حملات متقابل جمهوری اسلامی و آمریکا روز پنجشنبه برای ششمین روز متوالی ادامه یافت و همزمان اختلاف تازهای بر سر ادعای دونالد ترامپ درباره آزادی یک شهروند آمریکایی از زندانهای ایران شکل گرفت.
در حالی که واشینگتن از موج تازه حملات به اهداف نظامی و زیرساختی ایران خبر داد، تهران تاکید کرد حملات آمریکا توان این کشور برای کنترل تنگه هرمز را تضعیف نخواهد کرد و آزادی یک زندانی آمریکایی را نیز رد کرد.
به گزارش رویترز، تشدید دوباره درگیریها که از هفته گذشته و پس از حملات حکومت ایران به کشتیهای عبوری از تنگه هرمز آغاز شد، آتشبس شکنندهای را که ماه گذشته میلادی میان دو طرف برقرار شده بود، تا حد زیادی از میان برده است. همزمان، افزایش تنشها بار دیگر عبور کشتیها از تنگه هرمز را متوقف کرده و قیمت جهانی نفت و انرژی را افزایش داده است، هرچند بهای نفت هنوز به اوج خود در دوران جنگ نرسیده است.
ارتش آمریکا اعلام کرد ششمین شب متوالی حملات خود علیه جمهوری اسلامی را با هدف «تضعیف بیشتر توانمندیهای نظامی ایران» انجام داده است. به گفته ارتش آمریکا، برای نخستین بار از زمان امضای تفاهمنامهای که ماه گذشته میلادی به درگیریها وقفه داده بود، روز چهارشنبه دو موج گسترده حملات هوایی در یک روز ایران را هدف قرار داد که عمدتاً مناطق ساحلی جنوب این کشور را دربر گرفت.
در مقابل، حکومت ایران حملات موشکی و پهپادی خود به پایگاههای نظامی آمریکا در کشورهای همسایه را ادامه داد. تهران اعلام کرده است یکی از اهداف آن، پایگاه هوایی توسعهیافته آمریکا در اردن بوده که به گفته مقامهای ایرانی، در حمله چهارشنبه شب آمریکا به بیمارستان کودکان مبتلا به سرطان در ایران مورد استفاده قرار گرفته بود.
حملات آمریکا شامگاه پنجشنبه نیز ادامه یافت. بر اساس گزارش رسانههای ایرانی، حملات آمریکا جزیره قشم و مناطقی در نزدیکی بندرعباس، محل استقرار بزرگترین بندر ایران و تاسیسات مهم نیروی دریایی و سپاه پاسداران در ساحل تنگه هرمز را هدف قرار دادند. خبرگزاری مهر گزارش داد چندین نقطه در بندرعباس هدف اصابت قرار گرفته است.
رسانههای ایران همچنین از حمله آمریکا به سه پل و ایستگاه راهآهن بندر خمیر در سواحل خلیج فارس و نیز حمله موشکی به فرودگاه ایرانشهر در جنوبشرق ایران خبر دادند. رویترز اعلام کرد که هنوز نتوانسته است این گزارشها را به طور مستقل تایید کند.
همزمان، اختلافی تازه میان تهران و واشینگتن بر سر سرنوشت یک شهروند آمریکایی شکل گرفت. دونالد ترامپ روز چهارشنبه از آنچه آزادی یک شهروند آمریکایی بازداشتشده در ایران توصیف کرد استقبال و این اقدام را «نشانه حسن نیت» جمهوری اسلامی خواند. این فرد از سوی یک وکیل حقوق بشر «دنا کراری» معرفی شده است.
اما قوه قضاییه جمهوری اسلامی روز پنجشنبه این موضوع را رد کرد و رسانههای دولتی به نقل از این نهاد گزارش دادند که هیچ زندانی آمریکایی از زندانهای ایران آزاد یا با آمریکا مبادله نشده است.
بازگشت تنش به تنگه هرمز
به گزارش رویترز، تهران از روز چهارشنبه بار دیگر مسدود کردن تنگه هرمز را از سر گرفته و در مقابل، آمریکا نیز محاصره بنادر ایران را دوباره برقرار کرده است. این وضعیت باعث شده تردد کشتیها در مهمترین مسیر انتقال نفت و گاز جهان بار دیگر تا حد زیادی متوقف شود.
