همزمان با تشدید تهدیدهای متقابل دونالد ترامپ و مجتبی خامنهای، تلاش میانجیهای منطقهای برای حفظ توافق موقت و ازسرگیری مذاکرات ادامه دارد. اختلاف بر سر تنگه هرمز همچنان مهمترین مانع دستیابی به توافق نهایی است.
به گزارش خبرگزاری فرانسه، همزمان با تبادل حملات این هفته که «تفاهم» برای پایان جنگ را متزلزل کرده است، مقامهای آمریکا و جمهوری اسلامی بار دیگر تهدیدهای لفظی خود را افزایش دادهاند؛ موضوعی که در کنار تلاش میانجیهای منطقهای برای احیای مذاکرات، چشمانداز دستیابی به توافق نهایی را با ابهام بیشتری روبهرو کرده است.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، بامداد شنبه در شبکه اجتماعی تروث سوشال هشدار داد که اگر جمهوری اسلامی تهدید خود برای ترور یا تلاش برای ترور رییسجمهوری مستقر آمریکا را عملی کند، ایالات متحده ایران را «به طور کامل نابود خواهد کرد.»
او نوشت: «هزار موشک آماده شلیک و به سوی جمهوری اسلامی ایران نشانه رفتهاند و در صورت عملی شدن این تهدید، هزاران موشک دیگر نیز بلافاصله شلیک خواهند شد.»
ساعاتی پس از این پیام، مجتبی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، در نخستین پیام مکتوب خود پس از مراسم خاکسپاری پدرش، علی خامنهای، اعلام کرد که «انتقام، خواست ملت ماست و بیتردید باید اجرا شود.»
او تاکید کرد: «این موضوع نه به حضور شخص من وابسته است و نه به حضور دیگر مسئولان. چه ما باشیم و چه نباشیم، این امر تحقق خواهد یافت.»
مجتبی خامنهای همچنین تاکید کرد ایران فهرستی از افرادی را که باید هدف قرار گیرند، تهیه کرده است.
مجتبی خامنهای از پیش از آغاز جنگ در انظار عمومی دیده نشده و گزارشها حاکی از آن است که او در حملاتی که به کشته شدن پدرش انجامید، زخمی شده است.
جنگ کنونی از اسفند سال گذشته و با حملات گسترده آمریکا و اسرائیل آغاز شد؛ حملاتی که به کشته شدن علی خامنهای، رهبر پیشین جمهوری اسلامی، انجامید. اگرچه ترامپ پایان آتشبس را اعلام کرده، اما همچنان از باز بودن مسیر گفتوگو سخن گفته است.
در همین حال، تلاشهای میانجیگران برای جلوگیری از شکست کامل روند دیپلماتیک ادامه دارد. خبرگزاری تسنیم گزارش داده بود که هیاتی از قطر روز جمعه به ایران سفر کرده تا «نقش قطر بهعنوان میانجی» را تقویت کند.
ترامپ در عین حال مذاکرات با [حکومت] ایران را «اتلاف وقت» توصیف کرده، اما گفته است گفتوگوها ادامه خواهد یافت.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه حکومت ایران، تاکید کرده است که تهران به تعهدات خود در چارچوب یادداشت تفاهم میان طرفهای درگیر پایبند بوده، اما افزوده است: «پایبندی تنها زمانی ممکن است که متقابل باشد.»
امیر سعید ایروانی، سفیر جمهوری اسلامی در سازمان ملل، نیز اعلام کرد که تهران همچنان به توافق متعهد است، اما هشدار داد اگر آمریکا به نقض تعهدات خود ادامه دهد، [حکومت] ایران نیز دیگر خود را ملزم به اجرای تعهداتش نخواهد دانست.
یکی از مهمترین اختلافهای باقیمانده میان دو طرف، آینده تنگه هرمز است؛ آبراه راهبردی که ایران در جریان جنگ آن را به روی کشتیهای تجاری بست.
تنگه هرمز مسیر اصلی صادرات نفت و گاز کشورهای حوزه خلیج فارس به شمار میرود و بسته شدن آن تاثیر قابل توجهی بر اقتصاد جهانی گذاشته است.
