بلومبرگ در گزارشی با اشاره به ادامه محاصره دریایی بندرهای جنوبی ایران از سوی آمریکا نوشت با گرفتار شدن کشتیها و کاهش درآمدهای نفتی، تهران با انتخابهای دشواری روبهرو شده است.
بهنوشته بلومبرگ، در حالی که بیش از ۱۰۰ روز از آغاز جنگ ایران میگذرد و تهران به طور فزایندهای تحت فشار قرار گرفته، در طول یک ماه گذشته، تقریبا هیچ نفت خام ایرانی از منطقه خارج نشده است.
نفتکشهای حامل نفت ایران در داخل خلیج فارس جمع شدهاند و حتی کشتیهای خارجی مرتبط با تجارت نفت ایران نیز با حملات نیروهای آمریکایی مواجه شدهاند.
این وضعیت، جمهوری اسلامی را از میلیاردها دلار درآمد نفتی محروم کرده است؛ جدا از درآمدهای قابل توجهی که از فروش فرآوردههای نفتی، گاز طبیعی، محصولات پتروشیمی و قیر به دست میآورد.
بهنوشته بلومبرگ، شاید زیانبارترین پیامد این وضعیت تاثیر آن بر تجارت دیرینه نفت ایران با چین باشد؛ رابطهای که طی سالها تحریم آمریکا دوام آورده بود، اما اکنون تحت فشار شدیدی قرار گرفته است.
بر اساس دادههای گردآوریشده از سوی بلومبرگ، صادرات نفت خام ایران به چین در ماه مه به حدود ۱۶۰ هزار بشکه در روز سقوط کرده است؛ در حالی که این رقم در ماه فوریه ۱.۸ میلیون بشکه در روز بود.
کاهش شدید محمولههای ارسالی، همراه با افت تقاضا در چین، در شرایطی که پالایشگاههای مستقل موسوم به «تیپات» با زیانهای مالی فزاینده دستوپنجه نرم میکنند، فروشندگان را مجبور کرده است برای حجم اندک نفتی که هنوز میتوانند عرضه کنند، تخفیفهای بیشتری ارائه دهند.
در همین حال، تولیدکنندگان نفت در ابوظبی، کویت و دیگر نقاط خاورمیانه موفق شدهاند برخی نفتکشها را از تنگه هرمز عبور دهند و به بازارهای جهانی برسانند؛ موضوعی که اهرم فشار تهران بر این آبراه حیاتی و همچنین موقعیت چانهزنی جمهوری اسلامی را تضعیف کرده است.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، پنجشنبه ۲۱ خرداد از نزدیکی دستیابی به توافقی با جمهوری اسلامی سخن گفت. با اینکه گمانهزنیهایی ودرباره احتمال امضای توافقی در حاشیه نشست هفته آینده رهبران گروه هفت مطرح شده، اما تهران هنوز آمادگی خود را برای چنین توافقی تایید نکرده است.
پیشرفتهای دیپلماتیک قبلی نیز نتوانستند به یک توافق نهایی منجر شوند و جمهوری اسلامی همچنان در موقعیت دشواری قرار دارد.
بهنوشته بلومبرگ در شرایطی که فشار بر بخش انرژی ایران هر روز بیشتر میشود، این پرسش مطرح است که آیا تهران شرایط آمریکا برای یک توافق صلح را خواهد پذیرفت، یا موج تازهای از حملات علیه متحدان آمریکا و کشتیها در تنگه هرمز را آغاز خواهد کرد و تنشها را در سراسر منطقه افزایش خواهد داد؟
در هر دو صورت، اقدام بعدی جمهوری اسلامی پیامدهای گستردهای برای بازار جهانی انرژی خواهد داشت.
در همین حال، معاملهگران کالا در حال گسترش تلاشهای خود برای فروش نفت ونزوئلا به بازار آسیا هستند؛ زیرا تولید نفت این کشور افزایش یافته و جنگ ایران موجب اختلال در عرضههای رقیب از خاورمیانه شده است.