منابع آگاه همچنین به رویترز گفتند [حکومت] ایران این پیام را منتقل کرده است که اگر آمریکا حملات خود به زیرساختهای ایران را گسترش دهد، ممکن است متحدان حوثی خود در یمن را برای بستن تنگه بابالمندب در ورودی دریای سرخ ترغیب کند.
جمهوری اسلامی هفته گذشته نیز چند کشتی عبوری از کریدور دریایی تنگه هرمز را هدف حمله قرار داده بود.
کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، روز پنجشنبه گفت ترامپ «اجازه نخواهد داد اقدامات تروریستی در تنگه هرمز بدون آنکه ایران هزینه آن را بپردازد، ادامه یابد.»
او در عین حال تاکید کرد که ربیسجمهوری آمریکا «همزمان همواره برای دیپلماسی نیز آمادگی دارد.»
تهران: کنترل تنگه هرمز را از دست نمیدهیم
منابع ایرانی به رویترز گفتند هدف تهران از اقدامات اخیر، تثبیت اقتدار خود بر تنگه هرمز است، اما جمهوری اسلامی تمایلی به گسترش بیشتر جنگ ندارد؛ زیرا چنین روندی میتواند تفاهمنامه ماه خرداد را که همچنان آن را تامینکننده بخش عمده خواستههای خود میداند، از بین ببرد.
بر اساس این گزارش، حکومت ایران همچنان اصرار دارد همه کشتیهای عبوری از تنگه هرمز از مسیری نزدیک به سواحل این کشور عبور کنند و آشکارا اعلام کرده است که پس از پایان دوره ۶۰ روزه مذاکرات پیشبینیشده در تفاهمنامه ماه گذشته میلادی، از کشتیهای عبوری عوارض دریافت خواهد کرد.
در مقابل، آمریکا شرکتهای کشتیرانی را به استفاده از مسیر جایگزین در جنوب و در امتداد سواحل عمان تشویق کرده است.
ارتش آمریکا میگوید حملات هوایی اخیر مواضع نظامی حکومت ایران در امتداد سواحل را هدف قرار داده تا توان این کشور برای کنترل تنگه هرمز را از بین ببرد، اما محمد اکرمینیا، سخنگوی ارتش جمهوری اسلامی، روز پنجشنبه گفت این راهبرد هرگز موفق نخواهد شد، زیرا ایران از هر نقطه از خاک خود قادر است تنگه هرمز را هدف قرار دهد.
نگرانی از ادامه جنگ و تهدیدهای تازه ترامپ
در داخل ایران نیز ادامه حملات موجب افزایش نگرانی شهروندان شده است. یک کارمند ۴۶ ساله دولت در تهران که خود را «مهلقا» معرفی کرد، به رویترز گفت: «زندگی با این ترس که هر لحظه ممکن است جنگ دوباره آغاز شود، بسیار فرساینده است. نمیشود اینطور زندگی کرد. من شخصا میخواهم دیپلماسی پیروز شود.»
در همین حال، ترامپ احتمال استفاده از نیروهای زمینی، از جمله برای تصرف جزیره خارک، محل اصلی صادرات نفت ایران، را رد نکرده و بار دیگر هشدار داده است که اگر تهران مذاکرات را از سر نگیرد، هفته آینده نیروگاههای برق و پلهای ایران را هدف حمله قرار خواهد داد.
الکس وطنخواه، مدیر برنامه ایران در موسسه خاورمیانه در واشینگتن، به رویترز گفت دو طرف اکنون «به نقطه اول بازگشتهاند» و در نهایت ناچار خواهند شد میان عقبنشینی یا تشدید بیشتر درگیریها یکی را انتخاب کنند.
به گزارش نیویورکتایمز، با وجود آنکه پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، طی روزهای اخیر درباره موضوعات مختلفی از جمله اجرای برنامه سنجش سطح تستوسترون نیروهای نظامی، تشکیل کارگروه رسیدگی به درز اطلاعات محرمانه و لغو بررسیهای انضباطی هشت خلبان بالگرد آپاچی سخن گفته است، درباره تشدید دوباره جنگ با [حکومت] ایران اظهارنظر چندانی نکرده است.
این روزنامه مینویسد از زمان فروپاشی آتشبس شکننده میان حکومت ایران و آمریکا، پنتاگون اطلاعات اندکی درباره راهبرد نظامی ایالات متحده منتشر کرده و جز اطلاعیههای کوتاه درباره حملات، توضیح بیشتری درباره اهداف و برنامههای جنگ ارائه نداده است.