تهران بر کنترل عبور و مرور کشتیها اصرار دارد و اعلام کرده قصد دارد از کشتیهای عبوری عوارض دریافت کند. مقامهای ایرانی همچنین گفتهاند که دوران آزادی کشتیرانی پیش از جنگ پایان یافته است؛ موضعی که واشینگتن آن را رد کرده و با حقوق بینالملل عرفی نیز مغایر دانسته میشود.
در همین ارتباط، عباس عراقچی روز شنبه برای گفتوگو درباره نحوه مدیریت تنگه هرمز به عمان سفر کرد. تلویزیون دولتی ایران اعلام کرد او و وزیر خارجه عمان درباره سازوکارهای تضمین عبور ایمن کشتیها گفتوگو کردند.
رسانههای رسمی عمان نیز گزارش دادند دو طرف درباره تضمین امنیت و آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز تبادل نظر کرده و توافق کردند رایزنیها در سطوح فنی و سیاسی ادامه یابد.
در همین حال، رسانههای اکسیوس و پولیتیکو گزارش دادهاند که واشینگتن به تهران تا روز شنبه فرصت داده است حملات به کشتیهای تجاری عبوری از تنگه هرمز را متوقف کرده و بهطور رسمی باز بودن این آبراه را طی بیانیهای اعلام کند.
به گزارش خبرگزاری فرانسه، تبادل حملات این هفته پس از آن آغاز شد که جمهوری اسلامی متهم شد سه کشتی تجاری را که به گفته مقامهای ایرانی از مسیر مورد تایید تهران منحرف شده بودند، هدف قرار داده است.
قطر، با وجود آنکه خود در جریان جنگ هدف حملات قرار گرفت، همچنان نقش اصلی را در تلاشهای میانجیگرانه ایفا میکند. دفتر نخستوزیر پاکستان نیز اعلام کرده است که شیخ تمیم بن حمد آل ثانی، امیر قطر، روز جمعه با شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، درباره تحولات منطقه گفتوگو کرده است.
شهباز شریف همچنین اعلام کرد که با مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، نیز گفتوگو کرده و از او خواسته است برای حفظ «صلحی که به سختی به دست آمده» در منطقه تلاش کند.
با وجود این تلاشها، محمدباقر قالیباف، رییس هیات مذاکرهکننده حکومت ایران در گفتوگو با آمریکا، موضعی صریح اتخاذ کرد.
خبرگزاری ایسنا به نقل از او اعلام کرد: «پایان جنگ اولویت کشورهای جهان است، اما همه باید بدانند که این رویارویی هرگز با تسلیم ایران پایان نخواهد یافت.»
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، شنبه ۲۰ تیر برای مذاکره با مقامهای عمانی درباره بازگشایی دستکم بخشی از تنگه هرمز راهی مسقط شد.
او پس از این مذاکرات بدون دادن توضیحی درباره جزییات گفت با وزیر امور خارجه عمان درباره «سازوکارهای مناسب» برای عبور امن کشتیها از تنگه هرمز، مطابق با ماده ۵ تفاهمنامه اسلامآباد، تبادل نظر کرده است.
در همین حال، خبرگزاری تسنیم وابسته به سپاه پاسداران به نقل از یک منبع آگاه گزارش رسانههای خارجی درباره نقش قطر در تصمیمگیری درباره تنگه هرمز را رد کرد.
این خبرگزاری نوشت که تصمیمگیری درباره ترتیبات آینده این آبراه تنها از سوی جمهوری اسلامی و عمان انجام میشود.
به گفته این منبع، حضور قطر در گفتوگوها صرفا در چارچوب نقش میانجیگری و تبادلنظر با کشورهای منطقه انجام گرفته است.
بر اساس گزارش رسانهها جمهوری اسلامی و عمان در حال بررسی صدور بیانیهای احتمالی درباره بازگشایی کامل «مسیر میانی» در تنگه هرمز هستند؛ مسیری که در آبهای بینالمللی قرار دارد و قرار است برای رفتوآمد کامل و آزاد باز شود.
