اوین، واقع در شمال تهران، شاهد آتشسوزی و ناآرامیهایی بود که طی آن به گزارش رسانههای رسمی، هشت تن کشته و دهها تن مجروح شدند.
بر اساس گزارش سازمان حقوق بشر ایران، در جریان این واقعه و روز بعد از آن، زندانیان سیاسی بسیاری، به شدت مورد ضرب و جرح قرار گرفتند و به زندان رجاییشهر کرج منتقل شدند.
رسانههای رسمی با پخش روایتهای خلاف واقع و تحریف حقایق سعی کردند این ناآرامیها را نزاع بین زندانیان غیرسیاسی و بیارتباط با اعتراضات اخیر نشان دهند.
سازمان حقوق بشر ایران تاکید کرد احتمال میرود شمار کشتهشدگان زندان اوین بسیار بیشتر از چیزی باشد که رسانههای رسمی در ایران اعلام کردند.
همچنین روز یکشنبه ۱۷ مهر، اخباری در خصوص شورش و درگیری بین زندانیان و نیروهای حکومتی در زندان مرکزی رشت (لاکان)، منتشر شده بود که بر اساس گزارشهای تایید نشده شش زندانی جان خود را ازدست دادند.
سازمان حقوق بشر ایران نوشت هنوز موفق به تایید تعداد دقیق یا هویت کشتهشدگان در این دو زندان نشده و به همین دلیل، آمار کشتهشدگان این دو زندان، در آمار کنونی کشتهشدگان خیزش سراسری علیه جمهوری اسلامی لحاظ نشده است.
این سازمان بار دیگر تاکید کرد آمار کنونی «حداقلی» است و تنها مواردی را شامل میشود که مورد تایید محققان سازمان قرار گرفتهاند: «بنابراین، آمار واقعی کشتهشدگان بسیار بیشتر ارزیابی میشود و سازمان حقوق بشر ایران کماکان به تحقیقات خود ادامه میدهد.»
آنتونی بلینکن، وزیر امور خارجه ایالات متحده، بار دیگر از مردم معترض در ایران حمایت کرد. رابرت مالی، نماینده آمریکا در امور ایران، درباره توافق احتمالی احیای برجام اعلام کرد در حال حاضر تلاش برای رسیدن به این توافق در دستور کار دولت آمریکا قرار ندارد.
واشینگتن بر اعتراضات در ایران متمرکز است. بلینکن در تازهترین اظهاراتش درباره ایران، به این اعتراضات پرداخت و شجاعت ایرانیان در مواجهه با جمهوری اسلامی را ستود.
او اتهامزنی جمهوری اسلامی علیه آمریکا و دیگر کشورهای غربی در زمینه اعتراضات ایران را رد کرد و گفت مقامهای جمهوری اسلامی درک نادرستی از مردم و کشور خود دارند و «این به ضرر آنها خواهد بود.»
بلینکن به اقدامات آمریکا در حمایت از مردم ایران اشاره کرد که شامل تحریمها علیه عوامل سرکوب اعتراضات و همچنین کمک به دسترسی ایرانیان به اینترنت آزاد است.
وزیر امور خارجه آمریکا در پاسخ به پرسشی درباره مقایسه واکنش آمریکا در این دوره از اعتراضات ایران با اعتراضات پیشین گفت: «فکر میکنم صدای ما [در حمایت از مردم ایران] بسیار واضح بود. نه فقط صدای ما که اعمال ما و نه فقط کشور ما، بلکه کشورهای سراسر جهان.»
از سوی دیگر، رابرت مالی، نماینده آمریکا در امور ایران، روز دوشنبه به سیانان گفت: «دلیل اینکه مذاکرات احیای برجام به بنبست رسیده و اینکه چرا اصلا پیش نمیرود و چرا در کانون توجه نیست، این است که ایران در دو ماه گذشته در مذاکرات موضعی اتخاذ کرده که با بازگشت به توافق ناسازگار است. آنها مطالباتی را مطرح میکنند که ربطی به برجام ندارد.»
او همچنین گفت که دولت بایدن معتقد است ایالات متحده باید ایران را از دستیابی به سلاح هستهای باز دارد و «دیپلماسی» راه انجام این کار است.
این مقام وزارت امور خارجه آمریکا در پاسخ به پرسشی مبنی بر اینکه آیا آمریکا از تغییر رژیم در تهران حمایت میکند، گفت: «سیاست ما تغییر رژیمی نیست که از سوی واشینگتن تحریک شود .... سیاست ما دفاع و حمایت از حقوق اساسی شهروندان ایرانی است.»
این اظهارات در حالی است که کارین ژان پییر، سخنگوی کاخ سفید، روز دوشنبه درباره مذاکرات احیای برجام اعلام کرد برای آمریکا درهای دیپلماسی همیشه باز باقی میماند اما با توجه به شرایط کنونی، «ما به این زودی شاهد توافقی نیستیم.»
پیشتر ند پرایس، سخنگوی وزارت امور خارجه آمریکا، به ایراناینترنشنال گفته بود در حال حاضر ایالاتمتحده به جای تمرکز بر مذاکرات احیای برجام، توجه اصلی خود را بر حمایت از معترضان ایران معطوف کرده است.
در مقابل، ناصر کنعانی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، صبح روز دوشنبه در نشست خبری هفتگی خود در این باره گفت: «مقامهای دولت آمریکا به رغم مواضعی که دارند، تاکنون چیزی مبنی بر اینکه از احیای توافق برجام منصرف شدهاند، اعلام نکردهاند.»