در مقابل، دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، بارها به طور علنی درباره جنگ سخن گفته است. او اوایل هفته جاری در گفتوگو با هیو هیویت، مجری رادیویی، گفت: «امشب به شدت آنها را هدف قرار میدهیم، فردا هم به شدت حمله خواهیم کرد و آنها هیچ کاری از دستشان برنمیآید. آنها چیزی ندارند، جز اینکه زبان درازی میکنند.»
همزمان، حملات متقابل جمهوری اسلامی و آمریکا پنجشنبه برای ششمین روز متوالی ادامه یافت.
فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) چهارشنبه اعلام کرد «موج حملات شبانهای» را علیه اهدافی در ایران انجام داده است. به گفته سنتکام، این حملات مراکز فرماندهی، سامانههای پدافند هوایی، توانمندیهای موشکی و پهپادی و تاسیسات پایش ساحلی را هدف قرار داده تا «توان ایران برای تهدید دریانوردان و کشتیهای تجاری عبوری از تنگه هرمز بیش از پیش تضعیف شود.»
نیویورکتایمز مینویسد این اطلاعیهها از الگوی ثابتی پیروی میکنند؛ بیانیههایی کوتاه که تنها به اعلام حملات موشکی و انتشار تصاویر و ویدئوهایی از نیروها و تجهیزات آمریکایی در خاورمیانه محدود میشوند.
این روزنامه با اشاره به رویه معمول وزارت جنگ آمریکا در زمان جنگ مینویسد که پنتاگون در گذشته نشستهای خبری منظمی برگزار میکرد. برای نمونه، در پنج هفته نخست جنگ عراق در سال ۲۰۰۳، بیش از ۳۰ نشست خبری با حضور مقامهای ارشد نظامی برگزار شد؛ اما در شش هفته نخست جنگ با [حکومت] ایران، تنها هشت نشست خبری رسمی برگزار شده است.
شان پارنل، سخنگوی پنتاگون، در دفاع از عملکرد این وزارتخانه گفت فرماندهی مرکزی آمریکا «به صورت جامع و لحظهای» اطلاعات مربوط به حملات و عملیات در ایران و تنگه هرمز را منتشر کرده است.
او همچنین گفت ترامپ و هگست نیز «به طور مستمر از طریق رسانهها و فضای مجازی مردم آمریکا را در جریان اهداف و اقدامات قاطع ایالات متحده قرار دادهاند.»
بر اساس این گزارش، آخرین نشست خبری مهم پنتاگون درباره جنگ در اوایل ماه مه برگزار شد؛ زمانی که هگست و ژنرال دن کین، رییس ستاد مشترک ارتش آمریکا، درباره «پروژه آزادی» توضیح دادند؛ عملیاتی که هدف آن بازگشایی تنگه هرمز پس از آن بود که [حکومت] ایران، در واکنش به آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در ۹ اسفند، عملا این آبراه راهبردی را مسدود کرد.
هگست در آن نشست گفته بود: «آنچه با پروژه آزادی نشان میدهیم این است که [حکومت] ایران کنترل تنگه هرمز را در اختیار ندارد.»
با این حال، نیویورکتایمز مینویسد این عملیات کمتر از ۴۸ ساعت بعد متوقف شد، زیرا عربستان سعودی، از بیم واکنش تلافیجویانه [حکومت] ایران، اجازه استفاده از حریم هوایی خود را برای اجرای این ماموریت به نیروهای آمریکایی نداد. به نوشته این روزنامه، تنگه هرمز همچنان عملا بسته باقی مانده است.
از آن زمان تاکنون نیز نشست خبری مهم دیگری درباره روند جنگ برگزار نشده است. هگست و ژنرال کین در اواخر ماه مه برای دفاع از بودجه وزارت جنگ در کمیتههای مجلس نمایندگان و سنای آمریکا حاضر شدند و در پاسخ به پرسش برخی قانونگذاران درباره ایران توضیحاتی ارائه کردند.
ژنرال کین در آن جلسات گفت اهداف نظامی آمریکا «از ابتدا روشن بوده است» و تاکید کرد عملیات ارتش بر هدف قرار دادن سامانههای موشکهای بالستیک ایران و زیرساختهای صنعتی-نظامی این کشور متمرکز است. او همچنین از عملکرد نیروهای آمریکایی در این جنگ تمجید کرد.