شبکه ایبیسی نیوز جمعه گزارش داد پس از آنکه مقامهای جمهوری اسلامی بهطور خصوصی به دولت آمریکا اطلاع دادند که شلیک به کشتیها در تنگه هرمز یک «اشتباه» بوده، قرار است مذاکرات میان واشینگتن و تهران از سر گرفته شود.
با این حال، خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه پاسداران، به نقل از یک منبع آگاه نزدیک به تیم مذاکرهکننده جمهوری اسلامی، گزارش داد تهران هیچ درخواستی برای مذاکره با آمریکا ارائه نکرده است.
این منبع به فارس گفت جمهوری اسلامی تا زمانی که واشینگتن از مواضع خود عقبنشینی نکند، وارد هیچ مذاکرهای نخواهد شد.
بهگفته این منبع، شاخص این عقبنشینی اجرای تفاهمهای مورد توافق است؛ از جمله تشکیل کارگروه ویژه لبنان با هدف پایان دادن به جنگ و عقبنشینی، حلوفصل موضوع عبور و مرور از تنگه هرمز بر اساس ترتیبات مورد نظر جمهوری اسلامی و بازگشت روند صادرات و جریان نفت به وضعیت عادی.
اوایل این هفته، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، گفت ایرانیها اعلام کردهاند که خواهان بازگشت به مذاکرات با ایالات متحده هستند، اما جمهوری اسلامی بعدا این موضوع را تکذیب کرد.
ترامپ همچنین گفت حتی اگر مذاکرات از سر گرفته شود، آتشبس «پایان یافته است».
پرستیوی، شبکه خبری انگلیسیزبان صداوسیمای جمهوری اسلامی، نیز به نقل از یک «یک منبع ارشد اطلاعاتی»، اعلام کرد جمهوری اسلامی قرار است طرح مدیریت تنگه هرمز را اجرا کند و در برابر «تهدیدهای آمریکا و جنگ روانی و رسانهای» عقبنشینی نخواهد کرد.
این منبع همچنین گزارشهای اکسیوس، درباره وجود اختلاف بین مذاکرهکنندگان و نیروهای مسلح جمهوری اسلامی را تکذیب کرده است.
پرستیوی به نقل از این منبع نوشت: «مقامهای آمریکایی با استفاده از رسانههای وابسته به خود، در حالی که همزمان کارزار فشار و تهدید علیه تهران را تشدید کردهاند، دروغهای ناشیانه و تکراری درباره مواضع جمهوری اسلامی در مذاکرات منتشر میکنند.»
در همین حال، کشورهای منطقه بار دیگر از تهران و واشینگتن خواستند که مذاکرات خود را از سر بگیرند.
وزارت امور خارجه پاکستان در پستی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که محمد اسحاق دار، معاون نخستوزیر و وزیر امور خارجه این کشور، و فیصل بن فرحان، وزیر امور خارجه عربستان سعودی، در گفتوگویی تلفنی با ابراز نگرانی از تشدید تنشها در منطقه، بر ضرورت کاهش تنش، ادامه گفتوگوها و حمایت از تلاشهای دیپلماتیک تاکید کردند.
وزارت امور خارجه اردن نیز اعلام کرد ایمن الصفدی، وزیر امور خارجه این کشور، و محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخستوزیر و وزیر امور خارجه قطر، در گفتوگوی تلفنی خواستار بازگشت جمهوری اسلامی و آمریکا به میز مذاکره و حل بحران از طریق گفتوگو شدند.
بر اساس بیانیه وزارت امور خارجه اردن، این دو مقام همچنین درباره پایان دادن به تنشها و تضمین اجرای توافق آتشبس میان آمریکا و جمهوری اسلامی گفتوگو کردند.
وزارت امور خارجه اردن همچنین اعلام کرد که ایمن الصفدی در گفتوگویی تلفنی با هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، موضوع مذاکرات جمهوری اسلامی و آمریکا را مورد بررسی قرار داد.
سالم الکتیبی، تحلیلگر سیاسی اماراتی، در یادداشتی که در اورشلیمپست منتشر شده، نوشت بحث درباره برنامه موشکی جمهوری اسلامی پس از مطرح شدن این استدلال که «در حالی که دیگر کشورهای منطقه نیز موشک دارند، نمیتوان از ایران خواست توان موشکی خود را کنار بگذارد»، بار دیگر شدت گرفته است. او این استدلال را گمراهکننده دانست و نوشت مساله اصلی، تفاوت میان زرادخانهای دفاعی و یک توان تهاجمی گسترده است که طی چند دهه به ابزاری برای اعمال نفوذ و تهدید در منطقه تبدیل شده است.