اکنون هند تقریبا به همان اندازهای نفت ونزوئلا وارد میکند که چین در گذشته وارد میکرد. از زمانی که دولت ترامپ کنترل فروش نفت کاراکاس را در دست گرفته، پکن هنوز هیچ خریدی از نفت ونزوئلا انجام نداده است.
نتانیاهو در این بیانیه که جمعه ۲۲ خرداد منتشر شد، گفت: «بیش از ۳۰ سال است که در خط مقدم مبارزه بینالمللی علیه برنامه هستهای ایران قرار داشتهام. اگر این مبارزه نبود، [حکومت] ایران مدتها پیش با هدف نابودی اسرائیل به بمب اتمی دست یافته بود.»
او ادامه داد: «تا زمانی که نخستوزیر اسرائیل هستم، ایران به سلاح هستهای دست نخواهد یافت.»
نتانیاهو همچنین از همسویی دیدگاه خود با دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، درباره جلوگیری از دستیابی تهران به بمب اتمی خبر داد و افزود دو طرف بر ضرورت ممانعت از هستهای شدن جمهوری اسلامی «توافق کامل» دارند.
پایگاه خبری واینت پیشتر گزارش داد روابط ترامپ و نتانیاهو در هفته اخیر با تنشهایی همراه بوده است.
بر اساس این گزارش، نتانیاهو در تماس تلفنی اخیر خود با ترامپ تاکید کرده است اسرائیل «قربانی» توافق احتمالی میان تهران و واشینگتن نخواهد شد.
نتانیاهو: جمهوری اسلامی به دنبال نابودی اسرائیل است
نخستوزیر اسرائیل در ادامه بیانیه خود هشدار داد جمهوری اسلامی همچنان به دنبال نابودی اسرائیل است.
در این بیانیه آمده است: «تا زمانی که من نخستوزیر اسرائیل باشم، این اتفاق نخواهد افتاد... من زندگی خود را وقف جلوگیری از تحقق این هدف کردهام.»
در سالهای اخیر، علی خامنهای، دیکتاتور پیشین ایران و سایر مقامهای جمهوری اسلامی بارها از قصد خود برای «نابودی اسرائیل» سخن گفتهاند.
مجتبی خامنهای، رهبر جدید جمهوری اسلامی، نیز پنجم خرداد در پیامی تهدید کرد اسرائیل به «مراحل پایانی عمر» خود نزدیک شده است.
در واکنش به این تهدید، گیدئون سعار، وزیر امور خارجه اسرائیل، به کشته شدن علی خامنهای اشاره کرد و بهطعنه در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «آشنا به نظر میرسد. به یاد دارم فردی با نام خانوادگی مشابه نیز قبلا چنین حرفهایی به زبان میآورد.»
در روزهای اخیر، گمانهزنیها درباره توافق احتمالی واشینگتن و تهران و واکنش اسرائیل به آن بالا گرفته است.
۱۸ خرداد، جی دی ونس، معاون ترامپ، اعلام کرد توافق با تهران بر سر پرونده هستهای در راستای منافع آمریکا خواهد بود و واشینگتن صرفنظر از مواضع اسرائیل، روند مذاکرات را ادامه خواهد داد.
در نهایت، ترامپ 21 خرداد از پیشرفت چشمگیر در مذاکرات خبر داد و گفت: «ما به یک توافق عالی برای پایان جنگ ایران دست یافتهایم.»
سرنوشت ذخایر اورانیوم غنیشده جمهوری اسلامی از مهمترین موانع دستیابی دو طرف به توافق به شمار میرود.
ایرنا، خبرگزاری دولت جمهوری اسلامی، ۲۲ خرداد نوشت پس از امضای تفاهمنامه احتمالی، جمهوری اسلامی در بازهای ۶۰ روزه «صرفا در چارچوب اصول بنیادین مورد نظر نظام»، بر سر پرونده هستهای مذاکره خواهد کرد.