با این حال، به نوشته نیویورکتایمز، مقامهای ارشد نظامی آمریکا درباره راهبرد کلان واشینگتن برای ادامه یا پایان جنگ، توضیح چندانی ارائه نکردهاند؛ موضوعی که به گفته این روزنامه، باعث شده پرسشهایی درباره اهداف بلندمدت آمریکا در این درگیری همچنان بیپاسخ بماند.
رویترز چنین تهدیدی را تازه و قدرتمند ارزیابی کرده و افزوده است که این اقدام میتواند عرضه جهانی انرژی را با خطر بیشتری روبهرو کند.
بهنوشته رویترز منابع آگاه به این خبرگزاری گفتهاند که حوثیها در انتظار دستور برای حمله کشتیها در دریای سرخ و بستن تنگه بابالمندب هستند و عربستان سعودی این تهدید را جدی گرفته است.
دو منبع ارشد جمهوری اسلبامی و یک منبع منطقهای آگاه از موضوع که بهدلیل حساسیت آن نخواستند نامشان فاش شود، گفتند این طرح در داخل رهبری جمهوری اسلامی بررسی شده و پیام آن به متحدان حوثی ایران منتقل شده است.
این منابع گفتند حوثیها اخیرا از درخواست تهران مطلع شدهاند؛ موضوعی که پیشتر گزارش نشده بود.
این منابع جزئیات بیشتری درباره نحوه انتقال پیام ارائه نکردند و نگفتند آیا این درخواست پس از تهدید روز سهشنبه دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، برای حمله به زیرساختهای برق و پلها در ایران مطرح شده است یا نه.
وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی و سخنگوی گروه حوثی به پرسشهای رویترز در این زمینه پاسخ ندادهاند.
استقرار موشکها و پهپادها در نزدیکی بابالمندب
یک منبع نزدیک به حوثیها گفت این گروه با استقرار موشکها و پهپادها در نزدیکی تنگه بابالمندب، ورودی دریای سرخ، در ارتفاعات یمن مشرف به حدیده و خلیج عدن، آمادهسازیهای لازم برای حمله به کشتیها را تکمیل کرده و در انتظار دستور آغاز عملیات است.
هرگونه تهدید در دریای سرخ و ورودی آن در بابالمندب میتواند بحران جهانی انرژی ناشی از بسته شدن تنگه هرمز به دست جمهوری اسلامی را بهشدت وخیمتر کند و خطرات انفجاری ناشی از دور تازه جنگ را برجسته سازد.
بهنوشته رویترز، با توجه به اینکه تنگه هرمز هماکنون بسته است، هرگونه حمله حوثیها به کشتیها یا بنادر دریای سرخ به معنای اختلال همزمان در دو مسیر اصلی صادرات نفت خاورمیانه خواهد بود و جبههای تازه هم در بحران انرژی و هم در مناقشه گستردهتر جمهوری اسلامی با ایالات متحده باز خواهد کرد.
این منبع نزدیک به حوثیها گفت نمایندگان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی که هماکنون در یمن حضور دارند، تصمیمگیری درباره زمان بستن تنگه بابالمندب را در اختیار خواهند داشت.
در نشانهای از تشدید تنشها در منطقه، حوثیها پس از آنکه عربستان سعودی را به بمباران فرودگاهی تحت کنترل خود در روز دوشنبه متهم کردند، به این کشور موشک شلیک کردند و به آتشبسی چهار ساله در مناقشه میان عربستان و این گروه پایان دادند.
دو منبع منطقهای نزدیک به ریاض به رویترز گفتند عربستان سعودی تهدیدهای تهران و حوثیها را بسیار جدی گرفته است. آنهت افزودند ریاض آگاه است که این گروه یمنی اکنون درباره دریای سرخ هماهنگی نزدیکی با حکومت ایران دارد.
تنشها از زمان فروپاشی آتشبس شکننده اخیر میان تهران و واشینگتن افزایش یافته و بار دیگر نگرانی از آغاز جنگی تمامعیار و اختلال در جریان انرژی از تنگه هرمز را زنده کرده است.
بستن دریای سرخ دشوار نخواهد بود
از آن زمان، حجم قابل توجهی از نفت خلیج فارس از طریق یک خط لوله عربستان سعودی به دریای سرخ منتقل شده و این آبراه اکنون حدود هفت درصد از عرضه جهانی انرژی را جابهجا میکند.
