دنیس راس، دیپلمات ارشد سابق آمریکایی، در یادداشتی در روزنامه واشینگتنپست نوشت که سیاست دونالد ترامپ در قبال جمهوری اسلامی «ممکن است بهتدریج به تغییر واقعی در تهران منجر شود.»
او اشاره کرد: «هیچ توافقی با ایران هرگز ساده به دست نمیآید» و افزود:«در کوتاهمدت، ایران به طرز شگفتآوری در استفاده از اهرم خود ماهر بوده است. اما در درازمدت، ناهماهنگی داخلی و شکستهای ریشهدار جمهوری اسلامی ممکن است منجر به تغییرات تاریخی به سمت بهتر شدن در تهران شود.»
راس نوشت که تهران در جنگ ۴۰ روزه «دو اهرم قدرتمند دارد که قبل از این درگیری فکر نمیکرد از آنها استفاده کند؛ اختلال در ترانزیت از طریق تنگه هرمز و حمله به تأسیسات نفتی همسایگان عرب خلیج فارس» و اضافه کرد: «این اهرم جدید، دستاوردهای روشنی از جنگ برای ایران به ارمغان میآورد.»
با این همه، به اعتقاد این دیپلمات ارشد پیشین آمریکایی، «ایران همچنین متحمل خسارات زیادی به قابلیتهای نظامی و پایگاه صنعتی دفاعی خود شده است.»
او تاکید کرد: «پس از پایان جنگ، رهبران ایران باید با تناقضات درونی جمهوری اسلامی و ناکامیهای آن در تأمین نیازهای مردم ایران - بدون اینکه جنگ بهانهای برای عدم رسیدگی به آنها باشد - دست و پنجه نرم کنند.»
راس در بخشی از یادداشت خود در مورد سیاست دونالد ترامپ در قبال جمهوری اسلامی اشاره کرد: « ترامپ همانطور که در چند نقطه دیگر در جنگ انجام داد، عقبنشینی کرد و با این کار به دیپلماسی خود آسیب بیشتری رساند.»
او در عین حال نوشت: «حتی اگر ترامپ به اهداف اعلام شده خود - که در زمانهای مختلف شامل تسلیم بیقید و شرط ایران، محدود کردن بازسازی برنامه موشکهای بالستیک و زیرساختهای دفاعی تهران و متوقف کردن حمایت ایران از شبکه نیابتی آن بوده است، دست نیابد، ممکن است در یک زمینه به بیش از آنچه اکنون به دنبال آن است، دست یابد: پتانسیل تغییر در داخل ایران.»
راس پیشبینی کرد: «فساد بومی و سوء مدیریت گسترده رژیم با تلاشهای رهبری جدید آن برای بازسازی پایگاه نظامی و صنعتی دفاعی خود تشدید خواهد شد» و افزود: «این موضوع به منابع عظیمی نیاز دارد که با نیازهای اقتصاد غیرنظامی، بحران فعلی بیکاری گسترده و ناتوانی مزمن رژیم در برآورده کردن اساسیترین الزامات حکومتداری: تأمین آب، برق و ارزی که ارزشی داشته باشد، سازگار نخواهد بود.»
او در همین ارتباط به «زیر سوال بردن هزینههای بالای تحمیل شده بر کشور و درستی استراتژی» علی خامنهای در «حمایت از شبکه نیابتی منطقهای تهران» پس از جنگ ۱۲روزه در تابستان سال گذشته اشاره کرد و نوشت این صداها ناپدید نشدهاند، حتی اگر آنها و بخش وسیعتری از مردم فعلاً ساکت باشند. اما با افزایش اجتنابناپذیر نارضایتی، این صداها خاموش نخواهند ماند.
راس نوشت لغو تحریمها فقط برای رژیم زمان میخرد، و اضافه کرد: «اما حتی با کمک، توانایی تهران در مدیریت مشکلات داخلی خود محدود خواهد ماند و فشارهای داخلی افزایش خواهد یافت. ممکن است این جنگها به فروپاشی رژیم منجر نشوند، اما میتوانند چیزی را که خامنهای از آن بسیار وحشت داشت، به وجود آورند: ظهور یک گورباچف ایرانی - رهبری که میخواهد توسعه داخلی را در اولویت قرار دهد، با مردم ارتباط برقرار کند و به عنوان اصول سازماندهی، به رویارویی با جهان خارج پایان دهد.»