به اعتقاد کتیبی، جمهوری اسلامی موشک را تنها یک ابزار نظامی نمیداند، بلکه آن را به «زبان راهبردی» خود برای بازدارندگی، اعمال فشار و گسترش نفوذ منطقهای تبدیل کرده است. او در مقابل میگوید کشورهای خلیج فارس طی دهههای گذشته عمدتاً به خرید سامانههای دفاعی بسنده کردهاند و فاقد توان لازم برای ایجاد موازنه در برابر این تهدید بودهاند.
این تحلیلگر همچنین از رویکرد قدرتهای بزرگ انتقاد کرد و نوشت که آنها به جای جلوگیری از توسعه توان موشکی [حکومت] ایران، سیاست مهار، مذاکره و مدیریت ریسک را در پیش گرفتهاند، در حالی که همواره از کشورهای خلیج فارس خواسته میشود خویشتنداری کنند.
کتیبی با اشاره به جنگ سال ۲۰۲۶ میان جمهوری اسلامی و آمریکا، حملات موشکی و پهپادی [حکومت] ایران به کشورهای خلیج فارس را نقطه عطفی در معادلات امنیتی منطقه توصیف کرد. او تاکید کرد این حملات نشان داد حتی کشورهایی که آغازگر جنگ یا طرف اصلی آن نیستند نیز میتوانند مستقیماً هدف حملات [حکومت] ایران قرار گیرند.
به نوشته او، امارات متحده عربی نمونه بارز این وضعیت بود؛ کشوری که هدف موجی از موشکهای بالستیک، موشکهای کروز و پهپادها قرار گرفت. به اعتقاد این تحلیلگر، این حملات نشان داد ثبات اقتصادی، توسعه و پیوند گسترده با اقتصاد جهانی، بهتنهایی امنیت کشورها را تضمین نمیکند و مانع هدف قرار گرفتن آنها در زمان بحران نمیشود.
او همچنین نوشت جنگ ۲۰۲۶ این تصور رایج را به چالش کشید که مشارکتهای بینالمللی و قدرت اقتصادی میتواند احتمال حمله مستقیم را کاهش دهد. به باور او، تجربه این جنگ نشان داد برخورداری یک بازیگر از توان تهاجمی گسترده همچنان مهمترین عامل تعیینکننده در معادلات امنیتی منطقه است.
در بخش دیگری از این یادداشت، کتیبی به هزینههای اقتصادی رویارویی موشکی پرداخت و استدلال کرد جمهوری اسلامی با استفاده از موشکها و پهپادهای نسبتاً ارزان، کشورهای خلیج فارس را وادار به صرف هزینههای بسیار سنگین برای دفاع از شهرها، زیرساختها، بنادر و تاسیسات انرژی خود کرده است؛ راهبردی که به گفته او نوعی «جنگ فرسایشی اقتصادی» را بر منطقه تحمیل میکند.
او در عین حال اذعان کرد کشورهای خلیج فارس نیز به دلیل اتکای طولانیمدت به تضمینکنندگان امنیتی خارجی و کندی در ایجاد یک دکترین بازدارندگی مستقل، بخشی از مسئولیت وضعیت کنونی را بر عهده دارند. با این حال تاکید کرد عدم توازن موشکی نتیجه سیاستهای این کشورها نیست، بلکه طی دههها از سوی جمهوری اسلامی ایجاد شده است.
کتیبی در پایان نتیجه گرفت هرگونه طرح جدی برای امنیت منطقه باید یا محدودیتهای واقعی و یکسانی بر توان موشکی تهاجمی در منطقه، بهویژه برنامه موشکی جمهوری اسلامی، اعمال کند یا حق کشورهای خلیج فارس برای ایجاد توان بازدارندگی متناسب را به رسمیت بشناسد. به اعتقاد او، در غیر این صورت، منطقه همچنان با عدم توازن راهبردی روبهرو خواهد بود که هزینههای امنیتی و اقتصادی آن عمدتاً بر دوش کشورهای خلیج فارس قرار میگیرد.