ایرنا افزود مسائلی مانند «حق غنیسازی» و «باقی ماندن مواد غنیشده نزد جمهوری اسلامی» در جریان مذاکرات برای توافق نهایی مورد تاکید قرار خواهد گرفت.
پایگاه خبری اکسیوس ۲۲ خرداد به نقل از یک مقام ارشد آمریکایی گزارش داد ترامپ در چارچوب تلاشها برای حلوفصل اختلافات هستهای، با طرحی موافقت کرده است که بر اساس آن، ذخایر اورانیوم با غنای بالای جمهوری اسلامی میتواند در داخل کشور و تحت نظارت بازرسان سازمان ملل، رقیقسازی شود.
واینت جمعه ۲۲ خرداد نوشت روابط ترامپ و نتانیاهو در هفته اخیر با تنشهایی همراه بوده است. موضوعی که به تلاشهای رییسجمهوری آمریکا برای مهار واکنش اسرائیل به اقدامها و تهدیدهای جمهوری اسلامی و حزبالله لبنان بازمیگردد.
بر اساس این گزارش، نتانیاهو در نشست کابینه اسرائیل در ۱۸ خرداد، جزییاتی از گفتوگوی تلفنی «پرتنش» خود با ترامپ را برای وزیران تشریح کرد.
به گزارش واینت، ترامپ در این تماس که پس از حمله موشکی جمهوری اسلامی به اسرائیل در حمایت از حزبالله انجام گرفت، نتانیاهو را برای خودداری از پاسخ گسترده تحت فشار قرار داد و پرسید آیا حمله حکومت ایران به اسرائیل تلفات جانی داشته است؟
نتانیاهو در پاسخ گفت: «خیر، اما حاضر نیستم معادلهای را بپذیرم که طبق آن، باید تنها زمانی واکنش نشان دهیم که افرادی کشته شوند. اگر به خاک اسرائیل حمله شود، پاسخ خواهم داد و دست به حمله متقابل خواهم زد.»
بر پایه این روایت، نتانیاهو همچنین به ترامپ گفت تمایل او برای دستیابی به توافق با تهران را درک میکند، اما معتقد است چنین توافقی شکل نخواهد گرفت و اسرائیل نیز اجازه نخواهد داد که «قربانی» آن شود.
۲۱ خرداد، ترامپ از پیشرفت چشمگیر در مذاکرات تهران و واشینگتن خبر داد و افزود: «ما به یک توافق عالی برای پایان جنگ ایران دست یافتهایم.»
رییسجمهوری آمریکا همچنین اعلام کرد احتمال میرود توافق میان دو طرف «ظرف چند روز آینده» نهایی شود.
نتانیاهو: ما تابع آمریکاییها نیستیم، متحد آنها هستیم
واینت در ادامه گزارش داد نتانیاهو در جلسه اخیر کابینه اسرائیل به انتقادها در خصوص وابستگی بیش از حد این کشور به ایالات متحده پاسخ داد.
نتانیاهو خطاب به وزیران اسرائیلی گفت: «ما تابع آمریکاییها نیستیم؛ متحد آنها هستیم. وقتی شریکی دارید، مانند یک شریک عمل میکنید. ما علیه آنها اقدام نمیکنیم، بلکه با آنها همکاری میکنیم.»
به گزارش واینت، ایال زمیر، رییس ستاد کل ارتش اسرائیل، نیز در این نشست تاکید کرد اسرائیل در صورت لزوم قادر است به تنهایی علیه جمهوری اسلامی اقدام کند.
زمیر افزود: «توان لازم را داریم تا به تنهایی کارزاری گسترده را علیه ایران پیش ببریم. البته ترجیح میدهیم این کار را همراه با شریک خود انجام دهیم.»
او ادامه همکاری با ارتش آمریکا را «یک هدف راهبردی مستقل» توصیف کرد و گفت: «بسیار محتمل است که شاهد یک کارزار مشترک دیگر علیه ایران باشیم. روابطی که میان ما و ارتش آمریکا شکل گرفته، بیسابقه است و باید حفظ شود.»