هنگامی که حوثیها در جریان جنگ غزه به کشتیها حمله کردند، شرکتهای بزرگ کشتیرانی محمولههای خود را به مسیر بسیار طولانیتر و پرهزینهتر دور آفریقا منتقل کردند.
با توجه به اینکه عربستان سعودی خود ۷۰ درصد صادرات انرژیاش را از طریق بندر ینبع در دریای سرخ انجام میدهد، هرگونه حمله مستقیم به آنجا نیز مشکل بزرگی برای بازارهای نفت ایجاد خواهد کرد.
یکی از منابع منطقهای گفت رهبران جمهوری اسلامی میکوشند با افزایش هزینه احتمالی برای اقتصاد جهانی، تهدید کشتیرانی در دریای سرخ و جریان صادرات نفت عربستان از این آبراه، ایالات متحده را تحت فشار قرار دهند؛ اقدامی که این منبع آن را بخشی از «تفکر ایرانی» توصیف کرد.
این منبع گفت مسدود کردن تنگه دشوار نخواهد بود.
او افزود: «هر کسی که یک تفنگ برای شلیک داشته باشد میتواند کشتیرانی را مختل کند. برای ایجاد اختلال در کشتیرانی نیازی به موشکهای پیشرفته نیست.»
جمهوری اسلامی حوثیها را بخشی از «محور مقاومت» منطقهای خود میداند؛ ائتلافی که حزبالله لبنان و گروههای مسلح شیعه عراقی را نیز در بر میگیرد. این گروهها پیشتر به مناقشه منطقهای میان تهران و واشینگتن پیوستهاند. با این حال، شورشیان حوثی هنوز بهطور رسمی وارد این درگیری نشدهاند.
بر اساس این قانون، ویزاهای دانشجویی نوع اِف، ویزاهای تبادل فرهنگی نوع جِی و ویزاهای خبرنگاری نوع آی، دیگر بهصورت نامحدود تا پایان دوره تحصیل یا فعالیت فرد معتبر نخواهند بود و برای آنها سقف زمانی مشخص تعیین میشود.
طبق مقررات جدید، مدت حضور دانشجویان خارجی و شرکتکنندگان برنامههای تبادل فرهنگی در آمریکا حداکثر چهار سال خواهد بود. خبرنگاران خارجی نیز با محدودیت بیشتری مواجه میشوند؛ بهطوری که مدت ویزای آنها حداکثر ۲۴۰ روز تعیین شده است. این مدت برای خبرنگاران چینی به ۹۰ روز کاهش مییابد.
طبق مقررات جدید اعلامشده، دارندگان این ویزاها همچنان میتوانند برای تمدید مدت اقامت خود درخواست ارائه کنند.
وزارت امنیت داخلی آمریکا اعلام کرده است که افزایش شمار دانشجویان و بازدیدکنندگان خارجی، نظارت بر وضعیت این افراد را دشوار کرده است.
این وزارتخانه گفته است در سال ۲۰۲۴ بیش از ۱.۸ میلیون پذیرش دانشجوی خارجی در آمریکا ثبت شده که نسبت به سال قبل بیش از ۱۱ درصد افزایش داشته است.
همچنین بیش از ۵۰۰ هزار نفر با ویزای تبادل فرهنگی و حدود ۳۷ هزار خبرنگار خارجی در همان سال وارد آمریکا شدهاند.
بر اساس مقررات تازه، دانشجویان تحصیلات تکمیلی برای تغییر هدف آموزشی خود یا انتقال به دانشگاه دیگر نیازمند دریافت مجوز خواهند بود. همچنین مهلت خروج دانشجویان و شرکتکنندگان برنامههای آموزشی پس از پایان دوره اقامت از ۶۰ روز به ۳۰ روز کاهش پیدا میکند.
منتقدان میگویند این تغییرات میتواند فشار بیشتری بر دانشجویان خارجی وارد کند و مسیر اقامت قانونی آنها پس از پایان تحصیل را دشوارتر سازد.
داگ رند، مقام پیشین وزارت امنیت داخلی آمریکا، هشدار داده است که این مقررات میتواند به جای کاهش بروکراسی، موانع بیشتری ایجاد کند.
دیوید بیر، مدیر مطالعات مهاجرت در موسسه کاتو، نیز گفته است محدودیتهای جدید درباره انتقال دانشگاه و تغییر برنامه تحصیلی فاقد مبنای قانونی روشن است و ممکن است دانشجویانی که سالها در آمریکا حضور داشتهاند، تنها ۳۰ روز فرصت داشته باشند تا برای ادامه اقامت خود راهحلی پیدا کنند.