این تصمیم در حالی اتخاذ شد که تنشها میان حکومت ایران و آمریکا بر سر حملات به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز همچنان ادامه دارد.
بر اساس متن تصمیم غیرالزامآور شورای سازمان بینالمللی دریانوردی که جمعه ۱۹ تیر تصویب شد، این شورا تصمیم جمهوری اسلامی برای «ایجاد نهادی که مدعی کنترل تردد کشتیها در تنگه هرمز است» را بهشدت محکوم کرد و از کشورهای عضو خواست هیچیک از اقدامات تهران برای اعمال کنترل بر این آبراه بینالمللی را به رسمیت نشناسند.
شورای حکام این سازمان همچنین از دولتهای عضو خواست ادعای جمهوری اسلامی درباره حاکمیت بر تنگه هرمز و نیز ادعاهای تهران مبنی بر اعمال صلاحیت بر مناطق دریایی متعلق به کشورهای دیگر در داخل و اطراف این تنگه را نپذیرند. در این تصمیم تاکید شده است که این ادعاها ناقض حاکمیت، حقوق حاکمه و صلاحیت انحصاری دیگر کشورهاست.
این شورا همچنین از اعضای خود خواست هیچ تصمیمی را که جمهوری اسلامی با هدف «بستن، مسدود کردن، مختل کردن یا هرگونه مداخله در کشتیرانی بینالمللی و حق عبور ترانزیتی» اتخاذ میکند، به رسمیت نشناسند.
این تصمیم پس از آن اتخاذ شد که جمهوری اسلامی در ماه ژوئن نهادی با عنوان «سازمان آبراه خلیج فارس» ایجاد کرد. این نهاد در اطلاعیهای اعلام کرده بود هیچ شناوری بدون دریافت «مجوز معتبر عبور» از این سازمان اجازه عبور از تنگه هرمز را نخواهد داشت؛ اقدامی که با مخالفت شماری از کشورهای عضو سازمان بینالمللی دریانوردی روبهرو شد.
سازمان بینالمللی دریانوردی، مستقر در لندن، نهاد تخصصی سازمان ملل متحد در حوزه ایمنی و امنیت کشتیرانی و پیشگیری از آلودگی دریایی است و ۱۷۶ کشور در آن عضویت دارند. موضوع حفاظت از مسیرهای حیاتی کشتیرانی در نشست این هفته شورای ۴۰ عضوی این سازمان بررسی شد و نمایندگان کشورهای حاشیه خلیج فارس، ایالات متحده و جمهوری اسلامی دیدگاههای متفاوتی درباره آینده تنگه هرمز مطرح کردند.
تصمیم این شورا در شرایطی صادر شده است که حملات اخیر به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز، که آمریکا مسئولیت آن را متوجه جمهوری اسلامی میداند، به تبادل حملات نظامی میان دو کشور انجامیده و نگرانیها درباره امنیت کشتیرانی و عرضه جهانی نفت را افزایش داده است. این تحولات همچنین شکننده بودن آتشبس موقت میان تهران و واشینگتن را که برای پایان دادن به بیش از چهار ماه درگیری برقرار شده بود، برجسته کرده است.
جمهوری اسلامی که عضو شورای حکام سازمان بینالمللی دریانوردی نیست، در نشست این هفته اتهامهای مطرحشده علیه خود را «گزینشی، دارای انگیزه سیاسی و فاقد مبنای حقوقی» خواند و آنها را رد کرد.
هیات نمایندگی جمهوری اسلامی همچنین اعلام کرد ایران عضو کنوانسیون حقوق دریاها (UNCLOS) نیست و در نتیجه خود را ملزم به رژیم حقوقی ناشی از این معاهده نمیداند.
نمایندگی جمهوری اسلامی در بیانیهای به سازمان بینالمللی دریانوردی تاکید کرد اقداماتی که تهران در تنگه هرمز انجام داده، با هدف حفظ ایمنی و امنیت دریانوردی، جلوگیری از حمایت از اقدامات تجاوزکارانه، حفاظت از حاکمیت و منافع امنیتی ایران و تضمین امنیت کشتیرانی بوده است و «به معنای بستن تنگه هرمز نیست.»