واینت ۲۱ خرداد گزارش داده بود مقامهای اسرائیلی نسبت به نتیجهبخش بودن تلاشهای دیپلماتیک کاخ سفید بدبین هستند و خود را برای احتمال آغاز مجدد نبرد با جمهوری اسلامی آماده میکنند.
این پایگاه خبری جمعه ۲۲ خرداد نوشت طبق یادداشت تفاهم احتمالی میان تهران و واشینگتن، حکومت ایران تعهدات مشخصی را در قبال برنامه هستهای خود خواهد پذیرفت؛ از جمله اینکه هرگز در پی دستیابی به سلاح هستهای نباشد و بنبست موجود بر سر ذخایر اورانیوم خود را از میان بردارد.
یک منبع دیپلماتیک به اکسیوس گفت این یادداشت تفاهم «تمام جزییات مربوط به مسائل هستهای را در بر میگیرد» و «همه خواستههای ایالات متحده را برآورده میکند».
با این حال، اکسیوس گزارش داد هرگونه اقدام در خصوص برنامه هستهای جمهوری اسلامی به دستیابی به توافقی دیگر وابسته است.
این رسانه افزود با توجه به پیچیدگی مذاکرات بر سر یادداشت تفاهم اولیه، چشمانداز رسیدن به یک توافق جامعتر مبهم به نظر میرسد.
بر اساس این گزارش، این یادداشت تفاهم آتشبس را به مدت ۶۰ روز، از جمله در لبنان، تمدید میکند و در این مدت، مذاکرات هستهای برگزار خواهد شد.
پایگاه خبری بلومبرگ ۲۲ خرداد به نقل از منابع آگاه نوشت رسیدن تهران و واشینگتن به توافق در آستانه برگزاری نشست سران گروه ۷ محتمل است.
یک مقام گروه ۷ در مصاحبه با بلومبرگ هشدار داد هرچند نشانهها از نزدیک شدن آمریکا و جمهوری اسلامی به توافق حکایت دارند، اما در گذشته نیز پیشرفتهای دیپلماتیک مشابهی رخ داده بود که در نهایت به نتیجه عملی نرسید.
نشست سران گروه ۷ قرار است از ۲۵ تا ۲۷ خرداد در منطقه اِویان فرانسه برگزار شود.
سرنوشت ذخایر اورانیوم غنیشده جمهوری اسلامی از مهمترین موانع دستیابی دو طرف به توافقی برای پایان دادن به جنگ بوده است.
ترامپ ۲۵ اردیبهشت هشدار داد اگر جمهوری اسلامی اورانیوم غنیشده را تحویل ندهد، آمریکا در «مقطعی مناسب» وارد ایران خواهد شد.
کانال ۱۲ اسرائیل پیشتر در ۱۷ اردیبهشت گزارش داده بود خروج ذخایر اورانیوم از ایران یکی از شروط اصلی رییسجمهوری آمریکا در مذاکرات است و بدون تحقق آن، توافقی در کار نخواهد بود.
بازگشایی تنگه هرمز در برابر معافیت موقت از تحریمها
اکسیوس در ادامه به نقل از یک مقام آمریکایی و دیپلماتی از یکی از کشورهای میانجی در مذاکرات گزارش داد یادداشت تفاهم احتمالی خواهان آن است که تنگه هرمز فورا و بدون دریافت عوارض عبور بازگشایی شود و حجم تردد کشتیها در این گذرگاه ظرف ۳۰ روز به سطح پیش از جنگ بازگردد.
در مقابل، ارتش ایالات متحده محاصره بنادر جنوبی ایران را لغو خواهد کرد.
به گفته مقامهای آمریکایی، پس از بازگشایی تنگه هرمز، واشینگتن بهصورت موقت حکومت ایران را از تحریمها معاف خواهد کرد تا بتواند به مدت ۶۰ روز نفت خود را صادر کند. اقدامی که میتواند درآمد قابل توجهی برای جمهوری اسلامی به همراه داشته باشد.