چین نیز پیش از نهایی شدن این مقررات، بخش مربوط به محدودیت ویزای خبرنگاران چینی را تبعیضآمیز خوانده بود.
این قانون ۶۰ روز پس از انتشار در «فدرال رجیستر»، نشریه رسمی دولت فدرال آمریکا که قوانین جدید در آن منتشر میشود، اجرایی خواهد شد و پس از آن، افرادی که قصد ادامه حضور در آمریکا بیش از مدت تعیینشده را داشته باشند، باید برای تمدید اقامت درخواست خود را به وزارت امنیت داخلی ارائه کنند یا پس از خروج از آمریکا دوباره برای ورود اقدام کنند.
این اقدام جدید بخشی از سیاست گستردهتر دولت ترامپ برای افزایش کنترل بر روند مهاجرت قانونی و تشدید نظارت بر ورود و اقامت اتباع خارجی در آمریکا محسوب میشود.
در حالی که دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، لحن تهدیدآمیز خود علیه ایران را تشدید کرده است، اکنون هدف جدیدی را در مرکز توجه قرار داده است: کوه کلنگ گزلا؛ محل احداث یک مجموعه زیرزمینی در نزدیکی یکی از مهمترین تأسیسات هستهای ایران.
ترامپ در گفتوگو با هیو هویت، مجری محافظهکار آمریکایی، گفت: «ما این محل را زیر نظر داریم و کوه کلنگ گزلا میتواند هدف یک حمله بزرگ و سنگین قرار بگیرد. به ایرانیها بگویید آماده باشند.»
بهنوشته والاستریت ژورنال اما اینکه دقیقا چه چیزی در این محل قرار دارد، همچنان پرسشی بیپاسخ است.
ایران در سال ۲۰۲۰ اعلام کرد ساخت این مجموعه را آغاز خواهد کرد؛ اقدامی که پس از آسیب شدید تاسیسات غنیسازی اورانیوم در نطنز در پی آنچه اقدامی خرابکارانه عنوان شد، صورت گرفت. یک سال بعد، رییس وقت سازمان انرژی اتمی ایران اعلام کرد این مجموعه برای استقرار تجهیزات «حساس» مورد استفاده قرار خواهد گرفت.
با این حال، عملیات ساختوساز در کوه کلنگ گزلا هنوز کامل نشده و مشخص نیست که در این مجموعه در حال حاضر چه فعالیتی، هستهای یا غیرهستهای، انجام میشود. در جریان حملات هوایی اسرائیل و آمریکا به اهدافی در خاک ایران در سال گذشته و امسال نیز این سایت آنقدر مهم ارزیابی نشد که هدف حمله قرار گیرد.
با وجود این، شماری از مقامهای پیشین آمریکایی و اسرائیلی معتقدند این مجموعه که در زیر رشتهکوهی با ارتفاع بیش از ۱۵۸۵ متر از سطح دریا قرار گرفته، میتواند در هرگونه تلاش آینده تهران برای احیای برنامه هستهای خود نقشی کلیدی ایفا کند.
روزنامه والاستریت ژورنال چهارشنبه ۲۴ تیز نیز گزارش داد که به گفته مقامهای آمریکایی، ترامپ پس از چند روز دریافت گزارشهای امنیتی از مشاوران ارشد خود، در حال بررسی گزینه حمله به این کوه و تاسیسات ساخته شده در دل آن است؛ اقدامی که در چارچوب گسترش عملیات نظامی آمریکا علیه ایران مطرح شده است.
این مجموعه سالهاست تحت نظارت اطلاعاتی آمریکا و اسرائیل قرار دارد، اما همچنان اطلاعات قابل توجهی درباره آن در دست نیست. جمهوری اسلامی تاکنون هیچ اطلاعات طراحی درباره این سایت در اختیار آژانس بینالمللی انرژی اتمی قرار نداده و رافائل گروسی، مدیرکل آژانس، در ماه مارس خواستار بازدید بازرسان از این محل شده بود.
در دو سال گذشته، تاسیسات اصلی هستهای ایران در نطنز و فردو، محل استقرار سانتریفیوژهای غنیسازی اورانیوم، و همچنین مجتمع اصفهان که در آن فلز اورانیوم تولید و اورانیوم به گاز قابل غنیسازی تبدیل میشد، هدف حملات سنگین آمریکا و اسرائیل قرار گرفتهاند.