مقامهای ارشد دولت آمریکا روز جمعه اعلام کردند واشینگتن ادامه مذاکرات با جمهوری اسلامی را به انتشار یک بیانیه رسمی از سوی تهران درباره تنگه هرمز مشروط کرده است. به گفته این مقامها، حکومت ایران باید تا روز شنبه بهطور علنی اعلام کند که همه مسیرهای تنگه هرمز برای عبور کشتیها باز است، هیچگونه عوارضی از کشتیها دریافت نخواهد شد و حملات به کشتیهای تجاری متوقف میشود.
به گفته مقامهای آمریکایی که در یک نشست تلفنی با گروهی از خبرنگاران سخن میگفتند، این پیام هم بهطور مستقیم و هم از طریق میانجیهای منطقهای به جمهوری اسلامی منتقل شده است. واشینگتن انتظار دارد تهران این موضع را در جریان دیدار روز شنبه عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی، با بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان، در مسقط اعلام کند.
بنابر گزارش رویترز یکی از مقامهای آمریکایی گفت: «آنچه از ایران میخواهیم این است که بهطور علنی اعلام کند دیگر به سوی کشتیها شلیک نخواهد کرد و همه مسیرهای تنگه هرمز باز هستند.» او هشدار داد که اگر چنین بیانیهای صادر نشود، «نتیجه خوبی» در انتظار جمهوری اسلامی نخواهد بود. مقام دیگری نیز گفت: «اگر این موضع ایران نباشد، فردا روز خوبی برای آنها نخواهد بود.»
به گزارش پولیتیکو و اکسیوس، واشینگتن علاوه بر توقف حملات، انتظار دارد تهران در بیانیه خود «بهطور صریح یا دستکم ضمنی» بپذیرد که در حملات اخیر به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز مرتکب اشتباه شده است. یکی از مقامهای آمریکایی تاکید کرد مقامهای ایرانی در گفتوگوهای خصوصی این موضوع را پذیرفته و به آمریکا گفتهاند: «اشتباه کردیم؛ بیایید گفتوگوها را ادامه دهیم.»
مقامهای آمریکایی همچنین گفتند جمهوری اسلامی به واشینگتن اطلاع داده است که حملات اخیر به کشتیرانی از سوی «بخشی سرکش» در ساختار حکومت ایران انجام شده است. به گفته آنها، نشانههایی از کشمکش قدرت میان «جریانهای تندرو و عملگرا» در داخل جمهوری اسلامی دیده میشود و همین اختلافها بر روند اجرای توافقها اثر گذاشته است.
به گفته این مقامها، سه حمله به کشتیهای تجاری در هفته جاری موجب شد دونالد ترامپ دستور دو مرحله حمله نظامی به اهدافی در ایران را صادر کند و سپس اعلام کند آتشبس [تفاهمنامه] امضاشده میان دو طرف دیگر اعتبار ندارد. با این حال، ترامپ روز جمعه تاکید کرد که مذاکرات همچنان ادامه خواهد یافت، هرچند آتشبس «پایان یافته است». او در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت: «جمهوری اسلامی از ما خواسته است گفتوگوها ادامه یابد. ما پذیرفتهایم، اما به آنها بهصراحت گفتهایم که آتشبس پایان یافته است.»
اکسیوس گزارش داد دولت ترامپ معتقد است جمهوری اسلامی با حملات مکرر به کشتیهای تجاری، تفاهمنامهای را که حدود سه هفته پیش میان دو طرف امضا شده بود نقض کرده است. به گفته مقامهای آمریکایی، این موضوع تردیدهای جدی درباره آمادگی و توانایی تهران برای اجرای یک توافق هستهای پیچیدهتر ایجاد کرده است.