بر اساس این گزارش، در صورتی که تهران به تعهدات اولیه پایبند بماند و در مذاکرات بعدی «حسن نیت» نشان دهد، دامنه لغو تحریمها گسترش خواهد یافت.
یک منبع دیپلماتیک به اکسیوس گفت: «هیچ تاریخ مشخصی برای رفع تحریمها تعیین نشده است و این موضوع به نحوه اجرای توافق بستگی خواهد داشت.»
بازارهای جهانی سهام پس از اظهارات ترامپ مبنی بر احتمال نهایی شدن توافق تهران و واشینگتن در آیندهای نزدیک، شاهد رشد چشمگیری بودند.
فعالان بازار این تحولات را نشانه کاهش تنشهای ژئوپلیتیک و افزایش احتمال بازگشایی تنگه هرمز ارزیابی کردهاند.
تنگه هرمز گذرگاه باریکی میان ایران و عمان است که حدود یکپنجم نفت خام و گاز طبیعی مایع جهان از آن عبور میکند.
جمهوری اسلامی از زمان آغاز جنگ اخیر، تردد کشتیها را در این آبراه راهبردی مختل کرده است. اقدامی که به افزایش بهای جهانی انرژی انجامیده و به نگرانیها درباره امنیت کشتیرانی در منطقه دامن زده است.
سرنوشت مبهم داراییهای مسدودشده تهران
اکسیوس در ادامه گزارش داد هنوز مشخص نیست یادداشت تفاهم احتمالی شامل جزییات روشنی درباره سرنوشت میلیاردها دلار از داراییهای مسدودشده جمهوری اسلامی در خارج از کشور خواهد بود یا نه.
به نوشته این رسانه، تهران خواستار دسترسی فوری به بخشی از این منابع مالی پس از امضای هر توافق اولیه است، اما واشینگتن تاکید دارد آزادسازی این داراییها باید بهصورت مرحلهای و متناسب با میزان پایبندی جمهوری اسلامی به تعهداتش انجام شود.
یک منبع آمریکایی خارج از دولت ترامپ نسبت به احتمال گنجانده شدن موضوع داراییهای بلوکهشده حکومت ایران در یک توافق محرمانه جانبی ابراز نگرانی کرد.
با این حال، یک مقام آمریکایی در گفتوگو با اکسیوس، این احتمال را رد کرد.
اکسیوس افزود ایالات متحده، جمهوری اسلامی و قطر، در روزهای اخیر درباره سازوکاری گفتوگو کردهاند که بر اساس آن، تهران بتواند برای خرید کالاهای بشردوستانه به بخشی از داراییهای مسدودشده خود در قطر دسترسی پیدا کند.
۱۴ خرداد، روزنامه اورشلیمپست نوشت پافشاری جمهوری اسلامی بر آزادسازی داراییهای مسدودشدهاش به یکی از مهمترین موانع در مسیر مذاکرات تهران و واشینگتن تبدیل شده است.
بر اساس این گزارش، ترامپ صبح پنجشنبه در پیامی در شبکه اجتماعی تروثسوشال هشدار داده بود که قصد دارد «امشب ایران را بسیار سخت» هدف قرار دهد. اما ساعاتی بعد، مجموعهای از تماسهای دیپلماتیک در سطح عالی انجام شد که در نهایت به تغییر موضع او انجامید.
دو مقام دولت آمریکا و یک دیپلمات آگاه از این تماسها گفتهاند که امیر قطر، شیخ تمیم بن حمد آل ثانی، رییس امارات متحده عربی، محمد بن زاید آل نهیان، و فرمانده ارتش پاکستان، عاصم منیر، در تماس با ترامپ تاکید کردند که توافقی اولیه میان تهران و واشینگتن در دسترس است و میتواند راه را برای مذاکرات گستردهتر هموار کند.