ترامپ پس از حملات خرداد ماه سال گذشته، که در آن از بمبهای سنگرشکن بسیار قدرتمند علیه تاسیسات زیرزمینی فردو و نطنز استفاده شد، بارها تاکید کرده بود که برنامه هستهای ایران «کاملا نابود شده است.»
آمریکا در جریان جنگ ۴۰ روزه نیز بار دیگر این مراکز را بمباران کرد؛ اقدامی که بخشی از هدف آن دفن عمیقتر مواد شکافتپذیری بود که تصور میشود هنوز در این تاسیسات نگهداری میشوند.
اکنون که واشینگتن بار دیگر عملیات نظامی علیه جمهوری اسلامی را از سر گرفته، مقامهای آمریکایی به دنبال اهداف تازهای برای تضعیف توان تهاجمی حکومت ایران هستند.
دن شاپیرو، مقام پیشین پنتاگون در دولت بایدن، به والاستریت ژورنال گفت: «ترامپ نگران است خسارتهایی که جنگ ۱۲ روزه به برنامه هستهای ایران وارد کرد، در آینده جبران شود.»
بهگفته او، شاید مدتی طول بکشد تا جمهوری اسلامی بتواند غنیسازی اورانیوم یا سایر فعالیتهای حساس را در این مجموعه عمیق زیرزمینی آغاز کند، «اما همین موضوع کوه کلنگ گزلا را به هدفی منطقی برای حمله تبدیل میکند.»
دو ورودی تونل در شرق و غرب این مجموعه شناسایی شدهاند. اگر ایران سالن اصلی را درست در زیر خطالرأس کوه ساخته باشد، طول هر یک از این تونلها بیش از۳۰۰ متر خواهد بود.
موسسه علوم و امنیت بینالملل، اندیشکده مستقر در واشینگتن که در زمینه منع اشاعه سلاحهای هستهای فعالیت میکند، در سال ۲۰۲۲ برآورد کرد که این مجتمع میتواند فضایی بیش از ۵ هزار متر مربع را در خود جای دهد.
بهگفته این موسسه، یکی از تونلها حدود ۱۰۰ متر و دیگری ۱۴۵ متر پایینتر از قله کوه قرار دارد؛ موضوعی که نشان میدهد این مجموعه احتمالا دارای چندین طبقه زیرزمینی است. همچنین هر دو ورودی با سازههای مقاوم تقویت شدهاند.
بر اساس تصاویر ماهوارهای جدید، حکومت ایران پس از جنگ ۱۲ روزه در خرداد ۱۴۰۴ بخشی از ورودیهای شرقی را با خاک پر کرده تا از ورود خودروهای زمینی جلوگیری کند، اما ورودیهای غربی همچنان باز هستند.
عملیات ساختوساز در این سایت از پاییز گذشته، پس از حملات خرداد ماه، دوباره آغاز شده و تا روزهای اخیر نیز ادامه داشته است.
این اندیشکده معتقد است فضای موجود در زیر کوه به اندازهای بزرگ است که بتواند یک مرکز غنیسازی اورانیوم با سانتریفیوژهایی برای تولید اورانیوم با غنای تسلیحاتی را در خود جای دهد.
در گزارش این موسسه آمده است: «این مجموعه احتمالا به اندازه کافی بزرگ است که برخی فعالیتهای مرتبط با ساخت سلاح هستهای، از جمله تولید فلز اورانیوم با غنای تسلیحاتی و تبدیل آن به اجزای یک سلاح هستهای، نیز در آن انجام شود.»
بر اساس توافق موقت اخیر میان تهران و واشینگتن، جمهوری اسلامی متعهد شده بود دستکم ۴۴۱ کیلوگرم مواد شکافتپذیر با غنای نزدیک به سطح تسلیحاتی را که پیش از جنگ ۱۲ روزه تولید کرده بود، رقیق کند؛ مقداری که برای ساخت حدود ۱۱ سلاح هستهای کافی ارزیابی میشود. گمان میرود این مواد در تاسیسات زیرزمینی اصفهان، فردو و نطنز مدفون باشند.
با این حال، عمق زیاد تونلهای کوه کلنگ گزلا باعث شده بسیاری از کارشناسان تردید داشته باشند که حتی بمبهای سنگرشکن ۳۰ هزار پوندی آمریکا نیز بتوانند مستقیما این مجموعه را منهدم کنند.