به گفته مقامهای آمریکایی، با وجود بحران هرمز، مذاکرات هستهای در سه هفته گذشته، چه بهصورت مستقیم و چه غیرمستقیم، پیشرفتهایی داشته است و آمریکا همچنان با مقامهایی در ایران در تماس است که میگویند خواهان دستیابی به توافق هستند. به نوشته اکسیوس، با این حال، یکی از مقامها تاکید کرد که ترامپ برای ادامه مسیر دیپلماسی «فضا و زمان داده است، اما نه خیلی زیاد» و همزمان برنامهریزی برای گزینههای جایگزین نیز در جریان است.
مقامهای آمریکایی همچنین بار دیگر تاکید کردند هرگونه توافق نهایی با جمهوری اسلامی منوط به تحویل آنچه «گرد و غبار هستهای» نامیدند، خواهد بود. یکی از آنها گفت: «اگر این گرد و غبار را به ما ندهند، توافقی در کار نخواهد بود. در صورت مخالفت ایران، همچنان گزینههای نظامی، دیپلماتیک و اقتصادی روی میز است.»
در همین حال، یکی از مقامهای دولت آمریکا گفت تهران تصمیمگیری درباره برخی موضوعات مهم مذاکرات را تا پس از مراسم تشییع علی خامنهای، رهبر پیشین جمهوری اسلامی، که روز پنجشنبه برگزار شد، به تعویق انداخته بود و اکنون واشینگتن منتظر مشخص شدن موضع نهایی ایران پس از مذاکرات روز شنبه در عمان است.
وزارت خزانهداری آمریکا جمعه ۱۹ تیر اعلام کرد این تحریمها در واکنش به حملات جمهوری اسلامی به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز اعمال شده است.
این وزارتخانه علی انصاری را «تسهیلگر مالی» جمهوری اسلامی معرفی کرد و نوشت او بر شبکهای گسترده از داراییهای جهانی به سود مجتبی خامنهای و دیگر مقامهای حکومت نظارت دارد.
بر اساس بیانیه وزارت خزانهداری، انصاری با نهادینه کردن اختلاس در ساختار جمهوری اسلامی و انتقال ثروتهای عمومی به مجموعهای از املاک و داراییهای تجاری در خارج از کشور، خود، مقامهای حکومت و مسئولان ارشد دفتر رهبر جمهوری اسلامی و سپاه پاسداران را ثروتمند کرده است.
وزارت خزانهداری آمریکا همچنین شماری از صرافیهای کلیدی وابسته به حکومت ایران را تحریم کرد؛ نهادهایی که سالانه میلیاردها دلار را به نمایندگی از بانکهای تحریمشده ایران جابهجا میکنند و با استفاده از شبکهای از شرکتهای پوششی، فعالیتهای مالی حکومت را پنهان میسازند.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، پس از وضع تحریمهای جدید گفت مجتبی خامنهای «در حالی در انزوا پنهان شده که حکومتش در حال فروپاشی است».
او ادامه داد: «وزارت خزانهداری همچنان از همه ابزارهای خود برای جدا کردن او و دیگر مقامهای ارشد حکومت از نظام مالی جهانی بهره خواهد گرفت. ما این داراییها را برای مردم ایران حفظ خواهیم کرد.»
هرچند تهران و واشینگتن ۲۵ خرداد بر سر خاتمه جنگ به تفاهم دست یافتند، اما تنشها در منطقه همچنان ادامه دارد.
۱۷ تیر، دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در حاشیه اجلاس سران ناتو در آنکارا، مقامهای جمهوری اسلامی را «متقلب»، «دروغگو» و «بیمار» خواند و با اشاره به حملات سپاه پاسداران به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز، از پایان آتشبس با تهران خبر داد.
در بند ۹ یادداشت تفاهم آمده بود جمهوری اسلامی وضعیت فعلی برنامه هستهای خود را حفظ خواهد کرد و ایالات متحده آمریکا نیز تحریم جدیدی اعمال نخواهد کرد.
با این حال، تحریمهای تازه آمریکا نشان میدهد ادامه مذاکرات دو طرف برای دستیابی به توافقی جامع با چالشهای جدی روبهرو شده است.
جزییات فساد علی انصاری
وزارت خزانهداری آمریکا در ادامه بیانیه خود نوشت انصاری که ساکن دبی است، با بهرهگیری از روابط نزدیک خود با مقامهای جمهوری اسلامی، شبکهای جهانی از سرمایهگذاری در املاک و داراییهای مالی ایجاد کرده و هم به نمایندگی از مجتبی خامنهای و هم برای منافع شخصی خود به ثروتاندوزی پرداخته است.