به گفته یکی از مقامهای دولت آمریکا، این کشورها به دلیل نفوذی که بر تهران و رهبر جمهوری اسلامی دارند، توانستند ترامپ را متقاعد کنند که از گزینه نظامی فاصله بگیرد. ترامپ نیز بعدتر اعلام کرد که احتمال دارد توافقی میان دو طرف حتی تا پایان هفته جاری امضا شود.
او در جمع خبرنگاران در دفتر بیضی کاخ سفید گفت: «ما به یک توافق عالی برای پایان جنگ در ایران دست یافتهایم و اکنون فقط باید اسناد نهایی شود. احتمالاً ظرف چند روز آینده این روند تکمیل خواهد شد.»
با این حال، موضع تهران محتاطانهتر بود. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، اعلام کرد که اگرچه بخشهای قابل توجهی از متن مذاکرات نهایی شده است، اما [حکومت] ایران از «خطوط قرمز» خود عقبنشینی نخواهد کرد. او تاکید کرد که جمهوری اسلامی هنوز به نتیجه نهایی درباره توافق نرسیده است.
توافق اولیه؛ هرمز پیش از پرونده هستهای
بر اساس اطلاعات منتشرشده، آنچه تاکنون میان طرفین مورد توافق قرار گرفته، بیشتر به بازگشایی تنگه هرمز و پایان محدودیتهای اعمالشده بر این آبراه راهبردی مربوط میشود و نه حلوفصل کامل پرونده هستهای ایران.
یک مقام اسرائیلی و فردی مطلع از روند مذاکرات گفتهاند که توافق فعلی صرفاً چارچوبی برای بازگشایی تنگه هرمز و کاهش تنشهای فوری است. مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، نیز هفته گذشته در کنگره گفته بود که مذاکرات تفصیلی درباره برنامه هستهای ایران زمان بیشتری نیاز دارد و بازگشایی تنگه هرمز تنها نخستین مرحله از روند گفتوگوهاست.
بر این اساس، مذاکرات دشوارتر درباره سطح غنیسازی، تاسیسات هستهای و سایر موضوعات حساس در مراحل بعدی دنبال خواهد شد.
ابهام درباره موافقت رهبر جمهوری اسلامی
یکی از موضوعات مهمی که همچنان نامشخص باقی مانده، موافقت نهایی مجتبی خامنهای با توافق است. مقامهای آمریکایی مدعی شدهاند که او در روزهای نخست جنگ دچار جراحات قابل توجهی شده و برای جلوگیری از حملات احتمالی آمریکا و اسرائیل در مکانی زیرزمینی و بدون دسترسی به تجهیزات ارتباطی مستقر شده است.
به گفته این مقامها، همین موضوع باعث شده روند دریافت نظر نهایی او درباره پیشنهادهای ارائهشده چند روز طول بکشد.
با این حال، بسیاری از دیپلماتهای منطقهای نسبت به حصول توافق نهایی تردید دارند. یک دیپلمات عرب در این باره گفت: «وقتی توافق را ببینم، آن را باور میکنم.»
مذاکرات درباره داراییهای مسدودشده ایران
همزمان، منابع آگاه از گفتوگوها اعلام کردهاند که یکی از محورهای اصلی مذاکرات، دسترسی [حکومت] ایران به منابع مالی مسدودشده خود در قطر و سایر کشورها بوده است؛ منابعی که ارزش آنها بیش از ۱۶ میلیارد دلار برآورد میشود.
به گفته یک مقام اروپایی و فردی مطلع از مذاکرات، دو طرف درباره سازوکارهایی گفتوگو کردهاند که امکان استفاده محدود ایران از این منابع را بدون نقض رسمی تحریمهای آمریکا فراهم کند.
اگرچه مارکو روبیو اعلام کرده واشینگتن در ازای بازگشایی تنگه هرمز هیچ تخفیف تحریمی فوری ارائه نخواهد کرد، اما امکان دسترسی [حکومت] ایران به بخشی از این داراییها برای خرید کالاهای مشخص میتواند پاسخی به مطالبه تهران برای دریافت امتیازات اقتصادی در ابتدای مذاکرات باشد.