مقامهای جمهوری اسلامی نیز پیشتر اعلام کردهاند این سایت دقیقاا با هدف مقاومت در برابر چنین حملاتی طراحی شده است.
بهگفته کارشناسان، در حملات به فردو، آمریکا مجاری تهویه این مرکز را که سالها پیش از طریق نقشهها و عملیات اطلاعاتی شناسایی شده بودند، هدف قرار داد. اما تصاویر ماهوارهای موجود تاکنون محل دقیق سامانههای تهویه احتمالی در کلنگ گزلا را آشکار نکردهاند.
متیو شارپ، پژوهشگر ارشد هستهای مؤسسه فناوری ماساچوست (MIT) و دیپلمات پیشین آمریکا در آژانس بینالمللی انرژی اتمی، به والاستریت ژورنال گفت: «نمیتوان انتظار داشت حملات هوایی به کلنگ گزلا همان میزان موفقیتی را داشته باشند که در فردو مشاهده شد.»
او افزود: «کلنگ گزلا در عمق بیشتری قرار دارد و برخلاف فردو، شناخت دقیقی از ساختار داخلی و نقاط آسیبپذیر آن وجود ندارد.»
با این حال، بهگفته شارپ، این مجموعه نیز کاملا مصون نیست. عملیات ساخت آن به تامین برق، انتقال تجهیزات، سامانههای خنککننده و حضور نیروهای اجرایی وابسته است و همه این بخشها میتوانند هدف حمله قرار گیرند. همچنین هدف قرار دادن ورودیهای تونل میتواند روند توسعه این مجموعه را مختل کند و هرگونه ازسرگیری فعالیتهای هستهای در آن را آشکار سازد.
اداره کل بنادر و گمرک سوریه نیز اعلام کرد که محموله موشک و پهپاد در داخل «یکی از کامیونهای تانکر حامل فرآوردههای نفتی که عازم شهر بانیاس بود» مخفی شده بود.
این محموله در جریان بازرسیهای معمول در گذرگاه مرزی التنف میان سوریه و عراق، پس از آن کشف شد که ماموران گمرک خودرویی مشکوک را تحت بازرسی دقیقتری قرار دادند.
پس از توقیف این محموله، عراق اعلام کرد کمیتهای عالیرتبه برای بررسی این حادثه تشکیل خواهد داد.
فرماندهی عملیات مشترک ارتش عراق نیز اعلام کرد بغداد با مقامات سوریه برای روشن شدن ابعاد کامل این تلاش برای قاچاق، شناسایی و پاسخگو کردن عوامل مسئول و تقویت امنیت در امتداد مرز مشترک بهمنظور جلوگیری از تکرار چنین حوادثی همکاری خواهد کرد.
این در حالی است که حزبالله درباره خنثی کردن این محموله تاکنون هیچ اظهار نظری نکرده است.
مسیر بانیاس در سالهای اخیر به یکی از گذرگاههای مهم انتقال سوخت میان عراق و سوریه تبدیل شده است.
رویترز ماه گذشته گزارش داد که عراق در حال آمادهسازی برای گسترش صادرات از طریق سوریه و افزودن نفت خام و نفتا به این مسیر است؛ اقدامی که بر پایه توافق کنونی برای انتقال زمینی نفت کوره به بندر بانیاس و صادرات مجدد آن انجام میشود.
بلومبرگ نیز بهنقل از منابع آگاه گزارش داد ایالات متحده در حال پیشبرد مذاکراتی برای احداث یک خط لوله است که نفت عراق را به سوریه منتقل کند و در آینده از میزان نفوذ و اهرم فشار جمهوری اسلامی بر عرضه جهانی انرژی بکاهد.
این رسانه سهشنبه ۲۳ تیر نوشت توماس باراک، فرستاده ویژه دونالد ترامپ در امور سوریه و عراق، گفتوگوهایی را با مقامهای دو کشور و همچنین شرکتهایی آغاز کرده است که در احیای خط لوله قدیمی عراق به سواحل غربی سوریه نقش دارند. این خط لوله سالهاست که از مدار بهرهبرداری خارج شده است.
این منابع آگاه به بلومبرگ گفتند اگرچه چند مسیر مختلف برای ایجاد خطوط انتقال جدید در دست بررسی است، اما بازسازی خط لوله کرکوک-بانیاس تمرکز اصلی مذاکرات است.