بر اساس این بیانیه، انصاری از جایگاه خود بهعنوان مالک و مدیر بانک آینده برای اعطای وامهای کلان و اختلاس میلیاردها دلار از داراییهای مردم ایران استفاده کرده است.
وزارت خزانهداری افزود اعطای وام به شرکتها و پروژههای تجاری متعلق به انصاری که با پشتوانه بانک مرکزی ایران تامین مالی شده بودند، میلیاردها دلار بدهی انباشته ایجاد کرده و خسارتهای گستردهای به اقتصاد ایران و نرخ تورم وارد آورده است.
آبان ۱۴۰۴، بانک مرکزی جمهوری اسلامی با استناد به زیان انباشته ۵۵۰ هزار میلیارد تومانی و کفایت سرمایه منفی ۶۰۰ درصدی بانک آینده، از انحلال آن خبر داد.
انصاری بهدلیل تامین مالی سپاه پاسداران در فهرست تحریمهای بریتانیا نیز قرار دارد.
شبکه مالی انصاری در خارج از کشور
وزارت خزانهداری آمریکا در ادامه بیانیه خود اعلام کرد انصاری با استفاده از شرکتهای صوری و حسابهای بانکی متعدد، میلیونها دلار دارایی را تحت مالکیت شرکت «اسمارت گلوبال لیمیتد»، مستقر در سنت کیتس و نویس، انباشته است.
این شرکت در سال ۲۰۱۱ با نام «زیبا لژر لیمیتد» تاسیس شده بود.
بر اساس این بیانیه، انصاری از طریق این شرکت سرمایههای مردم ایران را در املاک و داراییهای تجاری در آلمان، لوکزامبورگ، اسپانیا، بریتانیا، قبرس، امارات متحده عربی و دیگر کشورها سرمایهگذاری کرده است.
وزارت خزانهداری آمریکا افزود اگرچه این داراییها به نام انصاری ثبت شدهاند، اما در نهایت به سود مجتبی خامنهای، اعضای خانواده او، دیگر مقامهای جمهوری اسلامی و سپاه پاسداران نگهداری میشوند.
۲۸ خرداد، پایگاه خبری بلومبرگ گزارش داد وزارت دادگستری آمریکا در حال بررسی نقش احتمالی بانکهای والاستریت در شکلگیری «امپراتوری مالی» مجتبی خامنهای است.
بر اساس این گزارش، مجتبی خامنهای پیش از رسیدن به رهبری، روابط نزدیکی با انصاری داشته است.
تحریم صرافیهای وابسته به حکومت
وزارت خزانهداری آمریکا در بخش دیگری از بیانیه خود اعلام کرد بخش عمده فعالیتهای بانکی بینالمللی جمهوری اسلامی به صرافیهای مستقر در ایران متکی است که معمولا بهصورت شرکتهای تضامنی خانوادگی اداره میشوند.
در فهرست تحریمهای جدید آمریکا، اسامی محمد دربانی، شکوفه رستمآبادی و زهرا سرشاری، شرکای اصلی صرافی «محمد دربانی و شرکا»، احمد نوایی لواسانی و امیر نوایی لواسانی، شرکای اصلی صرافی «لواسانی و شرکا»، و محسن خندان و علیاصغر خندان، شرکای اصلی صرافی «محسن خندان و شرکا»، دیده میشوند.
وزارت خزانهداری آمریکا همچنین اعلام کرد شرکت «سیدیام تریدینگ لیمیتد» مستقر در هنگکنگ، یک شرکت پوششی است که چندین صرافی ایرانی، از جمله صرافی «محسن خندان و شرکا»، از آن برای انجام تراکنشهای مالی استفاده کردهاند.
همچنین شرکت «نبا الزکی» مستقر در امارات از سوی صرافی «محسن خندان و شرکا» بهعنوان بخشی از شبکه مالی جمهوری اسلامی مورد بهرهبرداری قرار گرفته است.
نام این دو شرکت نیز به فهرست تحریمهای ایالات متحده افزوده شده است.