این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که اقتصاد ایران با تورم بالا، کاهش ارزش پول ملی و مشکلات جدی در تامین خدمات عمومی مواجه است و دسترسی به منابع مالی میتواند برای دولت ایران یک دستاورد ملموس در برابر افکار عمومی محسوب شود.
نگرانی اسرائیل از توافق در حال شکلگیری
هرگونه توافق میان تهران و واشینگتن احتمالاً با مخالفت بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، روبهرو خواهد شد. نتانیاهو پیشتر از ترامپ خواسته بود در واکنش به مواضع ایران در پرونده هستهای، گزینه نظامی را در دستور کار قرار دهد.
ترامپ و نتانیاهو پنجشنبه درباره روند مذاکرات گفتوگو کردند. پس از این تماس، دفتر نخستوزیری اسرائیل در بیانیهای اعلام کرد که نتانیاهو از تعهد ترامپ برای گنجاندن موضوعاتی چون حذف ذخایر اورانیوم غنیشده، برچیدن زیرساختهای غنیسازی، محدودیت در تولید موشک و پایان حمایت حکومت ایران از نیروهای نیابتی منطقهای در توافق نهایی استقبال کرده است.
با این حال، گزارشها نشان میدهد که هیچیک از این موضوعات هنوز به طور قطعی حلوفصل نشدهاند و مذاکرات درباره آنها در مراحل بعدی ادامه خواهد یافت.
در مجموع، اگرچه اعلام ترامپ نشانهای از کاهش تنش و احتمال دستیابی به یک توافق اولیه میان حکومت ایران و آمریکا تلقی میشود، اما اختلافات اساسی درباره برنامه هستهای ایران، تحریمها، داراییهای مسدودشده و نقش منطقهای تهران همچنان پابرجاست و مسیر رسیدن به یک توافق جامع را پیچیده و نامطمئن نگه داشته است.
به گزارش واینت، اگرچه اسرائیل از پیشرفت مذاکرات آگاه بود، اما اظهارات دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، مبنی بر اینکه «همه طرفهای دخیل توافق را تایید کردهاند» و همچنین نشانههای مثبت از سوی جمهوری اسلامی درباره احتمال پذیرش توافق، فراتر از انتظارات مقامهای اسرائیلی بود.
این گزارش میگوید یک مقام اسرائیلی در واکنش به این تحولات اظهار داشت که دستکم تا آن زمان هیچ نشانهای از تایید رسمی توافق از سوی مجتبی خامنهای وجود نداشت. با این حال، ترامپ بعداً اعلام کرد که بر اساس اطلاعات او، رهبر جمهوری اسلامی با چارچوب توافق موافقت کرده است.
واینت نوشت نخستین واکنش دفتر بنیامین نتانیاهو پس از گفتوگوی تلفنی او با ترامپ، عملاً تایید کرد که توافقی اولیه در حال شکلگیری است، هرچند اسرائیل بهطور علنی با آن مخالفت نکرد. در بیانیه دفتر نخستوزیری اسرائیل آمده است که ترامپ و نتانیاهو درباره «یادداشت تفاهم در حال شکلگیری با ایران برای ورود به مذاکرات» گفتوگو کردهاند.
بر اساس این گزارش، نتانیاهو در این تماس از تعهد ترامپ برای گنجاندن موضوعاتی همچون حذف ذخایر اورانیوم غنیشده، برچیدن زیرساختهای غنیسازی، محدودیت در برنامه موشکی ایران و پایان حمایت تهران از گروههای نیابتی منطقهای استقبال کرده است. با این حال، واینت تاکید میکند که همین اظهارات نشان میدهد هنوز هیچ توافق نهایی درباره این موضوعات حاصل نشده و برخلاف ادعای ترامپ، پروندههای اصلی همچنان باز هستند.