ایتن برونر، رییس دفتر بلومبرگ در اسرائیل و نویسنده این گزارش، با اشاره به حملات موشکی جمهوری اسلامی به اسرائیل در شامگاه یکشنبه ۱۷ خرداد نوشته است که این رخداد بار دیگر شکنندگی تلاشها برای حلوفصل درگیریهای مختلف در خاورمیانه را نشان داد و بدون دستیابی به نوعی راهحل، مسیر بنیامین نتانیاهو برای پیروزی در انتخاباتی که انتظار میرود در ماه سپتامبر یا اکتبر برگزار شود، باریکتر خواهد شد.
برونر گزارش خود را با توصیف یک آگهی تبلیغاتی انتخاباتی برای هواداران بنیامین نتانیاهو شروع کرده و نوشته است:
« صحنه: یک اتاق غذاخوری شیک در تلآویو. پدر، با دماسبی و کراوات، در حال نوشیدن شراب است و مادر مشغول بریدن دسر کیک پنیر. پسر آنها که حدود ۲۰ سال سن دارد، میگوید خبری برای اعلام کردن دارد.
پدر پیش از او میگوید: «همجنسگرا هستی؟»
و با دست اشاره میکند که مساله مهمی نیست.
پسر پاسخ میدهد:«نه، من بیبیست هستم.»
«بیبیست» اصطلاحی است که برای حامیان بنیامین نتانیاهو، معروف به بیبی، به کار میرود.
پدر شرابش را تف میکند و مادر روی کیک پنیر از حال میرود.
در همین حال، صدایی در پسزمینه آگهی سیاسی خطاب به جوانان حامی نخستوزیر راستگرای اسرائیل میگوید: تو تنها نیستی.»
نویسنده سپس تاکید کرده اسرائیل در حالی خود را برای انتخابات در پاییز آماده میکند که نتانیاهو بار دیگر در مرکز صحنه سیاسی قرار گرفته است.
بهنوشته بلومبرگ او در ۷۶ سالگی، طولانیترین دوره نخستوزیری و تاثیرگذارترین رهبری را در تاریخ اسرائیل داشته و همچنان بر رقابتی مسلط است که بسیاری تصور میکردند سرانجام به کنار رفتن او از قدرت منجر خواهد شد.
دولت او نتوانست مرگبارترین روز تاریخ اسرائیل را پیشبینی کند؛ روز ۷ اکتبر ۲۰۲۳ که نیروهای حماس از غزه وارد اسرائیل شدند و صدها نفر را کشتند یا ربودند.
در آن زمان، بسیاری از تحلیلگران عملا پایان سیاسی نتانیاهو را قطعی میدانستند.
اما او جنگ غزه را آغاز کرد؛ جنگی که بیش از ۷۰ هزار فلسطینی را به کام مرگ کشاند. پس از آن نیز عملیاتهای خونینی علیه دیگر گروههای مورد حمایت جمهوری اسلامی انجام شد؛ از جمله حزبالله در لبنان، حوثیهای یمن و در نهایت، در کنار دونالد ترامپ، علیه خود حکومت ایران.
ایتن برونر افزوده نتانیاهو که پیشتر خود را با وینستون چرچیل مقایسه میکرد و بر اراده تزلزلناپذیرش برای ایستادن در برابر دشمنان تاکید داشت، بعدها الگوی تاریخی دیگری را برگزید: فرانکلین روزولت. روزولت پس از حمله ژاپن به پرل هاربر، ایالات متحده و متحدانش را به سوی پیروزی در جنگ جهانی دوم هدایت کرد و در همان مسیر برای چهارمین دوره نیز به ریاستجمهوری انتخاب شد.
بهنوشته برونر اما اکنون به نظر میرسد شرایط در حال تغییر است. جنگهای غزه، لبنان و ایران بدون دستیابی به نتیجهای روشن در حال فرسایشی شدن هستند. ترامپ نیز ظاهرا در حال فاصله گرفتن از نزدیکترین شریک بینالمللی خود است.