این رسانه اسرائیلی همچنین گزارش داد که اسرائیل اساساً با این توافق موافق نیست و همچنان امیدوار است مذاکرات شکست بخورد یا از سوی جمهوری اسلامی تایید نشود. به نوشته واینت، جزئیات توافق همچنان مبهم است و مشخص نیست آیا آمریکا از برخی خواستههای اولیه خود عقبنشینی کرده است یا خیر.
طبق این گزارش، چارچوب فعلی شامل یک دوره ۶۰ روزه برای مذاکرات هستهای است که امکان تمدید آن برای ۶۰ روز دیگر نیز وجود دارد. با این حال، واینت معتقد است دستیابی به یک توافق جامع در چنین بازه زمانی کوتاهی دشوار خواهد بود؛ بهویژه آنکه مذاکرات منتهی به توافق هستهای دوران باراک اوباما حدود یک سال و نیم به طول انجامید.
یکی از مهمترین موضوعات حلنشده، مساله منابع مالی حکومت ایران است. واینت به نقل از منابع آگاه گزارش داد که بر اساس یک راهحل میانه، [حکومت] ایران پول نقد دریافت نخواهد کرد اما میتواند از منابع مالی موجود در قطر برای خرید دارو و مواد غذایی استفاده کند. آمریکا نیز اصرار دارد که داراییهای مسدودشده ایران تا پیش از تعیین تکلیف ذخایر اورانیوم آزاد نخواهد شد.
به نوشته این رسانه، توافق اولیه در عمل شامل آتشبس، بازگشایی تنگه هرمز و تعهد [حکومت] ایران به عدم حرکت به سمت تولید سلاح هستهای است؛ مواردی که میتواند به ترامپ امکان دهد آن را بهعنوان یک موفقیت دیپلماتیک معرفی کند.
واینت همچنین نوشت که اسرائیل تلاش خواهد کرد در طول دوره ۶۰ روزه مذاکرات بر روند گفتوگوها اثر بگذارد، اما غافلگیری تلآویو از این توافق اولیه تردیدهایی را درباره میزان نفوذ آن در روند مذاکرات ایجاد کرده است.
این گزارش در ادامه تاکید کرد که [حکومت] ایران بار دیگر توانایی خود را در بهرهگیری از مذاکرات برای خرید زمان نشان داده است. به باور نویسنده گزارش، تهران موفق شده زمان بیشتری به دست آورد و اکنون پرسش اصلی این است که آیا در کنار زمان، به منابع مالی نیز دست خواهد یافت یا تنها از کمکهای بشردوستانه بهرهمند خواهد شد.
واینت همچنین به پیامدهای احتمالی توافق برای لبنان اشاره کرده و نوشته است که برخی محافل اسرائیلی معتقدند توافق میان واشنگتن و تهران میتواند حزبالله را به پذیرش عقبنشینی به شمال رود لیتانی و پایان دادن به درگیریها ترغیب کند.
این رسانه در بخش دیگری از گزارش خود نوشت که تا پیش از اعلام پیشرفت مذاکرات، اسرائیل تصور میکرد ترامپ در حال آمادهسازی فشارهای نظامی بیشتر علیه حکومت ایران است. تهدید او به تصرف جزیره نفتخیز خارک نیز در همین چارچوب ارزیابی میشد. اما ترامپ شامگاه پنجشنبه اعلام کرد که طرح حمله به خارک کنار گذاشته شده است.
به نوشته واینت، خبرگزاری فارس نیز تایید کرده که پیشرفت مذاکرات پس از ورود قطر به روند میانجیگری حاصل شده است. این رسانه در پایان نوشت که برخی مقامهای اسرائیلی بر این باورند که فشارهای ترامپ ممکن است مجتبی خامنهای را به پذیرش یک توافق موقت ۶۰ روزه و بازگشایی تنگه هرمز وادار کرده باشد؛ توافقی که از آن با عنوان «جام زهر» یاد میکنند.