در همین حال، بسیاری از اسرائیلیها این پرسش را مطرح میکنند که آیا نتانیاهو واقعا قادر است امنیت بلندمدت کشور را تضمین کند یا نه.
این تردیدها بامداد دوشنبه ۱۸ خرداد و زمانی بار دیگر آشکار شد که سپاه پاسداران برای نخستین بار طی چند ماه گذشته حدود ۳۰ موشک بالستیک به سمت اسرائیل شلیک کرد. این حمله پس از عملیات اسرائیل علیه حزبالله در بیروت انجام شد.
آژیرهای هشدار به صدا درآمدند، مردم به پناهگاهها رفتند، مدارس تعطیل شدند، نیروهای ذخیره فراخوانده شدند و ارتش اسرائیل نیز با حمله به چند مرکز نظامی و یک مجتمع پتروشیمی در ایران، به جمهوری اسلامی پاسخ داد.
ایتان ایشای، پژوهشگر موسسه میتویم که یک اندیشکده میانهرو محسوب میشود، نیز به بلومبرگ گفته است: «آرزوهای نظامی و سیاسی نتانیاهو در حال برخورد با واقعیت هستند.»
نتایج نظرسنجیهای منتشرشده در هفته گذشته نیز نشانههای نگرانکنندهای برای نتانیاهو به همراه داشت. یک نظرسنجی نشان داد که اگر انتخابات امروز برگزار شود، ائتلافی از احزاب میانهرو و راست میتواند اکثریت پارلمان را به دست آورد.
نظرسنجی دیگری نشان داد که گادی آیزنکوت، رییس پیشین ستاد ارتش اسرائیل و چهرهای میانهرو که در جنگ غزه پسر و برادرزاده خود را از دست داده است، اندکی از نتانیاهو در رقابت برای نخستوزیری پیشی گرفته است.
سومین نظرسنجی که در میان رأیدهندگان شمال اسرائیل، منطقهای که معمولا از پایگاههای سنتی حمایت از نتانیاهو محسوب میشود انجام شد، معضل دیگری را نشان میدهد: در حالی که جامعه بینالمللی از نتانیاهو میخواهد حملات علیه حزبالله را متوقف کند، بخشی از حامیان او در شمال اسرائیل معتقدند که دولت به اندازه کافی سختگیرانه عمل نکرده است.
بهنوشته بلومبرگ، اسرائیل در جریان نبرد با حزبالله هزاران لبنانی را کشته و بیش از یک میلیون نفر را آواره کرده است اما با وجود آنکه نیروهای اسرائیلی نواری امنیتی به عمق حدود ۱۰ کیلومتر در جنوب لبنان را در اختیار دارند، ساکنان مناطق مرزی اسرائیل همچنان هدف حملات موشکی و پهپادی حزبالله قرار میگیرند.
نتانیاهو و اطرافیانش تاکید دارند که حزبالله تضعیف شده، حماس به سختی در حال بقاست و حکومت ایران نیز پس از اعتراضات ضدحکومتی زمستان گذشته و حملات آمریکا و اسرائیل در مسیر فروپاشی قرار دارد.
اما آنها در عین حال اذعان میکنند که بقای سیاسی نتانیاهو ممکن است به تحقق همین سناریوها پیش از روز انتخابات وابسته باشد؛ موضوعی که خودشان نیز احتمال وقوع آن را چندان زیاد نمیدانند.
این ارزیابی در میان مخالفان نخستوزیر نیز طرفداران زیادی دارد.
دنی سیترینوویچ، مقام سابق اطلاعات نظامی اسرائیل و پژوهشگر فعلی موسسه مطالعات امنیت ملی دانشگاه تلآویو، به بلومبرگ گفته است: «نتانیاهو بیش از حد وعده داد و تقریبا تمام راهبرد اسرائیل در قبال جمهوری اسلامی و نیروهای نیابتی آن با شکست مواجه شده است.»
به گفته او، سیاست اسرائیل که صرفا بر فشار و تنبیه استوار بود و هیچ مشوقی ارائه نمیکرد، نیازمند بازنگری جدی است.
